Şəki Kommersiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2-2(117)-669/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şəki şəhəri İş № e-2-2(117)-669/2023 27.07.2023 ŞƏKİ KOMMERSİYA MƏHKƏMƏSİ Giriş hissə: Hakim Məcidov Rüfət Azadəli oğlunun sədrliyi, Məmmədov Rafiq Rasim oğlunun katibliyi, İddiaçı ASC-nin nümayəndəsi və vəkili Nümayəndə iştirakı ilə, İddiaçı ASC-nin Cavabdeh qarşı “4348,59 manat (565,59 manat və 3783 manat) maddi zərərin, 60 manat mediasiya xərcinin, iddia ərizəsinin verilməsi üçün ödənilmiş 3,49 manat dövlət rüsumunun cavabdehdən tutularaq ödənilməsi” tələbinə dair işə məhkəmənin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq aşağıdakı qətnaməni qəbul etdi. Təsviri hissə: Alıcı İddiaçı ASC ilə fermer Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2021-ci il tarixli Z/12 nömrəli yaş tütünün alqı-satqısına dair müqaviləyə əsasən fermer mülkiyyətində, istifadəsində və ya icarəsində olan 3,7 ha torpaq sahəsində NC-291, İTB-683 və İTB-6184 “Virciniya” tipli tütün toxumunun və ştilinin müvafiq aqrotexniki qaydalara uyğun olaraq əkilməsi, becərilməsi, yetişdirilməsi və yığılmasını həyata keçirib tam həcmdə alıcıya satmağı, alıcı isə fermerin istehsal etdiyi yaş tütünün müqavilə üzrə müəyyən edilmiş texniki şərtlərə və növlərə uyğunluğunu müəyyənləşdirməyi, tələblərə uyğun olan yaş tütünü qəbul etməyi və dəyərini fermerə ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. Alıcı ilə fermer arasında imzalanmış xx.xx.2022-ci il tarixli 01 nömrəli əlavəyə əsasən müqavilənin 1.3-cü bəndinə “alıcı tərəfindən fermerə müvafiq toxum, ştil, gübrə, dərman verilir və alıcı tərəfindən fermerə bütün əkilmə, becərilmə, yetişdirilmə və yığımın həyata keçirilməsi üçün müvafiq aqrar xidmətlər göstərilir” hissəsi əlavə edilmiş, 3.1.1-ci bəndi dəyişdirilərək “fermer bu müqavilə üzrə ona aid olan Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinə uyğun olaraq vəzifələrini vicdanla həyata keçirməlidir və yalnız alıcı tərəfindən təqdim ediləcək növdə olan ştil və sertifikatlı toxumdan, gübrələrdən, dərmanlardan və aqrar xidmətlərdən istifadə etməlidir” kimi redaksiya verilmişdir. Müqavilə şərtlərinə əsasən alıcı cəmiyyət tərəfindən xx.xx.2022-ci il tarixli malların təhvil-qəbul aktı ilə ümumi dəyəri 3877,50 manat olan (kalium sulfat, ammofos, ammonium nitrat), xx.xx.2022-ci il tarixli malların təhvil-qəbul aktları ilə ümumi dəyəri 252 manat olan mallar (NC 291) fermerə təhvil verilmiş, xx.xx.2022-ci il tarixli malların təhvil-qəbul aktı ilə ümumi dəyəri 150 manat olan (diskli mala) xidmət göstərilmişdir. Malların təhvil-qəbul aktları əsasında fermerə verilən mallar və göstərilən xidmətlərin ümumi dəyəri 4279,50 manat təşkil edir ki, qeyd olunan təhvil-qəbul aktları malları təhvil verən, xidmət göstərən şəxslərin və fermer Cavabdeh imzaları ilə təsdiq edilmişdir. Bundan başqa "xxxx" ASC ilə Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2022-ci il tarixli K5047 nömrəli kredit müqaviləsinə əsasən bank tərəfindən Zahir Məmmədova 1 il müddətinə 6290 manat kredit xətti açılmışdır. Eyni zamanda "xxxx" ASC ilə zamin İddiaçı ASC arasında bağlanmış xx.xx.2022-ci il tarixli Z4999 nömrəli zaminlik müqaviləsinə əsasən bank ilə borcalan müqaviləyə 1 nömrəli əlavədə qeyd olunan şəxslər arasında 1 nömrəli əlavədə qeyd olunan kredit müqavilələri əsasında borcalana veriləcək illik 4,5% faiz olmaqla, cərimə faizi illik 5%-dək olmaqla xx.xx.2023-cü il tarixədək