Gəncə Kommersiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2-2(115)-114/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Gəncə şəhəri İş № e-2-2(115)-114/2024 15.03.2024 GƏNCƏ KOMMERSİYA MƏHKƏMƏSİ Hakim Quliyeva Gülnaz Elxan qızının sədrliyi, Orucova Vüsalə İsməli qızının katibliyi ilə, İddiaçı Cavabdeh qarşı pul tələbinə dair kommersiya mübahisəsinə məhkəmənin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq məhkəmə MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, dən üçün yemlik qarğıdalı istehsalı və alqı-satqısı barədə 11 aprel 2022-ci il tarixli 043-Q saylı müqaviləyə əsasən 1421,55 manat borc məbləğinin və 70 manat mediasiya xərcinin Cavabdeh tutularaq iddiaçıya ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, Cavabdeh ilə "xxxx" (hazırkı adı İddiaçı) MMC arasında dən üçün yemlik qarğıdalı istehsalı və alqı-satqısı barədə 11 aprel 2022-ci il tarixli 043-Q saylı müqavilə bağlanmışdır. Müqavilənin şərtlərinə əsasən Cavabdeh Samux rayonu, Nadel kəndində 10 ha torpaq sahəsində qarğıdalı əkininin həyata keçirilməsi, hər hektardan 10 ton olmaqla, cəmi 100 ton məhsulun istehsal edilərək sifarişçi "xxxx" MMC-yə təhvil verməsi barədə öhdəlik götürmüşdür. Müqavilənin şərtlərinə əsasən Cavabdeh 5455,95 manat dəyərində toxum, gübrə, dərman və avans qismində 4500 manat nağd pul olmaqla ümumilikdə 9955,95 manat məbləğində vəsait verilmişdir. Lakin Cavabdeh üzərinə düşən öhdəlikləri tam icra etməmiş və sifarişçiyə müqavilənin 1.1 və 1.2-ci bəndləri ilə nəzərdə tutulmuş miqdarda məhsul təhvil verməmişdir. Belə ki, 9955,95 manat vəsaitin qarşılığında təhvil verdiyi məhsulun dəyəri 8534,40 manat təşkil etmişdir. Bununla da müqavilə şərtlərinin pozulması nəticəsində onun İddiaçı MMC-yə 1421,55 manat borcu yaranmışdır. Borcun ödənilməsi ilə bağlı həm poçt təşkilatı vasitəsilə, həmçinin vergi ödəyicisinin elektron kabinetinə xəbərdarlıq (pretenziya) məktubu göndərilmiş, lakin bu vaxtadək həmin vəsait İddiaçı MMC-yə ödənilməmişdir. Məhkəmənin əvvəlki iclasında iştirak edən iddiaçının nümayəndəsi X1 iddia tələbinə uyğun izahat verərək göstərdi ki, müqaviləyə əsasən məhsul keyfiyyət göstəriciləri nəzərə alınmaqla bazar qiymətinə uyğun təhvil alınacaqdır. İstehsal vasitələri ilkin planlamadır ki, fermerin təxmini nə qədər xərci çıxacaq, nə qədər məhsul götürəcək və s. Əlavələrdən biri də odur ki, fermer hansı keyfiyyətdə məhsul verməlidir. Xammal mədaxil aktını işə əlavə etmişlər. Əsas göstəricilərdən biri nəmlikdir, cavabdehin verdiyi məhsulun nəmlik dərəcəsi 19 faiz olmuşdur, lakin bu maksimum 14 faiz olmadı idi. Bu barədə 1 saylı əlavədə göstərilmişdir. Nəmlik dərəcəsi mal sahədən təhvil alınarkən yox, qurudulandan sonra ölçülmüşdür. Digər göstəricilər isə yerindədir. Ümumilikdə 9955.95 manat cavabdehə xərc çəkmişlər. Məhsulu bazar qiymətinə götürmüşlər. Tonunu 500 manatdan hesablamışlar, 17780 kq məhsul təhvil götürmüşlər, kənarlaşma çıxıldıqdan sonra 17068 kq məhsul qalmışdır. Məhsulun bazar qiymətinə götürülməsi barədə əvvəlcədən razılaşmışlar. Danışıq belə olmuşdur ki, qarşı tərəf torpaq sahəsinə dair mülkiyyət hüququnu təsdiq edən çıxarış verməlidi və ya icarə müqaviləsini təqdim etməli idi. Bunun əsasında da ona sığorta pulu verməli idilər. Lakin cavabdeh qeyd etdiyi hər hansı