Şəki Kommersiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2-2(117)-58/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şəki şəhəri İş № e-2-2(117)-58/2023 08.02.2023 ŞƏKİ KOMMERSİYA MƏHKƏMƏSİ Giriş hissə: Hüseynov Mübariz Rahil oğlunun sədrliyi, Mövsümova Günel Namizət qızının katibliyi, Cavabdeh iştrakı ilə, İddiaçı Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinin Cavabdeh qarşı “xx.xx.2022-ci il tarixə xx.xx.2018-ci il tarixli 739-GL/18 nömrəli müqavilə üzrə yaranmış 4169 manat gecikdirilmiş əsas borc, 2561,49 manat cərimə borcunun, eləcə də xx.xx.2016-cı il tarixli 1440-GL/16 nömrəli müqavilə üzrə yaranmış 2802 manat gecikdirilmiş borc və 1750,92 manat cərimə borcunun, ilkin mediasiya sessiyası üçün ödənilmiş 200 manatın, hüquqi yardımla bağlı ödənilmiş 300 manat pul vəsaitinni cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməsi” tələbinə dair iş materiallarına baxaraq aşağıdakı qətnaməni qəbul etdi. Təsviri hissə: İddiaçı Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi Cavabdeh qarşı “xx.xx.2022-ci il tarixə xx.xx.2018-ci il tarixli 739-GL/18 nömrəli müqavilə üzrə yaranmış 5169 manat gecikdirilmiş əsas borc, 2561,49 manat cərimə borcunun, eləcə də xx.xx.2016-cı il tarixli 1440-GL/16 nömrəli müqavilə üzrə yaranmış 3802 manat gecikdirilmiş borc və 1750,92 manat cərimə borcunun, ilkin mediasiya sessiyası üçün ödənilmiş 200 manatın, hüquqi yardımla bağlı ödənilmiş 300 manat pul vəsaitinin cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməsi” tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. İddiaçının nümayəndəsi xx.xx.2023-cü il tarixdə məhkəməyə “İddia tələbinin həcminin azaldılmasına dair” ərizə ilə müraciət edərək “xx.xx.2022-ci il tarixə xx.xx.2018-ci il tarixli 739-GL/18 nömrəli müqavilə üzrə yaranmış 4169 manat gecikdirilmiş əsas borc, 2561,49 manat cərimə borcunun, eləcə də xx.xx.2016-cı il tarixli 1440-GL/16 nömrəli müqavilə üzrə yaranmış 2802 manat gecikdirilmiş borc və 1750,92 manat cərimə borcunun, ilkin mediasiya sessiyası üçün ödənilmiş 200 manatın, hüquqi yardımla bağlı ödənilmiş 300 manat pul vəsaitinni cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməsi” barədə qətnamə qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. İddiaçı Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi ilə Cavabdeh arasında xx.xx.2018-ci il tarixli 739-GL/18 nömrəli və xx.xx.2016-cı il tarixli 1440-GL/16 nömrəli lizinq müqavilələri bağlanmışdır. Müqavilənin 1-ci maddəsinin 1-ci və 2-ci bəndlərinə əsasən lizinq verən ümumi məbləği 11700 manat olan və 1 nömrəli Əlavədə göstərilən kənd təsərrüfatı texnikasını ilkin dəyərinin 40%-nə güzəşt tətbiq edilməklə qalıq dəyəri tam ödənildikdən və müvafiq sənədləşmə aparıldıqdan sonra lizinq alanın mülkiyyətinə vermək şərti ilə lizinqə verməyi, lizinq alan texnikanın qalıq məbləğini ödəniş qrafikinə (Əlavə 2) müvafiq olaraq ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. 