Gəncə Kommersiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2-2(115)-1035/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Gəncə şəhəri İş № e-2-2(115)-1035/2023 02.08.2023 GƏNCƏ KOMMERSİYA MƏHKƏMƏSİ Hakim Quliyeva Gülnaz Elxan qızı, İddiaçı Cavabdeh qarşı pul tələbinə dair kommersiya mübahisəsinə məhkəmənin binasında, sadələşdirilmiş məhkəmə icraatı qaydasında baxaraq, MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, cavabdehdən 1988 manat 38 qəpik əsas borc, 208 manat 70 qəpik cərimə, ödənilmiş 60 manat mediasiya xərci olmaqla cəmi 2257 manat 08 qəpik pulun alınaraq iddiaçıya ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, İddiaçı MMC-nin “MKT-Goranboy” filialı və Cavabdeh arasında bağlanmış 22 263 181 saylı 2022-ci il mövsümü üzrə xam pambığın alqısatqı müqaviləsinə əsəsən cavabdeh 8,70 hektar sahədə pambıq əkməyi və hər hektardan 25 sentnerdən az olmamaqla istehsal etdiyi məhsulu İddiaçıya satmağı öhdəsinə götürmüşdür. Bu məqsədlə iddiaçı tərəfindən cavabdehə avans olaraq cəmi 11275,38 manat dəyərində zəruri vəsaitlər verilmiş, müxtəlif xidmətlər göstərilmişdir. Müqavilə 2.1.4-cü bəndinin şərtlərinə əsasən, tədarük mövsümü vaxtı cavabdehin aldığı avansın məbləği müəyyən olunmuş miqdarda təhvil verəcəyi xam pambığın dəyərindən çıxılmalıdır. Cavabdeh təhvil verəcəyi pambığın dəyəri avans məbləğin həcmini ödəmədiyi təqdirdə isə yaranan fərqin ödənilməsini öhdəsinə götürmüşdür. Nəticədə cavabdeh tərəfindən 6387,01 manat dəyərində 7983,75 kq xam pambıq təhvil verilmişdir ki, bu da həm müqavilədə nəzərdə tutulan miqdardan az olmuşdur, Cavabdeh avans vəsaitlərin dəyərinə görə yaranmış borcundan 2900 manat vəsaiti iddiaçıya geri qaytarmışdır. Bununla da iddiaçıdan təhvil götürdüyü avansın dəyəri tam ödənilməmiş, nəticədə cavabdehin iddiaçıya 1988,38 manat əsas borcu yaranmışdır. Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 284-5.1-ci maddəsinə əsasən Cavabdeh 05 iyul 2023-ci il tarixli e-2-2(115)-1035/2023 nömrəli bildiriş göndərilərək, məhkəmə bildirişini rəsmi qaydada aldığı gündən 10 (on) iş günü müddətində iddiaçının tələbinə dair etiraz və mülahizələrini məhkəməyə təqdim etmək hüququ izah olunmuşdur. Lakin cavabdeh tərəfindən etiraz və mülahizə məhkəməyə daxil olmamışdır. İddia tələbinin dəlillərini iş materialları ilə birlikdə araşdırıb və işin hallarına hüquqi qiymət verərək aşağıda qeyd edilənlərə əsasən məhkəmə hesab edir ki, iddia tələbi qismən təmin edilməlidir. İş materiallarında olan İddiaçı MMC-nin Goranboy filialı ilə Cavabdeh arasında bağlanmış 05 yanvar 2022-ci il tarixli 2022-ci il mövsümü üzrə xam-pambığın alqı-satqısına dair 22263181 müqavilədən görünür ki, alıcı İddiaçı MMC 2022-ci il mövsümü üzrə xampambığın istehsalı üçün zəruri olan vəsaitləri, malları və aqrotexniki xidmətləri satıcı Cavabdeh təqdim etməyi öhdəsinə götürmüş, satıcı tərəfindən istehsal olunmuş xam-pambıq həcminin bütünlüklə alıcıya təhvil verilib satılması və alıcı tərəfindən ümumi satış dəyərindən avanslar çıxıldıqdan sonra qalan hissəsinin satıcıya ödənilməsi müəyyən olunmuşdur. Həmin müqavilənin 2.1.2-ci