Şəki Kommersiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2-2(117)-659/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şəki şəhəri İş № e-2-2(117)-659/2024 03.06.2024 ŞƏKİ KOMMERSİYA MƏHKƏMƏSİ Giriş hissə: Hakim Hüseynov Mübariz Rahil oğlu, İddiaçı ASC-nin Cavabdeh qarşı “xx.xx.2019cu il tarixli MK118 nömrəli müqaviləyə əsasən lizinq predmeti olan 1 ədəd qurutma kamerası avadanlığının saz və işlək vəziyyətdə geri qaytarılması, 1340 manat gecikdirilmiş əsas borcu, 704.18 manat cərimə borcunun və 40.45 manat məbləğində ödənilmiş dövlət rüsumunun cavabdehdən tutularaq İddiaçı ASC-yə ödənilməsi” tələbinə dair mübahisəyə baxaraq aşağıdakı qətnaməni qəbul etdi. Təsviri hissə: xx.xx.2019-cu il tarixli AS 031 nömrəli alqı-satqı müqaviləsinə əsasən satıcı ("xxxx" MMC) lizinq obyektini bu müqavilədə müəyyən edilmiş şərtlərlə alıcıya satmağı, alıcı (İddiaçı ASC) isə xüsusi olaraq lizinq alana lizinq obyektini vermək məqsədilə qəbul edib qiymətini bu müqavilə ilə razılaşdırılmış qaydada və şərtlərlə satıcıya ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. Bundan sonra İddiaçı ASC ilə Cavabdeh arasında xx.xx.2019-cu il tarixli, MK118 nömrəli lizinq müqaviləsi bağlanmışdır. Həmin müqaviləyə əsasən lizinq verən ("xxxx" ASC) lizinq obyektini lizinq alanın (Cavabdeh) müraciəti əsasında lizinq ödənişlərinin həyata keçirilməsi müqabilində 48 ay müddətinə lizinq alanın istifadəsinə verməyi öhdəsinə götürmüşdür. Həmin müqavilənin 4.4-cü bəndinə əsasən lizinq alan tərəfindən lizinq obyektinin razılaşdırılmış dəyərinin 20 % hissəsi ilkin ödəniş qaydasında lizinq verənə ödənilir. 4.9-cu bəndinə əsasən lizinq alan ödəniş cədvəlində göstərilmiş tarixdə ödənişi həyata keçirməzsə, lizinq alan hər bir gecikdirilmiş gün üçün ödənilməsi gecikdirilən lizinq ödənişinin 0,1 %-nə bərabər həcmdə dəbbə pulu ödəməlidir. 5.2-ci bəndinə əsasən lizinq obyektinin lizinq verən tərəfindən lizinq verənin və lizinq alanın səlahiyyətli nümayəndəsi tərəfindən təhvil-təslim protokolunun imzalanması ilə həyata keçirilir. 6.1-ci bəndinə əsasən lizinq alana müvəqqəti sahibliyə və istifadəyə verilmiş lizinq obyekti üzərində mülkiyyət hüququ lizinq verəndə saxlanılır. Lizinq müddəti ərzində lizinq alan lizinq obyekti üzərində yalnız sahiblik və istifadə hüquqlarına malikdir. Lizinq ödənişlərinin həyata keçirilməsi lizinq alanın lizinq obyekti üzərində mülkiyyət hüququna malik olmasını ifadə etmir. 19.2-ci maddəsinə əsasən defolt hallarının baş verməsi zamanı lizinq verən bu müqaviləni vaxtından əvvəl ləğv etmək hüququna malikdir. Bu halda lizinq verən lizinq alana yazılı bildiriş verməklə lizinq alandan lizinq obyektinin dərhal və mübahisəsiz olaraq geri qaytarılmasını və lizinq obyektinin geri qaytarılması tarixinədək bu müqavilə üzrə ödənilməli olan bütün ödənişlərin lizinq verənə tam şəkildə ödənilməsini və ya lizinq verənin müstəsna mülahizəsi və seçimi ilə müqavilə ilə nəzərdə tutulmuş digər ödənişlərin (19.2.1; 19.2.2; 19.2.3) tam şəkildə və birdəfəlik ödənişlə lizinq verənə ödənilməsi şərtilə lizinq obyektinin lizinq alandan geri götürülməsini tələb edə bilər. 19.6-cı bəndinə əsasən 19.6.3-cü yarımbənddə qeyd olunmuş lizinq alan tərəfindən lizinq ödənişlərinin 2 ardıcıl ay üçün ödəniş cədvəlinə uyğun olaraq ödənilməməsi defolt hal hesab olunur. 21.1-ci bəndinə əsasən müqavilənin 19.2-ci bəndinə uyğun olaraq defolt halının baş verməsi zamanı lizinq verən lizinq obyektini lizinq alandan geri almaq hüququna malikdir. Lizinq obyekti bu maddəyə əsasən geri alındıqda lizinq alan çəkdiyi hər hansı xərclərin əvəzinin ödənilməsini lizinq verəndən tələb etmək hüququna malik deyildir. Eyni zamanda tərəflər arasında bağlanmış müqavilədə icarəyə verən kimi "xxxx" MMC qeyd olunsa da sonradan həmin müəssisənin adı dəyişdirilərək İddiaçı ASC olmuşdur. Elektron Məhkəmə İnformasiya Ssistemindən çıxarışdan da göründüyü kimi hər iki müəssisənin VÖEN nömrələri eynidir. xx.xx.2019-cu il tarixli, MK118 nömrəli lizinq müqaviləsinə 1 nömrəli Əlavədən göründüyü kimi cavabdehə ilkin dəyəri 42432 manat manat olan 1 ədəd qurutma kamerası verilmişdir. Əlavənin “C” bəndinə əsasən bu Əlavə müqavilənin ayrılmaz tərkib hissəsidir. Eyni zamanda cavabdeh tərəfindən müqavilənin şərtlərinə əsasən ilkin ödəniş olaraq 9792 manat ödəniş olunmuşdur. xx.xx.2024-cü il tarixli maliyyə arayışından görünür ki, cavabdeh tərəfindən 9792 manat məbləğində ilkin ödəniş olmaqla cəmi 14980 manat ödəniş olunmuşdur. Cavabdehin xx.xx.2024-cü il tarixinə olan gecikdirilmiş əsas borcu 1340 manat, cərimə borcu isə 704.18 manat təşkil edir. İş materialları kimi məhkəməyə təqdim edilmiş ödəniş cədvəlindən görünür ki, cavabdeh xx.xx.2019-cu il tarixdən xx.xx.2023-cü il tarixinədək 48 ay müddətinə har ay 340.00 manat ödəniş etməyi öz öhdəsinə götürmüşdür. İddiaçı borcun ödənilməsi ilə bağlı cavabdehə müraciət etmiş və ödənilməyəcəyi təqdirdə hazırkı iddia ilə məhkəməyə müraciət olunacağı barədə ona xəbərdarlıq etmişdir. Lakin tərəflər arasında mübahisə həllini tapmadığından iddiaçı hazırkı tələblə məhkəməyə müraciət etmişdir. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, tərəflər arasında bağlanmış xx.xx.2019-cu il tarixli MK118 saylı Lizinq müqaviləsi əsasən ödəniş tapşığına uyğun olaraq 48 ay müddətinə ödəmə şərti ilə 16320 manat kredit məbləğində kənd təsərrüfatı texnikası lizinqə verilmişdir. Qeyd olunan avandanlıqlar lizinq obyektinin təhvil-təslim aktı əsasında cavabdehə təhvil verilmişdir. Müqaviləyə əsasən, lizinq obyektinin ümumi dəyəri 42432 manat təşkil etmişdir. Müqavilənin şərtlərinə əsasən cavadeh tərəfindən 9792 manat ilkin ödəniş və 163.20 manat məbləğində müqavilənin rəsmiləşdirmə komissiyası Cəmiyyətin xeyrinə ödənilmişdir. Nəticədə, xx.xx.2024-cü il tarixə cavabdehin lizinq müqaviləsi üzrə 1340 gecikdirilmiş əsas borcu yaranmışdır. Qeyd olunan müqavilənin şərtlərinə görə lizinq alan bu müqavilə üzrə aylıq ödənişlərini vaxtında və tam həcmdə yerinə yetirmədiyi təqdirdə lizinq verən hər gecikdirilmiş günə görə gecikdirilmiş məbləğin 0,1 faizi miqdarında cərimə hesablamaq hüququna malikdir. Bu şərtə əsasən cavabdehin xx.xx.2024-cü il tarixə 704.18 manat cərimə borcu mövcuddur. Göstərilən məbləğin ödənilməsi tələbi ilə tərəfimizdən cavabdehə dəfələrlə, müxtəlif vaxtlarda pretenziya məktubu göndərilmişdir. Lakin cavabdeh müqavilə