4.2-ci bəndinə əsasən, lizinq alan ödəniş qrafikinə uyğun olaraq bir dəfədən artıq ödənişləri yerinə yetirməzsə, lizinq verən lizinq alandan gecikdirilən hər bir günə görə məbləğin 0,1 faizi həcmində cərimə tələb edir. 5.2-ci bəndinə əsasən, göstərilən hallardan biri mövcud olduqda lizinq verən lizinq alanı yazılı surətdə xəbərdarlıq etməklə, lizinq müqaviləsinə vaxtından əvvəl xitam verir, texnikanı mübahisəsiz geri götürür, lizinq alan əvvəllər ödədiyi bütün məbləği özündə saxlayır və qrafik üzrə yaranmış borcun, texnikanın işlək vəziyyətə gətirilməsi üçün tələb olunan xərclərin, gecikdirilmiş günlər üçün hesablanmış cərimənin lizinq alan tərəfindən alınması üçün məhkəməyə müraciət edir. Cavabdeh müqavilə üzrə öhdəliklərini yerinə yetirməmiş və nəticədə onun Agentliyə xx.xx.2018-ci il tarixli 739-GL/18 nömrəli müqavilə üzrə 4169 manat, eləcə də xx.xx.2016cı il tarixli 1440-GL/16 nömrəli müqavilə üzrə 2802 manat gecikdirilmiş əsas borcu yaranmış və iddiaçı həmin borclara müvafiq olaraq 2561,49 manat və 1750,92 manat cərimə borcları hesablamışdır. Tərəflər məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə xəbərdar edilmələrinə baxmayaraq, iddiaçı məhkəmə iclasında nümayəndəsinin iştirakını təmin etməmiş, iddiaçının nümayəndəsi ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək işə iştirakları olmadan baxılmasını xahiş etmişdir. Məhkəmə iddiaçının nümayəndəsinin iştirakı olmadan işə baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Cavabdeh məhkəmə iclasında verdiyi izahatında bildirdi ki, iddiaçıdan həm traktor, həm də kotan götürmüşdür. Borcunu qəbul edir, indiyə qədər ödənişlər etmişdir. Çünki sonradan uşağının sağlamlığında ciddi problemlər yaranmışdır. Ona görə də hissə-hissə ödəyə biləcəyini bildirdi. Məhkəmədən köməklik göstərilməsini xahiş etdi. İş materiallarına əlavə edilmiş xx.xx.2016-cı il tarixli 1440-GL/16 nömrəli lizinq müqaviləsinin spesifikasiyasından görünür ki, cavabdehə 7 il müddətinə 1 ədəd Traktor Belarus -891, 1 il müddətinə 1 ədəd Kotan 4 gövdəli AG 14-4 kotan verilmişdir. İş materiallarına əlavə edilmiş xx.xx.2018-ci il tarixli 739-GL/18 nömrəli lizinq müqaviləsinin spesifikasiyasından görünür ki, cavabdehə 2 il müddətinə Kotan 4 gövdəli asma (təkərli)-AK-4-35, 10 il müddətinə Traktor-Belarus 892 verilmişdir. İş materiallarına əlavə edilmiş ödəniş qrafikinə əsasən xx.xx.2016-cı il tarixli 1440- GL/16 nömrəli müqavilə dövrü ərzində cavabdeh tərəfindən rübdə bir dəfə olmaqla hər dəfə 482 manat, xx.xx.2018-ci il tarixli 739-GL/18 nömrəli müqavilə üzrə isə 485 manat məbləğində ödəniş edilməsi nəzərdə tutulmuşdur. İş materiallarına əlavə edilmiş xx.xx.2013-cü il tarixli 5463 nömrəli, xx.xx.2018-ci il tarixli 2/07 nömrəli və xx.xx.2018-ci il tarixli 5/08 nömrəli təhvil-təslim aktlarından da görünür ki, Traktor Belarus -891, 1 ədəd Kotan 4 gövdəli AG 14-4 kotan, Kotan 4 gövdəli asma (təkərli)-AK-4-35, Traktor-Belarus 892 Cavabdeh tərəfindən təhvil alınmışdır. İş materiallarında olan maliyyə arayışlarından görünür ki, xx.xx.2016-cı il tarixli 1440- GL/16 nömrəli lizinq müqaviləsi üzrə 8498 manat ödəniş edilmiş və cavabdehin 3802 manat gecikdirilmiş əsas borcu və 1750,92 manat cərimə borcu qalmış, xx.xx.2018-ci il tarixli 739-GL/18 nömrəli müqavilə üzrə 4198 manat ödəniş edilmiş və cavabdehin 5169 manat gecikdirilmiş əsas borcu və 2561,49 manat cərimə borcu qalmışdır. İddiaçı tərəfindən elektron qaydada icraat materialları məhkəməyə təqdim olunmuşdur. Həmin materiallara: lizinq müqaviləsi, maliyyə arayışı, ödəniş qrafiki və digər sənədlər daxildir. Bu materialların məzmununa istinad edilir. Onlar məhkəmə araşdırmasının predmetini təşkil etmişlər. Əsaslandırma hissəsi: Məhkəmə cavabdehin izahatını dinləyib, iş üzrə təqdim olunmuş sənədləri hərtərəfli araşdırıb, sübutların məcmusuna hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, iddia tələbi qismən əsaslı olduğundan qismən təmin edilməlidir. Belə ki, öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan öz vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya Mülki Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. Öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə, onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Öhdəliyin onun icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi və icra müddəti çatanadək kreditorun etdiyi xəbərdarlıqdan sonra da öhdəliyin icra edilməməsi borclunun icranı gecikdirməsi sayılır. Azərbaycan Respublikası Müki Məcəlləsi ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. Borclu öz öhdəliklərinin hər bir təqsirli pozuntusu (hərəkət və ya hərəkətsizlik) üçün məsuliyyət daşıyır. (Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsi (bundan sonra mətndə MM) maddə - 385.1, 386.1, 442, 445.2, 448-ci maddəsinin 1-ci və 2-ci bəndləri,). MM-in: 747.1. Lizinq müqaviləsinə görə lizinq verən müəyyən əşyanı müqavilə ilə şərtləşdirilmiş müəyyən haqla, müəyyən müddətə və digər şərtlərlə (lizinq alana əmlakı satın almaq hüququnun verilməsi də daxil olmaqla) lizinq alanın istifadəsinə verməyə borcludur. Lizinq alan müəyyənləşdirilmiş dövriliklə muzd ödəməyə borcludur. 747-4.3. Əşya sublizinqə verildikdə satıcıya qarşı tələb hüququ sublizinq müqaviləsi üzrə lizinq alana keçir. 747-4.4. Lizinq obyektinin sublizinqə verilməsi zamanı hökmən lizinq verənin yazılı razılığı olmalıdır. 748.1. Lizinq müqaviləsi yazılı formada bağlanılır. Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edilmişdir ki, iddiaçı Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi ilə Cavabdeh arasında xx.xx.2016-cı il tarixli 1440-GL/16 nömrəli müqaviləsi bağlanmış və müqavilənin 1-ci maddəsinin 1-ci və 2-ci bəndlərinə əsasən lizinq verən ümumi məbləği 12300 manat olan və 1 nömrəli Əlavədə göstərilən kənd təsərrüfatı texnikalarını ilkin dəyərinin 40%-nə güzəşt tətbiq edilməklə qalıq dəyəri tam ödənildikdən və müvafiq sənədləşmə aparıldıqdan sonra lizinq alanın mülkiyyətinə vermək şərti ilə lizinqə verməyi, lizinq alan texnikanın qalıq məbləğini ödəniş qrafikinə (Əlavə 2) müvafiq olaraq ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. Tərəflər arasında həmçinin xx.xx.2018-ci il tarixli 739-GL/18 nömrəli lizinq müqaviləsi bağlanmış və müqavilənin 1-ci maddəsinin 1-ci və 2-ci bəndlərinə əsasən lizinq verən ümumi məbləği 20 022 manat olan və 1 nömrəli Əlavədə göstərilən kənd təsərrüfatı texnikalarını ilkin dəyərinin 40%-nə güzəşt tətbiq edilməklə qalıq dəyəri tam ödənildikdən və müvafiq sənədləşmə aparıldıqdan sonra lizinq alanın mülkiyyətinə vermək şərti ilə lizinqə verməyi, lizinq alan texnikanın qalıq məbləğini ödəniş qrafikinə (Əlavə 2) müvafiq olaraq ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. 