Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2-2(119)-558/2021

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Sumqayıt şəhəri İş № e-2-2(119)-558/2021 29.06.2021 SUMQAYIT KOMMERSİYA MƏHKƏMƏSİ Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinin hakimi Məmmədov Zahid Tahir oğlu, Abdulrəhimov Kamran Hüseyn oğlunun katibliyi, iddiaçının qanuni təmsilçisi X1, iddiaçının nümayəndəsi və vəkili Nümayəndə3, cavabdehin nümayəndəsi və vəkili Vəkil iştirakları ilə, iddiaçı "xxxx" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin Cavabdeh1 qarşı pulun ödənilməsi və müqavilənn ləğv edilməsi tələbi barədə iddia ərizəsinə dair işə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, MÜƏYYƏN E T D İ: İddiaçı məhkəməyə müraciət edərək, 29.03.2019 tarixli LM№343/03-2019 saylı daxili maliyyə lizinqi müqaviləsi və bu müqaviləyə əlavə və dəyişikliyin edilməsi haqqında 23.10.2019-cı il tarixli LM №343/03-2019-01 saylı Razılaşma müqaviləsi üzrə "xxxx" QSCyə olan lizinq ödənişləri və cərimələr üzrə iddia verilən tarixə cəmi 92161,37 AZN məbləğində borc, gecikmə cərimələri üzrə 15842 AZN, faiz/mükafat üzrə 24914.12 AZN, əsas məbləğ üzrə 45241.25 AZN pulun Cavabdeh1 və Cavabdeh2 müştərək qaydada tutulması, 29.03.2019 tarixli LM№343/03-2019 saylı daxili maliyyə lizinqi müqaviləsi və bu müqaviləyə əlavə və dəyişikliyin edilməsi haqqında 23.10.2019 tarixli LM№343/03-2019- 01 saylı Razılaşma müqaviləsi ləğv edilməklə lizinq obyektlərinin – 04 ədəd “PAZ 320435 04 Vector Next” markalı vaqon 19+1 yerli avtobusun (qeydiyyat nişanı: 99JB203; ban №X1M3204NSK0003217; qeydiyyat nişanı: 99JB205; ban№X1M3204NSK0003226;qeydiyyat nişanı: 99JU201; Ban№X1M3204NSK0000291; qeydiyyat nişanı:99JU207; Ban№X1M3204NSK0000697; Mühərrik№534230K0087324) Cavabdeh1 tərəfindən "xxxx" QSC-yə geri qaytarılması haqqında barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, "xxxx" QSC və Cavabdeh1 arasında bağlanmış 29.03.2019 tarixli LM№343/03-2019 saylı daxili maliyyə lizinqi müqaviləsi və bu müqaviləyə əlavə və dəyişikliyin edilməsi haqqında 23.10.2019 tarixli LM№343/03-2019- 01 saylı əlavəyə (bundan sonra – “Lizinq müqaviləsi”) əsasən Cavabdeh1 öhdəliklərini lazımi qaydada icra etmir. Belə ki, lizinq müqaviləsi üzrə lizinq obyekti – 04 ədəd “PAZ 320435 04 Vector Next” markalı vaqon 19+1 yerli avtobus Cavabdeh1 istifadəsindədir. Lakin, o qeyd edilən lizinq müqaviləsi üzrə ödənilməli olan lizinq ödənişlərini həyata keçirmir. İddia ərizəsinə ödənişlərin tarixi və məbləğini əks etdirən cədvəl daxil edilmiş, cəmi 170573 AZN ödənildiyi, onun 7314 AZN gecikmə üzrə cərimələrə, 3370 AZN komissiya üzrə, 25311 AZN sığorta üzrə, 72910,44 AZN faiz/mükafat üzrə, 61666.58 AZN əsas məbləğ üzrə borclara silindiyi göstərilmişdir. 