Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2-2(119)-206/2022

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Sumqayıt şəhəri İş № e-2-2(119)-206/2022 14.03.2022 Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsi Hakim Tağıyev Xəqani Qəhrəman oğlunun sədrliyi, Bağırova Naidə Saləddin qızının katibliyi, İddiaçı Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinin nümayəndəsi və vəkili Nümayəndə, Cavabdeh X3 nümayəndəsi X4 iştirakı ilə İddiaçı Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinin cavabdeh X5 qarşı pul tələbinə dair iddiası üzrə kommersiya işinə məhkəmə binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi cavabdeh X5 qarşı pul tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. İddia ərizəsi onunla əsaslandırılmışdır ki, "xxxx" ASC ("xxxx" ASC) ilə cavabdeh arasında bağlanılmış 05.05.2015-ci il tarixli, 843-L/15 nömrəli və 18.09.2015-ci il tarixli, 1880-GL/15 nömrəli müqavilələrə əsasən cavabdeh dəyərinin bir hissəsini əvvəlcədən, qalan hissəsini isə müqavilələrin tərkib hissəsi olan ödəniş qrafiklərinə uyğun olaraq ödəmək şərti ilə kənd təsərrüfatı texnikaları lizinqə götürmüşdür. Cavabdeh müqavilələr üzrə üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirməmişdir. Nəticədə, cavabdehin maliyyə arayışının tərtib edildiyi 31.08.2021-ci il tarixə 05.05.2015-ci il tarixli, 843-L/15 nömrəli müqavilə üzrə 576 (beş yüz yetmiş altı) manat gecikdirilmiş əsas borcu, 292,48 (iki yüz doxsan iki manat, 48 qəpik) manat hesablanmış cərimə borcu və 18.09.2015-ci il tarixli, 1880-GL/15 nömrəli müqavilə üzrə 14.196 (on dörd min yüz doxsan altı) manat gecikdirilmiş əsas borcu və 3.150,76 (üç min yüz əlli manat, 76 qəpik) manat hesablanmış cərimə borcu yaranmışdır. Cavabdehə öhdəliyinin yerinə yetirilməsi barədə dəfələrlə edilmiş xəbərdarlıqlara baxmayaraq, borclu tərəfindən ödənişlər yerinə yetirilməmişdir. Tərəflər arasında bağlanmış müqavilələrin 4.2-ci maddəsinə görə lizinq alan ödəniş qrafikinə uyğun olaraq bir dəfədən artıq ödənişləri yerinə yetirməzsə lizinq verən lizinq alandan borc məbləği və gecikdirilən hər bir günə görə gecikdirilmiş məbləğin 0,1 faizi həcmində cərimə tələb etmək hüququna malikdir. Mediasiya sessiyasının keçirilməsi ilə bağlı 200 (iki yüz) manat məbləğində mediasiyaya dair xərc də Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi tərəfindən ödənilib. Bu məbləğ də məhkəmə xərci kimi cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir. Eləcə də, hüquqi yardım göstərilməsi üçün vəkilə müraciət edilmişdir. Hüquqi yardım göstərilməsi haqqında müqaviləyə əsasən hüquqi yardıma görə haqqın məbləği 350 (üç yüz əlli manat) manat müəyyənləşdirilmişdir. Bu məbləğ də cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir. Göstərilənlərə əsasən, iddiaçı məhkəmədən 05.05.2015-ci il tarixli, 843-L/15 nömrəli müqavilə üzrə 576 (beş yüz yetmiş altı) manat gecikdirilmiş əsas borcun, 292,48 (iki yüz doxsan iki manat, 48 qəpik) manat hesablanmış cərimə borcunun, 18.09.2015-ci il tarixli, 1880-GL/15 nömrəli müqavilə üzrə 14.196 (on dörd min yüz doxsan altı) manat gecikdirilmiş əsas borcun, 3.150,76 (üç min yüz əlli manat, 76 qəpik) manat hesablanmış cərimə borcunun və hüquqi yardımla bağlı ödənilmiş 350 (üç yüz əlli) manat, cəmi: 18.565,24 (on səkkiz min beş yüz altmış beş manat, 24 qəpik) manat pul vəsaitinin cavabdehdən tutularaq, Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinə ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Sonra iddiaçının nümayəndəsi və vəkili Nümayəndə “iddia tələbinin həcminin azaldılması barədə” ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, 18.10.2021-19.10.2021-ci il tarixlərində cavabdeh tərəfindən 18.09.2015-ci il tarixli, 1880-GL/15 nömrəli müqavilə üzrə 2021-ci ilin 2-ci rübü (maliyyə arayışında hesablanmış müddət) üçün 14.772 (on dörd min yeddi yüz