Şəki Kommersiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2-2(117)-665/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şəki şəhəri İş № e-2-2(117)-665/2023 27.07.2023 ŞƏKİ KOMMERSİYA MƏHKƏMƏSİ Giriş hissə: Hakim Məcidov Rüfət Azadəli oğlunun sədrliyi, Məmmədov Rafiq Rasim oğlunun katibliyi, İddiaçı ASC-nin nümayəndəsi və vəkili Nümayəndə, Cavabdeh iştirakı ilə, İddiaçı ASC-nin Cavabdeh qarşı “12345 manat maddi zərərin, 200 manat mediasiya xərcinin cavabdehdən tutularaq ödənilməsi” tələbinə dair işə məhkəmənin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq aşağıdakı qətnaməni qəbul etdi. Təsviri hissə: Alıcı İddiaçı ASC ilə fermer Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2022-ci il tarixli Ş/09 nömrəli yaş tütünün alqı-satqısına dair müqaviləyə əsasən fermer mülkiyyətində, istifadəsində və ya icarəsində olan 9,2 ha torpaq sahəsində NC-291, İTB-683 və İTB-6184 “Virciniya” tipli tütün toxumunun və ştilinin müvafiq aqrotexniki qaydalara uyğun olaraq əkilməsi, becərilməsi, yetişdirilməsi və yığılmasını həyata keçirib tam həcmdə alıcıya satmağı, alıcı isə fermerin istehsal etdiyi yaş tütünün müqavilə üzrə müəyyən edilmiş texniki şərtlərə və növlərə uyğunluğunu müəyyənləşdirməyi, tələblərə uyğun olan yaş tütünü qəbul etməyi və dəyərini fermerə ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. Bundan başqa "xxxx" ASC ilə Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2022-ci il tarixli K5064 nömrəli kredit müqaviləsinə əsasən bank tərəfindən Cavabdeh 1 il müddətinə 15300 manat kredit xətti açılmışdır. Eyni zamanda "xxxx" ASC ilə zamin İddiaçı ASC arasında bağlanmış xx.xx.2022-ci il tarixli Z4999 nömrəli zaminlik müqaviləsinə əsasən bank ilə borcalan müqaviləyə 1 nömrəli əlavədə qeyd olunan şəxslər arasında 1 nömrəli əlavədə qeyd olunan kredit müqavilələri əsasında borcalana veriləcək illik 4,5% faiz olmaqla, cərimə faizi illik 5%-dək olmaqla xx.xx.2023-cü il tarixədək götürülmüş və cəmi məbləği 15300 manat məbləğində olan kredit ilə əlaqədar olaraq borcalan bank qarşısında öz öhdəliklərini tam yerinə yetirənədək zamin borcalan ilə birlikdə bank qarşısında subsidiar məsuliyyət daşımağı öhdəsinə götürmüşdür. Zaminlik müqaviləsinə 1 nömrəli əlavəyə əsasən Cavabdeh xx.xx.2022-ci il tarixli K5064 nömrəli kredit müqaviləsinə əsasən 1 il müddətinə 15300 manat manat kredit xətti açılmışdır. "xxxx" ASC tərəfindən İddiaçı ASC-yə ünvanlanmış xx.xx.2023-cü il tarixli PBZ-OUT- 00079-2023 nömrəli məktubla müəyyən edilir ki, bank tərəfindən fermer Cavabdeh hesabına 15000 manat pul vəsaiti köçürülmüşdür. "xxxx" ASC tərəfindən İddiaçı ASC-yə ünvanlanmış xx.xx.2023-cü il tarixli PBZ-OUT- 00061-2023 nömrəli məktubla müəyyən edilir ki, fermer Cavabdeh götürdüyü kredit borcu üzrə 12243,52 manat əsas, 101,01 manat faiz və 27,21 manat cərimə borcu zaminlik müqaviləsi əsasında İddiaçı ASC tərəfindən zaminliklə bağlı banka ödənilmişdir. Cavabdeh müqavilə üzrə öhdəliklərini yerinə yetirməmiş bununla da iddiaçıya 12345 manat zaminlik üzrə borcu qalmışdır. İddiaçı borcun ödənilməsi ilə bağlı cavabdehə müraciət etmiş və borcun ödənilməyəcəyi təqdirdə hazırkı iddia ilə məhkəməyə müraciət olunacağı barədə ona xəbərdarlıq etmişdir. Lakin tərəflər arasında mübahisə həllini tapmadığından iddiaçı hazırkı tələblə məhkəməyə müraciət etmişdir. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, İddiaçı ASC ilə Cavabdeh arasında xx.xx.2022-ci il tarixdə Q/19 nömrəli “Yaş tütünün alqı-satqısı”na dair müqavilə bağlanmışdır. Həmin müqavilənin şərtlərinə görə Cavabdeh 2,91 ha torpaq sahəsində İddiaçı ASC-dən əldə etdiyi toxum və ştilləri əkməli, becərməli, yetişdirməli və yığımını həyata keçirib tam həcmdə İddiaçı ASC-yə satmalı idi. Məlum olduğu kimi cavabdeh ilə "xxxx" ASC arasında bağlanmış 27 yanvar 2022-ci il tarixli kredit müqaviləsinə əsasən borc vəsaiti cavabdehin və İddiaçı ASC arasında bağlanmış xx.xx.2022-ci il tarixli Ş/09 nömrəli yaş tütünün alqı-satqısına dair müqavilə üzrə götürdüyü öhdəliklərin icrasının maliyyələşdirilməsi məqsədini daşımaqdadır. Kredit müqaviləsinin şərtlərinə əsasən cavabdehin banka olan kredit borcunun ödəniş tarixi 31 yanvar 2023-cü il tarixədək müəyyən edilmişdir. Bu barədə 25 yanvar 2023-cü il tarixdə cavabdehə İddiaçı ASC tərəfindən bildiriş verilmişdir. Belə ki, kredit müqaviləsi üzrə öhdəliklərin icrası İddiaçı ASC və bank arasında bağlanmış Z4999 nömrəli 27 fevral 2022-ci il tarixli zaminlik müqaviləsinə əsasən İddiaçı ASC-nin zaminliyi ilə təmin edilmişdir. Zaminlik müqaviləsinə əsasən kredit müqaviləsi üzrə öhdəliklər icra edilmədiyi üçün 12345 manat öhdəlik məbləğində pul vəsaiti İddiaçı ASC-nin bank hesabından akseptsiz qaydada silinmişdir. Belə olan halda öhdəlikləri icra etmiş İddiaçı ASC-nin ona qarşı reqres qaydasında tələb hüququ yaranır, yəni bankın həmin öhdəliklər üzrə tələb hüquqları İddiaçı ASC-yə keçir. İddiaçı ASC həmçinin banka ödənilmiş məbləğdən faizlər ödəməyi və əvəzinizə məsuliyyətlə bağlı çəkdiyi digər zərərin əvəzini ödəməyi tələb edir. Satıcı tərəfindən kobud və təkrar pozuntulara yol verildiyi üçün "xxxx" ASC ilə bağlanmış 31 yanvar 2022-ci il tarixli kredit müqaviləsi üzrə cavabdehin əvəzinə ödənilmiş borc vəsaitinin 12345 manat hissəsinin 10 gün müddətində İddiaçı ASC-yə ödənilməsi barədə cavabdehə pretenziya ünvanlanmış, ödənişlərin edilməsi tələb olunmuşdur. Lakin cavabdeh pulu ödəmədiyi üçün mediasiya orqanına müraciət edilmiş, Cavabdeh ilə pulun ödənilməsi üçün barışıq sazişi əldə olunmamışdır. Hazırda cavabdeh maddi zərəri könüllü ödəməkdən imtina etdiyi üçün məhkəməyə müraciət etmişlər. Cavabdeh xx.xx.2023-cü il tarixdə iddia ərizəsinə etirazla məhkəməyə müraciət edərək etirazını onunla əsaslandırmışdır ki, iddiaçı ilə müqavilə bağladığı vaxtdan xx.xx.2022-ci il tarixədək iddiaçıya 10778 manat dəyərində 39365 ton tütün təhvil verilmişdir. Tütün sahələrinin suvarılması ərazidə yerləşən “Əyriçay” su dəryaçasının nasosları vasitəsilə verilən suyun hesabına həyata keçirilmişdir. 