bəndinə əsasən satıcı 8.7 ha torpaq sahasində pambıq əkir və hər hektardan 25 sentnerdən az olmamaqla istehsal etdiyi xam pambığı bütünlüklə mövcud standartlara və 27 avqust 2007-ci il tarixdə Kənd Təsərrtüfatı Nazirliyi tərəfindən təsdiq edilmiş "Xam-pambığın yığılması və tədarükünə dair təlimat"ın tələblərinə əsasən Azərbaycan X1 Pambıqtəmizləmə Sənayesi üzrə filialı tərəfindən hazırlanmış və alıcıda saxlanılan etalonlara uyğun olaraq kondisiya haqqında müqavilədə qeyd olunmuş qiymətlərlə alıcının mülkiyyətinə tədarük mövsümü vaxtı, lakin 15 noyabr 2022-ci il tarixindən gec olmayaraq təhvil verilməsi nəzərdə tutulmuşdur. İş materiallarında olan 05 yanvar 2022-ci il tarixli 22263181 “Qiymətlərin razılaşdırma protokolundan” görünür ki, satıcı və alıcı veriləcək malların və göstəriləcək iş və xidmətlərin qiymətini əvvəlcədən razılaşmışlar. İş materiallarında olan "xxxx" MMC-nin hesabdan çıxarışından görünür ki, xx.xx.2018-ci il tarixdən xx.xx.2023-cü il tarixədək Cavabdeh hesabına 2825 manat pul vəsaiti köçürülmüşdür. İş materiallarında olan 24 yanvar 2022-ci il tarixli 47001313 nömrəli, 26 yanvar 2022-ci il tarixli 47001363 və 47001364 nömrəli, 02 fevral 2022-ci il tarixli 47001440 və 47001445 nömrəli, 11 fevral 2022-ci il tarixli 47001523 nömrəli, 23 mart 2022-ci il tarixli 47001749 və 47001786 nömrəli, 25 mart 2022-ci il tarixli 47001774 və 47001777 nömrəli, 17 aprel 2022-ci il tarixli 47002817, 47002825, 47002671, 47002704, 47002719, 47002652 və 47002818 nömrəli, 18 aprel 2022-ci il tarixli 47002864 və 47002885 nömrəli, 10 may 2022-ci il tarixli 47003314 nömrəli, 15 may 2022-ci il tarixli 47003396 və 47003391 nömrəli, 02 iyun 2022-ci il tarixli 47004174 nömrəli, 05 iyun 2022-ci il tarixli 47004372, 47004380, 47004381 və 47004374 nömrəli, 10 iyun 2022-ci il tarixli 47004612, 47004621 və 47004620 nömrəli, 16 iyun 2022-ci il tarixli 47004847 nömrəli, 19 iyun 2022-ci il tarixli 47004943 və 47005024 nömrəli, 21 iyun 2022-ci il tarixli 47005107, 47005133 və 47005142 nömrəli, 30 iyun 2022-ci il tarixli 47005618 nömrəli, 01 iyul 2022-ci il tarixli 47005709 və 47005710 nömrəli, 03 iyul 2022-ci il tarixli 47005849 və 47005853 nömrəli, 04 iyul 2022-ci il tarixli 47005787 və 47005897 nömrəli, 08 iyul 2022-ci il tarixli 47006218 nömrəli, 11 iyul 2022-ci il tarixli 47006368 və 47006372 nömrəli, 14 iyul 2022-ci il tarixli 47006506 və 47006643 nömrəli, 16 iyul 2022-ci il tarixli 47006718 nömrəli, 22 iyul 2022-ci il tarixli 47006996 nömrəli, 26 iyul 2022-ci il tarixli 47007268, 47007240 və 47007280 nömrəli, 30 iyul 2022-ci il tarixli 47007442 nömrəli, 06 avqust 2022-ci il tarixli 47007813 nömrəli, 27 iyul 2022-ci il tarixli 47007306 nömrəli, 10 avqust 2022-ci il tarixli 47007858, 47007859, 47007918, 47007923 və 47007895 nömrəli, 14 avqust 2022-ci il tarixli 47008064 nömrəli, 15 avqust 2022-ci il tarixli 47008099 nömrəli, 20 avqust 2022-ci il tarixli 47008202 nömrəli, 24 avqust 2022-ci il tarixli 47008239 və 47008241 nömrəli, 26 avqust 2022-ci il tarixli 47008270 və 47008269 nömrəli, 22 sentyabr 2022-ci il tarixli 47008377, ******* və 