yetmiş iki) manat ödəniş edildiyini, cavabdehin sözügedən müqavilə üzrə əsas borc öhdəliklərini tam şəkildə yerinə yetirdiyini bildirib. O, 18.09.2015-ci il tarixli, 1880- GL/15 nömrəli müqavilə üzrə artıq ödənilmiş 576 manatın isə cavabdehin 2021-ci ilin 3-cü rübünə olan borcundan silindiyini bildirib. Hazırkı iddia tələbi həcmində cavabdehin 18.09.2015-ci il tarixli, 1880-GL/15 nömrəli müqavilə üzrə əsas borc öhdəliyi qalmadığını, məhkəmədən 05.05.2015-ci il tarixli, 843-L/15 nömrəli müqavilə üzrə 576 (beş yüz yetmiş altı) manat gecikdirilmiş əsas borcun və 292,48 (iki yüz doxsan iki manat, 48 qəpik) manat hesablanmış cərimə borcunun, 18.09.2015-ci il tarixli, 1880-GL/15 nömrəli müqavilə üzrə 3.150,76 (üç min yüz əlli manat, 76 qəpik) manat hesablanmış cərimə borcunun, hüquqi yardımla bağlı ödənilmiş 350 (üç yüz əlli) manat və 200 (iki yüz) manat çəkilmiş mediasiya xərcinin cavabdehdən tutularaq, iddiaçıya ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Məhkəmədə iddiaçı Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinin nümayəndəsi və vəkili Nümayəndə “iddia tələbinin həcminin azaldılması barədə” ərizəni müdafiə edərək, onun təmin edilməsini məhkəmədən xahiş edib. Məhkəmədə cavabdehin nümayəndəsi X6 izahat verərək bir müqavilə üzrə 15.000 manat ödədiklərini, digər müqavilə üzrə əsas borcu ödəyəcəklərini bildirib, cərimə borclarının azaldılmasını xahiş edib və buna dair məhkəməyə ərizə təqdim edib. Məhkəmə tərəfləri dinləyib, iş materiallarını və təqdim edilmiş sübutları araşdıraraq hesab edir ki, aşağıdakılara əsasən iddia qismən təmin olunmalıdır. Belə ki, iş materiallarında olan 05.05.2015-ci il tarixli, 843-L/15 nömrəli müqavilənin surətindən görünür ki, "xxxx" ASC ümumi dəyəri 6.900 manat olan kənd təsərrüfatı texnikalarını dəyəri tam ödənildikdən və müvafiq sənədləşmə aparıldıqdan sonra lizinq alanın mülkiyyətinə verilməsi şərti ilə lizinqə vermişdir. Lizinq alan isə texnikaların dəyərindən Spesifikasiyada (Əlavə № 1) göstərilən 690 manat məbləği əvvəlcədən lizinq verənə ödəməyi, qalan hissəni isə ödəniş qrafikinə (Əlavə № 2) uyğun ödəməyi öz öhdəsinə götürmüşdür. İş materiallarında olan 31.08.2021-ci il tarixli maliyyə arayışının surətindən görünür ki, X3 05.05.2015-ci il tarixli, 843-L/15 nömrəli müqavilə üzrə 576 manat məbləğində gecikdirilmiş borcu və 292,48 manat məbləğində cərimə borcu vardır. İş materiallarında olan 18.09.2015-ci il tarixli, 1880-GL/15 nömrəli müqavilənin surətindən görünür ki, "xxxx" ASC ümumi dəyəri 101.720 manat olan və Spesifikasiyada (Əlavə № 1) göstərilən kənd təsərrüfatı texnikalarını ilkin dəyərinin 40%-nə güzəşt edilməklə qalıq dəyəri tam ödənildikdən və müvafiq sənədləşmə aparıldıqdan sonra lizinq alanın mülkiyyətinə verilməsi şərti ilə lizinqə vermişdir. Həmin müqavilənin 1.2-ci bəndinə görə, lizinq alan texnikanın qalıq məbləğini ödəniş qrafikinə (Əlavə № 2) müvafiq olaraq ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. İş materiallarında olan 31.08.2021-ci il tarixli maliyyə arayışının surətindən görünür ki, X3 18.09.2015-ci il tarixli, 1880-GL/15 nömrəli müqavilə üzrə 14.196 manat məbləğində gecikdirilmiş borcu və 3.150,76 manat məbləğində cərimə borcu vardır. İş materiallarında olan 07 oktyabr 2021-ci il tarixli 2021-002891 nömrəli “İlkin mediasiya sessiyasında iştirak edilməməsi barədə” Arayışın surətindən görünür ki, Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi ilkin mediasiya sessiyasında iştirak etmiş va ilkin mediasiya sessiyasının keçirilməsi ilə bağlı 200 manat məbləğində mediasiyaya dair xərci ödəmişdir. İş materiallarında olan 28.12.2021-ci il tarixli, 000İPX12136218A9 nömrəli ödəniş qəbzinin surətindən görünür ki, iddiaçı Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi hüquqi yardım göstərilməsi üçün vəkilə 350 manat ödəniş etmişdir. Sadalananlara əsasən, məhkəmə