üzrə öhdəliklərini lazimi qaydada icra etməmişdir. Beləliklə Cavabdeh arasında iddiaçı Global Lizinq ASC qarşısında lizinq müqaviləsinə əsasən xx.xx.2024-cü il tarixə qədər 1340 manat gecikdirilmiş əsas borcu, 704.18 manat gecikdirilmiş günlərə hesablanmış cərimə borcu yaransa da, cavabdeh həmin öhdəlikləri icra etməkdən yayınır. Eyni zamanda xx.xx.2024-cü il tarixə cavabdeh 14980 manat ödəniş etmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 284-5.1-ci maddəsinə əsasən cavabdehə rəsmi qaydada ünvanı üzrə xx.xx.2024-cü il tarixdə bildiriş şəxsən təqdim olunmuş, lakin cavabdeh iddia tələbinə qarşı əsaslandırılmış etirazını məhkəməyə təqdim etməmişdir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 284-5.3-cü maddəsinə əsasən işə tərəflərin təqdim etdiyi sənədlər əsasında, məhkəmə baxışı keçirilmədən və tərəflər izahatları dinlənilmək üçün çağırılmadan baxmışdır. İddiaçı tərəfindən elektron qaydada icraat materialları məhkəməyə təqdim olunmuşdur. Həmin materiallara: Lizinq müqaviləsi, Lizinq müqaviləsinə 1 nömrəli Əlavə, Maliyyə arayışı, Pretenziya və digər sənədlər daxildir. Bu materialların məzmununa istinad edilir. Onlar məhkəmə araşdırmasının predmetini təşkil etmişlər. Əsaslandırma hissəsi: Məhkəmə iş üzrə təqdim olunmuş sənədləri hərtərəfli araşdıraraq, sübutların məcmusuna hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, iddia qismən əsaslı olduğundan qismən təmin edilməlidir. Məhkəmə ilk növbədə tələbin avadanlığın saz və işlək vəziyyətdə geri qaytarılması və 1340 manat əsas borcun tutulması hissəsinə münasibətdə qeyd edir ki, iddia tələbi bu hissədə də təmin edilməlidir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin : 385.1-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. 427.3-cü maddəsinə əsasən, əgər öhdəlik onun icrası gününü və ya icra edilməli olduğu vaxt dövrünü nəzərdə tutursa və ya müəyyənləşdirməyə imkan verirsə, öhdəlik həmin gün və ya bu cür dövr ərzində istənilən an icra edilməlidir.. 442-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. 747.1-ci maddəsinə əsasən, lizinq müqaviləsinə görə, lizinq verən müəyyən əşyanı müqavilə ilə şərtləşdirilmiş müəyyən haqla, müəyyən müddətə və digər şərtlərlə (lizinq alana əmlakı satın almaq hüququnun verilməsi də daxil olmaqla) lizinq alanın istifadəsinə verməyə borcludur. Lizinq alan müəyyənləşdirilmiş dövriliklə muzd ödəməyə borcludur. Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən olunduğu kimi, İddiaçı ASC ilə Cavabdeh arasında xx.xx.2019-cu il tarixli, MK118 nömrəli lizinq müqaviləsi bağlanmışdır. Həmin müqaviləyə əsasən lizinq verən ("xxxx" ASC) lizinq obyektini lizinq alanın (Cavabdeh) müraciəti əsasında lizinq ödənişlərinin həyata keçirilməsi müqabilində 48 ay müddətinə lizinq alanın istifadəsinə verməyi öhdəsinə götürmüşdür. Həmin müqavilənin 4.4-cü bəndinə əsasən lizinq alan tərəfindən lizinq obyektinin razılaşdırılmış dəyərinin 20 % hissəsi ilkin ödəniş qaydasında lizinq verənə ödənilir. 4.9-cu bəndinə əsasən lizinq alan ödəniş cədvəlində göstərilmiş tarixdə ödənişi həyata keçirməzsə, lizinq alan hər bir gecikdirilmiş gün üçün ödənilməsi gecikdirilən lizinq ödənişinin 0,1 %-nə bərabər həcmdə dəbbə pulu ödəməlidir. 