06 aprel 2021-ci il tarixə qədər lizinq obyektindən istifadə üzrə lizinq ödənişləri üzrə cəmi qalıq borc 92161,37 AZN-dir ki, bunun da 15842 AZN gecikmə cərimələri, 6164 AZN sığorta üzrə, 24914,12 AZN faiz/mükafat üzrə, 45241,25 AZN əsas məbləğ üzrə borcdur. İddia ərizəsində lizinq müqaviləsinin 17.1.4, 17.4, habelə Mülki Məcəllənin 445.1, 421.1, 421.2 və 748-1.1.12 ci maddələrinə istinad edilir. İddia ərizəsində daha sonra göstərilir ki, "xxxx" QSC ilə Cavabdeh2 arasında bağlanmış 29.03.2019-cu il tarixli ZM№343/03- 2019 saylı, №343 zaminlik müqaviləsinə və 23.10.2019-cu il tarixli ZM№343/03-2019-01 saylı zaminlik müqaviləsinə əsasən Cavabdeh2 lizinq müqaviləsi və ona edilmiş bütün əlavələr üzrə lizinq alanın öhdəliklərinin tam icrasına görə həmin müqavilədə nəzərdə tutulmuş qaydada, həcmdə və şərtlərlə "xxxx" QSC qarşısında məsuliyyət daşıyır. Lizinq müqaviləsi üzrə götürülmüş öhdəliklər lazmınca yerinə yetirilmədiyi və ödənişlərin vaxtı-vaxtında edilməməsi səbəbindən lizinq işi üzrə lizinq alana və zaminə şifahi və yazılı “Pretenziya və əqdlərin ləğv edilməsinə dair təklif” məktub göndərilməklə onlara lizinq müqavilələri ilə üzərinə götürdüyü öhdəliklər xatırladılmış və lizinq müqaviləsi üzrə mövcud borcun üç gün ərzində ödənilməsi və lizinq obyektinin qaytarılması tələb edilmişdir. Lakin, cavabdehlər onlara göndərilmiş tələblərə heç bir münasibət bildirməmiş və bununla da nə lizinq obyektini qaytarmış, nə də lizinq ödənişlərini ödəməkdə davam etmişlər. İş üzrə keçrilmiş məhkəmə iclaslarında iştirak edən iddiaçının qanuni təmsilçisi R.Cəfərov və iddiaçının nümayəndəsi və vəkili Nümayəndə3 iddia ərizəsinin məzmununa uyğun izah verərək onun təmin olunmasını məhkəmədən xahiş etdilər. Məhkəmə iclaslarında iştirak edən cavabdehin nümayəndəsi və vəkili Vəkil pandemiya səbəbi ilə Cavabdeh1 işləmədiyindən ödəniş edə bilmədiyini, ödənilmiş avans məbləğlərinin maliyyə arayışında düzgün göstərilmədiyini, əsas borc məbləğinin və cərimənin düzgün hesablanmadığını bildirərək Cavabdeh1 lizinq müqaviləsi üzrə öhdəliklərinin müəyyən hissəsini icra etdiyinə görə avtomobillərdən birinin ona verilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etdi. Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinin 29.06.2021-ci il tarixli e-2-2(119)-558/2021 nömrəli qərardadı ilə iş üzrə Cavabdeh2 öldüyündən və mübahisə edilən hüquq münasibəti hüquq varisliyinə yol verilmədiyindən iddia tələbinin Cavabdeh2 aid olan hissəsində iş üzrə icraata xitam verilmişdir. Məhkəmə proses iştirakçılarını dinləyib, iddia ərizəsini və işin faktiki hallarını araşdıraraq, işdə olan sənədləri tədqiq etməklə sübutları qiymətləndirərək hesab edir ki, aşağıda göstərilənlərə əsasən iddia qismən təmin edilməlidir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 14.2.1-ci maddəsinə əsasən qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş müqavilələr və başqa əqdlər, habelə qanunvericilikdə nəzərdə tutulmasa da, ona zidd olmayan müqavilələr və başqa əqdlər mülki hüquqların və vəzifələrin əmələ gəlməsi əsaslarındandır. Həmin Məcəllənin 6.2-ci maddəsinə əsasən fiziki və hüquqi şəxslər mülki hüquqları öz mənafelərini gerçəkləşdirmək üçün iradələrinə uyğun olaraq əldə edir və həyata keçirirlər. Onlar