Şirvan Kommersiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2-2(121)-1104/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şirvan şəhəri İş № e-2-2(121)-1104/2024 21.05.2024 ŞİRVAN KOMMERSİYA MƏHKƏMƏSİ Hakim Abdullayev Elşən Uğur oğlunun sədrliyi, Məhkəmə iclas katibi Əmirli Fərid Teymur oğlunun katibliyi ilə İddiaçı “X2 Kompleksi” MMC-nin Cavabdeh qarşı pul tələbinə dair işə Şirvan şəhərində, məhkəmənin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə müəyyən etdi: İddiaçı “X2 Kompleksi” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti Cavabdeh qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Əsas borca görə 5251 manat, hesablanmış cərimə borcuna görə 1050 manat və ödənilmiş mediasiya xərcinə görə 60 manat və ödənilmiş dövlət rüsumuna görə 24 manat olmaqla cəmi 6385 manat pulun cavabdehdən alınaraq “X2 Kompleksi” MMC-yə verilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, Alıcı qismində (İddiaçı) “X2 Kompleksi” MMC, tədarükçü qismində “X2 Kompleksi” MMC-nin “X1 və Emalı Zavodu” filialı və fermer (Cavabdeh) Cavabdeh arasında bağlanmış 2020-ci il mövsümü üzrə xx.xx.2020-ci il tarixli, 423 saylı xam-pambığın alqı-satqı müqaviləsinə əsəsən Cavabdeh öhdəsində olan torpaq sahəsində öz işçi qüvvəsi ilə pambıq əkməyi və hər hektardan 25 sentnerdən az olmamaqla xam pambıq istehsal etməklə iddiaçıya (Alıcıya) satmağı öhdəsinə götürmüşdür. Müqavilələrin icrası ilə əlaqədar cavabdeh iddiaçıdan ümumilikdə 23342 manat məbləğində avans vəsaitlər (nağd vəsait, dərman, çiyid, gübrə və.s.) verilmiş, müxtəlif xidmətlər göstərilmişdir. Müqavilə şərtlərinə əsasən, Cavabdeh götürdüyü avansın dəyərini xampambıqla ödəməli və avans götürdüyü vəsait üzrə borcunu bağladıqdan sonra, təhvil verməli olduğu xampambığın qalan dəyərini müqavilədə göstərilən müddətdə almalı idi. Cavabdeh yaranmış borcdan 18090 manat dəyərində xam pambıqla ödəmişdir. Beləliklə, cavabdeh tərəfindən 2020-ci il mövsümü üzrə xx.xx.2020-ci il tarixli,423 saylı müqavilənin 2.1.1, 2.1.7, 5.2-ci bəndlərini pozaraq götürdüyü avans müqabilində borcunu tam ödəməmişdir. Nəticədə cavabdehin iddiaçıya 5251 manat borcu qalmışdır. Bundan əlavə, Müqavilənin 5.2-ci bəndinə əsasən cavabdeh müqavilədə nəzərdə tutulan miqdarda xam-pambıq vermədiyi halda yerinə yetirilməyən öhdəlik üzrə xam-pambığın 1-ci növ qiyməti ilə (1-ci növ xam-pambığın 1 tonunun qiyməti 650 manatdır.) 20% həcmində cərimə ödəməlidir ki, bu cərimənin də məbləği 1050 manat təşkil edir. Verilməmişdir: 5251 х 20% = 1050 manat. Bununla yanaşı, cavabdehin qeydiyyatda olduğu ünvan üzrə rəsmi pretenziya məktubu göndərilməklə 3 iş günü müddətində borcun ödənilməsi tələb edilmiş, əks təqdirdə isə müqavilə öhdəliyini yetirilməməsinə görə məhkəməyə müraciət ediləcəyi bildirilmişdir.Buna baxmayaraq məsələnin məhkəmədən kənar həllinə hec bir təşəbbüs göstərilməmişdir. Tərəflər məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barəsində lazımı qaydada xəbərdar edilməklə məhkəmə iclasına çağırılmış, lakin məhkəmə iclasına gəlməmişdirlər. Həmçinin, iddiaçının nümayəndəsi məhkəməyə ərizə ilə müraciət edərək iddianı müdafiə etdiyini, məhkəmə iclasının onların iştirakı olmadan keçirilməsini və iş üzrə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası MPM-nin 185.5-ci maddəsinə əsasən, işə tərəflərin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə iş üzrə təqdim olunmuş sənədləri tam, hərtərəfli və obyektiv araşdırıb hesab edir ki, iddia tələbi rədd edilməlidir. Belə ki, iş materiallarında olan “X2 Kompleksi” MMC ilə Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2020-ci il tarixli, “2020-ci il mövsümü üzrə xam-pambığın alqı-satqısına dair” 423 saylı müqavilədən görünür ki, həmin müqaviləyə əsasən cavabdeh öhdəsində olan 20 hektar torpaq sahəsində öz işçi qüvvəsi ilə pambıq əkməyi və hər hektardan 25 sentnerdən az olmamaqla xam-pambıq istehsal etməklə iddiaçıya (Alıcıya) satmağı öhdəsinə götürmüşdür. İş materiallarında olan xx.xx.2023-cü il tarixli “Üzləşmə Aktı”ndan görünür ki, xx.xx.2020ci il tarixli, 423 nömrəli birgə