47008378 nömrəli, 23 sentyabr 2022-ci il tarixli 47008395 nömrəli, 19 oktyabr 2022-ci il tarixli 20182357 nömrəli, 27 oktyabr 2022-ci il tarixli 20182452 nömrəli, 28 oktyabr 2022-ci il tarixli 20182476 nömrəli, 29 oktyabr 2022-ci il tarixli 20182479 nömrəli iş aktlarından görünür ki, İddiaçı MMC tərəfindən 3375,96 manat məbləğində müxtəli adda xidmət göstərilmişdir. İş materiallarında olan xx.xx.2022-ci il tarixli 32018764 və 32018765 nömrəli, xx.xx.2022ci il tarixli 32019112 nömrəli, xx.xx.2022-ci il tarixli 32020114 nömrəli, xx.xx.2022-ci il tarixli 32020706 və 32020689 nömrəli, xx.xx.2022-ci il tarixli 32020911 nömrəli, xx.xx.2022-ci il tarixli 32021539 nömrəli, xx.xx.2023-ci il tarixli 32021863 və 32021864 nömrəli, xx.xx.2022-ci il tarixli 32022074 və 32022075 nömrəli, xx.xx.2022-ci il tarixli 32022674, 32022668 və 32022733 nömrəli, xx.xx.2022-ci il tarixli 32022791 nömrəli, xx.xx.2022-ci il tarixli 32023296 nömrəli qaimələrdən görünür ki, İddiaçı MMC cəmi 4696,93 manat dəyərində material vermişdir. İş materiallarında olan iddiaçı tərəfindən təqdim edilən hesabdan çıxarışdan görünür ki, iddiaçı tərəfindən 11275,38 manat avans verilməsi, 9287 manat məbləğində pambıq qəbul edilməsi və cavabdehin 1988,38 manat borcu qalması qeyd edilmişdir. İş materiallarında olan 31 mart 2023-cü il tarixli REF/0583/23 nömrəli maliyyə arayışından görünür ki, Cavabdeh xx.xx.2023-cü il tarixə İddiaçı MMC-yə 1988,38 manat əsas, 208,7 manat cərimə borcu vardır. İş materiallarında olan 23 dekabr 2022-ci il tarixli REF/39 saylı pretenziya məktubunun surətindən görünür ki, borcluya yaranmış borc ilə bağlı məlumat verilmiş, məsuliyyəti barədə xəbərdarlıq edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 385.1-ci maddəsinə görə öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, borc ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan öz vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Həmin Məcəllənin 386.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. Həmin Məcəllənin 442-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Həmin Məcəllənin 445.1-ci maddəsinə əsasən icranı gecikdirmiş borclu gecikdirmə nəticəsində vurduğu zərər üçün və gecikdirmə zamanı təsadüfən baş vermiş icra mümkünsüzlüyünün nəticələri üçün kreditor qarşısında məsuliyyət daşıyır. Həmin Məcəllənin 445.2-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin onun icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi və icra müddəti çatanadək kreditorun etdiyi xəbərdarlıqdan sonra da öhdəliyin icra edilməməsi borclunun icranı gecikdirməsi sayılır. Həmin Məcəllənin 448.1-ci maddəsinə əsasən əgər bu Məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. Həmin Məcəllənin 448.2-ci maddəsinə əsasən borclu öz öhdəliklərinin hər bir təqsirli pozuntusu (hərəkət və ya hərəkətsizlik) üçün məsuliyyət daşıyır. Həmin Məcəllənin 567-ci maddəsinə əsasən alqı-satqı müqaviləsinə görə satıcı əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi, alıcı isə əşyanı qəbul edib əvəzində müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini (qiyməti) ödəməyi