götürülmüş və cəmi məbləğləri 6290 manat məbləğində olan kredit ilə əlaqədar olaraq borcalan bank qarşısında öz öhdəliklərini tam yerinə yetirənədək zamin borcalan ilə birlikdə bank qarşısında subsidiar məsuliyyət daşımağı öhdəsinə götürmüşdür. Zaminlik müqaviləsinə 1 nömrəli əlavəyə əsasən Cavabdeh xx.xx.2022-ci il tarixli K5047 nömrəli kredit müqaviləsinə əsasən 1 il müddətinə 6290 manat manat kredit xətti açılmışdır. "xxxx" ASC tərəfindən İddiaçı ASC-yə ünvanlanmış xx.xx.2023-cü il tarixli PBZ-OUT- 00079-2023 nömrəli məktubla müəyyən edilir ki, bank tərəfindən fermer Cavabdeh hesabına 5610 manat pul vəsaiti köçürülmüşdür. "xxxx" ASC tərəfindən İddiaçı ASC-yə ünvanlanmış xx.xx.2023-cü il tarixli PBZ-OUT- 00061-2023 nömrəli məktubla müəyyən edilir ki, fermer Cavabdeh götürdüyü kredit borcu üzrə 3733,83 manat əsas, 49,47 manat faiz və 8,3 manat cərimə borcu zaminlik müqaviləsi əsasında İddiaçı ASC tərəfindən zaminliklə bağlı banka ödənilmişdir. Cavabdeh müqavilələr üzrə öhdəliklərini yerinə yetirməmiş bununla da iddiaçıya 565,59 manat tütünə görə və 3783 manat zaminlik üzrə borcu qalmışdır. İddiaçı borcun ödənilməsi ilə bağlı cavabdehə müraciət etmiş və borcun ödənilməyəcəyi təqdirdə hazırkı iddia ilə məhkəməyə müraciət olunacağı barədə ona xəbərdarlıq etmişdir. Lakin tərəflər arasında mübahisə həllini tapmadığından iddiaçı hazırkı tələblə məhkəməyə müraciət etmişdir. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, İddiaçı ASC ilə Cavabdeh arasında xx.xx.2021-ci il tarixli Z/12 nömrəli “Yaş tütünün alqı-satqısı”na dair müqavilə bağlanmışdır. Həmin müqavilənin şərtlərinə görə cavabdeh X1 3,7 ha torpaq sahəsində İddiaçı ASC-dən əldə etdiyi toxum və ştilləri əkməli, becərməli, yetişdirməli və yığımını həyata keçirib tam həcmdə İddiaçı ASC-yə satmalı idi. Lakin cavabdeh tərəfindən müqavilə üzrə yaş tütünün alqı-satqısı zamanı bir sıra kobud pozuntulara yol verilməklə, cavabdeh torpaq sahəsində tütün əkməkdən imtina edərək, müqavilə öhdəliklərini (şərtlərini) kobud surətdə pozmuşdur. Satıcının müqavilə öhdəliklərini kobud şəkildə pozması nəticəsində, alıcı İddiaçı ASC-yə 565,59 manat dəyərində maddi zərər dəymiş, eyni zamanda iddiaçı müqavilə bağlanarkən ümid etməyə haqqı çatanlardan xeyli dərəcədə məhrum olmuşdur. Belə ki, cavabdeh Məhyəddin Hacəliyev malların təhvil-qəbul aktlarına əsasən İddiaçı ASC-dən 252 manat dəyərində toxum, 3877,50 manat dəyərində gübrə və 150 manat dəyərində aqro texniki işlərdən istifadə etmişdir. Ümumilikdə cəmiyyətin 4467 manat həcmində mallarından və xidmətlərindən istifadə etmiş və 3713,91 manat ödəmiş, ödənilməyən borc məbləği 565,59 manat təşkil edir. Hal-hazırda tərəflər öhdəliklərinin icrasını dayandırmışdır. Məlum olduğu kimi cavabdeh ilə "xxxx" ASC arasında bağlanmış 28 yanvar 2022-ci il tarixli kredit müqaviləsinə əsasən borc vəsaiti cavabdehin və İddiaçı ASC arasında bağlanmış xx.xx.2021-ci il tarixli Z/12 nömrəli yaş tütünün alqı-satqısına dair müqavilə üzrə götürdüyü öhdəliklərin icrasının maliyyələşdirilməsi məqsədini daşımaqdadır. Kredit müqaviləsinin şərtlərinə əsasən cavabdehin banka olan kredit borcunun ödəniş tarixi 28 yanvar 2023-cü il tarixədək müəyyən edilmişdir. Bu barədə 23 yanvar 2023-cü il tarixdə cavabdehə İddiaçı ASC tərəfindən bildiriş verilmişdir. Belə ki, kredit müqaviləsi üzrə öhdəliklərin icrası İddiaçı ASC və bank arasında bağlanmış Z4999 nömrəli 27 fevral 2022-ci il tarixli zaminlik müqaviləsinə əsasən İddiaçı