Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şəki şəhəri İş № e-2-2(117)-1535/2025 06.01.2026 ŞƏKİ KOMMERSİYA MƏHKƏMƏSİ Hakim Hüseynova Elnarə Ramiz qızının sədrliyi, Musayeva Turan Haxverdi qızının katibliyi, İddiaçının nümayəndəsi X1 iştirakı ilə, İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin Cavabdeh qarşı “müqavilə üzrə borc” tələbinə dair işə məhkəmənin binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq məhkəmə MÜƏYYƏN ETDİ: I. Kommersiya mübahisəsinin mahiyyəti:
1. İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti Cavabdeh qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Cavabdeh 20.431,93 manat borcun, iddiaçı tərəfindən iddia üzrə məhkəməyə ödənilən 151,29 manat dövlət rüsumunun cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
2. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti (“iddiaçı”) ilə Cavabdeh (“cavabdeh”) arasında xx.xx.2022-ci il tarixində, Ş/45 nömrəli “yaş tütünün alqısatqısına dair” müqavilə imzalanmışdır. Müqavilənin 1.1-ci maddələsinə əsasən cavabdeh istifadəsində olan 8.9 ha torpaq/əkin sahəsində iddiaçı tərəfindən cavabdehə verilən NC- 291, İTB-683 və İTB-6184 “Virciniya” tipli tütün toxumunun və şitilinin müvafiq aqrotexniki qaydalara uyğun olaraq əkilməsi, becərilməsi, yetişdirilməsi və yığımını həyata keçirib tam həcmdə iddiaçıya satmağı, iddiaçı isətələblərə uyğun olan yaş tütünü qəbul etməyi və müəyyənləşdirilmiş dəyərini ödəməyi öhdəsinə götürür. Bundan sonra, iddiaçı və cavabdeh arasında xx.xx.2022-ci il tarixində bu müqaviləyə 1 nömrəli əlavə imzalanmışdır və belə müəyyən edilmişdir ki, iddiaçı tərəfindən cavabdehə müvafiq toxum, şitil, gübrə, dərman veriləcəkdir. Bunun əsasında İddiaçı tərəfindən cavabdehə malların təhvil-qəbul aktı ilə rəsmiləşdirilən, ümumilikdə 6.290,00 manat dəyərində mallar təqdim edilmiş və/və ya xidmətlər göstərilmişdir. Cavabdeh tərəfindən 2022-ci il əkin mövsümü üçün ümumi 6.510,00 kiloqramlıq, müvafiq e-qaimələrlə dəyəri 1.849,50 manat olaraq müəyyənləşdirilən tütün təhvil verilmişdir. Qeyd olunan məbləğdən 369,90 manat cavabdehə ödənilmiş, qalan 1.479,60 manat məbləğ isə cavabdehin İddiaçıya olan 6.290,00 manat (altı min iki yüz doxsan manat) borcundan silinmişdir (qarşılıqlı borcların əvəzləşdirilməsi aktları ilə). Beləliklə, 2022-ci il dövrü üçün cavabdehin iddiaçıya 4.810,40 manat (dörd min səkkiz yüz on manat qırx qəpik) borcu yaranmışdır. Bunlarla yanaşı, cavabdeh iddiaçı ilə bağladığı xx.xx.2022-ci il tarixli, Ş/45 nömrəli “yaş tütünün alqısatqısına dair” müqavilədə nəzərdə tutulan öhdəliklərinin icrası ilə əlaqədar "xxxx" ASC ilə kredit müqavilələri bağlamışdır. Belə ki, cavabdeh öz öhdəliklərini lazımınca, düzgün yerinə yetirə bilmədiyi üçün kredit müqavilələri ilə əldə etdiyi kredit məbləğini və ona uyğun hesablanan faiz məbləğlərinin əvəzini tam ödəyə bilməmişdir. Nəticədə, "xxxx" ASC ilə iddiaçı arasında xx.xx.2023-cü il tarixində, “tələbin güzəşti” müqaviləsi imzalanmışdır. Belə ki, 22 dekabr 2023-cü il tarixli “tələbin güzəşti” müqaviləsinin 1.1-ci maddəsinə əsasən tələbi güzəşt edən qismində çıxış edən "xxxx" ASC müqavilənin 1 nömrəli əlavəsində sadalanan kredit müqavilələri üzrə borclulara münasibətdə mövcud olan bütün tələb hüquqlarını güzəşt etməyi, tələbi əldə edən qismində çıxış edən İddiaçı isə