fəaliyyət və məhsulun alqı-satqısı haqqında müqavilə üzrə 08 avqust 2023-cü il tarixə fermer Cavabdeh 5.251,30 manat borcunun olması müəyyən edilmişdir. İş materiallarında olan xx.xx.2023-cü il tarixli imtina aktından görünür ki, “X2 Kompleksi” MMC-nin X1 və Emalı Zavodu ilə fermer Cavabdeh arasında üzləşmə aktı tərtib edilmişdir. Lakin fermer üzləşmə aktına imza çəkməkdən imtina etmişdir. İşdə olan “X2 Kompleksi” MMC tərəfindən tərtib edilmiş maliyyə arayışında qeyd edilmişdir ki, "xxxx" MMC ilə Cavabdeh arasında imzalanmış müqaviləyə əsasən, Cavabdeh 5.251,30 manat borcu qalmışdır. İş materiallarında olan “X2 Kompleksi” MMC-nin Cavabdeh ünvanladığı xx.xx.2024-cü il tarixli pretenziya məktubundan görünür ki, xx.xx.2020-ci il tarixli, 423 saylı xam-pambığın alqısatqı müqaviləsinə əsasən 5.251 manat məbləğində borcu olması və borc ödənilmədiyi təqdirdə məhkəməyə müraciət ediləcəyi barədə Cavabdeh xəbərdar edilmişdir. İş materiallarında olan “X2 Kompleksi” MMC-nin əməkdaşlarının və Cavabdeh iştirakı ilə tərtib edilmiş xx.xx.2020-ci il tarixli aktdan görünür ki, xx.xx.2020-ci il tarixində başlayan “Vətən Müharibəsi” nəticəsində iri və xırda buynuzlu heyvanların Cavabdeh 11 ha torpaq sahəsinə dolaraq sahədə pambıq kollarını tamamilə məhv etmişdir. Həmin sahədən pambığın yığımını aparmaq mümkün olmamışdır. Akt tərəflərin imzaları ilə təsdiq edilmişdir. Məhkəmə araşdırma zamanı müəyyən etdi ki, “X2 Kompleksi” MMC ilə Cavabdeh arasında 14 mart 2020-ci il tarixli, 406 saylı 2020-ci il mövsümü üzrə xam-pambığın alqısatqısına dair müqavilə bağlanmışdır. Həmin müqaviləyə əsasən, istehsalçı mülkiyyətində olan və ya icarə (istifadə) müqaviləsi əsasında istifadə etdiyi 7 hektar torpaq sahəsində öz işçi qüvvəsi ilə pambıq əkməyi və hər hektardan 25 sentnerdən az olmamaqla xam pambıq istehsal edib "xxxx"nın mülkiyyətinə verməyi, MMC isə bu müqavilə üzrə “Fermer”ə (istehsalçıya) avans vəsaitlər verməyi və tədarük edilən xam pambığın dəyərini “Tədarükçü” vasitəsi ilə həyata keçirməyi öhdəsinə götürmüşdür. Bağlanmış 14 mart 2020-ci il tarixli, 406 saylı müqavilənin şərtlərinə uyğun olaraq iddiaçı tərəfindən Cavabdeh işlərin görülməsi üçün 4.788 manat məbləğində avans ayrılmışdır. İddiaçı tərəfindən bağlanmış müqavilə üzrə öhdəliklər yerinə yetirilsə də, cavabdeh həmin müqavilə üzrə öz üzərinə düşən öhdəlikləri tam şəkildə yerinə yetirməmiş, iddiaçıya müqavilə üzrə cəmi 3.901 manat borcu qalmışdır. Bundan başqa, cavabdeh xx.xx.2023-cü il tarixli “Üzləşmə Aktı”nı imzalamaqdan imtina etmişdir. Cavabdeh məhkəmənin 18 aprel 2024-cü il tarixində keçirilən iclasında verdiyi izahatında iddiaya etiraz edərək Vətən müharibəsi zamanı iri və xırda buynuzlu heyvanların onun 11 ha torpaq sahəsinə dolaraq sahədə pambıq kollarını tamamilə məhv etdiyini qeyd edərək ondan asılı olmayan səbəbdən öhdəliyini yerinə yetirə bilmədiyini bildirmişdir. Məhkəmə qeyd edir ki, cavabdehin etirazının qanuni əsasını Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 556.1-ci maddəsi təşkil edir. Həmin maddəyə əsasən icra mümkün olmadıqda, yəni icra edilməmə tərəflərin heç birinin cavabdeh olmadığı haldan irəli gəldikdə, öhdəliyə xitam verilir. Bu halda kreditor borcludan öhdəliyin icrasını tələb edə bilməz. Maddənin məzmunundan göründüyü kimi qanunverici icranın mümkün olmaması əsası ilə öhdəliyə xitam verilməsi üçün iki əsas şərt müəyyən etmişdir. Birincisi, öhdəliyin icrası mümkünsüz olmalıdır və ikincisi, icra edilmənin mümkünsüzlüyü tərəflərin heç birinin cavabdeh olmadığı haldan irəli gəlməlidir. Hazırkı işdən də görünür ki, “X2 Kompleksi” MMC-nin “X1 və Emalı Zavodu” filialı və Cavabdeh arasında bağlanmış 2020-ci il mövsümü üzrə xx.xx.2020-ci il tarixli, 423 saylı xampambığın alqı-satqı müqaviləsinə əsəsən cavabdeh icarəsində olan 20 ha torpaq sahəsində öz işçi qüvvəsi ilə pambıq əkməyi və hər hektardan 25 sentnerdən az olmamaqla xam pambıq istehsal etməklə iddiaçıya satmağı öhdəsinə götürmüşdür. Müqavilələrin icrası ilə əlaqədar cavabdeh yaranmış borcdan 18.090 manat dəyərində xam pambıqla ödəmişdir. