Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2-2(119)-200/2022

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Sumqayıt şəhəri İş № e-2-2(119)-200/2022 15.04.2022 Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsi Hakim Tağıyev Xəqani Qəhrəman oğlunun sədrliyi, Bağırova Naidə Saləddin qızının katibliyi, İddiaçı Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinin nümayəndəsi və vəkili Nümayəndə, Cavabdeh X3 iştirakı ilə İddiaçı Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinin cavabdeh X4 qarşı pul tələbinə dair iddiası üzrə kommersiya işinə məhkəmə binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi cavabdeh X4 qarşı pul tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. İddia ərizəsi onunla əsaslandırılmışdır ki, "xxxx" ASC ("xxxx" ASC) ilə cavabdeh arasında bağlanılmış 12.02.2015-ci il tarixli, 462-L/15 nömrəli müqaviləyə əsasən cavabdeh dəyərinin bir hissəsini əvvəlcədən, qalan hissəsini isə müqavilənin tərkib hissəsi olan ödəniş qrafikinə uyğun olaraq ödəmək şərti ilə kənd təsərrüfatı texnikaları lizinqə götürmüşdür. Cavabdeh müqavilə üzrə üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirməmişdir. Nəticədə, cavabdehin maliyyə arayışının tərtib edildiyi 26.07.2021-ci il tarixə 12.02.2015-ci il tarixli, 462-L/15 nömrəli müqavilə üzrə 54.061 (əlli dörd min altmış bir) manat gecikdirilmiş əsas borcu və 51.814,60 (əlli bir min səkkiz yüz on dörd manat, 60 qəpik) cərimə borcu yaranmışdır. Cavabdehə öhdəliyinin yerinə yetirilməsi barədə dəfələrlə edilmiş xəbərdarlıqlara baxmayaraq borclu tərəfindən ödənişlər yerinə yetirilməmişdir. Tərəflər arasında bağlanmış müqavilənin 4.2-ci bəndinə görə lizinq alan ödəniş qrafikinə uyğun olaraq bir dəfədən artıq ödənişləri yerinə yetirməzsə lizinq verən lizinq alandan borc məbləği və gecikdirilən hər bir günə görə gecikdirilmiş məbləğin 0,1 faizi həcmində cərimə tələb etmək hüququna malikdir. Mediasiya sessiyasının keçirilməsi ilə bağlı 400 (dörd yüz) manat məbləğində mediasiyaya dair xərc də Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi tərəfindən ödənilib. Bu məbləğ də məhkəmə xərci kimi cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir. Eləcə də, hüquqi yardım göstərilməsi üçün vəkilə müraciət edilmişdir. Hüquqi yardım göstərilməsi haqqında müqaviləyə əsasən hüquqi yardıma görə haqqın məbləği 350 (üç yüz əlli) manat müəyyənləşdirilmişdir. Bu məbləğ də cavabdehdən tutularaq, iddiaçıya ödənilməlidir. Göstərilənlərə əsasən, iddiaçı məhkəmədən 12.02.2015-ci il tarixli, 462-L/15 nömrəli müqavilə üzrə 54.061 (əlli dörd min altmış bir) manat gecikdirilmiş əsas borcun və 51.814,60 (əlli bir min səkkiz yüz on dörd manat, 60 qəpik) cərimə borcunun, hüquqi yardımla bağlı ödənilmiş 350 (üç yüz əlli) manat, cəmi: 106.225,60 (yüz altı min iki yüz iyirmi beş manat, 60 qəpik) manat pul vəsaitinin cavabdeh X2 tutularaq, Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinə ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Sonra iddiaçının nümayəndəsi və vəkili Nümayəndə iddia tələbinin həcminin dəyişdirilməsi barədə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, bildirib ki, məhkəmə iclasında cavabdeh tərəfindən müqavilə üzrə lizinqə götürdüyü 3 texnikadan 1 ədədinin, yəni suvarma sistemlərinin geri qaytarıldığı müəyyən olunub. Texnikalar geri qaytarılanadək olan borc məbləğinin isə müvafiq məhkəmə qətnaməsi ilə tutulması qət edilib. O, hazırkı iddia üzrə həmin hissədə əsassız olaraq hesablanmış borc məbləği çıxılmaqla yeni maliyyə arayışının tərtib edildiyini qeyd edərək, 25.02.2022-ci il tarixə cavabdehin 12.02.2015-ci il tarixli, 462-L/15 nömrəli müqavilə üzrə 14.233,13 (on dörd min iki yüz otuz üç manat, 13 qəpik) manat gecikdirilmiş əsas borcunun və 4.088,70 (dörd min səksən səkkiz manat, 70 qəpik) cərimə borcunun yarandığını bildirib. İddiaçı yuxarıda qeyd olunanları nəzərə alaraq məhkəmədən 25.02.2022-ci il tarixə 12.02.2015-ci il tarixli, 462- L/15 nömrəli müqavilə üzrə 14.233,13 (on dörd min iki yüz otuz üç manat, 13 qəpik) manat gecikdirilmiş əsas borcun və 4.088,70 (dörd min səksən səkkiz manat, 70 qəpik) cərimə borcunun, hüquqi yardımla bağlı ödənilmiş 350 (üç yüz əlli) manat, və 400 (dörd yüz) manat ödənilmiş mediasiya xərcinin cavabdehdən tutularaq, iddiaçıya ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında iddiaçının nümayəndəsi və vəkili Nümayəndə iddia tələbinin dəyişdirilməsi barədə ərizə üzrə iddia tələbini müdafiə edərək, məhkəmədən onun təmin olunmasını xahiş etmişdir. Məhkəmədə cavabdeh X5 izahat verərək, əsas borcunu qəbul etdiyini bildirmiş, məhkəmədən cərimə borcunun azaldılmasını xahiş etmişdir. Məhkəmə tərəfləri dinləyib, iş materiallarını və təqdim edilmiş sübutları araşdıraraq, hesab edir ki, aşağıdakılara əsasən iddia qismən təmin olunmalıdır. Belə ki, iş materiallarında olan 12.02.2015-ci il tarixli, 462-L/15 nömrəli müqavilənin surətindən görünür ki, "xxxx" ASC ümumi dəyəri 90.850 manat olan və Spesifikasiyada (Əlavə № 1) göstərilən kənd təsərrüfatı texnikalarını dəyəri tam ödənildikdən və müvafiq sənədləşmə aparıldıqdan sonra lizinq alanın mülkiyyətinə verməsi şərtilə lizinqə vermişdir. Həmin müqavilənin 1.2-ci bəndinə görə, lizinq alan texnikaların dəyərindən 9.850 manat məbləği əvvəlcədən, qalan məbləği isə ödəniş qrafikinə (Əlavə № 2) uyğun olaraq ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. İş materiallarında olan 25.02.2021-ci il tarixli maliyyə arayışının surətindən görünür ki, X3 12.02.2015-ci il tarixli, 462-L/15 nömrəli müqavilə üzrə 14.233,13 manat məbləğində gecikdirilmiş borcu və 4.088,70 manat məbləğində cərimə borcu vardır. İş materiallarında olan Xaçmaz Rayon Məhkəməsinin 05.11.2018-ci il tarixli, 2(067)- 2724/2018 nömrəli qətnaməsinin surətindən görünür ki, məhkəmə AGOSS markalı su aqreqatının saz vəziyyətdə, 26.442 manat əsas borc, 60 manat cərimə və 30 manat dövlət rüsumu, cəmi: 26.532 manatın alınaraq "xxxx" ASC-yə ("xxxx" ASC) verilməsini qət etmişdir. İş materiallarında olan 09 oktyabr 2021-ci il tarixli, MŞİH—02802 nömrəli “İlkin mediasiya sessiyasında iştirak edilməməsi barədə” arayışın surətindən görünür ki, Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi ilkin mediasiya sessiyasında iştirak etmiş va ilkin mediasiya sessiyasının keçirilməsi ilə bağlı 400 manat məbləğində mediasiyaya dair xərci ödəmişdir. İş materiallarında olan 29.10.2021-ci il tarixli, 1245 nömrəli hüquqi yardımın göstərilməsi haqqında müqavilənin və 28.12.2021-ci il tarixli, 000İPX********** nömrəli ödəniş qəbzinin surətlərindən görünür ki, iddiaçı Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi hüquqi yardım göstərilməsi üçün vəkilə 350 manat ödəniş etmişdir. Sadalananlara əsasən, məhkəmə hesab edir ki, cavabdeh X5 lizinq müqaviləsi əsasında iddiaçı "xxxx" ASC-dən (hazırda Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi) lizinq obyekti olan texnikanı istifadə etmək hüququna malik olduğu kimi, eyni zamanda, göstərilən müqavilələr əsasında lizinq məbləğini iddiaçıya qaytarmalı olmasına dair vəzifənin daşıyıcısı olmuşdur. Lakin cavabdeh operativ lizinq müqaviləsi əsasında iddiaçıdan kənd təsərrüfatı texnikalarını lizinqə götürməsinə dair hüququndan istifadə etmiş, müvəqqəti istifadəyə götürülmüş texnikalar ilə bağlı ödəniş etmək öhdəliyini yerinə yetirməmişdir. Buna görə də, məhkəmə hesab edir ki, iddiaçı Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi cavabdehdən kənd təsərrüfatı texnikasının lizinqə verilməsi ilə bağlı yaranmış borcu tələb etməkdə haqlıdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 385.1-ci maddəsinə müvafiq olaraq öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Həmin məcəllənin 386.1-ci maddəyə görə öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. Həmin məcəllənin 427.2-ci maddəsinə görə əgər öhdəliyin icrası müddəti təyin edilməyibsə və ya şəraitə görə onu təyin etmək mümkün deyildirsə, kreditor öhdəliyin dərhal icrasını tələb edə bilər, borclu isə onu ağlabatan müddətdə icra etməyə borcludur. Həmin Məcəllənin 442-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə, onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Mülki Məcəllənin 462.1-ci maddəsinə görə dəbbə pulu (cərimə, penya) müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Əgər öhdəliyin məzmununu hərəkətdən çəkinmək təşkil edirsə, dəbbə pulu hərəkətin edildiyi andan tutulmalıdır. Dəbbə pulunun ödənilməsi tələbi üzrə kreditor ona zərər vurulduğunu sübuta yetirməyə borclu deyildir Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 747.1-ci maddəsinə əsasən lizinq müqaviləsinə görə, lizinq verən müəyyən əşyanı müqavilə ilə şərtləşdirilmiş müəyyən haqla, müəyyən müddətə və digər şərtlərlə (lizinq alana əmlakı satın almaq hüququnun verilməsi də daxil olmaqla) lizinq alanın istifadəsinə verməyə borcludur. Lizinq alan müəyyənləşdirilmiş dövriliklə muzd ödəməyə borcludur. Həmin Məcəllənin 748-10.1-ci maddəsinə əsasən lizinq müqaviləsinin qüvvədə olduğu müddət ərzində həmin müqavilə üzrə ödənişlərin ümumi məbləği lizinq ödənişləri hesab edilir. Lizinq ödənişləri lizinq müqaviləsi üzrə lizinq alana verilmiş lizinq obyektindən istifadəyə görə onun tərəfindən lizinq verənin xeyrinə həyata keçirilən ödənişlərdir. Beləliklə, məhkəmə iclasında müəyyən edildi ki, Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi ilə X5 arasında bağlanmış müqaviləyə əsasən X1 təsərrüfatı texnikalarını lizinqə götürmüş, lakin üzərinə götürdüyü öhdəliyi yerinə yetirməmişdir. Buna görə Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, X2 12.02.2015-ci il tarixli, 462-L/15 nömrəli müqavilə üzrə 54.061 (əlli dörd min altmış bir) manat gecikdirilmiş əsas borcun və 51.814.60 (əlli bir min səkkiz yüz on dörd manat, 60 qəpik) cərimə borcunun, hüquqi yardımla bağlı ödənilmiş 350 (üç yüz əlli) manat, cəmi: 106.225,6 (yüz altı min iki yüz iyirmi beş manat, 60 qəpik) manat pul vəsaitinin tutulmasını tələb etmişdir. Cavabdeh 12.02.2015-ci il tarixli, 462-L/15 nömrəli müqavilə üzrə lizinqə götürdüyü texnikalardan birini geri qaytardığından, iddiaçı iddia tələbinin həcminin dəyişdirilməsi barədə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, 25.02.2022-ci il tarixə 12.02.2015-ci