Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şəki şəhəri İş № e-2-2(117)-1915/2025 12.02.2026 ŞƏKİ KOMMERSİYA MƏHKƏMƏSİ Giriş hissə: Hüseynov Mübariz Rahil oğlunun sədrliyi, Əzimova Rəna Sərvər qızının katibliyi ilə, İddiaçı Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinin Cavabdeh qarşı “xx.xx.2016-cı il tarixli “2121-GL/16” nömrəli müqavilənin ləğv edilməsi və həmin müqavilə üzrə 7 505 manat qalıq borc, 12 766,01 manat hesablanmış cərimə olmaqla, cəmi 20 271,01 manat borcun və hüquqi yardım üçün ödənilmiş 576,28 manat pul vəsaitinin tutulması” tələbinə dair iş materiallarına məhkəmənin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq aşağıdakı qətnaməni qəbul etdi: Təsviri hissə: İddiaçı Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinin Cavabdeh qarşı “xx.xx.2016-cı il tarixli “2121-GL/16” nömrəli müqavilənin ləğv edilməsi və həmin müqavilə üzrə 7 505 manat qalıq borc, 12 766,01 manat hesablanmış cərimə olmaqla, cəmi 20 271,01 manat borcun və hüquqi yardım üçün ödənilmiş 576,28 manat pul vəsaitinin tutulması” tələbinə dair ərizə ilə məhkəməyə müraciət etmiş və bu barədə qətnamə çıxarılmasını məhkəmədən xahiş etmişdir. "xxxx" ASC (Aqroservis ASC) ilə Cavabdeh arasında xx.xx.2016-cı il tarixli 2121- GL/16 nömrəli müqavilə bağlanmışdır. Həmin müqavilənin: 1.1-ci bəndinə əsasən, lizinq verən ümumi məbləği 10 264 manat olan və spesifikasiyada (Əlavə № 1) göstərilən kənd təsərrüfatı texnikalarını ilkin dəyərinin 40%nə güzəşt tətbiq edilməklə qalıq dəyəri tam ödənildikdən sonra və müvafiq sənədləşmə aparıldıqdan sonra lizinq alanın mülkiyyətinə verilməsi şərti ilə lizinqə verir. 1.2-ci bəndinə əsasən, lizinq alan texnikanın qalıq məbləğini ödəniş qrafikinə (Əlavə № 2) müvafiq olaraq ödəməyi öhdəsinə götürür. 4.2-ci bəndinə əsasən, lizinq alan ödəniş qrafikinə uyğun olaraq bir dəfədən artıq ödənişləri yerinə yetirməzsə, lizinq verən lizinq alandan gecikdirilən hər bir günə görə gecikdirilmiş məbləğin 0,1% həcmində cərimə tələb edə bilər. xx.xx.2016-cı il tarixli 2121-GL/16 nömrəli lizinq müqaviləsinin spesifikasiyasından (Əlavə№ 1) görünür ki, "xxxx" ASC (Aqroservis ASC) ilə Cavabdeh 1 ədəd 26 000 manat dəyərində olan Traktor Belarus-82.1 markalı texnikanın güzəştdən sonrakı qalıq məbləğini 10 264 manat müəyyən edərək 7 il ödəmə müddəti (xx.xx.2016-cı ildən xx.xx.2023-cü ilədək) müəyyənləşdirilməsinə razılaşmışlar. "xxxx" ASC-yə məxsus texnikanın lizinq alana təhvili barədə xx.xx.2014-cü il tarixli akta əsasən 26 000 manat dəyərində şassi nömrəsi 0004315, mühərik nömrəsi 818738 olan Traktor Belarus-82.1 markalı texnika lizinq alan Cavabdeh etibarnamə ilə nümayəndəsinə təhvil verilmişdir. Məhkəməyə təqdim edilmiş xx.xx.2025-ci il tarixli maliyyə arayışından görünür ki, cavabdeh müqavilə məbləğindən 2759 manat ödəniş etmiş, 7505 manat qalıq borc, 12766.01 manat cərimə borcu hesablanmışdır. Cavabdeh öhdəliklərini lazımi qaydada yerinə yetirməmiş və iddiaçı məhkəməyə müraciət edərək müqavilənin ləğv edilməsini, həmin müqavilə üzrə ödənilməmiş əsas borcun və hesablanmış cərimə borcunun cavabdehdən tutularaq onun hesabına ödənilməsini xahiş etmişdir. Cavabdeh xx.xx.2026-cı il tarixdə etiraz ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək bildirmişdir ki, lizinq verən tərəfindən hər bir ödəniş barədə telefonuna əvvəlcədən sms bildiriş göndərilirdi, o da ona uyğun ödəniş həyata keçirmiş, sonradan isə bildirişlər kəsilmişdir. Lizinq verən isə ödəniş edilməsə də, bununla bağlı xəbərdarlıq etməmiş, cərimənin yaranmasını və şişməsini gözləmişdir. İddia müddətinin ötməsi və digər qeyd edilən faktların nəzərə alınaraq iddianın rədd edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Eyni zamanda cavabdeh eyni tarixdə iddia müddətinin tətbiqi ilə bağlı ərizə ilə məhkəməyə müraciət etmiş, AR Mülki Məcəlləsinin 372.2-ci, 373. 