tələblərin dəyərini "xxxx" ASC-yə ödəməyi öhdəsinə götürür. Bununla da, müqavilənin 1 nömrəli əlavəsinə əsasən "xxxx" ASC cavabdehə olan 15.621,53 manat (ödənilməmiş əsas məbləğ = 15.000,00 AZN, ödənilməmiş faiz məbləği 536,11 AZN; dəbbə pulu = 85,42 AZN, cəmi = 15.621,53 AZN) tələb hüququnu iddiaçıya güzəşt etmişdir. Beləliklə, cavabdeh tərəfindən iddiaçıya xx.xx.2022-ci il tarixli, Ş/45 nömrəli “yaş tütünün alqısatqısına dair” müqavilə çərçivəsində 4.810,40 manat (dörd min səkkiz yüz on manat qırx qəpik), xx.xx.2023-cü il tarixli “tələbin güzəşti” müqaviləsi çərçivəsində 15.621,53 manat (on beş min altı yüz iyirmi bir manat əlli üç qəpik) borcu ümumilikdə, 20.431,93 manat (iyirmi min dörd yüz otuz bir manat doxsan üç qəpik) ödənilməlidir. İddiaçı tərəfindən cavabdehə xx.xx.2025-ci il tarixində borcun ödənilməsi ilə bağlı pretenziya məktubu göndərilsə də, cavabdeh tərəfindən hər hansı addım atılmamışdır.
II. Tərəflərin mövqeləri:
3. İddiaçının nümayəndəsi məhkəmə iclasında işrirak edərək iddia ərizəsinin məzmununa uyğun izahat vermiş və iddia tələbinin təmin edilməsi varədə qətnamə çıxarılmasını məhkəmədə xahiş etmişdir.
4. Cavabdeh məhkəmə iclasına gəlməmiş və bunun üzrlü səbəbləri barədə məlumat verməmişdir. Məhkəmə Mülki Prosessual Məcəllənin 185-ci maddəsinə əsasən işə iddiaçının nümayəndəsinin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir.
III. Məhkəmə baxışının hədləri:
5. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin: 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. 77.1-ci maddəsinə əsasən, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. 78.1-ci maddəsinə əsasən sübutlar işdə iştirak edən şəxslər tərəfindən birinci instansiya məhkəməsinə təqdim edilir. Hər bir tərəfin öz tələb və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etmək vəzifəsi olmaqla, hazırki işdə də öz tələbinin əsaslılığını sübutetmə yükü iddiaçının üzərinə düşür. 119.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir; 121.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə nümayəndənin və ya vəkilin göstərdiyi yardıma görə xərclərin, konkret hallar və təqdim edilmiş məlumatlar qiymətləndirilməklə, digər tərəfdən ağlabatan məbləğdə alınıb xeyrinə qətnamə çıxarılan tərəfə verilməsini qərara alır. 217.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. 217.4-cü maddəsində nəzərdə tutulur ki, məhkəmə öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır.
IV. Tədqiq olunan sübutlar:
6. İşin müəyyən olunmuş mübahisəsiz halları ondan ibarətdir ki, İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti ilə Cavabdeh arasında xx.xx.2022-ci il tarixində, Ş/45 nömrəli “yaş tütünün alqısatqısına dair” müqavilə imzalanmışdır. Müqavilənin 1.1-ci maddələsinə əsasən cavabdeh istifadəsində olan 8.9 ha torpaq sahəsində iddiaçı tərəfindən ona verilən NC-291, İTB-683 və İTB-6184 “Virciniya” tipli tütün toxumunun və şitilinin müvafiq aqrotexniki qaydalara uyğun olaraq əkilməsi, becərilməsi, yetişdirilməsi və yığımını həyata keçirib tam həcmdə iddiaçıya satmağı, iddiaçı isə tələblərə uyğun olan yaş tütünü qəbul etməyi və müəyyənləşdirilmiş dəyərini ödəməyi öhdəsinə götürür. Həmin müqavilə hər iki tərəfin imza və möhürləri ilə rəsmiləşdirilmiş, tərəflərin həqiqi hüquqi iradə ifadələrini əks etdirməklə etibarsız olmamışdır.