2022-ci ilin avqust ayının 1-dən “Əyriçay” su dəryaçasında suyun azalması səbəbindən tütün sahəsi tamamilə məhv olmuşdur. Bununla bağlı "xxxx" ASC-nin Zaqatala Şöbəsinə və iddiaçıya rəsmi məlumat verilmiş və X1 İnkişaf Mərkəzinin məktubları və tərtib edilmiş akt da göndərilmiş, həmin aktda və məktublarda tütün sahəsinin xx.xx.2022-ci il tarixdən təmin olunmaması qeyd edilmişdir. Bütün bu hallar müqavilə üzrə öhdəliklərin cavabdeh tərəfindən yerinə yetirilə bilməməsinə bilavasitə təsir etmiş, tərəflərin müqavilə bağlayarakən əsas götürdükləri şərait əhəmiyyətli dərəcədə dəyişmişdir. Bu hal yarandığı vaxtdan iddiaçını və digər dövlət orqanlarını məlumatlandırmışdır. İddiaçının nümayəndəsi və vəkili məhkəmə iclasında iddianı müdafiə etdiyini bildirdi və iddianın təmin olunmasını məhkəmədən xahiş etdi. Cavabdeh məhkəmə iclasında verdiyi izahatında bildirdi ki, İddiaçı ASC-dən 5500 manat dəyərində toxum, Paşabankdan isə 15000 manat kredit götürmüşdür. Keçən ilin iyul ayında 40 ton məhsul təhvil vermişdir. Avqust ayında ərazidən keçən çay quruduğu üçün tütün yetişdirə bilməmişdir. Bütün məhsulu batmışdır. Bu səbəbdən borcu ödəyə bilməmişdir. Qanunamüvafiq qərar qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etdi. İcraat materialları məhkəməyə təqdim olunmuşdur. Həmin materiallara : Kredit müqaviləsi, Zaminlik müqaviləsi, "xxxx" ASC-nin məktubları və digər sənədlər daxildir. Bu materialların məzmununa istinad edilir. Onlar məhkəmə araşdırmasının predmetini təşkil etmişlər. Əsaslandırma hissəsi: Məhkəmə iş üzrə təqdim olunmuş sənədləri hərtərəfli araşdıraraq, sübutların məcmusuna hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, iddia tələbi təmin edilməlidir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 385.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan öz vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. 386.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya Mülki Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. 442-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. 445.2-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin onun icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi və icra müddəti çatanadək kreditorun etdiyi xəbərdarlıqdan sonra da öhdəliyin icra edilməməsi borclunun icranı gecikdirməsi sayılır. 448.1-ci maddəsinə əsasən Azərbaycan Respublikası Müki Məcəlləsi ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. 448.2-ci maddəsinə əsasən borclu öz öhdəliklərinin hər bir təqsirli pozuntusu (hərəkət və ya hərəkətsizlik) üçün məsuliyyət daşıyır. 739.2-ci maddəsinə əsasən borc müqaviləsinin predmeti hər hansı pul məbləği olduqda, o, kredit müqaviləsi adlandırılır. Müstəqil peşə fəaliyyəti şəklində pul borc verməklə məşğul olan şəxslər əlavə olaraq peşəkarlıq qaydasında kreditlər verilməsi haqqında müddəaları gözləməlidirlər. 472.1-ci maddəsinə əsasən borclu zaminliklə təmin edilmiş öhdəliyi icra etmədikdə və ya lazımınca icra etmədikdə, əgər bu Məcəllədə və ya zaminlik müqaviləsində zaminin subsidiar məsuliyyəti nəzərdə tutulmayıbsa, zamin və borclu kreditor qarşısında birgə məsuliyyət daşıyırlar. 472.2-ci maddəsinə əsasən əgər zaminlik müqaviləsində ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, faizlərin, borc tutulması üzrə məhkəmə xərclərinin və borclunun öhdəliyi icra etməməsi və ya lazımınca icra etməməsi nəticəsində kreditora dəyən digər zərərin əvəzinin ödənilməsi də daxil olmaqla, zamin kreditor qarşısında borclu ilə eyni həcmdə məsuliyyət daşıyır. 475.