Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Sumqayıt şəhəri İş № e-2-2(119)-2410/2025 18.02.2026 Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsi Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinin hakimi Əliyev İslam Əli oğlunun sədrliyi, Novruzzadə Türkan Hüseyn qızının katibliyi, cavabdeh Şahid1 iştirakı ilə İddiaçı cavabdeh Şahid1 qarşı “borcun tutulması” tələbi barədə iddia ərizəsinə dair kommersiya işinə açıq məhkəmə iclasında baxaraq məhkəmə M Ü Ə Y Y Ə N E T D İ: İşin halları
1. İddiaçı Cavabdeh1 qarşı “borcun tutulması” tələbi barədə iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək cavabdehdən 2605,48 (iki min altı yüz beş manat qırx səkkiz qəpik) manat məbləğində əsas borc və iddia ərizəsinin verilməsi üçün ödənilmiş 46,06 (qırx altı manat altı qəpik) manat məbləğində dövlət rüsumunun tutularaq iddiaçıya ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
2. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, satıcı qismində İddiaçı ilə alıcı qismində Cavabdeh1 arasında 28 mart 2022-ci il tarixli alqı-satqı müqaviləsi bağlanmışdır. Həmin müqaviləyə əsasən satıcı sifariş olunmuş malları təsdiqlədikdən sonra alıcının sifarişinə uyğun olaraq razılaşdırılmış miqdarda, çeşiddə, keyfiyyətdə və assortimentdə malları alıcıya təhvil verməyi, alıcı sifarişə uyğun çatdırılmış malları təhvil almağı və müqavilədə göstərilən qaydada malların dəyərini satıcıya ödəməyi öhdəsinə götürür. Təqdim edilmiş təhvil-qəbul aktlarına və elektron qaimə-faktura sənədlərinə əsasən cavabdeh tərəfindən sifariş olunan mallar iddiaçı tərəfindən ona təqdim edilmişdir. Lakin cavabdeh müqavilə üzrə öz öhdəliklərini lazımi qaydada icra etməmişdir. Belə ki, Cavabdeh1 İddiaçı MMC-dən aldığı malların dəyərini tam şəkildə ödəməmiş və nəticədə onun iddiaçıya 2605,48 (iki min altı yüz beş manat qırx səkkiz qəpik) manat məbləğində borcu qalmışdır. Tərtib edilmiş maliyyə arayışından da görünür ki, İddiaçı MMC ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış 01 mart 2022-ci il tarixli alqı-satqı müqaviləsinə əsasən Cavabdeh1 İddiaçı MMC-yə 2605,48 (iki min altı yüz beş manat qırx səkkiz qəpik) manat məbləğində borcu mövcuddur. Borcun ödənilməsi ilə bağlı cavabdehə dəfələrlə yazılı və şifahi qaydada xəbərdarlıqlar edilməsinə baxmayaraq qalıq borcun ödənilməsi təmin edilməmişdir.
3. 22 yanvar 2026-cı il tarixli məhkəmə hazırlıq iclasında Cavabdeh1 əsl cavabdeh Şahid1 ilə əvəz edilmişdir.
4. 17 fevral 2026-cı il tarixdə İddiaçı tərəfindən “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılmış elektron kabinet vasitəsilə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edilərək işə iddiaçının nümayəndəsinin iştirakı olmadan baxılması və iddia tələbinin təmin edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsi xahiş edilmişdir.
İşdə iştirak edən şəxslərin izahatları:
5. Məhkəmə baxış iclasında iştirak edən cavabdeh Şahid1 28 mart 2022-ci il tarixli alqı-satqı müqaviləsinin və digər sənədlərin Cavabdeh1 adına olduğunu, lakin Cavabdeh1 sonra sahibkarlıq obyektini icarəyə götürdüyünü, ərizədə qeyd olunan borcun onun aldığı mallara görə yarandığını qəbul etmiş və borc məbləğini hissə-hissə ödəyəcəyini bildirmişdir.
6. Məhkəmə proses iştirakçısını dinləyib, iddia ərizəsini və işin faktiki hallarını araşdıraraq, işdə olan sənədləri tədqiq etməklə sübutları qiymətləndirərək hesab edir ki, aşağıda göstərilənlərə əsasən iddia təmin edilməlidir.
