Şəki Kommersiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2-2(117)-182/2020

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şəki şəhəri İş № e-2-2(117)-182/2020 22.06.2020 ŞƏKİ KOMMERSİYA MƏHKƏMƏSİ Hakim Məcidov Rüfət Azadəli oğlunun sədrliyi, Həmidov Vüsal Namiq oğlunun katibliyi, Cavabdeh iştirakı ilə, İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin Cavabdeh qarşı “3091,17 manat əsas borc, 821,34 manat cərimə borcu və 30 manat dövlət rüsumunun cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməsi” tələbi üzrə mübahisəyə məhkəmənin binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq aşağıdakı qətnaməni qəbul etdi. Təsviri hissə: İddiaçı ASC ilə Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2017-ci il tarixli 161-GL/17 nömrəli lizinq müqaviləsinə əsasən cavabdeh ümumi dəyəri 17330 manat olan, xx.xx.2017-ci il tarixli 2324-GL/17 nömrəli lizinq müqaviləsinə əsasən ümumi dəyəri 4440 manat olan, xx.xx.2018-ci il tarixli 1017-GL/18 nömrəli lizinq müqaviləsinə əsasən ümumi dəyəri 294 manat olan və xx.xx.2019-cu il tarixli 823-GL/19 nömrəli lizinq müqaviləsinə əsasən ümumi dəyəri 208000 manat olan kənd təsərrüfatı texnikalarını lizinqə götürmüş, müqavilələrə uyğun cavabdeh tərəfindən ilkin ödəniş edilmiş, qalan məbləği isə müqavilələrə uyğun ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. Cavabdeh müqavilə üzrə öhdəliklərini lazımınca yerinə yetirməmiş və onun 5475,17 manat əsas borcu qalmışdır ki, cavabdehdə həmin məbləğə 821,34 manat cərimə hesablamışdır. İddiaçı borcun ödənilməsi ilə bağlı cavabdehə müraciət etmiş və borcun ödənilməyəcəyi təqdirdə hazırkı iddia ilə məhkəməyə müraciət olunacağı barədə ona xəbərdarlıq etmişdir. Lakin tərəflər arasında mübahisə həllini tapmadığından iddiaçı hazırkı tələblə məhkəməyə müraciət etmişdir. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2005-ci il 31 mart tarixli 58 nömrəli qərarı ilə təsdiq olunmuş İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə məxsus kənd təsərrüfatı texnikasının hüquqi və fiziki şəxslərə lizinqə verilməsi və ya lizinq yolu ilə satılması Qaydaları”na müvafiq olaraq İddiaçı ASC ilə Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2017-ci il tarixli 161-GL/17 nömrəli lizinq müqaviləsinə əsasən cavabdeh ümumi dəyəri 17330 manat olan, xx.xx.2017-ci il tarixli 2324-GL/17 nömrəli lizinq müqaviləsinə əsasən ümumi dəyəri 4440 manat olan, xx.xx.2018-ci il tarixli 1017-GL/18 nömrəli lizinq müqaviləsinə əsasən ümumi dəyəri 294 manat olan və xx.xx.2019-cu il tarixli 823-GL/19 nömrəli lizinq müqaviləsinə əsasən ümumi dəyəri 208000 manat olan kənd təsərrüfatı texnikaları üçün cəmiyyətin hesabına ilkin ödəniş etmiş, qalan məbləğə ödəniş qrafiki tərtib olunmuşdur. Lakin, cavabdeh üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirməmişdir. İddiaçının vəkili xx.xx.2020-ci il tarixdə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək cavabdeh tərəfindən ödəniş edildiyini bildirmiş və cavabdehdən 3091,17 manat əsas borcun, 821,34 manat cərimə borcunun tutulmasını xahiş etmiş, ərizə xx.xx.2020-ci il tarixdə keçirilən məhkəmə iclasının protokol qərardadına əsasən