müqavilə əsasında öz hüquq və vəzifələrini müəyyənləşdirməkdə və qanunvericiliyə zidd olmayan hər hansı müqavilə şərtləri qoymaqda sərbəstdirlər. İş materiallarından görünür ki, “lizinq verən” "xxxx" QSC ilə “lizinq alan” Cavabdeh1 (VÖEN:**********) arasında 29.03.2019-cu il tarixli, LM №343/03-2019 saylı daxili maliyyə lizinqi müqaviləsi bağlanmışdır. Həmin müqavilənin 2.1-ci bəndinə əsasən liziq verən, lizinq alan tərəfindən seçilmiş və onun ərizəsinə əsasən alınacaq əmlakın dəyərini ödəyib öz mülkiyyətinə əldə etməyi və lizinq obyekti qismində lizinq alana müəyyən haqq müqavilində müvəqqəti sahiblik və istifadəyə verməyi öhdəsinə götürür. Lizinq obyektinin təsviri bu müqavilənin ayrılmaz hissəsi olan əlavə №A(Spesifikasiya) göstərilir. Həmin müqavilənin 2.2-ci bəndinə əsasən lizinq alan müqavilədə müəyyən edilmiş şərtlərlə lizinq obyektini lizinqə qəbul etməyi və bu müqavilənin ayrılmaz hissəsi olan əlavə №D-yə (lizinq ödənişlərinin qrafiki) müvafiq olaraq lizinq ödənişlərini lizinq verənə mütəmadi olaraq ödəməyi öhdəsinə götürür. Həmin müqavilənin 12.1-ci bəndinə əsasən müqavilə ilə nəzərdə tutulan pul öhdəliklərinin icrası ilə bağlı lizinq alanla lizinq verən arasında hesablaşmaların miqdarı və ödənilmə dövriliyi Əlavə №D-yə (lizinq ödənişlərinin qrafiki) müvafiq olaraq müəyyən edilmiş avans və lizinq ödənişləri formasında həyata keçirilir. Həmin müqavilənin 12.3-cü bəndinə əsasən hesablaşma hesabına lizinq alandan növbəti lizinq ödənişləri daxil olduqda, lizinq verən onları ilk növbədə müqaviləyə müvafiq olaraq hesablanmış dəbbə pulu və/və ya cərimə üzrə borcun, qalan məbləği isə növbəti lizinq ödənişinin ödənilməsin yönəldə bilər. Lizinq ödənişlərinin və ya avansın silinməsi növbəliyi - hesablanmış dəbbə, cərimə pullarının silinməsi, servis haqlarının, obyektin əldə ediləsi və saxlanması ilə bağlı digər əlavə xərclərin silinməsi, sığorta haqlarının silinməsi (əgər nəzərdə tutulubsa), lizinq verənin mükafatının silinməsi kimidir. Həmin müqavilənin 12.4cü bəndinə əsasən lizinq verən hesabına daxil olmuş vəsaitlərin yönəldilməsi üzrə lizinq alanın ilk yazılı müraciəti ilə ona arayış verə bilər. Həmin müqavilənin 13.1.1-ci bəndinə əsasən müqavilə imzalandığı gündən 01( bir) gün ərizində lizinq alan lizinq verənin hesablaşma hesabına 73661(yetmiş üç min altı yüz altmış bir) manat avans ödəməlidir. Tərəflər razılaşırlar ki, xidmət haqqının qeyd olunan ilkin məbləği lizinq obyektinin lizinq alan tərəfindən təhvil alınması gününə qədər baş verə biləcək əlavə xərclərdən (gömrük, bank xərci, yol haqqı və s.) asılı olaraq dəyişə bilər və xidmət haqqının yekun məbləği bu müqaviləyə əlavə olunacaq əlavə №D-də ("Lizinq ödənişlərinin qrafikinə") qeyd olunacaqdır. Lizinq alan razılaşır və qəbul edir ki, xidmət haqqının ilkin və yekun məbləği arasında ola biləcək fərqi lizinq obyektini təhvil alan gündən gec olmayaraq lizinq verənə ödəyəcəkdir. Tərəflər razılaşırlar ki, lizinq obyektinin lizinq müddəti ərzində sığortalanması