Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2-2(119)-2234/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Sumqayıt şəhəri İş № e-2-2(119)-2234/2025 28.11.2025 Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsi Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinin hakimi Həmidli Fərman Fəzail oğlunun sədrliyi, Calalova Jalə Habil qızının katibliyi, İddiaçı iştirakı ilə, İddiaçı tərəfindən Cavabdehnə qarşı verilmiş “borcun silinməsi” tələbi barədə iddia ərizəsinə dair kommersiya işinə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, MÜƏYYƏN E T D İ: İddiaçı Cavabdehnə qarşı “borcun silinməsi” tələbi barədə iddia ərizəsi ilə Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinə müraciət edərək Cavabdeh Xaçmaz X4 İdarəsinin 30 iyun 2025-ci il tarixli tələbnamə üzrə iddiaçıya məxsus olan Qusar şəhəri Ç.Qurbanov küçəsində yerləşən qeyri-yaşayış binasına hesablanmış 1391,63 (min üç yüz doxsan bir manat, altmış üç qəpik) manat məbləğində borcun silinməsi barədə qətnamə qəbul olunmasını xahiş etmişdir. İddiaçı tərəfindən iddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı tərəflər arasında bağlanmış 16 dekabr 2019-cu il tarixli AMX-9246/19 nömrəli müqavilə əsasında həmin obyektdə təbii qazdan istifadə edir. Həmin müqavilədən əvvəl isə mağazaya qaz xətti çəkilməklə qaz sayğacı quraşdırılmışdır. 14 fevral 2025-ci il tarixdə Cavabdeh İB-nin Xaçmaz RQİİ-nin əməkdaşları tərəfindən qeyri-yaşayış binasında quraşdırılmış qaz sayğacı çıxarılaraq başqası ilə əvəz olunmuşdur. Həmin vaxt qaz sayğacında şübhəli nəsə aşkar olunmamışdır. Lakin 20 iyun 2025-ci il tarixdə həmin idarənin əməkdaşları tərəfindən təbii qazdan istifadə qaydalarının pozulması haqqında akt tərtib olunmuş, həmin aktda qaz sayğacının plastmas qapağının fiziki təsir nəticəsində alt hissədən deşilməsi qeyd edilmişdir. Həmin akt üzrə 30 iyun 2025-ci il tarixli tələbnamə tərtib olunaraq 5076 m3 həcmində, yəni 1391,63 manat məbləğində ziyan hesablanmışdır. Lakin qeyri-yaşayış binasına dair abonentin saldosundan görünür ki, qaz sayğacı quraşdırıldığı vaxtdan indiyədək qaz sərfiyyatında ciddi fərqlər olmamış, hətta yeni sayğac quraşdırıldıqdan sonra qeyri-yaşayış binası üçün aprel ayı üzrə qaz sərfiyyatı 2024-cü ilin mart ayı ilə demək olar ki, eyni olmuşdur. İddiaçı tərəfindən qaz sayğacına hansısa təsir olmamış, buna lüzum da olmamışdır. Bundan başqa, 14 fevral 2025-ci il tarixli “Qaz sayğacının çıxarılması, quraşdırılması və istismara qəbulu haqqında” akt tərtib olunarkən həmin aktda digər hər hansı qeyd göstərilməmişdir və iddiaçı həmin aktı məhz bu şəkildə imzalamışdır. Lakin sonradan aktı tərtib etmiş şəxslər aktın digər qeydlər hissəsində “sayğacın ekranının alt hissəsi şübhəlidir” sözlərini yazmış və iddiaçının bu qeyddən xəbəri olmamışdır. Bundan başqa, sayğacın fotoşəkilindən görünür ki, onun yalnız üst qapağı sınmışdır və alt hissəsində hər hansı deşik yoxdur. Eyni zamanda nəzərə alınmalıdır ki, sayğac küçədə quraşdırılmışdır və onun üst qapağında deşik olması ona iddiaçı tərəfindən müdaxilə olunması kimi qiymətləndirilə bilməz. Bununla da, Cavabdeh İB iddiaçı tərəfindən sayğaca müdaxilə olunmasını hər hansı şəkildə sübuta yetirməmiş, sayğacın alt hissəsində