ASC-nin zaminliyi ilə təmin edilmişdir. Zaminlik müqaviləsinə əsasən kredit müqaviləsi üzrə öhdəliklər icra edilmədiyi üçün 3783 manat öhdəlik məbləğində pul vəsaiti İddiaçı ASC-nin bank hesabından akseptsiz qaydada silinmişdir. Belə olan halda öhdəlikləri icra etmiş İddiaçı ASC-nin ona qarşı reqres qaydasında tələb hüququ yaranır, yəni bankın həmin öhdəliklər üzrə tələb hüquqları İddiaçı ASC-yə keçir. İddiaçı ASC həmçinin banka ödənilmiş məbləğdən faizlər ödəməyi və əvəzinizə məsuliyyətlə bağlı çəkdiyi digər zərərin əvəzini ödəməyi tələb edir. Satıcı tərəfindən kobud və təkrar pozuntulara yol verildiyi üçün İddiaçı ASC və Cavabdeh arasında 20 dekabr 2023-cü il tarixdə bağlanmış “Yaş tütünün alqısatqısı haqqında” Z/12 nömrəli müqavilə üzrə dəymiş 565,59 manat maddi zərər və "xxxx" ASC ilə bağlanmış 28 yanvar 2022-ci il tarixli kredit müqaviləsi üzrə cavabdehin əvəzinə ödənilmiş borc vəsaitinin 3783 manat hissəsinin 10 gün müddətində İddiaçı ASC-yə ödənilməsi barədə cavabdehə pretenziya ünvanlanmış, ödənişlərin edilməsi tələb olunmuşdur. Lakin cavabdeh pulu ödəmədiyi üçün mediasiya orqanına müraciət edilmiş, cavabdeh Məhyəddin Hacəliyev ilə pulun ödənilməsi üçün barışıq sazişi əldə olunmamışdır. Hazırda cavabdeh maddi zərəri könüllü ödəməkdən imtina etdiyi üçün məhkəməyə müraciət etmişlər. İddiaçının nümayəndəsi və vəkili məhkəmə iclasında iddianı müdafiə etdiyini bildirdi və iddiann təmin olunmasını məhkəmədən xahiş etdi. Tərəflərə məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə məlumat verilməsinə baxmayaraq cavabdeh məhkəmə iclasına gəlməmiş və bunun üzürlü səbəbləri barədə məhkəməyə məlumat verməmişdir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 185-ci maddəsinə əsasən işə cavabdehin iştirakı olmadan baxmışdır. İcraat materialları məhkəməyə təqdim olunmuşdur. Həmin materiallara : Yaş tütünün alqı-satqısına dair müqavilə, Müqaviləyə 1 nömrəli əlavə, Malların təhvil-qəbul aktları, Zaminlik müqaviləsi, "xxxx" ASC-nin məktubları və digər sənədlər daxildir. Bu materialların məzmununa istinad edilir. Onlar məhkəmə araşdırmasının predmetini təşkil etmişlər. Əsaslandırma hissəsi: Məhkəmə iş üzrə təqdim olunmuş sənədləri hərtərəfli araşdıraraq, sübutların məcmusuna hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, iddia tələbi təmin edilməlidir. İlk öncə məhkəmə onu qeyd edir ki, iddiaçının tələbi 2 hissədən - yaş tütünün alqısatıqısına dair müqavilənin cavabdeh tərəfindən icra edilməməsinə görə yaranmış 565,59 manat borcun cavabdeh tərəfindən ödənilməsindən (birinci hissə) və cavabdehin bank qarşısında öhdəliklərini icra etməməsi nəticəsində zaminlik müqaviləsi əsasında zamin olan iddiaçı tərəfindən banka ödənilmiş 3783 manat borcun cavabdehdən alınmasından (ikinci hissə) ibarətdir. İddia tələbinin birinci hissəsinə (565,59 manat borcun cavabdehdən tutulması) hüquqi qiymət verən məhkəmə əvvəla onu qeyd edir ki, tərəflər aralarında bağlanmış müqaviləni alqı-satqı müqaviləsi adlandırsalar da, onlar arasında qarışıq müqavilələr bağlanmışdır. Belə ki, müqavilələrin fermerə verilmiş toxum, ştil, gübrə və dərmanın, habelə göstərilmiş aqrar xidmətlərin dəyərinin yaş tütün şəklində qaytarılması hissəsi podrat müqaviləsi, borc qaytarıldıqdan sonra yetişdirilmiş yaş tütünün qalan hissəsinin satışı isə alqı-satqı müqaviləsi olmuşdur. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 385.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan öz vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. 