sənədi onlara təqdim etməmişdir. O cümlədən sığorta şirkətinə də müraciət etməmişdir. Sahə sığorta edilsə idi dolu ilə əlaqədar cavabdehə pul ödənilərdi. Dolu düşməsi ilə əlaqədar isə onlarda məlumat olmamışdır. O cümlədən cavabdehin ziyana düşməsinin nə dərəcə doğru olduğunu bilmrlər. Onlar cavabdehə 50 faiz güzəşt təklif etmişlər. Cavabdeh isə əvvəlcə razılıq vermişdir, onlar cavabdehə buna görə vaxt da vermişlər. Hər hansı cərimə məbləği istəmirlər, verdikləri pulun qaytarılmasını istəyirlər. Məhkəməyə qədər 50 faiz ödənilsəydi cavabdehə güzəştə gedərdilər. Mart ayının 18-dək 700 manat ödəniş edərsə güzəşt etməyə razıdırlar, ancaq müddəti bundan artıq uzatmağa razı deyillər. Məhkəmənin əvvəlki iclasında iştirak edən Cavabdeh izahatında göstərdi ki, müqavilə üzrə bütün işləri götümüş, ziyana düşdüyü üçün borcunu tam ödəyə bilməmişdir. Belə ki, dolu yağması ilə əlaqədar olaraq əkini yaxşı məhsul verməmiş, ziyana düşmüş və əldə etdiyi məhsulun hamısını iddiaçıya vermişdir. Lakin iddiaçı onun təhvil verdiyi məhsulu bazar qiymətindən aşağı qiymətə götürdüyü üçün onun iddiaçıya borcu qalmışdır. Əks halda borcu qalmazdı. Ərazini dolu vurmasını iddiaçının nümayəndəsi də gəlib baxmışdır, lakin hər hansı akt tərtib edilməmişdir. Özü isə 4000 manat ziyan etmişdir. Qalan borcunu hazırda ödəməyə də imkanı yoxdur, ona vaxt verilsin, biçin vaxtı qalan borcunu da ödəyə bilər. İddiaçı ona bunun üçün müəyyən vaxt verməlidir. Həmçinin onun icarə müqaviləsi olmuş, 1 illik icarəyə götürmüşdür. Müqavilənin surətini də iddiaçıya təqdim etmişdir. Məhkəmə iclasının keçirilməsinin vaxtı və yeri barədə iddiaçıya və cavabdehə məlumat verilməsinə baxmayaraq iddiaçı məhkəmə iclasında nümayəndəsinin iştirakını təmin etməmiş, məhkəməyə ərizə ünvanlayaraq işə onların iştirakı olmadan baxılmasını xahiş etmiş, cavabdeh isə məhkəmə iclasına gəlməmiş, gəlməməsinin səbəbləri barədə məhkəməyə məlumat verməmişdir. Məhkəmə işə iddiaçının nümayəndəsinin və cavabdehin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. İddia tələbinin dəlillərini iş materialları ilə birlikdə araşdırıb və işin hallarına hüquqi qiymət verərək aşağıda qeyd edilənlərə əsasən məhkəmə hesab edir ki, iddia tələbi təmin edilməlidir. İş materiallarında olan "xxxx" MMC ilə Cavabdeh arasında bağlanmış 22 aprel 2022-ci il tarixli 043-Q nömrəli dən üçün yemlik qarğıdalı istehsalı və alqı-satqısı barədə müqavilədən görünür ki, sifarişçi "xxxx" MMC-nin sifarişi əsasında icraçı Cavabdeh tərəfindən Samux rayonu, Nadel kəndində 10 hektar sahədə dən üçün yemlik qarğıdalı əkinlərinin həyata keçirilməsi və sifarişçiyə təhvil verilməsi üzrə xidmətlərin göstərilməsinə dair öhdəlik götürülmüşdür. Həmiçinin müqavilənin 1.2-ci bəndinə əsasən müqavilə üzrə hər hektardan 10 ton olmaqla cəmi 100 ton dən üçün qarğıdalı istehsal edilməsi nəzərdə tutulmuşdur. İş materiallarında olan qəbzdən görünür ki, 4500 manat məbləğində nağd pul "xxxx" MMC tərəfindən Cavabdeh hesabına köçürülmüşdür. İş materiallarında olan elektron qaimələrdən görünür ki, xx.xx.2022-ci il tarixlərdə 2554 manat və 2901 manat məbləğində malların İddiaçı MMC tərəfindən Cavabdeh təhvil verilməsinə dair İddiaçı MMC tərəfindən elektron qaimələr ötürülmüşdür. İş materiallarında olan xx.xx.2022-ci il tarixli və xx.xx.2022-ci