hər hansı deşik olmadığı halda, onun üst qapağında olan sınığa istinad olunaraq iddiaçı tərəfindən sayğaca müdaxilə olunmaqla onun tamlığının pozulması yalnız ehtimal olunmuşdur. Odur ki, 30 iyun 2025-ci il tarixli dəymiş ziyanın bərpasına dair tələbnaməyə əsasən iddiaçıya hesablanmış 1391,63 manat məbləğində borc silinməlidir. Cavabdeh 25 noyabr 2025-ci il tarixdə iddia ərizəsinə etirazla məhkəməyə müraciət edərək qeyd etmişdir ki, “Azəriqaz“ İB-nin Xaçmaz RQİİ-nin Qusar xidmət sahəsində qeyriəhali abonenti kimi qeydiyyatda olan Qusar şəhəri, Ç.Qurbanov küçəsində yerləşən qeyriyaşayış obyektinin sahibi, sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxs İddiaçı əhaliyə ictimai iaişə xidməti göstərmək üçün qazpaylayıcısı ilə sənaye qaz qurğusu istifadəçisi arasında qazın alqı-satqısı müqaviləsi əsasında təbii qazdan istifadə edir. İstifadə olunan təbii qazın həcmi müvafiq ölçü cihazları ilə ikitərəfli qaydada müəyyən edilir. İstifadə olunan təbii qazın dəyər məbləğinin vaxtında ödənilməsi barədə tərəf üzərinə öhdəlik götürmüşdür. Lakin buna baxmayaraq, cavabdeh müqavilə öhdəliklərinə əməl etməmişdir. Belə ki, 14 fevral 2025-ci il tarixdə “Azəriqaz“ İB-nin işçiləri tərəfindən həmin obyektdə təbii qazın uçotu və TQİQ-na riayət olunmasına baxış keçirilən zaman cavabdehin istifadəsində olan obyektdə quraşdırılmış 28024877 nömrəli qaz sayğacının “ekranının alt hissəsi şübhəli” olduğu müəyyən edilmişdir. Bu səbəbdən sayğac xətdən açılaraq növbədənkənar dövlət yoxlamasına göndərilmişdir. Bu barədə tərtib edilmiş 14 fevral 2025-ci il tarixli ******* nömrəli aktı iddiaçı hansısa irad bildirmədən imzası ilə təsdiq etmişdir. Dövlət yoxlamasında 28024877 nömrəli qaz sayğacının “plastmas qapağı fiziki təsir nəticəsində alt hissədən deşildiyi” müəyyən edilmişdir. Bu rəy sayğacın yoxlamadan keçdiyi "xxxx" MMC-nin 07 may 2025-ci il tarixli 0720/25 nömrəli aktında qeyd edilmişdir. Sözügedən qeyri-yaşayış obyektinin sahibi sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxs – İddiaçı olduğu üçün öz qaz sayğacının işlək vəziyyətdə saxlanmasına özü cavabdehdir. Buna görə də İddiaçı barəsində təbii qazdan istifadə qaydalarının pozulması haqqında 20 iyun 2025-ci il tarixli ******* nömrəli akt tərtib edilərək itirilmiş qazın bərpası üçün 5076 m3 və ya 1357,9 manat ziyan məbləği abonentin hesabına işlənilmişdir. Tərtib edilmiş aktı İddiaçı irad bildirmədən imzalamışdır. Akt tərtib edilməmiş yoxlama reyestrə salınmış, 20 iyun 2025-ci il tarixli KY********** nömrəli çıxarış alınmışdır. Bununla da aydın olur ki, iddiaçının tələbi qanuna, sübut və dəlillərə əsaslanmır, iddiaçının öz şəxsi mülahizələrinə və fərziyyələrinə uyğun irəli sürülən fikirdir. Cavabdeh göstərilənlərin nəzərə alınaraq məhkəmədən iddianın təmin edilməməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etdi. Məhkəmə iclasında iddiaçı iddia ərizəsinin məzmununa uyğun izahat verərək məhkəmədən iddianın təmin edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etdi. Cavabdeh məhkəmə iclaslarının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilməsinə baxmayaraq, məhkəməyə gəlməməsinin səbəbini və ya mümkünsüzlüyünü bildirmədən və bu səbəblərin üzürlü olması barədə sübutlar təqdim