7. İş materiallarında olan xx.xx.2022-ci il tarixində, Ş/45 nömrəli “yaş tütünün alqısatqısına dair” müqaviləyə əsasən imzalanan xx.xx.2022-ci il tarixli, xx.xx.2022-ci il tarixli, xx.xx.2022-ci il tarixli qiymətlərin razılaşdırma protokolundan görünür ki, tərəflər arasında bağlanmış qeyd olunan müqavilə əsasında iddiaçı tərəfindən cavabdehə verilən tütün əkilməsi üçün istifadə olunan məhsulların qiyməti ilə bağlı tərəflər razılığa gəlmişlər.
8. İş materiallarında olan xx.xx.2022-ci il tarixli ********** nömrəli, xx.xx.2022-ci il tarixli ********** nömrəli, xx.xx.2022-ci il tarixli **********3/1 nömrəli, xx.xx.2022-ci il tarixli **********6/1 nömrəli, xx.xx.2022-ci il tarixli **********8/1 nömrəli malların təhvil-qəbul aktlarından görünür ki, xx.xx.2022-ci il tarixində, Ş/45 nömrəli “yaş tütünün alqı-satqısına dair” müqaviləyə əsasən cavabdehə tütün əkilməsi üçün müxtəlif məhsullar (ştil, gübrə və s.) təhvil verilmişdir. Həmin aktlar cavabdeh və iddiaçı tərəfin nümayəndələri tərəfindən imzalanmışdır.
9. İş materiallarında olan qarşılıqlı borcların əvəzləşdirilməsi haqqında xx.xx.2022-ci il tarixli, xx.xx.2022-ci il tarixli aktlardan görünür ki, cavabdeh iddiaçıya aralarında bağlanan müqavilə əsasında müəyyən miqdarda tütün təhvil vermişdir. Həmin aktlar cavabdeh və iddiaçı tərəfin nümayəndələri tərəfindən imzalanmışdır.
10. İş materiallarında olan xx.xx.2022-ci il tarixli 258919 nömrəli, xx.xx.2022-ci il tarixli 069527 nömrəli, xx.xx.2022-ci il tarixli 069884 nömrəli elektron qaimələrdən görünür ki, cavabdeh tərəfindən iddiaçılya aralarında bağlanan müqavilə əsasında müəyyən miqdarda tütün təhvil vermişdir. Həmin təhvil verilən tütünün adları və dəyəri qaimələrdə öz əksini tapmışdır. Qaimələr cavabdeh tərəfindən imzalanmaqla, iddiaçıya məxsus möhürlə təsdiq edilmişdir.
11. İş materiallarında olan xx.xx.2022-ci il tarixli və xx.xx.2022-ci il tarixli hesabdan çıxarış məlumatlarından görünür ki, Cavabdeh məxsus bank hesabına 258919 və 069884 nömrəli elektron qaimələr əsasında cəmi 369,90 manat pul ödənilmişdir.
12. İş materiallarında olan xx.xx.2022-ci il tarixli K5128 saylı “maliyyələşdirmə barədə” ərizədən görünür ki, Cavabdeh "xxxx" ASC tərəfindən illik faiz dərəcəsi 4,5 % olmaqla, 12 ay müddətinə 15130 manat məbləğində kredit verilmişdir.
13. İş materiallarında olan iddiaçı “tələbi əldə edən” İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti ilə “tələbi güzəşt edən” "xxxx" ASC arasında xx.xx.2023-cü il tarixli “tələbin güzəşti (alqısatqısı) barədə” müqavilə bağlanmışdır. Həmin müqavilənin 1.1-ci bəndinə əsasən tələbi güzəşt edən siyahısı bu müqavilənin 01 nömrəli Əlavəsində sadalanan kredit müqavilələri üzrə borclulara münasibətdə mövcud olan bütün tələb hüquqlarını güzəşt etməyi, tələbi əldə edən isə müqavilənin 1.2-ci bəndində göstərilən tələblərin dəyərini tələbi güzəşt edənə ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. Qeyd olunan müqavilə hər iki tərəfin imza və möhürləri ilə rəsmiləşdirilmiş, tərəflərin həqiqi hüquqi iradə ifadələrini əks etdirməklə etibarsız olmamışdır.