məqsədilə ödəniləcək sığorta və xidmət haqqının məbləği və ödəmə müddəti bu müqaviləyə ediləcək əlavə №D ("Lizinq ödənişlərinin qrafiki") əsasən müəyyən olunacaq və lizinq alan tərəfindən lizinq verənin hesablaşma hesabına ödəniləcəkdir. Tərəflər razılaşırlar ki, Lizinq verən tərəfindən Lizinq alandan avans qismində alınmış pul məbləği əlavə №D ("Lizinq ödənişlərinin qrafikinə") uyğun olaraq lizinq obyektinin dəyərinin qismən ödənilməsi üçün istifadə edilir. Avans məbləğinin tərkibində lizinq obyektinin dəyərinin bir hissəsi, lizinq verənini mükafatı, servis haqqı, və sair xərclar ola bilər. Həmin müqavilənin 17.1.4-cü bəndinə əsasən lizinq alan lizinq obyektindən istifadə üçün haqqı müqavilə ilə nəzərdə tutulan ödəniş müddətləri üzrə ardıcıl olaraq iki dəfədən artıq tam ödəmirsə və ya üç dəfədən artıq tam ödəmirsə və ya üç dəfədən artıq ödənişi gecikdirirsə lizinq verənin lizinq obyektini mübahisəsiz geri almaq və bununla da bu müqaviləyə xitam vermək hüququ var. Həmin müqavilənin 17.3-cü bəndinə əsasən lizinq obyektinin bu Müqavilənin 17.1 və 17.2.-ci maddələrində göstərilən əsaslarla geri alınması lizinq alanı bu Müqavilə üzrə öhdəliklərin icrasından, dəbbə pulunun (penya, cərimə) ödənilməsi, lizinq obyektinə və lizinq verənə vurulmuş zərərin əvəzinin tam həcmdə ödənilməsi vəzifəsindən azad etmir. Lizinq obyekti geri alındıqda, lizing verənə faktiki ödənilmiş lizinq ödənişləri və (və ya) digər pul öhdəliklərinin hesabına daxil edilmiş ödənişlər geri qaytarılmır. Tərəflər arasında bağlanılmış 23.10.2019-cü il tarixli LM №343/03-2019-01 saylı daxili maliyyə lizinqi müqaviləsinə əlavə və dəyişikliyin edilməsi haqqında 23.10.2019-cu il tarixli LM №343/03-2019-01 nömrəli razılaşmaya əsasən 29.03.2019-cu il tarixli №343/03- 2019 saylı daxili maliyyə lizinqi müqaviləsində dəyişiklik edilmişdir. Həmin razılaşmaya əsasən müqavilənin 3-cü maddəsinə 3.1a bəndi edilmiş, həmin bəndə görə lizinq obyektinə münasibətdə lizinq müddəti 36 (otuz altı) ay təşkil edir. Bununla yanaşı həmin razılaşmaya əsasən müqavilənin 13-cü maddəsinə 13.1.1.a bəndi əlavə edilmiş, həmin bəndə görə müqavilə imzalandığı gündən 2 (iki) gün ərzində lizinq alan lizinq verənin hesablaşma hesabına 62,989 (altmış iki min doqquz yüz saksən doqquz) manat avans ödəməlidir. Tərəflər razılaşırlar ki, lizinq obyektinin lizinq müddəti ərzində sığortalanması məqsədilə ödəniləcək sığorta haqqı və xidmət haqqının məbləği və ödəmə müddəti müqaviləyə ediləcək Əlavə №D ("Lizinq ödənişlərinin qrafiki") əsasən müəyyən olunacaq və lizinq alan tərəfindən lizinq verənin hesablaşma hesabına ödəniləcəkdir. Tərəflər razılaşırlar ki, lizinq verən tərəfindən lizinq alandan avans qismində alınmış pul məbləği Əlavə №D (“Lizinq ödənişlərinin qrafikinə") uyğun olaraq lizinq obyektinin dəyərinin qismən ödənilməsi üçün istifadə edilir. Avans məbləğinin tərkibində lizinq obyektinin dəyərinin bir hissəsi, lizinq verənin mükafatı, servis haqqı və sair xərclər ola bilər. İş materiallarında