etmədən, nümayəndəsi məhkəməyə gəlməmişdir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 185.5-ci maddəsinə əsaslanaraq, işə cavabdehin nümayəndəsinin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə, proses iştirakçısını dinləyib, iddia ərizəsini, iddia ərizəsinə etirazı və işin faktiki hallarını araşdıraraq, işdə olan sənədləri tədqiq etməklə sübutları qiymətləndirərək hesab edir ki, aşağıda göstərilənlərə əsasən iddia təmin edilməlidir. İş materialları: İş materiallarında olan çap tarixi 20 iyun 2025-ci il tarixli olan “Sahibkarlıq sahəsində aparılan X2 reyestri”ndən KY********** nömrəli çıxarışda "xxxx" Dövlət Neft Şirkətinin Cavabdeh, “yoxlanılan sahibkar” X3 və “yoxlamanın müddəti” kimi xx.xx.2025-xx.xx.2025ci il tarixləri qeyd edilmişdir. İş materiallarında olan 14 fevral 2025-ci il tarixli ******* nömrəli Qaz sayğacının çıxarılması, quraşdırılması və istismara qəbulu haqqında aktdan görünür ki, iddiaçıya məxsus olan qeyri-yaşayış obyektində quraşdırılmış “Elster” markalı 28024877 nömrəli sayğac çıxarılaraq “G-4T” markalı 11470274 nömrəli sayğac quraşdırılmışdır. İş materiallarında olan Cavabdeh əməkdaşları tərəfindən tərtib olunmuş, “İstehlakçı: “İddiaçı, “Ünvan: Qusar şəhəri, Ç.Qurbanov küçəsi”; “abonent kodu: **********00053” qeydləri yazılmış Təbii qazdan istifadə qaydalarının pozulması haqqında 20 iyun 2025-ci il tarixli ******* nömrəli aktın “Baxış keçirilən zaman aşkar olunmuş nöqsanlar barədə Qeyd” qrafasında “ “Azərbaycan Metrologiya İnstitutu” publik hüquqi şəxsinin tabeliyindəki "xxxx" MMC-nin Qaz sayğacının yoxlanılması haqqında 07 may 2025-ci il tarixli 0720/2025/109 nömrəli protokola əsasən 28029871 nömrəli sayğacın plasmas qapağı fiziki təsir nəticəsində alt hissədən deşilib” qeyd edilmişdir. İş materiallarında olan 30 iyun 2025-ci il tarixli “Dəymiş ziyanın bərpasına dair” tələbnamənin “Dəymiş ziyanın həcminin hesablanması” bölməsində qeyd edilmişdir ki, “Qaz işlədicilərindən PQ2-nin maksimal saatlıq qaz sərfi 0,6 m3/saat orta günlük iş rejimi 12 saat və hesabat müddəti 90 gün, kombinin maksimal saatlıq qaz sərfi 3,5 m3/saat orta günlük iş rejimi 12 saat və hesabat müddəti 90 gün qəbul edilməklə itirilmiş qazın bərpası üçün hesabat aparılsın və hesablanmış məbləğ ödənilsin: 0,6x2x12x90=1296 m3, 3,5x12x90=3780 m3 olmaqla, cəmi 5076 m3. İş materiallarında olan istehlakçı İddiaçı adına tərtib edilmiş abonentin saldosu (abonent kodu: **********00053) ilə müəyyən edilir ki, istehlakçıya məxsus sahibkarlıq obyektində “Sərfin məbləği” bölməsində 2025-ci il üzrə 1391,63 manat məbləğində borc hesablanmışdır. Həmçinin, həmin saldoda olan məlumatlarla müəyyən olunur ki, məlum sahibkarlıq obyekti təbii qazla təchiz edildiyi dövrlərdə quraşdırılmış sayğac vasitəsi ilə istifadə edilən qazın hesabatı aparılmış və istehlakçı tərəfindən aylar üzrə müəyyən məbləğlərdə ödənişlər edilmişdir. Yəni, qaz sərfiyyatları aylar üzrə müvafiq qaydada sayğac tərəfindən hesablanmış və müvafiq aylar üzrə qaz sərfiyyatına görə ödənişlər həyata keçirilmişdir. İş materiallarına, həmçinin 16 dekabr 2019-cu il tarixli AMX-9246/19 nömrəli müqavilə, 07 may 2025-ci il tarixli 0720/2025/109 nömrəli qaz sayğacının yoxlanılması haqqında protokol əlavə edilmişdir. Tətbiq edilən hüquq: Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 14.2.1-ci maddəsinə əsasən, mülki hüquqların və vəzifələrin əmələ gəlməsinin əsaslarına, həmçinin qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş müqavilələr (əmək müqavilələri istisna olmaqla) və başqa əqdlər, habelə qanunvericilikdə nəzərdə tutulmasa da, ona zidd olmayan müqavilələr və başqa əqdlər daxildir. Həmin Məcəllənin 385.1-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Həmin Məcəllənin 389.1-ci maddəsinə əsasən, mülki hüquq və vəzifələrin müəyyənləşdirilməsi, dəyişdirilməsi və ya xitamı haqqında iki və ya bir neçə şəxsin razılaşması müqavilə sayılır. Həmin Məcəllənin 567-ci maddəsinə əsasən, alğı-satqı müqaviləsinə görə satıcı əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi, alıcı isə əşyanı qəbul edib əvəzində müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini (qiyməti) ödəməyi öhdəsinə götürür. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə əsasən, hər bir tərəf öz tələb və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Həmin Məcəllənin 88-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Həmin Məcəllənin 106.1-ci maddəsinə əsasən, işdə iştirak edən şəxslərin iş üçün əhəmiyyətli olan və onlara məlum olan faktlar barədə izahatları iş üzrə toplanmış digər sübutlarla yoxlanılmalı və qiymətləndirilməlidir. Həmin Məcəllənin 217.4-cü maddəsinə əsasən, məhkəmə öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Həmin Məcəllənin 218.3-cü maddəsinə əsasən, hakim işdə iştirak edən şəxslərin verdiyi tələblər üzrə qətnamə çıxarır. “Qaz təchizatı haqqında” 30 iyun 1998-ci il tarixli Azərbaycan Respublikasının Qanununun 3-cü maddəsinin 5-ci hissəsinə əsasən, sahibkarlıq subyektlərinin qaz qurğularının müayinəsi və ona nəzarət “Sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların tənzimlənməsi və sahibkarların maraqlarının müdafiəsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda nəzərdə tutulmuş hallarda və qaydada həyata kеçirilir. Həmin Qanunun 3-cü maddəsinin 5-1-ci hissəsinə əsasən, qaz paylayıcısının səlahiyyətli nümayəndələrinin sahibkarlıq subyektlərinin fəaliyyət göstərdiyi yerlərə gəlməklə və müqavilə şərtlərinin yerinə yetirilməsini tələb etməklə bağlı fəaliyyəti “Sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların tənzimlənməsi və sahibkarların maraqlarının müdafiəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tələbləri nəzərə alınmaqla həyata keçirilir. Həmin Qanunun istinad edilən normalarında göstərilən qayda, həmçinin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 12 may 2011-ci il tarixli 80 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Qazdan istifadə Qaydaları”nın 2.10 və 2.10-1-ci bəndlərində də nəzərdə tutulmuşdur. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 12 may 2011-ci il tarixli 80 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Qazdan istifadə Qaydaları”nın 1.3-cü bəndinə əsasən, qaz paylayıcısı və istehlakçının bu Qaydalara əsasən müəyyənləşdirilən vəzifələri və hüquqları, habelə istehlakçılara verilən qazın keyfiyyəti (təzyiq və təchizatın etibarlığı), həcmi, dəyərinin ödəmə şərtləri və digər məsələlər qazın alqı-satqı müqaviləsində göstərilir. Həmin Qaydaların 5.2-ci bəndinə əsasən, bu Qaydaların 5.4-cü, 6.5-ci, 6.5-2-ci və 6.5-3-cü bəndlərində nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla, qaz paylayıcısı istehlakçıya verdiyi qazın dəyərini qaz sayğacının göstəricilərinə əsasən hər ay üzrə hesablamalı və növbəti ayın 10-dək istehlakçıya bu barədə məlumat (hesab) təqdim etməlidir (göndərməlidir). “Smart-kart” tipli qaz sayğacı olan istehlakçıya istifadə etdiyi qazın dəyəri haqqında hesabın qaz paylayıcısı tərəfindən təqdim edilməsi (göndərilməsi) tələb olunmur. İstehlakçının istehlak etdiyi qazın dəyəri tam ödənildikdən sonra qaz paylayıcısı tərəfindən yol verilmiş səhvə görə düzgün hesablanmamış qazın dəyərinin istehlakçı tərəfindən ödənilməsi tələb edilə bilməz. “Sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların tənzimlənməsi və sahibkarların maraqlarının müdafiəsi haqqında” 2 iyul 2013-cü il tarixli Azərbaycan Respublikasının Qanununun 1.1.1-ci maddəsinə əsasən, sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlama yoxlayıcı orqanların sahibkarların sahibkarlıq fəaliyyətinə dair məcburi tələbləri yerinə yetirmələrini qiymətləndirməsi üzrə tədbirlər məcmusudur və yoxlama əldə olunan nəticələr üzrə məsuliyyət tədbirlərinin tətbiqi imkanını nəzərdə tutur. Həmin Qanunun 2.1-ci maddəsinə əsasən, bu Qanun yoxlayıcı orqanlar tərəfindən sahibkarlıq fəaliyyətinin həyata keçirildiyi yerlərə gəlməklə aparılan bütün növ yoxlama tədbirlərinə, o cümlədən araşdırmalar, müayinələr, monitorinqlər, müşahidələr, təftişlər, nəzarətlər, xronometrajlar, reydlər, baxışlar və digər bu cür tədbirlərə şamil edilir. Həmin Qanunun 2.3-cü maddəsinə əsasən, dövlət mülkiyyətində olan və müvafiq xidmətlərin göstərilməsində inhisarçı mövqe tutan hüquqi şəxslərin nümayəndələrinin sahibkarlıq fəaliyyətinin həyata keçirildiyi yerlərə gəlməklə və müqavilə şərtlərinin yerinə yetirilməsini tələb etməklə bağlı fəaliyyətinə (elektrik, su, istilik və qaz sayğaclarının göstəricilərinin oxunması istisna olmaqla) bu Qanunun 3.2-ci, 13-cü, 20.1-ci, 20.2-ci və 34.1-ci maddələri şamil edilir. Həmin Qanunun 3.1-ci və 3.2-ci maddələrində təsbit edilmişdir ki, yoxlamalar yalnız bu Qanunda nəzərdə tutulmuş hallarda və qaydada aparılır. Bu Qanun və onun əsasında qəbul edilmiş digər normativ hüquqi aktların tələblərinin pozulması ilə, o cümlədən X2 reyestrində qeydə alınmadan aparılan yoxlamaların hüquqi nəticəsi yoxdur. Bu cür yoxlamaların gedişində aşkar edilmiş sahibkarlıq fəaliyyətinə dair məcburi tələblər müəyyən edən Azərbaycan Respublikası qanunlarının və onlara uyğun qəbul olunmuş digər normativ hüquqi aktların pozulması faktları ilə bağlı məsuliyyət tədbirləri tətbiq edilə bilməz. Həmin Qanunun 13-cü maddəsinin tələblərinə görə, sahibkarlarda yoxlamaların aparılmasının dövriliyi, ardıcıllığı, təkrarlanması və nəticələri haqqında tam və operativ məlumatın əldə olunması məqsədi ilə müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən X2 reyestri aparılır (maddə 13.1), sahibkarlıq sahəsində aparılan X2 reyestrinin forması və aparılması qaydası müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq edilir (maddə 13.2), yoxlayıcı orqanlar apardıqları hər bir yoxlama barədə məlumatı bu Qanunun 13.