5.2-ci bəndinə əsasən lizinq obyektinin lizinq verən tərəfindən lizinq verənin və lizinq alanın səlahiyyətli nümayəndəsi tərəfindən təhvil-təslim protokolunun imzalanması ilə həyata keçirilir. 6.1-ci bəndinə əsasən lizinq alana müvəqqəti sahibliyə və istifadəyə verilmiş lizinq obyekti üzərində mülkiyyət hüququ lizinq verəndə saxlanılır. Lizinq müddəti ərzində lizinq alan lizinq obyekti üzərində yalnız sahiblik və istifadə hüquqlarına malikdir. Lizinq ödənişlərinin həyata keçirilməsi lizinq alanın lizinq obyekti üzərində mülkiyyət hüququna malik olmasını ifadə etmir. Eyni zamanda tərəflər arasında bağlanmış müqavilədə icarəyə verən kimi "xxxx" MMC qeyd olunsa da sonradan həmin müəssisənin adı dəyişdirilərək İddiaçı ASC olmuşdur.xx.xx.2019-cu il tarixli, MK118 nömrəli lizinq müqaviləsinə 1 nömrəli Əlavədən göründüyü kimi cavabdehə ilkin dəyəri 42432 manat manat olan 1 ədəd qurutma kamerası verilmişdir. Əlavənin “C” bəndinə əsasən bu Əlavə müqavilənin ayrılmaz tərkib hissəsidir. Eyni zamanda cavabdeh tərəfindən müqavilənin şərtlərinə əsasən ilkin ödəniş olaraq 9792 manat ödəniş olunmuşdur. xx.xx.2024-cü il tarixli maliyyə arayışından görünür ki, cavabdeh tərəfindən 9792 manat məbləğində ilkin ödəniş olmaqla cəmi 14980 manat ödəniş olunmuşdur. Cavabdehin xx.xx.2024-cü il tarixinə olan gecikdirilmiş əsas borcu 1340 manat, cərimə borcu isə 704.18 manat təşkil edir. İş materialları kimi məhkəməyə təqdim edilmiş ödəniş cədvəlindən görünür ki, cavabdeh xx.xx.2019-cu il tarixdən xx.xx.2023-cü il tarixinədək 48 ay müddətinə har ay 340.00 manat ödəniş etməyi öz öhdəsinə götürmüşdür. Eyni zamanda cavabdeh tərəfindən 9792 manat ilkin ödəniş məbləği də daxil olmaqla müqavilə üzrə ümumilikdə 14980 manat ödəniş olunmuşdur. Göründüyü kimi iddiaçı müqavilə ilə üzərinə götürdüyü öhdəliyini yerinə yetirmiş, lizinq müqaviləsi üzrə razılaşdırılmış qaydada avadanlığı cavabdehə lizinqə vermiş, lizinq alan ilkin ödəniş etdikdən sonra qalan məbləği ödəniş qrafiki əsasında ödəməyi öz öhdəsinə götürmüşdür. Buna baxmayaraq cavabdeh üzərinə düşən öhdəliyini lazımınca yerinə yetirməmiş və 1340 manat gecikdirilmiş əsas borc öhdəliyi yaranmışdır. Cavabdeh hazırki vaxtadək həmin öhdəliyini icra etməmişdir. Tərəflər arasında bağlanmış müqavilənin tələbindən də (21.1-ci bənd) göründüyü kimi öhdəlik cavabdeh tərəfindən icra edilmədikdə lizinq verən lizinq obyektini lizinq alandan geri almaq hüququna malikdir. Tərəflərin razılaşmasında qanuvericiliyin tələbindən kənar hər hansı razılaşma baş tutmamış və lizinq predmeti iddiaçının müstəsna mülkiyyətindədir. Tərəflər arasında bağlanmış lizinq müqaviləsinin 6.1-ci bəndindən də göründüyü kimi lizinq alana müvəqqəti sahibliyə və istifadəyə verilmiş lizinq obyekti üzərində mülkiyyət hüququ lizinq verəndə saxlanılır. Bu səbəbdən məhkəmə hesab edir ki, iddia tələbi təmin edilərək 1340 manat əsas borc cavabdehdən tutulmalı, həmçinin lizinq predmeti iddiaçının mülkiyyətində olduğundan iddiaçı əmlakını başqasının qanunsuz sahibliyindən geri tələb edir ki, bunda da haqlı olmuşdur və bu səbəbdən lizinq predmeti də iddiaçıya qaytarılmalıdır. Cavabdehə rəsmi qaydada bildiriş təqdim edilsə də iddia tələbinə etiraz ərizəsini məhkəməyə təqdim etməmişdir. Halbuki, Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. 