il tarixli, 462-L/15 nömrəli müqavilə üzrə 14.233,13 (on dörd min iki yüz otuz üç manat 13 qəpik) manat gecikdirilmiş əsas borcun və 4.088,70 (dörd min səksən səkkiz manat, 70 qəpik) cərimə borcunun, hüquqi yardımla bağlı ödənilmiş 350 (üç yüz əlli) manat və 400 (dörd yüz) manat ödənilmiş mediasiya xərcinin cavabdehdən tutularaq, iddiaçıya ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Məhkəmə hesab edir ki, 12.02.2015-ci il tarixli, 462-L/15 nömrəli müqavilə üzrə 4.088,70 manat cərimə hesablanması tənasübsüz surətdə yüksək olduğuna görə cərimə 500 manata qədər azaldılmalıdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 467-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq, tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Göstərilənləri nəzərə alaraq, məhkəmə belə qənaətə gəlir ki, iddia əsas borc tələbinə dair hissədə əsaslı olduğu üçün tam təmin olunmalı, cərimə tələbinə dair hissədə isə qismən əsaslı olduğu üçün cərimə 12.02.2015-ci il tarixli, 462-L/15 nömrəli müqavilə üzrə 500 manat məbləğində tutulmalı, qalan hissədə əsassız olduğu üçün təmin edilməməlidir. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Həmin Məcəllənin 217.4-cü maddəsinə əsasən məhkəmə öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Eləcə də, iş üzrə çəkilmiş məhkəmə xərclərinin 20%-i iddiaçıya, 80%-i cavabdehə aid edilməlidir. İddiaçı tərəfindən ödənilmiş 400 manat məbləğində mediasiya haqqının 20 faizi iddiaçıya, 80 faizi cavabdehə aid edilməlidir. Ödənilmiş mediasiya haqqına görə cavabdehdən 320 manat alınaraq iddiaçıya verilməlidir. Hüquqi yardım üçün iddiaçının vəkilə ödədiyi 350 manat məbləğində xidmət haqqının 20%-i yəni, 70 manatı iddiaçıya, 80%-i yəni, 280 manatı cavabdehə aid edilməlidir. Cavabdehdən vəkilə ödənilmiş xidmət haqqının əvəzi olaraq 280 manat pul tutularaq, iddiaçıya ödənilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 119.1-ci maddəsinə görə, məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və MPM-in 216-220-ci maddələrinin tələbini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏT ETDİ İddiaçı Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinin cavabdeh X4 qarşı pul tələbinə dair iddiası qismən təmin edilsin. Cavabdeh X2 12.02.2015-ci il tarixli, 462-L/15 nömrəli müqavilə üzrə 14.233,13 (on dörd min iki yüz otuz üç manat on üç qəpik) manat gecikdirilmiş əsas borc və hesablanmış 500 (beş yüz) manat məbləğində cərimə tutularaq, Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinə ödənilsin. İddia qalan hissədə təmin edilməsin. Məhkəmə xərclərinin 20%-i iddiaçıya, 80%-i cavabdehə aid edilsin. İddiaçı tərəfindən ilkin mediasiya sessiyası zamanı mediasiya xidmətinin göstərilməsinə görə ödənilmiş 400 manat məbləğin 20%-i iddiaçıya, 80%-i cavabdehə aid edilsin. Cavabdehdən ilkin mediasiya sessiyası zamanı mediasiya xidmətinin göstərilməsinə görə çəkilmiş xərcin əvəzi olaraq 320 manat pul tutularaq, iddiaçıya ödənilsin. İddiaçı tərəfindən hüquqi yardım göstərilməsinə görə vəkilə ödənilmiş 350 manat məbləğində xidmət haqqının 20%-i iddiaçıya, 80%-i cavabdehə aid edilsin. Cavabdehdən vəkilə ödənilmiş xidmət haqqının əvəzi olaraq 280 manat pul tutularaq, iddiaçıya ödənilsin. Qətnamədən tərəflərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilmədikdə, qətnamə qəbul edildiyi gündən 1 (bir) ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Hakim: Xəqani Tağıyev