hesab edir ki, cavabdeh X7 lizinq müqavilələri əsasında iddiaçı "xxxx" ASC-dən (hazırda Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi) lizinq obyekti olan texnikanı istifadə etmək hüququna malik olduğu kimi, eyni zamanda, göstərilən müqavilələr əsasında lizinq məbləğini iddiaçıya qaytarmalı olmasına dair vəzifənin daşıyıcısı olmuşdur. Lakin cavabdeh operativ lizinq müqavilələri əsasında iddiaçıdan kənd təsərrüfatı texnikalarını lizinqə götürməsinə dair hüququndan istifadə etmiş, müvəqqəti istifadəyə götürülmüş texnikalarla bağlı ödəniş etmək öhdəliyini tam yerinə yetirməmişdir. Buna görə də, məhkəmə hesab edir ki, iddiaçı Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi cavabdehdən kənd təsərrüfatı texnikasının lizinqə verilməsi ilə bağlı yaranmış borcu tələb etməkdə haqlıdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 385.1.-ci maddəsinə müvafiq olaraq öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Həmin məcəllənin 386.1-ci maddəyə görə öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. Həmin məcəllənin 427.2-ci maddəsinə görə əgər öhdəliyin icrası müddəti təyin edilməyibsə və ya şəraitə görə onu təyin etmək mümkün deyildirsə, kreditor öhdəliyin dərhal icrasını tələb edə bilər, borclu isə onu ağlabatan müddətdə icra etməyə borcludur. Həmin Məcəllənin 442-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə, onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Mülki Məcəllənin 462.1-ci maddəsinə görə dəbbə pulu (cərimə, penya) müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Əgər öhdəliyin məzmununu hərəkətdən çəkinmək təşkil edirsə, dəbbə pulu hərəkətin edildiyi andan tutulmalıdır. Dəbbə pulunun ödənilməsi tələbi üzrə kreditor ona zərər vurulduğunu sübuta yetirməyə borclu deyildir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 747.1-ci maddəsinə əsasən lizinq müqaviləsinə görə, lizinq verən müəyyən əşyanı müqavilə ilə şərtləşdirilmiş müəyyən haqla, müəyyən müddətə və digər şərtlərlə (lizinq alana əmlakı satın almaq hüququnun verilməsi də daxil olmaqla) lizinq alanın istifadəsinə verməyə borcludur. Lizinq alan müəyyənləşdirilmiş dövriliklə muzd ödəməyə borcludur. Həmin Məcəllənin 748-10.1-ci maddəsinə əsasən lizinq müqaviləsinin qüvvədə olduğu müddət ərzində həmin müqavilə üzrə ödənişlərin ümumi məbləği lizinq ödənişləri hesab edilir. Lizinq ödənişləri lizinq müqaviləsi üzrə lizinq alana verilmiş lizinq obyektindən istifadəyə görə onun tərəfindən lizinq verənin xeyrinə həyata keçirilən ödənişlərdir. Beləliklə, məhkəmə iclasında müəyyən edildi ki, Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi ilə X7 arasında bağlanmış müqavilələrə əsasən X1 təsərrüfatı texnikalarını lizinqə götürmüş, lakin üzərinə götürdüyü öhdəliyi tam yerinə yetirməmişdir. Buna görə Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyi iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, X2 05.05.2015-ci il tarixli, 843-L/15 nömrəli müqavilə üzrə 576 (beş yüz yetmiş altı) manat gecikdirilmiş əsas borcun, 292,48 (iki yüz doxsan iki manat, 48 qəpik) manat hesablanmış cərimə borcunun, 18.09.2015-ci il tarixli, 1880-GL/15 nömrəli müqavilə üzrə 14.196 (on dörd min yüz doxsan altı) manat gecikdirilmiş əsas borcun, 3.150,76 (üç min yüz əlli manat, 76 qəpik) manat hesablanmış cərimə borcunun və hüquqi yardımla bağlı ödənilmiş 350 (üç yüz əlli) manat, cəmi: 18.565,24 (on səkkiz min beş yüz altmış beş manat, 24 qəpik) manat pul vəsaitinin tutulmasını tələb etmişdir. Cavabdeh 18.09.2015-ci il tarixli, 1880-GL/15 nömrəli müqavilə üzrə əsas borcla bağlı öhdəliklərini yerinə yetirdiyindən, iddiaçı “iddia tələbinin həcminin azaldılması barədə” ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, 05.05.2015-ci il tarixli, 843-L/15 nömrəli müqavilə üzrə 576 (beş yüz yetmiş altı) manat gecikdirilmiş əsas borcun və 292,48 (iki yüz doxsan iki