77.3-cü maddəsinə əsasən işdə olan sübutlar əsasında işə baxmaq mümkün olmadıqda, məhkəmə zəruri əlavə sübutlar təqdim etməyi tərəflərə təklif edə bilər. Bundan başqa məhkəmə 704.18 manat cərimə borcunun tutulmasına münasibətdə qeyd edir ki, iddia tələbi bu hissədə qismən təmin edilməlidir. Belə ki, tərəflər arasında bağlanmış lizinq müqaviləsinin 4.9-cu bəndinə əsasən lizinq alan ödəniş cədvəlində göstərilmiş tarixdə ödənişi həyata keçirməzsə, lizinq alan hər bir gecikdirilmiş gün üçün ödənilməsi gecikdirilən lizinq ödənişinin 0,1 %-nə bərabər həcmdə dəbbə pulu ödəməlidir. Dəbbə pulu (cərimə, penya) qanunla və ya müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Müqavilənin tərəfləri dəbbə pulunun miqdarını sərbəst müəyyənləşdirə bilərlər və bu, mümkün zərərdən çox ola bilər. Məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər (Mülki Məcəllə maddə - 462.1, 462.3, 467)... Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edilmişdir ki, cavabdeh borcunu tam şəkildə ödəməsə də, iddiaçı vaxtında məhkəməyə müraciət etməmiş, cərimənin artmasına şüurlu surətdə şərait yaratmışdır. Bu səbəbdən məhkəmə dəbbə pulunun artmasında iddiaçının təqsirini, cavabdehin əmlak vəziyyətini nəzərə alaraq hesab edir ki, iddia tələbi bu hissədə qismən təmin edilərək, cavabdehdən 50 manat cərimə tutularaq iddiaçıya ödənilməsi daha ədalətli və ağlabatan olmaqla qanuni hesab edilməli, iddia qalan hissədə rədd edilməlidir. İş üzrə icraata dair prosessual xərclər məsələsi MPM-in 119-cu maddəsinə əsasən həll edilir. 119.1-ci maddəsinə görə məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Qanunvericiliyin tələblərinə əsasən hazırki iddia tələbinə uyğun olaraq ödənilməli dövlət rüsumu 140.45 manat təşkil edir. Belə ki, iddiaçı tərəf pulun tutulması tələbi ilə bağlı 40.45 manat dövlət rüsumunu ödəsə də, lizinq obyektinin geri qaytarılması ilə bağlı qiymətləndirilməyən iddianın rüsumu olan 100 manat dövlət rüsumunu ödəməmişdir. Bu səbəbdən də cavabdehdən 40.45 manat ödənilmiş dövlət rüsumu cavabdehdən tutularaq iddiaçıya, həmçinin ödənilməmiş 100 manat dövlət rüsumu cavabdehdən tutularaq dövlət büdcəsinə ödənilməlidir. Nəticəvi hissə: Yuxarıda göstərilənlərə əsasən Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220 və 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə qət etdi: İddia qismən təmin edilsin. Cavabdeh lizinq predmeti olan 2019-cu ilin istehsal; olan 1 ədəd qurutma kamerası avadanlığı saz və işlək vəziyyətdə alınaraq İddiaçı ASC-yə qaytarılsın. Cavabdeh 1340 manat əsas, 50 manat cərimə borcu və 40.45 manat dövlət rüsumu tutularaq İddiaçı ASC-yə ödənilsin. Cavabdeh 100 manat dövlət rüsumu tutularaq dövlət büdcəsinə ödənilsin. İddia qalan hissədə təmin edilməsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Şəki Kommersiya Məhkəməsi vasitəsi ilə (Elektron Məhkəmə İnformasiya Sistemində yaradılmış Elektron Kabinetdən istifadə edilməklə) Şəki Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim: Mübariz Hüseynov