olan 29.03.2019-cu il tarixli LM №343/03-2019 nömrəli daxili maliyyə lizinqi müqaviləsinin A nömrəli əlavəsinə əsasən müqavilənin predmetini təşkil edən ümumi dəyəri 245,534 manat olan 2 ədəd “PAZ Vector Next 7.6m” avtobusu “lizinq verən” "xxxx" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti tərəfindən “lizinq alan” Cavabdeh1 təhvil verilmişdir. Bundan əlavə iş materiallarında olan Cavabdeh1 tərəfindən imzalanmış 28.12.2019-cu il tarixli 3434-01 nömrəli lizinq obyektinin qəbul protokolundan görünür ki, 23.10.2019-cü il tarixli LM №343/03-2019-01 saylı müqavilədə göstərilən lizinq obyekti- 02 ədəd “PAZ 320435-04 VECTOR NEXT” markalı şassi №X1M3204NSK0003217, mühərrik №K0104290, şassi №X1M3204NSK0003226, mühərrik №K0104409 olan 90YB203 və 90YB205 qeydiyyat nişanlı avtobuslar 28.12.2019-cu il tarixdə lizinq alan Cavabdeh1 tərəfindən qəbul edilmişdir. İş materiallarında olan 23.10.2019-cü il tarixli LM №343/03-2019-01 saylı lizinq müqaviləsinə əlavədən görünür ki, lizinq alanın (cavabdehin) Cavabdeh1 "xxxx" QSC-yə olan borcunun 19.05.2020-ci il tarixli müvafiq ödəniş qrafiklərinə əsasən müəyyən olunmuş vaxtlarda ödənilməsi nəzərdə tutulmuşdur və həmin ödəniş cədvəlini cavabdeh (liziq alan) Cavabdeh1 imzası ilə təsdiq etmişdir. İddiaçı tərəfindən məhkəməyə təqdim edilmiş 06.04.2021-ci il tarixli maliyyə arayışına əsasən Cavabdeh1 tərəfindən müxtəlif tarixlərdə cəmi 170573 manat ödəniş edilmiş, 06.04.2021-ci il tarixə qədər lizinq obyektindən istifadə üzrə, lizinq ödənişləri üzrə cəmi 92161.37 manat borcu qalmışdır.Eyni zamanda, iddiaçı tərəfindən təqdim edilmiş 16.06.2021-ci il tarixli maliyyə arayışında da, cavabdehin müqavilənin müvafiq şərtinə əsasən 2019-cu ilin mart və oktyabr aylarında ödədiyi avans məbləğlər də daxil olmaqla bütün ödənişlər nəzərə alınmaqla lizinq ödənişləri üzrə cəmi 92161.37 manat borcu qaldığı, bu borcun 15842 AZN gecikmə cərimələri, 6164 AZN sığorta üzrə, 24914,12 AZN faiz/mükafat üzrə, 45241,25 AZN əsas məbləğ üzrə borc olduğu göstərilmişdir. Həmin arayışda həmçinin qeyd olunur ki, gecikmə üzrə cərimələr müqavilədə hər gün üçün qalıq məbləğə 0.2% nəzərdə tutulsa da lizinq verən tərəfindən güzəşt edilərək az hesablanmışdır. Arayışda daha sonra göstərilir ki, lizinq verən "xxxx" QSC lizinq əməliyyatlarını həyata keçirmək üçün yerli banklardan faizlə kredit götürür və lizinq alanın lizinq ödənişlərini ödəməməsinə baxmayaraq həmin kreditlər üzrə faizlər, gecikmə üzrə cərimələr və əsas məbləğ kreditor banklara lizinq verən tərəfindən ödənilir. Qeyd edilən maliyyə arayışlarından görünür ki, cavabdeh (liziq alan) Cavabdeh1 tərəfindən 2021-ci ilin yanvar ayından ödəniş edilmir. Mülki Məcəllənin 747.1-ci maddəsinə əsasən lizinq müqaviləsinə görə lizinq verən müəyyən əşyanı müqavilə ilə şərtləşdirilmiş müəyyən haqla, müəyyən müddətə və digər şərtlərlə (lizinq alana əmlakı satın almaq hüququnun verilməsi də daxil olmaqla) lizinq alanın istifadəsinə verməyə borcludur. Lizinq alan müəyyənləşdirilmiş