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş qaydaya uyğun olaraq müvafiq icra hakimiyyəti orqanına verməyə borcludurlar (maddə 13.3) və yoxlayıcı orqanlar sahibkarlıq sahəsində aparılan X2 reyestrində qeydiyyata alınmış və hər hansı səbəbdən aparılmamış yoxlama barədə məlumatı həmin səbəblər göstərilməklə, yoxlamanın aparılması nəzərdə tutulan tarixdən beş iş günü müddətində müvafiq icra hakimiyyəti orqanına verməlidirlər (maddə 13.4). Həmin Qanunun 20.1-ci maddəsinə əsasən, yoxlama başlamazdan əvvəl yoxlayıcı xidməti vəsiqəsini (şəxsiyyət vəsiqəsi ilə birlikdə), yoxlamanın aparılması haqqında qərarın surətini və yoxlamanın X2 reyestrində qeydiyyata alınması barədə çıxarışı sahibkara və ya onun səlahiyyətli nümayəndəsinə təqdim edir, yoxlamanın hüquqi əsasları, predmeti, müddəti, yoxlama zamanı tərəflərin hüquq və vəzifələri haqqında məlumat verir. “Sahibkarlıq sahəsində yoxlamaların nizama salınması və istehlakçıların hüquqlarının qorunmasının təmin edilməsinə dair bəzi tədbirlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 13 aprel 2010-cu il Fərmanının 1.2-ci hissəsində sahibkarlıq sahəsində yoxlamaların mütəmadiliyi haqqında məlumatın əldə edilməsini mümkün edən Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən aparılan vahid məlumat reyestrinin formasını və aparılması qaydasını hazırlayıb Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə təqdim etməsi Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinə tapşırılmış, Fərmanın 2-ci hissəsinə əsasən isə sahibkarlıq sahəsində aparılan hər bir yoxlamanın bu Fərmanın 1.2-ci bəndində göstərilən reyestrdə qeydiyyata alındıqdan sonra həyata keçirilə bilməsi müəyyən edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2011-ci il 15 fevral tarixli 383 nömrəli Fərmanı ilə tədiq edilmiş “Sahibkarlıq sahəsində aparılan X2 reyestrinin forması və aparılması qaydası haqqında Əsasnamə”nin 1.4-cü bəndinə əsasən, qanun əsasında sahibkarlıq sahəsində hər hansı yoxlama aparmaq səlahiyyətinə malik dövlət orqanları, publik hüquqi şəxslər, habelə dövlət mülkiyyətində olan və müvafiq xidmətlər göstərilməsində inhisarçı mövqe tutan hüquqi şəxslər sahibkarlıq fəaliyyətinin həyata keçirildiyi yerlərə gəlməklə yoxlama obyektlərində keçirdikləri bütün növ yoxlamaların (o cümlədən araşdırma, müayinə, monitorinq, müşahidə, təftiş, nəzarət, xronometraj, reyd, baxış və digər bu cür tədbirlərin) bu Əsasnamə ilə müəyyən edilmiş müddətdə və qaydada Reyestrdə qeydiyyata alınmasını təmin etməlidirlər. Həmin Əsasnamənin 1.5-ci bəndinə əsasən, sahibkarlıq fəaliyyətinin həyata keçirildiyi yerlərə gəlməklə sahibkarlıq sahəsində aparılan hər bir yoxlama yalnız Reyestrdə qeydiyyata alındıqdan sonra keçirilə bilər. Reyestrdə qeydiyyata alınmadan aparılan yoxlamaların hüquqi nəticəsi yoxdur. Həmin Əsasnamənin 5.1-ci bəndinə əsasən, yoxlamanın qeydiyyata alınması barədə yoxlayıcı orqanlara qeydiyyat aparıldığı gün (Qanunun 16.1.3-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş hallarda yoxlamanın təxirə salınmadan keçirilməsi zərurəti yoxlayıcı orqan tərəfindən əsaslandırıldıqda, yoxlama enerji, su, istilik, kanalizasiya və qaz təchizatı müəssisələrinin səlahiyyətli nümayəndələri tərəfindən elektrik, su, istilik