14. İş materiallarında olan xx.xx.2023-cü il tarixli “tələbin güzəşti (alqı-satqısı) barədə” müqaviləyə 01 nömrəli əlavə olaraq imzalanan xx.xx.2023-cü il tarixli “barəsində tələb hüquqları güzəşt edilən kredit müqavilələri və onlara dair məlumat”dan görünür ki, Cavabdeh "xxxx" ASC-yə xx.xx.2022-ci il tarixli K5128 nömrəli kredit müqaviləsi üzrə borclu olduğu 15621,53 manat borc (əsas borc 15000 manat, faiz borcu 536,11 manat, dəbbə pulu 85,42 manat) "xxxx" ASC tərəfindən İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə güzəşt edilmişdir.
V. Tətbiq edilən hüquq:
15. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsi: 385.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan öz vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. 386.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya Mülki Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. 442-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. 448.2-ci maddəsinə əsasən borclu öz öhdəliklərinin hər bir təqsirli pozuntusu (hərəkət və ya hərəkətsizlik) üçün məsuliyyət daşıyır. 567.Alğı-satqı müqaviləsinə görə satıcı əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi, alıcı isə əşyanı qəbul edib əvəzində müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini (qiyməti) ödəməyi öhdəsinə götürür. 600.1. Alğı-satqı müqaviləsində əşyanın alıcıya verildikdən müəyyən müddət sonra ödənilməsinin (əşyaların nisyə satışının) nəzərdə tutulduğu halda alıcı ödənişi müqavilədə nəzərdə tutulan müddətdə, müqavilədə belə müddət nəzərdə tutulmadıqda isə bu Məcəllənin 427-ci maddəsinə uyğun müəyyənləşdirilmiş müddətdə həyata keçirməlidir. 194.1-ci maddəsinə əsasən tələb sahibi (kreditor) borclunun razılığı olmadan tələbi üçüncü şəxsə güzəşt edə bilər (tələbin güzəşti), bu şərtlə ki, həmin güzəşt öhdəliyin mahiyyətinə, onun borclu ilə razılaşmasına və ya qanunvericiliyə zidd olmasın. Güzəştin yolverilməzliyi barədə borclu ilə razılaşma yalnız borclunun üzrlü mənafeyi olduqda mümkündür. 655.1-ci maddəsinə əsasən faktorinq pul tələbinin güzəşt edilməsi müqabilində maliyyələşdirmədir. Faktorinq müqaviləsinə görə bir tərəf (faktor) üçüncü şəxs (borclu) barəsində müştərinin (kreditorun) üçüncü şəxsə mal verməsindən, işlər görməsindən və ya xidmətlər göstərməsindən irəli gələn pul tələbinin hesabına digər tərəfə (müştəriyə) pul vəsaiti verir və ya verməyi öhdəsinə götürür, müştəri isə bu pul tələbini faktora güzəşt edir və ya güzəşt etməyi öhdəsinə götürür. 656-cı maddəsinə əsasən Əgər bu Məcəllənin bu paraqrafının aşağıdakı müddəalarından ayrı qayda irəli gəlmirsə, faktorinq müqaviləsinə tələblərin alğı-satqısı və verilməsi haqqında müddəalar tətbiq edilir.
Vl. Məhkəmənin mövqeyi:
16. Məhkəmə iddia ərizəsini və iş materiallarını tədqiq edib, məhkəmə tədqiqatı zamanı toplanmış sübutların məcmusuna qiymət verərək hesab edir ki, iddia tələbi təmin edilməlidir.
17. Məhkəmə ilk öncə qeyd edir ki, qanunvericiliyin göstərilən müddəaları baxımından iddiaçı və cavabdeh arasında müqavilədən irəli gələn öhdəlik münasibətləri yaranmışdır və iddiaçının borcun ödənilməsi ilə bağlı tələbi də məhz müqavilə hüququ çərçivəsində dəyərləndirilməlidir. Belə ki, iddiaçının cavabdehə qarşı tələbinin bi hissəsi tərəflər arasında bağlanılmış alqı-satqı və podrat müqaviləsindən, bir hissəsi isə iddiaçı ilə tələbi güzəşt edən ("xxxx" ASC) arasında bağlanmış müqavilədən irəli gəlir.