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyi icra etmiş zaminə kreditorun həmin öhdəlik üzrə hüquqları və kreditora girov saxlayan kimi mənsub olmuş hüquqlar zaminin kreditorun tələbini ödədiyi həcmdə keçir. Zamin həmçinin borcludan kreditora ödənilmiş məbləğdən faizlər ödəməyi və borclunun əvəzinə məsuliyyətlə bağlı çəkdiyi digər zərərin əvəzini ödəməyi tələb edə bilər. 475.2-ci maddəsinə əsasən zamin öhdəliyi icra etdikdən sonra kreditor borcluya qarşı tələbi təsdiqləyən sənədləri zaminə təqdim etməyə və həmin tələbi təmin edən hüquqları verməyə borcludur. Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən olunduğu kimi "xxxx" ASC ilə Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2022-ci il tarixli K5064 nömrəli kredit müqaviləsinə əsasən bank tərəfindən Cavabdeh 1 il müddətinə 15300 manat kredit xətti açılmışdır. "xxxx" ASC ilə zamin İddiaçı ASC arasında bağlanmış xx.xx.2022-ci il tarixli Z4999 nömrəli zaminlik müqaviləsinə əsasən İddiaçı ASC fermer Səyavuş İbrahimovun götürdüyü kredit borcu üzrə 12243,52 manat əsas, 101,01 manat faiz və 27,21 manat cərimə borcunun onun əvəzinə ödənilməsini təmin etmişdir. Lakin cavabdeh müqavilə üzrə öhdəliklərini yerinə yetirməmiş bununla da iddiaçıya 12345 manat zaminlik üzrə borcu qalmışdır. Borcalan Cavabdeh kreditoru "xxxx" ASC qarşısında öhdəliyini yerinə yetirmədiyindən onun öhdəliyi zamin olan hazırkı İddiaçı ASC tərəfindən yerinə yetirilmişdir. Qanunvericiliyin tələbi baxımından borcun ödənilməsi zamin tərəfindən təmin edildiyindən kreditorun bütün hüquqları zaminə keçmiş və zamin olan hazırkı iddiaçı banka ödədiyi 12345 manat məbləğində borcu borclu Cavabdeh tələb etməkdə haqlıdır. Bu səbəbdən məhkəmə hesab edir ki, 12345 manat borc cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir. İş üzrə icraata dair prosessual xərclər məsələsi MPM-in 119-cu maddəsinə əsasən həll edilir. 119.2-ci maddəsinə əsasən, iddiaçı müəyyən olunmuş qaydada dövlət rüsumunu ödəməkdən azad edilmişsə, dövlət rüsumu iddianın təmin edilmiş hissəsinə mütənasib olaraq cavabdehdən tutularaq dövlət gəlirlərinə alınır. xx.xx.2021-ci il tarixdən qüvvədə olan “Dövlət rüsumu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tələbi baxımından hazırki iş üzrə iddianın qiymətinə əsasən (12345 manat) ödənilməli dövlət rüsumu 127,04 manat olmalıdır ki, iddia tələbi təmin edildiyindən ödənilməmiş 127,04 manat dövlət rüsumu cavabdehdən tutularaq dövlət büdcəsinə ödənilməlidir. Eyni zamanda iddiaçı tərəfindən 200 manat mediasiya xərci ödənildiyindən və iddiaçı həmin məbləği cavabdehdən tələb etdiyindən 200 manat vəsait də cavabdedən tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir. Nəticəvi hissə: Yuxarıda göstərilənlərə əsasən, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220 və 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qət etdi: İddia təmin edilsin. Cavabdeh 12345 manat borc və 200 manat mediasiya xərci tutularaq İddiaçı ASC-yə ödənilsin. Ödənilməmiş 127,04 manat dövlət rüsumu Cavabdeh tutularaq dövlət büdcəsinə ödənilsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Şəki Kommersiya Məhkəməsi vasitəsi ilə (Elektron Məhkəmə İnformasiya Sistemində yaradılmış Elektron Kabinetdən istifadə edilməklə) Şəki Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Sədrlik edən : Rüfət Məcidov