4.2-ci bəndinə əsasən, lizinq alan ödəniş qrafikinə uyğun olaraq bir dəfədən artıq ödənişləri yerinə yetirməzsə, lizinq verən lizinq alandan gecikdirilən hər bir günə görə məbləğin 0,1 faizi həcmində cərimə tələb edir. 5.2-ci bəndinə əsasən, göstərilən hallardan biri mövcud olduqda lizinq verən lizinq alanı yazılı surətdə xəbərdarlıq etməklə, lizinq müqaviləsinə vaxtından əvvəl xitam verir, texnikanı mübahisəsiz geri götürür, lizinq alan əvvəllər ödədiyi bütün məbləği özündə saxlayır və qrafik üzrə yaranmış borcun, texnikanın işlək vəziyyətə gətirilməsi üçün tələb olunan xərclərin, gecikdirilmiş günlər üçün hesablanmış cərimənin lizinq alan tərəfindən alınması üçün məhkəməyə müraciət edir. İddiaçı iddia edir ki, cavabdeh müqavilə üzrə öhdəliklərini yerinə yetirməmiş və nəticədə onun Agentliyə xx.xx.2022-ci il tarixə xx.xx.2016-cı il tarixli 1440-GL/16 nömrəli lizinq müqaviləsi üzrə 8498 manat ödəniş edilmiş və cavabdehin 3802 manat gecikdirilmiş əsas borcu və 1750,92 manat cərimə borcu qalmış, xx.xx.2018-ci il tarixli 739-GL/18 nömrəli müqavilə üzrə 4198 manat ödəniş edilmiş və cavabdehin 5169 manat gecikdirilmiş əsas borcu və 2561,49 manat cərimə borcu qalmışdır. Lakin iş materiallarına əlavə edilmiş cavabdehin şəxsi hesab vərəqəsindən görünür ki, xx.xx.2022-ci il tarixdə hər ir müqavilə üzrə 1000 manat, cəmi 2000 manat məbləğində iddiaçının hesabına ödənişlər edilmişdir. Odur ki, məhkəmə hesab edir ki, iddiaçı xx.xx.2022-ci il tarixə xx.xx.2016-cı il tarixli 1440-GL/16 nömrəli lizinq müqaviləsi üzrə 2802 manat, xx.xx.2018-ci il tarixli 739-GL/18 nömrəli müqavilə üzrə 4169 manat əsas borcun tutulması tələbində haqlıdır. Borcun xx.xx.2022-ci il tarixə mövcud olması ilə bağlı iddiaçının tələbində qeyd edilənlərlə bağlı qeyd edilməlidir ki, borc üzrə xx.xx.2022-ci il tarixə ödəniş edildiyindən və iddiaçı tələbinin həcmini azaltdığından, həmçinin qeyd edilən tarixdən sonra hər hansı bir ödəniş edilmədiyindən xx.xx.2022-ci il tarixə olan borc olaraq qətnamənin nəticə hissəsində qeyd edilməlidir. Müqavilə üzrə hesablanmış cərimə borclarına münasibətdə məhkəmə qeyd edir ki, iddia bu hissədə qismən təmin edilməlidir. Belə ki, dəbbə pulu (cərimə, penya) müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Müqavilənin tərəfləri dəbbə pulunun miqdarını sərbəst müəyyənləşdirə bilərlər və bu, mümkün zərərdən çox ola bilər. Məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər (Mülki Məcəllə maddə - 462.1, 462.3, 467)... Belə ki, məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən olunduğu kimi tərəflər arasında bağlanmış müqavilələrin 4.2-ci bəndlərində tərəflər razılaşmışlar ki, lizinq alan ödəniş qrafikinə uyğun olaraq bir dəfədən artıq ödənişləri yerinə yetirməzsə, lizinq verən lizinq alandan gecikdirilən hər bir günə görə gecikdirilmiş məbləğin 0,1 faizi həcmində cərimə tələb edir. Məhkəmənin qənaəti belədir ki, tərəflərin əmlak mənafeləri, edilən ödənişlər, həmçinin iddiaçının müqavilə müddəti bitdikdən sonra məhkəməyə müraciət etməsi nəzərə alınaraq