və qaz sayğaclarının göstəricilərinin oxunması zamanı müəyyən edilən həmin sayğaclara müdaxilə, habelə sayğacdan kənar paylayıcı şəbəkəyə və ya istilik şəbəkəsinə aşkar edilmiş qanunsuz qoşulma (təchizat müəssisəsinin razılığı olmadan şəbəkəyə qoşulma) hallarının araşdırılması ilə bağlı təyin edildikdə isə dərhal), eləcə də yoxlamanın dayandırılması və vergi yoxlamalarının müddətinin artırılması barədə yoxlayıcı orqanlara qeydiyyat aparıldığı gün, habelə yoxlanılan sahibkarların sorğu əsasında sorğunun daxil olduğu gündən 1 iş günü müddətində gücləndirilmiş elektron imza ilə təsdiqlənmiş Reyestrdən çıxarış onlayn rejimdə təqdim olunur. Həmin Əsasnamənin 5.2-ci bəndinə əsasən, yoxlamanın keçirilməsi, dayandırılması və ya vergi yoxlamasının müddətinin artırılması üçün yoxlayıcı orqanın vəzifəli şəxsi yoxlamanın qeydiyyata alınması, dayandırılması və ya müddətinin artırılması barədə Reyestrdən çıxarışı sahibkara və ya onun səlahiyyətli nümayəndəsinə təqdim edir. Yoxlama çıxarışda göstərilən məlumatlara uyğun aparılır. Məhkəmənin mövqeyi: Beləliklə, təsvir olunanlarla müəyyən edilir ki, iddiaçının sahibkarlıq fəaliyyətini həyata keçirdiyi Qusar rayonunda yerləşən qeyri-yaşayış obyektində (abonent kodu: **********00053) quraşdırılmış qaz sayğacı 14 fevral 2025-ci il tarixli ******* nömrəli Qaz sayğacının çıxarılması, quraşdırılması və istismara qəbulu haqqında aktla çıxarılmış, “Azərbaycan Metrologiya İnstitutu” publik hüquqi şəxsinin tabeliyindəki "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətində baxış keçirilmiş və bununla əlaqədar “Təbii qazdan istifadə qaydalarının pozulması haqqında” 20 iyun 2025-ci il tarixli ******* nömrəli akt tərtib edilmiş və dəymiş ziyanın hesablanması qeyd edilmişdir. 30 iyun 2025-ci il tarixli “Dəymiş ziyanın bərpasına dair” tələbnamə ilə isə qaz sayğacının nominal qaz sərfi, orta günlük iş rejimi və hesabat müddəti nəzərə alınmaqla itirilmiş qazın 5076 m3 həcmində olması hesablanmışdır. Məhkəmə müəyyən etdi ki, qaz sayğacının 14 fevral 2025-ci il tarixdə çıxarılması və ona baxış keçirilməsi, yəni yoxlama tədbirləri - "X2 Reyestri"ndə qeydə alınmadan aparılmışdır. Qeyd etmək lazımdır ki, yoxlamanın qanunvericiliyin müəyyən etdiyi qaydada aparılmasını və qeyd edilən tarixlərdə aparılmış yoxlama tədbirlərinin həmin Reyestrdə qeydə alınmış olmasını təsdiq edən hər hansı bir sübut məhkəməyə təqdim olunmamışdır. İş materiallarında olan “Sahibkarlıq sahəsində aparılan X2 reyestri”ndən KY********** nömrəli çıxarışda yoxlamanın müddəti kimi xx.xx.2025-xx.xx.2025-ci il tarixləri qeyd edilmişdir. Lakin qaz sayğacına baxış keçirilməsi 14 fevral 2025-ci il tarixdə həyata keçirilmişdir, məhz bu hərəkətlərin - qaz sayğacına baxış keçirilməsinin nəticəsi olaraq “Təbii qazdan istifadə qaydalarının pozulması haqqında” 20 iyun 2025-ci il tarixli ******* nömrəli akt tərtib edilmiş və onun əsasında 1391,63 manat məbləğində ziyan məbləği hesablanmışdır. Yuxarıda istinad edilən qanunvericilik normalarını əsas tutan məhkəmə hesab edir ki, cavabdehin səlahiyyətli nümayəndələri sahibkarlıq subyekti olan iddiaçıya məxsus qaz sayğacına baxış keçirilərkən bu yoxlamanı “Sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların tənzimlənməsi və sahibkarların maraqlarının müdafiəsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun tələbləri nəzərə alınmaqla həyata keçirməli idilər. Göründüyü kimi, cavabdeh tərəfindən aparılmış yoxlama “Sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların tənzimlənməsi və sahibkarların maraqlarının müdafiəsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun və onun əsasında qəbul edilmiş digər normativhüquqi aktların tələblərinin pozulması ilə “X2 Reyestri”ndə qeydə alınmadan aparılmışdır. Mövcud olan “Sahibkarlıq sahəsində aparılan X2 reyestri”ndən KY********** nömrəli çıxarışda qeyd edilmiş tarixlər isə hazırkı iş üzrə sayğaca baxış keçirilməsi barədə aktın tarixinə uyğun gəlmir. Ona görə də, qanunvericiliyin tələblərinə əsasən həmin yoxlamanın hüquqi nəticəsi yoxdur və yoxlama nəticəsində müəyyən olunmuş faktlardan çıxış etməklə iddiaçının barəsində məsuliyyət tədbirləri tətbiq edilə bilməz. Göstərilənlərə əsasən məhkəmə qeyd edir ki, cavabdeh tərəfindən iddiaçıya məxsus məxsus Qusar şəhəri, Ç.Qurbanov küçəsində yerləşən qeyri-yaşayış obyektinə 20 iyun 2025-ci il tarixli ******* nömrəli akt əsasında hesablanmış 1391,63 manat məbləğində borc silinməlidir. Bundan əlavə, hazırkı iddia təmin edildiyindən iddiaçı tərəfindən ödənilmiş 33,91 manat məbləğində pul vəsaiti cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulmalıdır. “Dövlət rüsumu haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 8.1.2-ci maddəsinə əsasən, iddia qiyməti 1.000 manatdan 10.000 manatadək olduqda 30 manat + 1.000 manatdan yuxarı olan iddia qiymətinin 1 faizi məbləğində dövlət rüsumu tutulur. Mülki Prosessual Məcəllənin 107-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri dövlət rüsumundan və işə baxılması ilə əlaqədar olan məsrəflərdən ibarətdir Həmin Məcəllənin 119.1-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Məhkəmə, yuxarıda qeyd olunanları nəzərə alıb, iş üzrə tədqiq edilən sübutlara qiymət verərək hesab edir ki, iddia təmin edilməli və cavabdeh tərəfindən iddiaçıya məxsus Qusar şəhəri, Ç.Qurbanov küçəsində yerləşən qeyri-yaşayış obyektinin **********00053 nömrəli abonent koduna 20 iyun 2025-ci il tarixli ******* nömrəli akt əsasında hesablanmış 1391,63 manat məbləğində borc silinməli və 33,91 manat məbləğində dövlət rüsumunun əvəzi cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulmalıdır. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Mülki Prosessual Məcəllənin 216-220, 222, 227, 233, 358-360 və 362-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏT E T D İ: İddia təmin edilsin. Cavabdeh tərəfindən İddiaçı məxsus Qusar şəhəri, Ç.Qurbanov küçəsində yerləşən qeyri-yaşayış obyektinin **********00053 nömrəli abonent koduna 20 iyun 2025-ci il tarixli ******* nömrəli akt əsasında hesablanmış 1391,63 (min üç yüz doxsan bir manat, altmış üç qəpik) manat məbləğində borc silinsin və Cavabdehndən 33,91 (otuz üç manat, doxsan bir qəpik) manat məbləğində dövlət rüsumunun əvəzi İddiaçı xeyrinə tutulsun. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən bir ay müddətində Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsi vasitəsilə Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Sədrlik edən: Fərman Həmidli