dövriliklə muzd ödəməyə borcludur. Həmin Məcəllənin 748-10.1 və 748-10.2-ci maddələrinə əsasən lizinq müqaviləsinin qüvvədə olduğu müddət ərzində həmin müqavilə üzrə ödənişlərin ümumi məbləği lizinq ödənişləri hesab edilir. Lizinq ödənişləri lizinq müqaviləsi üzrə lizinq alana verilmiş lizinq obyektindən istifadəyə görə onun tərəfindən lizinq verənin xeyrinə həyata keçirilən ödənişlərdir. Lizinq ödənişlərinin məbləği həyata keçirilməsi üsulu, forması və dövriliyi lizinq müqaviləsinə uyğun olaraq bu Məcəllənin müddəaları nəzərə alınmaqla həyata keçirilir. Həmin Məcəllənin 748-10.4-cü maddəsinə əsasən lizinq alanın lizinq ödənişlərinin verilməsi ilə bağlı öhdəlikləri, lizinq müqaviləsi ilə ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, lizinq alanın lizinq obyektindən istifadəyə başladığı vaxtdan qüvvəyə minir. Həmin Məcəllənin “Lizinq müqaviləsi iştirakçılarının hüquq və vəzifələri” adlanan 748-1-ci maddəsinə əsasən lizinq alan lizinq obyektindən istifadə üçün haqqı müqavilə ilə nəzərdə tutulan ödəniş müddətləri üzrə ardıcıl olaraq iki dəfədən artıq ödəmirsə lizinq verənin pul məbləğlərini və lizinq obyektini mübahisəsiz geri almaq və bununla da lizinq müqaviləsini vaxtından əvvəl ləğv etmək hüququ vardır (maddə 748-1.12 və 748-1.12.4). Həmin Məcəllənin 750-ci maddəsinə əsasən lizinq alanın təqsiri üzündən müqaviləyə vaxtından əvvəl xitam verildikdə lizinq verən icra ilə bağlı öz mənafelərinə aid olmayan tələbləri irəli sürə bilməz. Tələblər müəyyənləşdirilərkən lizinq əmlakının qalıq dəyəri, lizinq muzdu üzrə faizlərin qalığı və qənaət edilmiş digər xərclər nəzərə alınır. Bundan əlavə, Mülki Məcəllənin 425.1-ci maddəsinə əsasən, öz hüquqlarını həyata keçirərkən və vəzifələrini icra edərkən tərəflərdən hər biri vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə, yəni şərtləşdirilmiş vaxtda və yerdə lazımi şəkildə, öhdəliyin şərtlərinə və bu Məcəllənin tələblərinə müvafiq surətdə, belə şərtlər və tələblər olmadıqda isə işgüzar adətlərə və ya adətən irəli sürülən digər tələblərə müvafiq surətdə hərəkət etməlidir.Həmin Məcəllənin 427.3-cü maddəsinə əsasən, əgər öhdəlik onun icrası gününü və ya icra edilməli olduğu vaxt dövrünü nəzərdə tutursa və ya müəyyənləşdirilməyə imkan verirsə, öhdəlik həmin gün və ya bu cür dövr ərzində istənilən an icra edilməlidir. Həmin Məcəllənin 442-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə, onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Həmin Məcəllənin 443.1-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyini icra etməyən borclu kreditora dəymiş zərərin əvəzini ödəməyə borcludur. Həmin Məcəllənin 445.1-ci maddəsinə əsasən, icranı gecikdirmiş borclu gecikdirmə nəticəsində vurduğu zərər üçün və gecikdirmə zamanı təsadüfən baş vermiş icra mümkünsüzlüyünün nəticələri üçün kreditor qarşısında məsuliyyət daşıyır. Həmin Məcəllənin 448-ci maddəsinin tələblərinə görə, əgər Mülki Məcəllə və ya müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir və borclu öz