Şəki Kommersiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2-2(117)-21/2020

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şəki şəhəri İş № e-2-2(117)-21/2020 29.06.2020 ŞƏKİ KOMMERSİYA MƏHKƏMƏSİ Hakim Məcidov Rüfət Azadəli oğlunun sədrliyi, Həmidov Vüsal Namiq oğlunun katibliyi, İddiaçı ASC-nin nümayəndəsi X1, Cavabdeh iştirakı ilə İddiaçı ASC-nin Cavabdeh qarşı “68608,74 manat əsas borc, 24284,15 manat cərimə borcu və 30 manat dövlət rüsumu olmaqla ümumilikdə 92922,89 manat pulun cavabdehdən tutularaq ödənilməsi” tələbi üzrə mübahisəyə məhkəmənin binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq aşağıdakı qətnaməni qəbul etdi. Təsviri hissə: İddiaçı ASC ilə Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2015-ci il tarixli 337-GL/15 nömrəli lizinq müqaviləsinə əsasən cavabdeh ümumi dəyəri 12363 manat, xx.xx.2015-ci il tarixli 675-GL\15 nömrəli lizinq müqaviləsinə əsasən ümumi dəyəri 18300 manat, xx.xx.2015-ci il tarixli 1065-L/15 nömrəli lizinq müqaviləsinə əsasən ümumi dəyəri 96000 manat, xx.xx.2016-cı il tarixli 433-GL\16 nömrəli lizinq müqaviləsinə əsasən ümumi dəyəri 3439,74 manat olan və xx.xx.2016-cı il tarixli 1067-GL\16 nömrəli lizinq müqaviləsinə əsasən ümumi dəyəri 9160 manat olan kənd təsərrüfatı texnikalarını lizinqə götürmüş, müqavilələrə uyğun cavabdeh tərəfindən ilkin ödəniş edilmiş, qalan məbləği isə müqavilələrə uyğun ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. Cavabdeh müqavilə üzrə öhdəliklərini lazımınca yerinə yetirməmiş və onun 68608,74 manat əsas borcu qalmışdır ki, cavabdeh də həmin məbləğə 24284,15 manat cərimə hesablamışdır. İddiaçı borcun ödənilməsi ilə bağlı cavabdehə müraciət etmiş və borcun ödənilməyəcəyi təqdirdə hazırkı iddia ilə məhkəməyə müraciət olunacağı barədə ona xəbərdarlıq etmişdir. Lakin tərəflər arasında mübahisə həllini tapmadığından iddiaçı hazırkı tələblə məhkəməyə müraciət etmişdir. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2005-ci il 31 mart tarixli 58 nömrəli qərarı ilə təsdiq olunmuş İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinə məxsus kənd təsərrüfatı texnikasının hüquqi və fiziki şəxslərə lizinqə verilməsi və ya lizinq yolu ilə satılması Qaydaları”na müvafiq olaraq İddiaçı ASC ilə Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2015-ci il tarixli 337-GL/15 nömrəli lizinq müqaviləsinə əsasən cavabdeh ümumi dəyəri 12363 manat, xx.xx.2015-ci il tarixli 675- GL\15 nömrəli lizinq müqaviləsinə əsasən ümumi dəyəri 18300 manat, xx.xx.2015-ci il tarixli 1065-L/15 nömrəli lizinq müqaviləsinə əsasən ümumi dəyəri 96000 manat, xx.xx.2016-cı il tarixli 433-GL\16 nömrəli lizinq müqaviləsinə əsasən ümumi dəyəri 3439,74 manat olan və xx.xx.2016-cı il tarixli 1067-GL\16 nömrəli lizinq müqaviləsinə əsasən ümumi dəyəri 9160 manat olan kənd təsərrüfatı texnikaları üçün cəmiyyətin hesabına ilkin ödəniş etmiş, qalan məbləğə ödəniş qrafiki tərtib olunmuşdur. Lakin, cavabdeh üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirməmişdir. İddiaçının nümayəndəsi məhkəmə iclasında iddianı müdafiə edərək izahatında bildirdi ki, cavabdeh tərəfindən edilmiş ödənişlər bu gün edildiyindən sistemə oturmamışdır. Bu səbəbdən işə mahiyyəti üzrə baxılaraq həmin ödənişlər nəzərə alınmaqla iddianın təmin edilməsini məhkəmədən xahiş etdi. Cavabdeh məhkəmə iclasında ödəniş qəbzlərini təqdim edərək verdiyi izahatında bildirdi ki, 23000 manat ödəniş etmişdir. Ödədiyi məbləğ nəzərə alınaraq ona güzəşt tətbiq ediləcəyi təqdirdə borcu qalmır. Cərimə borcunu qəbul etmir. Qanuna müvafiq qərar qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etdi. İcraat materialları məhkəməyə təqdim olunmuşdur. Həmin materiallara, tərəflər arasında bağlanmış lizinq müqavilələri, ödəniş qrafikləri, maliyyə arayışı və digər sənədlər toplusu daxildir. Bu materialların məzmununa istinad edilir. Onlar məhkəmə araşdırmasının predmetini təşkil etmişlər. Əsaslandırma hissəsi: Məhkəmə tərəflərin izahatlarını dinləyib, iş üzrə təqdim olunmuş sənədləri hərtərəfli araşdırıb, sübutların məcmusuna hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, iddia tələbi qismən əsaslı olduğundan qismən təmin edilməlidir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 385.1-ci maddəsinə görə öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. 427.3-cü maddəsinə əsasən əgər öhdəlik onun icrası gününü və ya icra edilməli olduğu vaxt dövrünü nəzərdə tutursa və ya müəyyənləşdirməyə imkan verirsə, öhdəlik həmin gün və ya bu cür dövr ərzində istənilən an icra edilməlidir. 442-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. 747.1-ci maddəsinə əsasən lizinq müqaviləsinə görə, lizinq verən müəyyən əşyanı müqavilə ilə şərtləşdirilmiş müəyyən haqla, müəyyən müddətə və digər şərtlərlə (lizinq alana əmlakı satın almaq hüququnun verilməsi də daxil olmaqla) lizinq alanın istifadəsinə verməyə borcludur. Lizinq alan müəyyənləşdirilmiş dövriliklə muzd ödəməyə borcludur. Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən olunduğu kimi, iddiaçı lizinq müqavilələri üzrə razılaşdırılmış qaydada avadanlıqları cavabdehə lizinqə vermiş, lizinq alan ilkin ödəniş etdikdən sonra qalan məbləği ödəniş qrafiki əsasında ödəməyi öz öhdəsinə götürmüşdür. Buna baxmayaraq cavabdeh xx.xx.2015-ci il tarixli 337-GL/15 nömrəli, xx.xx.2015-ci il tarixli 675-GL\15 nömrəli, xx.xx.2015-ci il tarixli 1065-L/15 nömrəli, xx.xx.2016-cı il tarixli 433-GL\16 nömrəli və xx.xx.2016-cı il tarixli 1067-GL\16 nömrəli müqavilələr üzrə üzərinə götürdüyü öhdəliyi lazımıca yerinə yetirməmiş və iddiaçıya 68608,74 manat məbləğində borcu yaranmışdır. Məhkəmə araşdırması zamanı o da müəyyən edilmişdir ki, cavabdeh tərəfindən xx.xx.2020-ci il tarixdə 3024 manat, 145 manat, 8256 manat, 1172 manat və xx.xx.2020-ci il tarixdə 5064 manat, 3868 manat olmaqla ümumilikdə 21529 manat ödəniş edilmişdir. Belə olan halda məhkəmə hesab edir ki, hazırda cavabdeh tərəfindən edilmiş ödənişlər nəzərə alınmaqla onun hazırda 47079,74 manat (686xx.xx-21529 = 47079,74) borcu qalmışdır. Bu səbəbdən iddia əsas borca münasibətdə qismən, 47079,74 manat borcun ödənilməsi hissəsində təmin edilməli, qalan hissədə rədd edilməlidir. Bundan başqa, məhkəmə 24284,15 manat cərimənin ödənilməsi hissəsinə münasibətdə qeyd edir ki, iddia bu hissədə qismən təmin edilməlidir. Belə ki, dəbbə pulu (cərimə, penya) müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Müqavilənin tərəfləri dəbbə pulunun miqdarını sərbəst müəyyənləşdirə bilərlər və bu, mümkün zərərdən çox ola bilər. Məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər (Mülki Məcəllə maddə - 462.1, 462.3, 467)... Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edilmişdir ki, cavabdeh lizinq predmetindən istifadə haqqını ödəməsə də, iddiaçı vaxtında məhkəməyə müraciət etməmiş, həm əsas borcun həm də cərimənin artmasına şüurlu surətdə şərait yaratmışdır ki, hazırda tələb olunan cərimə məbləği əsas məbləğə münasibətdə tənasübsüz yüksəkdir. Belə ki, tərəflər arasında bağlanmış lizinq müqavilələrinin 2.1.9-cu bəndinə əsasən, lizinq alan müqavilə şərtlərinə əməl etmədikdə, o cümlədən qrafik üzrə ödənişi bir dəfə aparmadıqda lizinq verən müqavilənin 5.2-5.5-ci bəndlərində göstərilən hərəkətləri edir. Müqavilənin 5.2-5.5-ci bəndləri isə müqavilə şərtlərinin pozulması nəticəsində yazılı xəbərdarlıq edilməsini, lizinq obyektinin geri qaytarılmasını, ödənilmiş pulun saxlanılmasını, dəymiş zərərin tələb edilməsini, cərimənin ödənilməsini və məhkəməyə müraciət olunmasına dair müddəaları özündə əks etdirir. Göründüyü kimi, tərəflər arasında bağlanmış müqavilə şərtləri iddiaçı tərəfindən yerinə yetirilməyərək qrafik üzrə ödənişin bir dəfə aparılmamasından sonra üzərinə düşən hərəkətləri etməmiş və nəticədə əsas borcun və dəbbə pulunun artmasına şərait yaratmışdır. Bu səbəbdən də, dəbbə pulunun artmasında iddiaçının təqsirini, cavabdehin əmlak vəziyyətini, habelə cavabdeh tərəfindən edilmiş ödənişləri nəzərə alaraq məhkəmə hesab edir ki, cavabdehdən 24284,15 manat deyil, 200 manat məbləğində cərimə tutularaq iddiaçıya ödənilməli, iddia qalan hissədə rədd edilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 119.1-ci maddəsinə görə məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. İddia tələbi qismən təmin edildiyindən 15,27 manat dövlət rüsumu cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməli, 14,73 manat ödənilmiş dövlət rüsumu iddiaçıya aid edilməlidir. Nəticəvi hissə: Yuxarıda göstərilənlərə əsasən, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220 və 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qət etdi: İddia qismən təmin edilsin. Cavabdeh 47079,74 manat əsas borc, 200 manat cərimə borcu və 15,27 manat dövlət rüsumu tutularaq İddiaçı ASC-yə ödənilsin. İddia qalan hissədə rədd edilsin. Ödənilmiş 14,73 manat dövlət rüsumu İddiaçı ASC-yə aid edilsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Şəki Kommersiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Şəki Apelyasiya Məhkəməsinə apelyasiya şikayəti verilə bilər. Sədrlik edən: Rüfət Məcidov