öhdəsinə götürür. Məhkəmə qeyd edir ki, İddiaçı MMC ilə Cavabdeh arasında bağlanmış 05 yanvar 2022-ci il tarixli müqaviləyə əsasən İddiaçı MMC 2022-ci il mövsümü üzrə xam pambığın istehsalı üçün zəruri olan vəsaitləri, malları və aqrotexniki xidmətləri Cavabdeh təqdim etməyi, Cavabdeh isə istehsal olunmuş xam pambığı bütünlüklə İddiaçı MMC-yə təhvil verməyi öhdəsinə götürmüş, ümumi satış dəyərindən avanslar çıxıldıqdan sonra qalan hissəsinin istehsalçıya ödənilməsi müəyyən olunmuşdur. İddiaçı MMC üzərinə düşən öhdəlikləri yerinə yetirmiş, lakin Cavabdeh öz üzərinə düşən öhdəliyi tam olaraq yerinə yetirməmiş və bunun nəticəsində cavabdehin iddiaçıya 1988,38 manat borcu yaranmışdır. Qeyd edilənlərə əsasən məhkəmə hesab edir ki, iddiaçı müqavilə üzrə yaranmış borc məbləğini cavabdehdən tələb etməkdə haqlıdır. Məhkəmə, eyni zamanda iddianın cərimənin ödənilməsi hissəsini də araşdıraraq hesab edir ki, iddia həmin hissədə qismən təmin edilməlidir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 460.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliklərin icrası girov, dəbbə pulu, borclunun əmlakının saxlanması, zaminlik, qarantiya, beh ilə və bu Məcəllədə və ya müqavilədə nəzərdə tutulan digər üsullarla təmin edilə bilər. Həmin Məcəllənin 462.1-ci maddəsinə görə dəbbə pulu (cərimə, penya) müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Həmin Məcəllənin 467-ci maddəsinə əsasən məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. Dəbbə pulu ödənildikdən sonra onun miqdarının azaldılması istisna edilir. Qanun normasının mənasına görə, məhkəmə dəbbə pulunun məbləğini cavabdehin belə vəsatət verməsindən asılı olmayaraq azalda bilər. Hər bir konkret iş üzrə dəbbə pulunun azaldılması meyarları kimi dəbbə pulunun qeyri-mütənasib olması, öhdəliyin pozulması nəticəsində yarana biləcək mümkün zərərin həcmindən əhəmiyyətli dərəcədə artıq olması, öhdəliklərin yerinə yetirilməsindən yayınma müddətləri və s. çıxış edə bilər. Məhkəmə nəzərə alır ki, dəbbə pulunun iddiada göstərilən həcmdə tutulması cavabdehin əmlak mənafelərinə ciddi xələl gətirə bilər. Dəbbə pulunun məbləğinin azaldılması kreditorun əmlak mənafelərinə əsaslı təsir etmir. Belə ki, kreditor avanslar verərkən dəbbə pulunu əldə edəcəyi gözlənilən qazanc kimi deyil, öhdəliyin icrasının təminatı üsulu kimi nəzərdə tutmuşdur. Məhkəmə cavabdehin üzərində əsas borc olaraq icra edilməmiş pul öhdəliyinin olmasını, bununla yanaşı əlavə olaraq yüksək məbləğdə cərimənin tətbiq edilməsinin onun vəziyyətini daha da ağırlaşdırdığını nəzərə alaraq hesab edir ki, 208 manat 70 qəpik məbləğində dəbbə pulu (cərimə) tənasübsüz surətdə yüksəkdir. Odur ki, cərimə azaldılaraq 30 manat məbləğində müəyyən edilməlidir. Beləliklə məhkəmə hesab edir ki, tərəflər arasında bağlanmış müqaviləyə əsasən 1988,38 manat əsas borc, 30 manat cərimə olmaqla 2018,38 manat pul cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə əsasən, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Həmin Məcəllənin 88-ci maddəsinə əsasən məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Həmin Məcəllənin 217.3-cü maddəsinə əsasən qətnamə iş üzrə müəyyən olunmuş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətlərinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Həmin Məcəllənin 218.1-ci maddəsinin tələbinə görə hakim qətnamə çıxarıldıqda tərəflərin hansı hüquqi münasibətdə olmalarını, həmin iş üzrə hansı qanunun tətbiq edilməli olduğunu müəyyən edir. Həmçinin məhkəmə qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 119.