2-ci, 372.3-cü, 375.2-ci, 376-cı, 377.1-ci maddələrini əsas götürərək, iddia ərizəsində göstərilən ödənişlər üzrə tələblərin 2018-ci ildən, yəni 8 il öncə başladığını, iddia tələbləri müqavilə tələbləri olduğundan iddia müddətinin xeyli ötdüyünü, müqavilə şərtlərinə əsasən, ödənişlər vaxtaşırı icra edilməli öhdəliklər (rüblük ödənişlər) olduğundan bu bənd üzrə də iddia müddətinin xeyli ötdüyünü və bu səbəbdən göstərilən faktların nəzərə alınaraq iddia müddətinin tətbiq edilərək iddianın rədd edilməsini xahiş etmişdir. Tərəflər məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə xəbərdar edilmiş, iddiaçının nümayəndəsi ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, məhkəmə iclasının iştirakı olmadan keçirilməsini xahiş etmiş, cavabdeh məhkəmə iclasına gəlməmiş və bunun üzrlü səbəbləri barədə məlumat verməmişdir. Məhkəmə tərəflərin iştirakı olmadan işə baxılmasını mümkün hesab etdi. İddiaçı tərəfindən elektron qaydada icraat materialları məhkəməyə təqdim olunmuşdur. Həmin materiallara müqavilə, akt, maliyyə arayışı, pretenziya məktubu və digər sənədlər daxildir. Bu materialların məzmununa istinad edilir. Onlar məhkəmə araşdırmasının predmetini təşkil etmişlər. Əsaslandırma hissəsi: Məhkəmə iş üzrə təqdim olunmuş sənədləri hərtərəfli araşdırıb, sübutların məcmusuna hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, iddia tələbi qismən əsaslı olduğundan qismən təmin edilməlidir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin: 385.1. Öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. 386.1. Öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır.
442. Öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. 445.1. İcranı gecikdirmiş borclu gecikdirmə nəticəsində vurduğu zərər üçün və gecikdirmə zamanı təsadüfən baş vermiş icra mümkünsüzlüyünün nəticələri üçün kreditor qarşısında məsuliyyət daşıyır. 445.2. Aşağıdakı hallar borclunun icranı gecikdirməsi sayılır: 445.2.1. öhdəliyin onun icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi; 445.2.2. icra müddəti çatanadək kreditorun etdiyi xəbərdarlıqdan sonra da öhdəliyin icra edilməməsi. 448.1-ci maddəsinə əsasən əgər bu Məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir; 747.1. Lizinq müqaviləsinə görə lizinq verən müəyyən əşyanı müqavilə ilə şərtləşdirilmiş müəyyən haqla, müəyyən müddətə və digər şərtlərlə (lizinq alana əmlakı satın almaq hüququnun verilməsi də daxil olmaqla) lizinq alanın istifadəsinə verməyə borcludur. Lizinq alan müəyyənləşdirilmiş dövriliklə muzd ödəməyə borcludur. 747-4.3. Əşya sublizinqə verildikdə satıcıya qarşı tələb hüququ sublizinq müqaviləsi üzrə lizinq alana keçir. 747-4.4. Lizinq obyektinin sublizinqə verilməsi zamanı hökmən lizinq verənin yazılı razılığı olmalıdır. 748.1. Lizinq müqaviləsi yazılı formada bağlanılır. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xx.xx.2020-ci il tarixli Fərmanı ilə "xxxx" ASCnin adı dəyişdirilərək "xxxx" ASC adlandırılmış və onun kənd təsərrüfatı texnikasının, texnoloji avadanlığın, suvarma sistemləri dəsti və avadanlığının, damazlıq heyvanların kənd təsərrüfatı istehsalçılarına lizinq yolu ilə satılmasına dair qüvvədə olan lizinq müqavilələri üzrə hüquq və öhdəlikləri Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinə keçmişdir. Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edilmişdir ki "xxxx" ASC (Aqroservis ASC) ilə Cavabdeh arasında xx.xx.2016-cı il tarixli 2121-GL/16 nömrəli müqavilə bağlanmışdır. Müqavilənin şərtinə əsasən iddiaçı cavabdehə kənd təsərrüfatı texnikalarını verməyi, cavabdeh isə həmin texnikaların dəyərini ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. Məhkəmə ilkin olaraq qeyd edir ki, cavabdeh iddia müddətinin tətbiqi ilə bağlı ərizə təqdim etmişdir. Qanunvericiliyin tələbinə görə qeyd edilməlidir ki, başqa şəxsdən hər hansı hərəkəti yerinə yetirməyi və ya yerinə yetirməkdən çəkinməyi tələb etmək hüququ müəyyən edilmiş müddətlər daxilində baş verməli, müqavilə tələbləri üzrə iddia müddəti üç ildir. İcra müddəti müəyyənləşdirilmiş öhdəliklər üzrə iddia müddətinin axımı icra müddəti bitdikdə başlanır. Məhkəmə tərəfindən iddia müddəti yalnız mübahisə tərəfinin məhkəmə qərarı çıxarılanadək verdiyi ərizə əsasında tətbiq edilir. Mübahisə tərəfinin tətbiq edilməsi barədə ərizə verdiyi iddia müddətinin keçməsi məhkəmənin iddiadan imtina barəsində qərar çıxarması üçün əsasdır. Məhkəmə cavabdehin ərizəsinə münasibətdə qeyd edir ki, cavabdeh hazırkı iş üzrə mübahisənin müqavilə tələbləri olduğunu, vaxtaşırı icra edilməli öhdəliklərə aid olduğunu, ödənişlər üzrə tələblərin 8 il əvvəldən başladığını bildirərək iddia müddətinin tətbiq edilməsini xahiş etmişdir. Lakin hazırkı iş üzrə yaramış mübahisə müqavilə münasibətlərindən əmələ gəlmiş və cavabdeh tərəfindən öhdəliklərinin icra edilməsi üçün konkret icra vaxtı 2016-cı ildə başlamış, 2023-cü il tarixdə son rübünədək ödəniş müddəti (ödəniş qrafikindən göründüyü kimi müqavilənin son icra gününü xx.xx.2023-cü il) müəyyən edilmişdir. Qanunvericiliyin tələbinə görə müqavilələrin icra vaxtı bitdikdən sonra iddia müddətinin axımı başlayır. Göründüyü kimi hər bir halda iddia müddəti ötürülməmişdir. Məhkəmə iddia tələbinin “xx.xx.2016-cı il tarixli 2121-GL/16 nömrəli müqavilənin ləğv edilməsi” hissəsinə münasibətdə qeyd edir ki, məhkəmə araşdırması zamanı müqaviləyə əlavə olaraq ödəniş qrafikinin imzalandığı və cavabdehin iddiaçıya olan borcunu xx.xx.2016-cı il tarixdən başlayaraq xx.xx.2023-cü il tarixədək ödəyib bitirməyi öhdəsinə götürdüyü müəyyən edilir. Qeyd edilən müqavilənin xx.xx.2023-cü il tarixindən artıq müddətinin bitdiyi üçün məhkəmə hesab edir ki, müqavilə həmin tarixdən ləğv edilmiş hesab olunmalıdır. Bundan sonra məhkəmə iddia tələbinin 7 505 manat qalıq borcun və onun əsasında hesablanmış 12 766,01 manat cərimə borcunun tutulmasına münasibətdə hesab edir ki, məhkəməyə təqdim edilmiş iş materialları və müqavilənin şərtləri əsasında iddia tələbi qalıq borcuna münasibətdə tam təmin edilməli, cərimə borcuna münasibətdə isə qalıq borcun 5%-i həcmində, yəni 375.25 manat hissəsində təmin edilməlidir. Belə ki, dəbbə pulu (cərimə, penya) müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Müqavilənin tərəfləri dəbbə pulunun miqdarını sərbəst müəyyənləşdirə bilərlər və bu, mümkün zərərdən çox ola bilər. Məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər (Mülki Məcəllə maddə - 462.1, 462.3, 467)... Bundan əlavə olaraq cavabdeh iddia tələbinə etirazda ona hər dəfə borcun ödənilməsi ilə bağlı sms bildirişin gəlməsini, buna uyğun olaraq ödəniş etməsini, sonradan bildiriş gəlmədikdən sonra ödəniş etməməsini qeyd etsə də, bu cavabdeh tərəfin borcunun ödənilməməsi üçün əsas deyil, belə ki, tərəflər arasında müqavilə