İş materialları:
7. Belə ki, iş materiallarında olan satıcı İddiaçı ilə alıcı Cavabdeh1 arasında bağlanmış 28 mart 2022-ci il tarixl alqı-satqı müqaviləsinin 2-ci bəndinə əsasən alıcı satıcının təqdim etdiyi müxtəlif çeşiddə və adda qida və qeyri-qida məhsullarını qiymətlər cədvəlinə uyğun olaraq vaxtaşırı satıcıdan sifariş etməyi, satıcı sifariş olunmuş malları təsdiqlədikdən sonra alıcının sifarişinə uyğun olaraq razılaşdırılmış miqdarda, çeşiddə, keyfiyyətdə və assortimentdə malları alıcıya təhvil verməyi, alıcı isə sifarişə uyğun çatdırılmış malları təhvil almağı və müqavilədə göstərilən qaydada malların dəyərini satıcıya ödəməyi öhdəsinə götürür.
8. İş materiallarından görünür ki, İddiaçı tərəfindən Cavabdeh1 2999,5 (iki min doqquz yüz doxsan doqquz manat əlli qəpik) manat dəyərində malların satılması ilə bağlı 4 ədəd elektron qaimə-faktura təqdim olunmuşdur.
9. İş materiallarında olan maliyyə arayışından görünür ki, İddiaçı ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış 28 mart 2022-ci il tarixl alqı-satqı müqaviləsi üzrə 17 oktyabr 2024-cü il tarixinə Cavabdeh1 uçot məlumatlarına əsasən İddiaçınə qalıq borcu 2605,48 (iki min altı yüz beş manat qırx səkkiz qəpik) manat təşkil edir.
Tətbiq edilən hüquq
10. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 385.1-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır.
11. Həmin Məcəllənin 425.1-ci maddəsinə əsasən, öz hüquqlarını həyata keçirərkən və vəzifələrini icra edərkən tərəflərdən hər biri vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə, yəni şərtləşdirilmiş vaxtda və yerdə lazımi şəkildə, öhdəliyin şərtlərinə və Mülki Məcəllənin tələblərinə müvafiq surətdə, belə şərtlər və tələblər olmadıqda isə işgüzar adətlərə və ya adətən irəli sürülən digər tələblərə müvafiq surətdə hərəkət etməlidir.
12. Həmin Məcəllənin 425.2-ci maddəsinə əsasən, öhdəlikləri icra edərkən tərəflər müqavilənin yerinə yetirilməsinə zəmin yaratmaq üçün birgə hərəkət etməli və müqavilənin məqsədinə çatmağa maneçilik törədə biləcək və ya öhdəliklərin icrasını təhlükəyə məruz qoya biləcək hər cür hərəkətlərdən çəkinməlidirlər.
13. Mülki Məcəllənin 427.3-cü maddəsinə əsasən, əgər öhdəlik onun icrası gününü və ya icra edilməli olduğu vaxt dövrünü nəzərdə tutursa və ya müəyyənləşdirilməyə imkan verirsə, öhdəlik həmin gün və ya bu cür dövr ərzində istənilən an icra edilməlidir.
14. Həmin Məcəllənin 430.1-ci maddəsində göstərilir ki, əgər Mülki Məcəllədə ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, öhdəliyin icrasından birtərəfli imtinaya və onun şərtlərini birtərəfli dəyişdirməyə yol verilmir.
15. Həmin Məcəllənin 442-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə, onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür.
16. Həmin Məcəllənin 567-ci maddəsinə əsasən alqı-satqı müqaviləsinə görə satıcı əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi, alıcı isə əşyanı qəbul edib əvəzində müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini (qiyməti) ödəməyi öhdəsinə götürür.
17. Həmin Məcəllənin 600.1-ci maddəsinə əsasən alqı-satqı müqaviləsində əşyanın alıcıya verildikdən müəyyən müddət sonra ödənilməsinin (əşyaların nisyə satışının) nəzərdə tutulduğu halda alıcı ödənişi müqavilədə nəzərdə tutulan müddətdə, müqavilədə belə müddət nəzərdə tutulmadıqda isə bu Məcəllənin 427-ci maddəsinə uyğun müəyyənləşdirilmiş müddətdə həyata keçirməlidir.
18. Həmin Məcəllənin 600.4-cü maddəsinə əsasən əşyanı təhvil almış alıcı onu alqısatqı müqaviləsində nəzərdə tutulan müddətdə ödəmək vəzifəsini icra etmədikdə, satıcı verilmiş əşyanın ödənilməsini və ya ödənilməmiş malın qaytarılmasını tələb edə bilər.