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Həmin Məcəllənin 119.2-ci maddəsinə əsasən iddiaçı müəyyən olunmuş qaydada dövlət rüsumunu ödəməkdən azad edilmişsə, dövlət rüsumu iddianın təmin edilmiş hissəsinə mütənasib olaraq cavabdehdən tutularaq dövlət gəlirlərinə alınır. Həmin Məcəllənin 124.1-ci maddəsinə əsasən işə baxılması ilə əlaqədar məhkəmənin çəkdiyi xərclər və iddiaçının ödəməkdən azad edildiyi dövlət rüsumu, iddia tələblərinin təmin edilmiş hissəsinə mütənasib olaraq dövlət mədaxilinə cavabdehdən alınır. İş materiallarında olan Goranboy şəhəri 1 saylı Mediasiya Təşkilatı tərəfindən ilkin meiasiya sessiyasından sonra prosesin davam etdirilə bilməməsi barədə arayış verilmiş, iddiaçının nümayəndəsi tərəfindən 60 manat məbləğində mediasiya xərcinin ödənildiyi qeyd edilmişdir. Qeyd edilənləri nəzərə alaraq məhkəmə hesab edir ki, 60 manat mediasiya xərci cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir. Bundan başqa məhkəmə qeyd edir ki, iddiaçı mediasiyaya dair xərci ödədiyindən dövlət rüsumunun müəyyən hissəsini ödəməkdən azad edilmiş, ona görə də iddianın təmin edilmiş hissəsinə mütənasib olaraq 40 manat 18 qəpik məbləğində dövlət rüsumu cavabdehdən alınaraq dövlət büdcəsinə ödənilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 10-1.3-cü maddəsinə əsasən kommersiya mübahisələri üzrə məhkəmə icraatı, habelə “Elektron məhkəmə” informasiya sisteminin tətbiq olunduğu məhkəmələrdə mülki işlər üzrə məhkəmə icraatı, o cümlədən ərizə, şikayət və digər sənədlərin göndərilməsi, qəbulu, habelə məhkəmə sənədlərinin məhkəməyə və proses iştirakçılarına çatdırılması “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılan elektron kabinet vasitəsilə həyata keçirilir. Məhkəmə yuxarıda göstərilənlərə və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220 və 360-cı maddələrinə əsasən QƏT ETDİ: İddia qismən təmin edilsin. İddiaçı Goranboy filialı ilə Cavabdeh arasında 05 yanvar 2022-ci il tarixdə bağlanılmış 2022-ci il mövsümü üzrə xam-pambığın alqı-satqısına dair 22263181 müqavilə üzrə yaranmış 1988 manat 38 qəpik əsas borc, 30 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 2018 (iki min on səkkiz) manat 38 (otuz səkkiz) qəpik məbləğində pul, ödənilmiş 60 (altmış) manat mediasiya xərci Cavabdeh tutularaq İddiaçınə ödənilsin. Cavabdeh 40 (qırx) manat 18 (on səkkiz) qəpik məbləğində dövlət rüsumu tutularaq dövlət büdcəsinə ödənilsin. İddianın qalan hissəsi təmin edilməsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılan elektron kabinet vasitəsilə Gəncə Kommersiya Məhkəməsinə təqdim edilməklə Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim Gülnaz Quliyeva