cavabdehdən xx.xx.2016-cı il tarixli 1440-GL/16 nömrəli lizinq müqaviləsi üzrə 50 manat, xx.xx.2018-ci il tarixli 739-GL/18 nömrəli müqavilə üzrə 100 manat cərimə borcu tutulmalıdır. Bundan əlavə, iddiaçı hüquqi xidmətlərə görə 300 manat məbləğində vəsaitin cavabdehdən tutulmasını tələb edir. MPM-in 121.1-ci maddəsinə görə məhkəmə nümayəndənin və ya vəkilin göstərdiyi yardıma görə xərclərin, konkret hallar və çıxış üçün təqdim olunmuş hesab nəzərə alınmaqla, digər tərəfdən ağlabatan məbləğdə alınıb xeyrinə qətnamə çıxarılan tərəfə verilməsini qərara alır. Odur ki, hüquqi xidmətə görə 50 manat pul məbləği cavabdehdən tutulmalıdır. xx.xx.2021-ci il tarixdən qüvvədə olan “Dövlət rüsumu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9.1-1-ci maddəsinə əsasən “Mediasiya haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq mediasiya prosesinin nəticəsinə dair barışıq sazişi bağlanmadıqda məhkəməyə müraciət edərkən mediasiya prosesi ilə bağlı xərclərin öz üzərinə düşən hissəsini ödəmiş tərəf və ya həmin Qanunun 36.2-ci maddəsinə uyğun olaraq mediasiya xərclərini ödəmiş tərəf dövlət rüsumunu ödəməkdən azad olunur. Bu Qanunda nəzərdə tutulmuş dövlət rüsumunun məbləği çəkilmiş xərclərdən artıq olduqda, tərəf çəkdiyi xərc həddində dövlət rüsumundan azad edilir. İş üzrə icraata dair prosessual xərclər məsələsi MPM-in 119-cu maddəsinə əsasən həll edilir. 119.2-ci maddəsinə əsasən, iddiaçı müəyyən olunmuş qaydada dövlət rüsumunu ödəməkdən azad edilmişsə, dövlət rüsumu iddianın təmin edilmiş hissəsinə mütənasib olaraq cavabdehdən tutularaq dövlət gəlirlərinə alınır. xx.xx.2021-ci il tarixdən qüvvədə olan “Dövlət rüsumu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 8.1.2-ci maddəsinə əsasən hazırki iş üzrə iddianın qiymətinə əsasən ödənilməli dövlət rüsumu 129,85 manat olmalıdır ki, iddia tələbi qismən təmin edilsə də, iddiaçı dövlət rüsumundan azad edildiyindən dövlət rüsumu cavabdehdən tutularaq dövlət büdcəsinə ödənilməlidir. Həmçinin, 200 manat mediasiya xərci 96,89 manat hissədə cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməli, qalan hissədə iddiaçıya aid edilməlidir. Nəticəvi hissə: Yuxarıda göstərilənlərə əsasən, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220 və 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qət etdi: İddia qismən təmin edilsin. Cavabeh Cavabdeh xx.xx.2022-ci il tarixə xx.xx.2018-ci il tarixli 739-GL/18 nömrəli müqavilə üzrə yaranmış 4169 manat gecikdirilmiş əsas borc və 100 manat cərimə borcu, xx.xx.2016-cı il tarixli 1440-GL/16 nömrəli müqavilə üzrə yaranmış 2802 manat gecikdirilmiş borc və 50 manat cərimə borcu, 96,89 manat mediasiya xərci və 50 manat məbləğində hüquqi xidmət haqqı tutularaq iddiaçı Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinə ödənilsin. İddia qalan hissədə rədd edilsin. 129,85 manat dövlət rüsumu Cavabdeh tutularaq dövlət büdcəsinə ödənilsin. Qətnamədən, rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Şəki Kommersiya Məhkəməsi vasitəsi ilə (Elektron Məhkəmə İnformasiya sistemində yaradılmış elektron kabinet vasitəsilə) Şəki Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Sədrlik edən : Mübariz Hüseynov