Məhkəmənin mövqeyi:
19. Göründüyü kimi, məhkəməyə İddiaçı MMC ilə Cavabdeh1 arasında bağlanmış 28 mart 2022-ci il tarixl alqı-satqı müqaviləsi, həmin şəxsin adına tərtib olunmuş elektron qaimələr və digər sənədlər təqdim olunsa da, məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən olunmuşdur ki, hazırkı iddia ərizəsi ilə tələb olunan borc məbləği faktiki olaraq İddiaçı MMC tərəfindən Şahid1 satılmış mallar üzrə yaranmışdır. Belə ki, Şahid1 əvvəlcə məhkəmə iclasında şahid qismində dindirilmiş və öncədən Cavabdeh1 icarəsində olan sahibkarlıq obyektini icarəyə götürdüyünü, lakin aldığı malların iddiaçı şirkətin əməkdaşları tərəfindən Cavabdeh1 adına rəsmiləşdirildiyini, qarşı tərəfə bu barədə irad bildirsə də, münasibətlərin bu formada aparıldığını və ərizədə qeyd olunan borcun ona aid olduğunu bildirmişdir.
20. Yuxarıda təsvir olunanlara əsasən müəyyən olunur ki, cavabdeh Şahid1 İddiaçı qarşısında öz öhdəliyini lazımi qaydada yerinə yetirməmişdir. Buna görə də, iddia tələbi həmin müqavilə üzrə ödənilməmiş 2605,48 (iki min altı yüz beş manat qırx səkkiz qəpik) manat məbləğində borcun cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulması hissəsində əsaslıdır.
21. Həmçinin məhkəmə hesab edir ki, hazırkı iddia tələbinin həcminə uyğun ödənilmiş 46,06 (qırx altı manat altı qəpik) manat məbləğində dövlət rüsumunun əvəzi də cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulmalıdır.
22. “Dövlət rüsumu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 8.1.2-ci maddəsinə əsasən iddia qiyməti 1.000 manatdan 10.000 manatadək olduqda 30 manat + 1.000 manatdan yuxarı olan iddia qiymətinin 1 faizi məbləğində dövlət rüsumu tutulur.
23. Həmin Məcəllənin 119.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir.
24. Beləliklə, məhkəmə yuxarıda göstərilənləri ümumiləşdirərək istinad edilən qanunvericilik normalarını işin faktiki hallarına tətbiq edərək hesab edir ki, iddia təmin edilməli, cavabdehdən 2605,48 (iki min altı yüz beş manat qırx səkkiz qəpik) manat əsas borc və iddia ərizəsinin verilməsi üçün ödənilmiş 46,06 (qırx altı manat altı qəpik) manat məbləğində dövlət rüsumunun əvəzi olmaqla, cəmi 2651,54 (iki min altı yüz əlli bir manat əlli dörd qəpik) manat məbləğində pul vəsaiti iddiaçının xeyrinə tutulmalıdır.
25. Mülki Prosessual Məcəllənin 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir.
26. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir.
27. Həmin Məcəllənin 88-ci maddəsinə əsasən məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir.
28. Həmin Məcəllənin 106.3-cü maddəsinə əsasən tərəfin tələb və etirazlarının əsaslandırdığı faktları digər tərəfin etiraf etməsi əks tərəfi gələcəkdə bu faktları sübut etmə vəzifəsindən azad edir.
29. Həmin Məcəllənin 217.4-cü maddəsinə əsasən məhkəmə öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır.
30. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Mülki Prosessual Məcəllənin 216-220, 222, 227, 233, 358, 360 və 362-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə
Q Ə T E T D İ:
İddia təmin edilsin. Cavabdeh Şahid1 2605,48 (iki min altı yüz beş manat qırx səkkiz qəpik) manat əsas borc və iddia ərizəsinin verilməsi üçün ödənilmiş 46,06 (qırx altı manat altı qəpik) manat dövlət rüsumu olmaqla, cəmi 2651,54 (iki min altı yüz əlli bir manat əlli dörd qəpik) manat məbləğində pul vəsaiti tutularaq İddiaçınə ödənilsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən bir ay müddətində Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsi vasitəsilə Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilmədikdə, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir.
Sədrlik edən: İslam Əliyev