18. Belə ki, məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən olundu ki, İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti ilə Cavabdeh arasında xx.xx.2022-ci il tarixində, Ş/45 nömrəli “yaş tütünün alqı-satqısına dair” müqavilə bağlanmışdır. Müqaviləyə əsasən Cavabdeh özünə məxsus torpaq sahəsində, iddiaçının verdiyi avans məbləği, tütün şitili və digər məhsullar vasitəsi ilə tütün əkməyi və əldə edilmiş məhsulu İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə sataraq, gəlir götürməyi, həmçinin yaranmış borcunu ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür.
19. Qeyd olunan müqavilə üzrə iddiaçı üzərinə götürdüyü öhdəliyi yerinə yetirsə də, cavabdeh müqavilə üzrə öhdəliklərini qismən icra etmiş və bununla da cavabdehin iddiaçıya ödənilməmiş borcu yaranmışdır. Bu hal iş materiallarına əlavə edilmiş sübutlarla, müqavilə, aktlar və s. öz təsdiqini tapmışdır. Cavabdeh bu halın əksini təsdiq edəcək sübutu məhkəməyə təqdim etməmişdir.
20. Məhkəmə qeyd olunan maddi hüquq normalarının tələblərini hazırkı mübahisəli alqı-satqı və podrat hüquq münasibətlərinə tətbiq edib hesab edir ki, cavabdehin alqı-satqı və podrat müqaviləsi üzrə öhdəliklərini vaxtında yerinə yetirməməsi iş materialları ilə öz təsdiqini tapdığından iddiaçı hazırki iddianı irəli sürməkdə haqlı olmuşdur.
21. Həmiçinin məhkəmə tərəfindən müəyyən edildi ki, cavabdehin iddiaçıya borcun qaytarılması ilə bağlı öhdəliyi İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti ilə "xxxx" ASC arasında bağlanan xx.xx.2023-cü il tarixli “tələbin güzəşti (alqı-satqısı) barədə” müqavilədən irəli gəlir. Belə ki, iş materiallarında olan sənədlərdən məlum olmuşdur ki, ilk öncə "xxxx" ASC ilə Cavabdeh arasında bağlanan kredit müqaviləsi ilə cavabdehin iddiaçı qarşısında müqavilədən irəli gələn cəmi 15621,53 manat kreditor öhdəliyi yaranmışdır. Bundan sonra "xxxx" ASC ilə İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti arasında tələbin güzəşti barədə müqavilə bağlanmış və Cavabdeh "xxxx" ASC qarşısında olan öhdəliyi İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə güzəşt edilmişdir. Nəticədə Cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti qarşısında öhdəliyi yaranmış və bu öhdəliyi icra etməməsi iddiaçıya Mülki Məcəllənin yuxarıda sadalanan normalarından çıxış etməklə bu iddia tələbini irəli sürmək hüququ vermişdir.
22. Bundan başqa, məhkəmə qeyd edir ki, iddia təmin edildiyindən iddiaçı tərəfindən ödənilmiş dövlət rüsumu qismində 151,29 manat məbləğində pul cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir.
23. Beləliklə, qeyd olunan normaların tələblərini və göstərilənləri rəhbər tutaraq məhkəmə hesab edir ki, cavabdehin iddiaçı qarşısında həm tələbin güzəşti barədə, həm də yaş tütünün alqı-satqısı barədə müqavilələ üzrə öhdəliyi yarandığından iddia təmin edilməli, Cavabdeh 20431,93 manat məbləğində borc və 151,29 manat dövlət rüsumunun əvəzi tutularaq İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin xeyrinə ödənilməlidir.
Vİl. Nəticə:
24. Qeyd olunanlara əsasən Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220, 227, 233, 358, 360 və 362-ci maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə
QƏT ETDİ:
İddia təmin edilsin. Cavabdeh 20431,93 manat məbləğində borc və 151,29 manat dövlət rüsumunun əvəzi tutularaq İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin xeyrinə ödənilsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Şəki Kommersiya Məhkəməsi vasitəsi ilə (Elektron Məhkəmə İnformasiya Sistemində yaradılmış Elektron Kabinetdən istifadə edilməklə) Şəki Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər.
Sədrlik edən : Elnarə Hüseynova