məhkəmənin icraatına qəbul edilmişdir. Cavabdeh tərəfindən xx.xx.2020-ci il tarixdə 1100 manat, xx.xx.2020-ci il tarixdə 2200 manat olmaqla cəmi 3300 manat iddiaçının hesabına pul ödəmişdir. Cavabdeh məhkəmə iclasında verdiyi izahatında bildirdi ki, borcunu tam olaraq ödəmişdir. İddianın təmin edilməməsini məhkəmədən xahiş etdi. İddiaçıya məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə rəsmi məlumat verilməsinə baxmayaraq məhkəmə iclasında nümayəndəsinin iştirakını təmin etməmiş və bunun üzürlü səbəbləri barədə məhkəməyə məlumat verməmişdir. Məhkəmə Mülki Prosessual Məcəllənin 185.5-ci maddəsinə əsasən işə iddiaçının nümayəndəsinin iştirakı olmadan baxmışdır. İcraat materialları məhkəməyə təqdim olunmuşdur. Həmin materiallara, tərəflər arasında bağlanmış lizinq müqavilələri, ödəniş qrafikləri, maliyyə arayışı və digər sənədlər toplusu daxildir. Bu materialların məzmununa istinad edilir. Onlar məhkəmə araşdırmasının predmetini təşkil etmişlər. Əsaslandırma hissəsi: Məhkəmə cavabdehin izahatını dinləyib, iş üzrə təqdim olunmuş sənədləri hərtərəfli araşdırıb, sübutların məcmusuna hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, iddia tələbi əsassız olduğundan rədd edilməlidir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 385.1-ci maddəsinə görə öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. 427.3-cü maddəsinə əsasən əgər öhdəlik onun icrası gününü və ya icra edilməli olduğu vaxt dövrünü nəzərdə tutursa və ya müəyyənləşdirməyə imkan verirsə, öhdəlik həmin gün və ya bu cür dövr ərzində istənilən an icra edilməlidir. 442-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. 747.1-ci maddəsinə əsasən lizinq müqaviləsinə görə, lizinq verən müəyyən əşyanı müqavilə ilə şərtləşdirilmiş müəyyən haqla, müəyyən müddətə və digər şərtlərlə (lizinq alana əmlakı satın almaq hüququnun verilməsi də daxil olmaqla) lizinq alanın istifadəsinə verməyə borcludur. Lizinq alan müəyyənləşdirilmiş dövriliklə muzd ödəməyə borcludur. Hazırkı iş üzrə iddiaçı lizinq müqavilələri üzrə razılaşdırılmış qaydada avadanlıqları cavabdehə lizinqə vermiş, lizinq alan ilkin ödəniş etdikdən sonra qalan məbləği ödəniş qrafiki əsasında ödəməyi öz öhdəsinə götürmüşdür. Buna baxmayaraq cavabdeh xx.xx.2017-ci il tarixli 161-GL/17 nömrəli, xx.xx.2017-ci il tarixli 2324-GL/17 nömrəli, xx.xx.2018-ci il tarixli 1017-GL/18 nömrəli və xx.xx.2019-cu il tarixli 823-GL/19 nömrəli müqavilələr üzrə üzərinə götürdüyü öhdəliyi lazımıca yerinə yetirməmiş və iddiaçıya 5475,17 manat məbləğində borcu yaranmışdır. Bundan sonra cavabdeh tərəfindən ödəniş edildiyindən iddiaçının vəkili xx.xx.2020-ci il tarixdə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək cavabdehdən 3091,17 manat əsas borc, 821,34 manat cərimə borcunun tutulmasını xahiş etmişdir. Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edilmişdir ki, cavabdeh xx.xx.2020-ci il tarixdə “xxxx” ASC-nin Göyçay filialı vasitəsilə İddiaçı ödənişi kimi 1100 manat və xx.xx.2020-ci il tarixdə 2200 manat olmaqla ümumilikdə 3300 manat ödəniş etmişdir. Göründüyü kimi, cavabdehin xx.xx.2020-ci il tarixə iddiaçıya 3091 manat əsas borcu olmuş, həmin tarixdən sonra – xx.xx.2020-ci il və xx.xx.2020-ci il tarixlərdə cavabdeh tərəfindən ümumilikdə 3300 manat ödəniş edilmişdir. Belə olan halda məhkəmə hesab edir ki, cavabdeh tərəfindən İddiaçı ASC-yə olan əsas borcu ödənildiyindən iddia tələbi 3091,17 manat əsas borcun tutulması hissədində rədd edilməlidir. Məhkəmə 821,34 manat cərimənin ödənilməsi hissəsinə münasibətdə qeyd edir ki, iddia bu hissədə də rədd edilməlidir. Belə ki, dəbbə pulu (cərimə, penya) müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Müqavilənin tərəfləri dəbbə pulunun miqdarını sərbəst müəyyənləşdirə bilərlər və bu, mümkün zərərdən çox ola bilər. Məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər (Mülki Məcəllə maddə - 462.1, 462.3, 467)... Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edilmişdir ki, cavabdeh lizinq predmetindən istifadə haqqını ödəməsə də, iddiaçı vaxtında məhkəməyə müraciət etməmiş, həm əsas borcun həm də cərimənin artmasına şüurlu surətdə şərait yaratmışdır ki, hazırda tələb olunan cərimə məbləği əsas məbləğə münasibətdə tənasübsüz yüksəkdir. Belə ki, tərəflər arasında bağlanmış lizinq müqavilələrinin 2.1.9-cu bəndinə əsasən, lizinq alan müqavilə şərtlərinə əməl etmədikdə, o cümlədən qrafik üzrə ödənişi bir dəfə aparmadıqda lizinq verən müqavilənin 5.2-5.5-ci bəndlərində göstərilən hərəkətləri edir. Müqavilənin 5.2-5.5-ci bəndləri isə müqavilə şərtlərinin pozulması nəticəsində yazılı xəbərdarlıq edilməsini, lizinq obyektinin geri qaytarılmasını, ödənilmiş pulun saxlanılmasını, dəymiş zərərin tələb edilməsini, cərimənin ödənilməsini və məhkəməyə müraciət olunmasına dair müddəaları özündə əks etdirir. Göründüyü kimi, tərəflər arasında bağlanmış müqavilə şərtləri iddiaçı tərəfindən yerinə yetirilməyərək qrafik üzrə ödənişin bir dəfə aparılmamasından sonra üzərinə düşən hərəkətləri etməmiş və nəticədə dəbbə pulunun artmasına şərait yaratmışdır. Bundan başqa məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edildiyi kimi, cavabdehin 3091,17 manat əsas borcu olmasına baxmayaraq onun tərəfindən 3300 manat pul İddiaçı ASC-yə ödənilmişdir. Belə olan halda məhkəmə hesab edir ki, qalan 208,83 manat (3300- 3091,17 = 208,83) manat məbləğində pul vəsaiti onun cərimə borcundan çıxılmalı və iddia tələbi cərimənin tutulması hissəsində də rədd edilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 119.1-ci maddəsinə görə məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. İddia tələbi rədd edildiyindən 30 manat dövlət rüsumu aid edilməlidir. Nəticəvi hissə: Yuxarıda göstərilənlərə əsasən, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220 və 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qət etdi: İddiaçı ASC-nin Cavabdeh qarşı “3091,17 manat əsas borc, 821,34 manat cərimə və 30 manat dövlət rüsumunun cavabdehdən tutularaq ödənilməsi” tələbinə dair iddiası rədd edilsin. Ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumu İddiaçı ASC-yə aid edilsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Şəki Kommersiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Şəki Apelyasiya Məhkəməsinə apelyasiya şikayəti verilə bilər. Sədrlik edən: Rüfət Məcidov