manat, 48 qəpik) manat hesablanmış cərimə borcunun, 18.09.2015-ci il tarixli, 1880-GL/15 nömrəli müqavilə üzrə 3.150,76 (üç min yüz əlli manat, 76 qəpik) manat hesablanmış cərimə borcunun, hüquqi yardımla bağlı ödənilmiş 350 (üç yüz əlli) manat və 200 (iki yüz) manat çəkilmiş mediasiya xərcinin cavabdehdən tutularaq cavabdehdən tutularaq, iddiaçıya ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. İddiaçının istinad etdiyi hallar iş materialları və cavabdehin etirafı ilə təsdiq olunur. Buna görə də iddia əsas borc tələb olunan hissədə təmin olunmalıdır. Məhkəmə hesab edir ki, 05.05.2015-ci il tarixli, 843-L/15 nömrəli müqavilə üzrə 292,48 manat cərimə hesablanması tənasübsüz surətdə yüksək olduğuna görə cərimə borcu 50 manata qədər və 18.09.2015-ci il tarixli, 1880-GL/15 nömrəli müqavilə üzrə 3.150,76 manat cərimə hesablanması tənasübsüz surətdə yüksək olduğuna görə cərimə borcu 300 manata qədər azaldılmalıdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 467-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq, tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Göstərilənləri nəzərə alaraq, məhkəmə belə qənaətə gəlir ki, iddia əsas borc tələbinə dair hissədə əsaslı olduğu üçün tam təmin olunmalı, cərimə tələbinə dair hissədə isə qismən əsaslı olduğu üçün cərimə 05.05.2015-ci il tarixli, 843-L/15 nömrəli müqavilə üzrə 50 manat məbləğində və 18.09.2015-ci il tarixli, 1880-GL/15 nömrəli müqavilə üzrə 300 manat məbləğində tutulmalı, qalan hissədə əsassız olduğu üçün təmin edilməməlidir. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Həmin Məcəllənin 217.4-cü maddəsinə əsasən məhkəmə öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Eləcə də, iş üzrə çəkilmiş məhkəmə xərclərinin 77%-i iddiaçıya, 23%-i cavabdehə aid edilməlidir. İddiaçı tərəfindən ödənilmiş 200 manat məbləğində mediasiya haqqının 77%-i iddiaçıya, 23%-i cavabdehə aid edilməlidir. Ödənilmiş mediasiya haqqına görə cavabdehdən 46 manat alınaraq iddiaçıya verilməlidir. Hüquqi yardım üçün iddiaçının vəkilə ödədiyi 350 manat məbləğində xidmət haqqının 77%-i yəni, 269 manatı iddiaçıya, 23%-i yəni, 81 manatı cavabdehə aid edilməlidir. Cavabdehdən vəkilə ödənilmiş xidmət haqqının əvəzi olaraq 81 manat pul tutularaq, iddiaçıya ödənilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 119.1-ci maddəsinə görə, məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və MPM-in 216-220-ci maddələrinin tələbini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏT ETDİ: İddiaçı Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinin cavabdeh X5 qarşı pul tələbinə dair iddiası qismən təmin edilsin. Cavabdeh X2 05.05.2015-ci il tarixli, 843-L/15 nömrəli müqavilə üzrə 576 manat gecikdirilmiş əsas borc və hesablanmış 50 manat cərimə, 18.09.2015-ci il tarixli, 1880- GL/15 nömrəli müqavilə üzrə hesablanmış 300 manat cərimə tutularaq, Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Kredit və İnkişaf Agentliyinə ödənilsin. İddia qalan hissədə təmin edilməsin. Məhkəmə xərclərinin 77%-i iddiaçıya, 23%-i cavabdehə aid edilsin. İddiaçı tərəfindən ilkin mediasiya sessiyası zamanı mediasiya xidmətinin göstərilməsinə görə ödənilmiş 200 manat məbləğin 77%-i iddiaçıya, 23%-i cavabdehə aid edilsin. Cavabdehdən ilkin mediasiya sessiyası zamanı mediasiya xidmətinin göstərilməsinə görə çəkilmiş xərcin əvəzi olaraq 46 manat pul tutularaq, iddiaçıya ödənilsin. İddiaçı tərəfindən hüquqi yardım göstərilməsinə görə vəkilə ödənilmiş 350 manat məbləğində xidmət haqqının 77%-i iddiaçıya, 23%-i cavabdehə aid edilsin. Cavabdehdən vəkilə ödənilmiş xidmət haqqının əvəzi olaraq 81 manat pul tutularaq, iddiaçıya ödənilsin. Qətnamədən tərəflərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilmədikdə, qətnamə qəbul edildiyi gündən 1 (bir) ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Hakim: Xəqani Tağıyev