386.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya Mülki Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. 442-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. 445.2-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin onun icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi və icra müddəti çatanadək kreditorun etdiyi xəbərdarlıqdan sonra da öhdəliyin icra edilməməsi borclunun icranı gecikdirməsi sayılır. 448.1-ci maddəsinə əsasən Azərbaycan Respublikası Müki Məcəlləsi ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. 448.2-ci maddəsinə əsasən borclu öz öhdəliklərinin hər bir təqsirli pozuntusu (hərəkət və ya hərəkətsizlik) üçün məsuliyyət daşıyır. 752.1-ci maddəsinə əsasən podrat müqaviləsinə görə podratçı müqavilədə nəzərdə tutulan işi icra etməyi, sifarişçi isə podratçıya razılaşdırılmış muzd ödəməyi öhdəsinə götürür. 752.2-ci maddəsinə əsasən əgər podratda hər hansı məmulatın hazırlanması nəzərdə tutularsa və podratçı onu özünün əldə etdiyi materiallardan hazırlayarsa, hazırlanmış məmulata mülkiyyəti sifarişçiyə verir. Əgər əvəz edilən əşya hazırlanmışdırsa, alğı-satqı qaydaları tətbiq edilir. Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən oldunduğu kimi yaş tütün təhvil verilməməklə İddiaçı ASC tərəfindən fermerə verilmiş toxum, ştil, gübrə və dərmanın, habelə göstərilmiş aqrar xidmətlərin dəyəri ödənilmədiyindən, tərəflər arasında alqı-satqı olmamış, yalnız podrat müqaviləsindən irəli gələn münasibətlər mövcud olmuşdur. Alıcı İddiaçı ASC ilə fermer Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2021-ci il tarixli Z/12 nömrəli yaş tütünün alqı-satqısına dair müqaviləyə əsasən fermer mülkiyyətində, istifadəsində və ya icarəsində olan 3,7 ha torpaq sahəsində NC-291, İTB-683 və İTB-6184 “Virciniya” tipli tütün toxumunun və ştilinin müvafiq aqrotexniki qaydalara uyğun olaraq əkilməsi, becərilməsi, yetişdirilməsi və yığılmasını həyata keçirib tam həcmdə alıcıya satmağı, alıcı isə fermerin istehsal etdiyi yaş tütünün müqavilə üzrə müəyyən edilmiş texniki şərtlərə və növlərə uyğunluğunu müəyyənləşdirməyi, tələblərə uyğun olan yaş tütünü qəbul etməyi və dəyərini fermerə ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. Malların təhvilqəbul aktları əsasında fermerə verilən mallar və göstərilən xidmətlərin ümumi dəyəri 4279,50 manat təşkil edir ki, qeyd olunan təhvil-qəbul aktları malları təhvil verən, xidmət göstərən şəxslərin və fermer Cavabdeh imzaları ilə təsdiq edilmişdir. Göstərilənlərə əsasən məhkəmə hesab edir ki, tərəflər arasında bağlanmış yaş tütünün alqı-satqısına dair müqavilə və müqaviləyə 1 nömrəli əlavə ilə müəyyən edilmiş qaydada İddiaçı ASC tərəfindən fermerə ümumi dəyəri 4279,50 manat olan mal verilməsi iş materiallarında olan fermer Cavabdeh oğlunun imzası ilə də təsdiq edilmiş malların təhvil-qəbul aktları ilə öz təsdiqini tapdığından və cavabdeh tərəfindən 3713,91 manat ödəniş edildiyindən, qalan 565,59 manat vəsait cavabdeh tərəfindən ödənilmədiyindən həmin borc Cavabdeh tutularaq iddiaçı cəmiyyətə ödənilməlidir. İddia tələbinin ikinci hissəsinə (3783 manat borcun cavabdehdən tutulması) münasibətdə məhkəmə qeyd edir ki, iddia tələbi bu hissədə də əsaslıdır və təmin edilməlidir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 472.1-ci maddəsinə əsasən borclu zaminliklə təmin edilmiş öhdəliyi icra etmədikdə və ya lazımınca icra etmədikdə, əgər bu Məcəllədə və ya zaminlik müqaviləsində zaminin subsidiar məsuliyyəti nəzərdə tutulmayıbsa, zamin və borclu kreditor qarşısında birgə məsuliyyət daşıyırlar. 