il tarixli hazır məhsulların təhvil-qəbul aktlarından görünür ki, həmin aktlarda müxtəlif adlarda və miqdarda qeyd edilmiş mallar "xxxx" MMC tərəfindən Cavabdeh təhvil verilmişdir. İş materiallarında olan xammal mədaxil aktından görünür ki, Cavabdeh tərəfindən İddiaçı MMC-nə nəmliliyi nəzərə alınmaqla kənarlaşdırılaraq çıxıldıqdan sonra qalan 17068,80 kq qarğıdalının vahidinin qiyməti 0,50 qəpik olmaqla ümumilkdə 8534,40 manat dəyərində qarğıdalı təhvil verilmişdir. İş materiallarında olan xəbərdarlıq məktubunun surətindən görünür ki, borcluya yaranmış borc ilə bağlı məlumat verilmiş, məsuliyyəti barədə xəbərdarlıq edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 385.1-ci maddəsinə görə öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, borc ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan öz vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Həmin Məcəllənin 386.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. Həmin Məcəllənin 442-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Həmin Məcəllənin 445.1-ci maddəsinə əsasən icranı gecikdirmiş borclu gecikdirmə nəticəsində vurduğu zərər üçün və gecikdirmə zamanı təsadüfən baş vermiş icra mümkünsüzlüyünün nəticələri üçün kreditor qarşısında məsuliyyət daşıyır. Həmin Məcəllənin 445.2-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin onun icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi və icra müddəti çatanadək kreditorun etdiyi xəbərdarlıqdan sonra da öhdəliyin icra edilməməsi borclunun icranı gecikdirməsi sayılır. Həmin Məcəllənin 448.1-ci maddəsinə əsasən əgər bu Məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. Həmin Məcəllənin 448.2-ci maddəsinə əsasən borclu öz öhdəliklərinin hər bir təqsirli pozuntusu (hərəkət və ya hərəkətsizlik) üçün məsuliyyət daşıyır. Həmin Məcəllənin 567-ci maddəsinə əsasən alqı-satqı müqaviləsinə görə satıcı əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi, alıcı isə əşyanı qəbul edib əvəzində müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini (qiyməti) ödəməyi öhdəsinə götürür. Məhkəmə qeyd edir ki, "xxxx" MMC (indiki adı ATS Feed” MMC) ilə Cavabdeh arasında 11 aprel 2022-ci il tarixli dən üçün yemlik qarğıdalı istehsalı və alqı-satqısı barədə müqavilə bağlanmış, müqaviləyə əsasən sifarişçi "xxxx" MMC-nin sifarişi əsasında icraçı Cavabdeh tərəfindən Samux rayonu, Nadel kəndində 10 hektar sahədə dən üçün yemlik qarğıdalı əkinlərinin həyata keçirilməsi və sifarişçiyə təhvil verilməsi üzrə xidmətlərin göstərilməsinə dair öhdəlik götürülmüşdür. Həmiçinin müqavilənin 1.2-ci bəndinə əsasən müqavilə üzrə hər hektardan 10 ton olmaqla cəmi 100 ton dən üçün qarğıdalı istehsal edilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Müqaviləyə əsasən iddiaçı üzərinə düşən öhdəliyi yerinə yetirmiş, işlər görmüş, xidmətlər göstərmiş, avans vermişdir. Lakin cavabdeh müqavilə ilə üzərinə götürdüyü öhdəliyi tam icra etməmiş və nəticədə onun iddiaçıya 1421 manat 55 qəpik borcu qalmışdır. Qeyd edilənlərə əsasən məhkəmə hesab edir ki, iddiaçı müqavilə üzrə yaranmış borc məbləğini cavabdehdən tələb etməkdə haqlıdır. Odur ki, tərəflər arasında bağlanmış müqaviləyə əsasən 1421 manat 55 qəpik məbləğində borc cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir. Bundan