öhdəliklərinin hər bir təqsirli pozuntusu (hərəkət və ya hərəkətsizlik) üçün məsuliyyət daşıyır. Borclunu təqsirə görə, yəni qərəzə və ya kobud ehtiyatsızlığa görə məsuliyyətdən qabaqcadan azad etmək olmaz. Həmin Məcəllənin 449.1-ci maddəsinə əsasən, özgəsinin pul vəsaitini qanunsuz saxlamaqla, onu qaytarmaqdan boyun qaçırmaqla, onun ödənilməsini digər şəkildə gecikdirməklə və ya başqa şəxsin hesabına pul vəsaitini əsassız əldə etməklə və ya toplamaqla ondan faydalanmağa görə həmin vəsaitin məbləğindən faizlər ödənilməlidir. Faizlərin miqdarı pul öhdəliyinin və ya onun müvafiq hissəsinin icra edildiyi gün üçün bank uçot dərəcəsi ilə müəyyənləşdirilir. Borc məhkəmə qaydasında tutulduqda məhkəmə kreditorun tələbini qərarın çıxarıldığı gün üçün bank uçot dərəcəsini əsas götürməklə ödəyə bilər. Həmin Məcəllənin 462.1-ci maddəsinə əsasən, dəbbə pulu (cərimə, penya) müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Əgər öhdəliyin məzmununu hərəkətdən çəkinmək təşkil edirsə, dəbbə pulu hərəkətin edildiyi andan tutulmalıdır. Dəbbə pulunun ödənilməsi tələbi üzrə kreditor ona zərər vurulduğunu sübuta yetirməyə borclu deyildir. Həmin Məcəllənin 465.2-ci maddəsinə əsasən, borclu öhdəliyin lazımınca icra edilməməsi, o cümlədən müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi üçün cərimə ödəyəcəyini vəd etmişdirsə, kreditor cərimənin ödənilməsini və öhdəliyin icrasını tələb edə bilər. İşin yuxarıda qeyd edilən halları ilə müəyyən olunur ki, Cavabdeh1 lizinq müqaviləsi üzrə öhdəliklərini yerinə yetirməmiş, o cümlədən müqavilə ilə nəzərdə tutulan ödəniş müddətləri üzrə ardıcıl olaraq iki dəfədən artıq lizinq obyektindən istifadə üçün haqqı ödəməmişdir. Bu halda isə iddiaçı "xxxx" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti tərəfindən lizinq müqaviləsini vaxtından əvvəl ləğv etmək və pul məbləğlərini və lizinq obyektini mübahisəsiz geri almaq hüququ yaranmışdır. Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir.Həmin Məcəllənin 88-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Həmin Məcəllənin 217.4-cü maddəsinə əsasən, məhkəmə öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Cavabdehin nümayəndəsi borc məbləğinin və cərimənin düzgün hesablanmadığını bildirsə də qeyd edilən dəlilini təsdiq edən hər hansı mötəbər sübutu məhkəməyə təqdim etməmişdir. Eyni zamanda cavabdehin nümayəndəsinin cavabdeh tərəfindən edilmiş ödənişlər müqabilində ən azından bir avtobusun cavabdehə verilməli olması barədə dəlilinə gəldikdə isə, məhkəmə qeyd edir ki, tərəflər arasında bağlanılmış müqavilənin şərtləri və Mülki Məcəllənin müvafiq normalarının tələbləri baxımından qeyd edilən tələb əsassız olduğundan təmin edilə bilməz. Yuxarıda qeyd edilənlərə əsasən məhkəmə bu nəticəyə gəlir ki, iddia tələbi Cavabdeh1 əsas məbləğ, faiz (mükafat), sığorta üçün iddia tələbində göstərilən məbləğlərdə pul vəsaitinin tutulması, 29.03.2019-cu il tarixli LM№343/03-2019 saylı daxili maliyyə lizinqi müqaviləsi və həmin müqaviləyə əlavə və