472.2-ci maddəsinə əsasən əgər zaminlik müqaviləsində ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, faizlərin, borc tutulması üzrə məhkəmə xərclərinin və borclunun öhdəliyi icra etməməsi və ya lazımınca icra etməməsi nəticəsində kreditora dəyən digər zərərin əvəzinin ödənilməsi də daxil olmaqla, zamin kreditor qarşısında borclu ilə eyni həcmdə məsuliyyət daşıyır. 475.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyi icra etmiş zaminə kreditorun həmin öhdəlik üzrə hüquqları və kreditora girov saxlayan kimi mənsub olmuş hüquqlar zaminin kreditorun tələbini ödədiyi həcmdə keçir. Zamin həmçinin borcludan kreditora ödənilmiş məbləğdən faizlər ödəməyi və borclunun əvəzinə məsuliyyətlə bağlı çəkdiyi digər zərərin əvəzini ödəməyi tələb edə bilər. 475.2-ci maddəsinə əsasən zamin öhdəliyi icra etdikdən sonra kreditor borcluya qarşı tələbi təsdiqləyən sənədləri zaminə təqdim etməyə və həmin tələbi təmin edən hüquqları verməyə borcludur. Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edildiyi kimi, borcalan Cavabdeh kreditoru "xxxx" ASC qarşısında öhdəliyini yerinə yetirmədiyindən onun öhdəliyi zamin olan hazırkı İddiaçı ASC tərəfindən yerinə yetirilmişdir. Qanunvericiliyin tələbi baxımından borcun ödənilməsi zamin tərəfindən təmin edildiyindən kreditorun bütün hüquqları zaminə keçmiş və zamin olan hazırkı iddiaçı banka ödədiyi 3783 manat məbləğində borcu borclu Cavabdeh tələb etməkdə haqlıdır. Bu səbəbdən məhkəmə hesab edir ki, 3783 manat borc cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir. İş üzrə icraata dair prosessual xərclər məsələsi MPM-in 119-cu maddəsinə əsasən həll edilir. 119.2-ci maddəsinə əsasən, iddiaçı müəyyən olunmuş qaydada dövlət rüsumunu ödəməkdən azad edilmişsə, dövlət rüsumu iddianın təmin edilmiş hissəsinə mütənasib olaraq cavabdehdən tutularaq dövlət gəlirlərinə alınır. xx.xx.2021-ci il tarixdən qüvvədə olan “Dövlət rüsumu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tələbi baxımından hazırki iş üzrə iddianın qiymətinə əsasən (4348,59 manat) ödənilməli dövlət rüsumu 63,49 manat olmalıdır ki, iddia tələbi təmin edildiyindən və iddiaçı tərəfindən 3,49 manat dövlət rüsumu ödənildiyindən, iddiaçı həmin məbləği tələb etdiyindən, iddiaçı tərəfindən ödənilmiş 3,49 manat dövlət rüsumu cavabdehdən tutularaq iddiaçıya, ödənilməmiş 60 manat dövlət rüsumu cavabdehdən tutularaq dövlət büdcəsinə ödənilməlidir. Eyni zamanda iddiaçı tərəfindən 60 manat mediasiya xərci ödənildiyindən və iddiaçı həmin məbləği cavabdehdən tələb etdiyindən 60 manat vəsait də cavabdedən tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir. Nəticəvi hissə: Yuxarıda göstərilənlərə əsasən, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220 və 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qət etdi: İddia təmin edilsin. Cavabdeh 4348,59 manat (565,59 manat və 3783 manat) borc, 60 manat mediasiya xərci, 3,49 manat dövlət rüsumu tutularaq İddiaçı ASC-yə ödənilsin. Ödənilməmiş 60 manat dövlət rüsumu Cavabdeh tutularaq dövlət büdcəsinə ödənilsin. Qətnamədən, rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Şəki Kommersiya Məhkəməsi vasitəsi ilə (Elektron Məhkəmə İnformasiya Sistemində yaradılmış Elektron Kabinetdən istifadə edilməklə) Şəki Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Sədrlik edən : Rüfət Məcidov