və ona uyğun olaraq ödəniş qrafiki tərtib edilmiş, ödənişin edilməsi qaydası, müddəti razılaşdırılmışdır. Eyni zamanda məhkəmə hər iki tərəfin mənafelərini nəzərə alaraq cərimə borcunun müvafiq miqdarda azaldılması qənaətinə gəlmişdir. Yekun olaraq məhkəmə bu nəticəyə gəlir ki, xx.xx.2016-cı il tarixli 2121-GL/16 nömrəli müqavilə xx.xx.2023-cü il tarixdən ləğv edilmiş hesab edilməli və 7505 manat qalıq borc, 375.25 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 7880.25 manat pul vəsaiti tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir. Məhkəmə iddiaçının tələbini işin hallarını nəzərdən keçirib qeyd edir ki, mülki prosessual qanunvericilik mülki icraatda iddiaçının üzərinə iddia tələbini sübut etmək, qarşı tərəfin üzərinə isə etirazlarının əsaslarını sübut etmək vəzifəsi, məhkəmənin isə həmin hallara hüquqi qiymət vermək üçün müəyyən hədləri müəyyən etmişdir. Hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Qanuna və ya digər normativ hüquqi aktlara əsasən müəyyən sübutetmə vasitələri ilə təsdiq edilməli olan işin halları başqa sübutlarla təsdiq oluna bilməz. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır (MPM-in 77.1, 81, 217.3, 217.4-cü maddələri). Eyni zamanda, məhkəmə prosessual xərc olaraq “hüquqi yardımla bağlı ödənilmiş 576.28 manat pulun tutularaq iddiaçıya ödənilməsi” hissəsinə münasibətdə hesab edir ki, MPM-in 121.1-ci maddəsinə görə məhkəmə nümayəndənin və ya vəkilin göstərdiyi yardıma görə xərclərin, konkret hallar və təqdim edilmiş məlumatlar qiymətləndirilməklə, digər tərəfdən ağlabatan məbləğdə alınıb xeyrinə qətnamə çıxarılan tərəfə verilməsini qərara alır. Məhkəmə göstərilmiş hüquqi yardımla bağlı vəkilə ödənilmiş məbləği təsdiq edən ödəniş tapşırığının, nəzərdə tutulan işlə bağlı tərəfə hüquqi yardım göstərilməsi ilə bağlı elektron vəkil orderinin, hüquqi yardım göstərilməsi haqqında müqavilənin iş materiallarına əlavə edilməsi, məhkəmə iclaslarında tərəflərin iştirak vəziyyəti və vəkilin nəzərdə tutulan işdə fəallığı hallarını nəzərə alaraq hesab edir ki, hüquqi yardımla bağlı 400 manat pulun tutulması əsaslı, ədalətli və qanunidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 119.1-ci maddəsinə görə məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. İddiaçı tərəf dövlət rüsumu ödəməkdən azad olunduğundan, iddianın təmin edilən hissəsinə uyğun ödənilməli olan 58.63 manat dövlət rüsumu cavabdehdən tutularaq dövlət büdcəsinə ödənilməlidir.
Nəticəvi hissə:
Yuxarıda göstərilənlərə əsasən Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220 və 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə qət etdi: İddia qismən təmin edilsin. Tərəflər arasında bağlanmış xx.xx.2016-cı il tarixli “2121-GL/16” nömrəli müqavilə xx.xx.2023-cü il tarixdən ləğv olunmuş hesab edilsin. Cavabdeh xx.xx.2016-cı il tarixli 2121-GL/16 nömrəli müqavilə üzrə 7505 manat qalıq borc, 375.25 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 7880.25 manat pul vəsaiti və hüquqi yardım üçün ödənilmiş 400 manat pul tutularaq iddiaçı Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinə ödənilsin. İddia qalan hissədə rədd edilsin. Ödənilməmiş 58.63 manat dövlət rüsumu cavabdehdən tutularaq dövlət büdcəsinə ödənilsin. Qətnamədən, rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Şəki Kommersiya Məhkəməsi vasitəsi ilə (Elektron Məhkəmə İnformasiya Sistemində yaradılmış Elektron Kabinetdən istifadə edilməklə) Şəki Apellyasiya Məhkəməsinə apelyasiya şikayəti verilə bilər.
Sədrlik edən : Mübariz Hüseynov