başqa cavabdeh məhkəməyə əkin sahəsini dolu vurması, bu səbəbdən ziyana düşməsi, iddiaçının da bu barədə məlumatlı olduğunu göstərdə sə etirazını əsaslndıran sübutları məhkəməyə təqdim etməmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə əsasən, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Həmin Məcəllənin 88-ci maddəsinə əsasən məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Həmin Məcəllənin 217.3-cü maddəsinə əsasən qətnamə iş üzrə müəyyən olunmuş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətlərinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Həmin Məcəllənin 218.1-ci maddəsinin tələbinə görə hakim qətnamə çıxarıldıqda tərəflərin hansı hüquqi münasibətdə olmalarını, həmin iş üzrə hansı qanunun tətbiq edilməli olduğunu müəyyən edir. Həmçinin məhkəmə qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 119.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Həmin Məcəllənin 119.2-ci maddəsinə əsasən iddiaçı müəyyən olunmuş qaydada dövlət rüsumunu ödəməkdən azad edilmişsə, dövlət rüsumu iddianın təmin edilmiş hissəsinə mütənasib olaraq cavabdehdən tutularaq dövlət gəlirlərinə alınır. Həmin Məcəllənin 124.1-ci maddəsinə əsasən işə baxılması ilə əlaqədar məhkəmənin çəkdiyi xərclər və iddiaçının ödəməkdən azad edildiyi dövlət rüsumu, iddia tələblərinin təmin edilmiş hissəsinə mütənasib olaraq dövlət mədaxilinə cavabdehdən alınır. İş materiallarında olan Gəncə 1 saylı Mediasiya Təşkilatı tərəfindən ilkin mediasiya sessiyasında iştirak edilməməsi barədə arayış verilmiş, iddiaçının nümayəndəsi tərəfindən 70 manat məbləğində mediasiya xərci ödənildiyi qeyd edilmişdir. Qeyd edilənləri nəzərə alaraq məhkəmə hesab edir ki, 70 manat mediasiya xərci cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir. Bundan başqa məhkəmə qeyd edir ki, iddiaçı mediasiyaya dair xərci ödədiyindən dövlət rüsumu ödəməkdən azad edilmiş, ona görə də iddianın təmin edilmiş hissəsinə mütənasib olaraq 34 manat 22 qəpik dövlət rüsumu cavabdehdən alınaraq dövlət büdcəsinə ödənilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 10-1.3-cü maddəsinə əsasən kommersiya mübahisələri üzrə məhkəmə icraatı, habelə “Elektron məhkəmə” informasiya sisteminin tətbiq olunduğu məhkəmələrdə mülki işlər üzrə məhkəmə icraatı, o cümlədən ərizə, şikayət və digər sənədlərin göndərilməsi, qəbulu, habelə məhkəmə sənədlərinin məhkəməyə və proses iştirakçılarına çatdırılması “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılan elektron kabinet vasitəsilə həyata keçirilir. Məhkəmə yuxarıda göstərilənlərə və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220 və 360-cı maddələrinə əsasən QƏT ETDİ: İddia təmin edilsin. "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti ilə Cavabdeh arasında bağlanmış 11 aprel 2022ci il tarixli 043-Q nömrəli müqaviləyə əsasən 1421 (bir min dörd yüz iyirmi bir) manat 55 (əlli beş) qəpik borc və ödənilmiş 70 (yetmiş) manat mediasiya xərci Cavabdeh tutularaq İddiaçınə ödənilsin. Cavabdeh 34 (otuz dörd) manat 22 (iyirmi iki) qəpik dövlət rüsumu tutularaq dövlət büdcəsinə ödənilsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılan elektron kabinet vasitəsilə Gəncə Kommersiya Məhkəməsinə təqdim edilməklə Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim Gülnaz Quliyeva