dəyişikliyin edilməsi haqqında 23.10.2019-cu il tarixli LM№343/03-2019-01 saylı Razılaşma müqaviləsinin ləğv edilməsi və lizinq obyektləri olan 04 ədəd “PAZ 320435 04 Vector Next” markalı vaqon 19+1 yerli avtobusun geri qaytarılması hissələrində əsaslı olduğundan təmin edilməlidir. Eyni zamanda məhkəmə hesab edir ki, iddia cavabdehdən 15842 manat məbləğində cərimənin tutulması tələbinə dair hissədə qismən təmin olunmalı və işin halları nəzərə alınmaqla cərimə məbləği azaldılaraq, Cavabdeh1 cəmi 5000 (beş min) manat məbləğində cərimə tutulmalıdır. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəllənin 467-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. Məhkəmə qeyd edilən cərimə məbləğini müəyyənləşdirərkən artıq uzun müddətdir lizinq ödənişlərini ödəyə bilməyən cavabdeh üçün tənasübsüz yüksək olan məbləği azaltmaqla yanaşı iddiaçı "xxxx" QSCnin lizinq əməliyyatlarını həyata keçirmək üçün banklardan kreditlər alması barədə dəlillərini də nəzərə almışdır. Məhkəmə həmçinin hesab edir ki, iddiaçı tərəfindən iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edildiyi zaman ödənilmiş 30 (otuz) manat məbləğində dövlət rüsumu da cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Mülki- Prosessual Məcəlləsinin 119.1-ci maddəsinin tələblərinə görə məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 216-220, 222, 227, 233, 358-360 və 362-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏT ETDİ: İddia qismən təmin edilsin. Cavabdeh1 əsas məbləğ üzrə 45241,25 manat, faiz (mükafat) üzrə 24914.12 manat, sığorta üzrə 6164 manat, gecikmə cərimələri üzrə 5000 manat, cəmi 81319,37 (səksən bir min üç yüz on doqquz manat 37 qəpik) manat məbləğində pul vəsaiti tutularaq iddiaçı "xxxx" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinə ödənilsin. 29.03.2019-cu il tarixli LM№343/03-2019 saylı daxili maliyyə lizinqi müqaviləsi və həmin müqaviləyə əlavə və dəyişikliyin edilməsi haqqında 23.10.2019-cu il tarixli LM№343/03-2019-01 saylı Razılaşma müqaviləsi ləğv edilsin. Lizinq obyektləri olan 04 ədəd “PAZ 320435 04 Vector Next” markalı vaqon 19+1 yerli avtobus (qeydiyyat nişanı: 99JB203; ban №X1M3204NSK0003217; qeydiyyat nişanı: 99JB205; ban №X1M3204NSK0003226; (qeydiyyat nişanı: 99JU201; ban №X1M3204NSK0000291; qeydiyyat nişanı: 99JU207; ban №X1M3204NSK0000697; mühərrik №534230K0087324) Cavabdeh1 tərəfindən "xxxx" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinə geri qaytarılsın. İş üzrə iddia ərizəsinın məhkəməyə verilməsi üçün ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumu Cavabdeh1 tutularaq iddiaçı "xxxx" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinə ödənilsin. İddia qalan hissədə təmin edilməsin. Qətnamə şikayət verilməmişdirsə, qəbul edildiyi gündən bir ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən bir ay müddətində Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Sumqayıt Apelyasiya Məhkəməsinə apelyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim Zahid Məmmədov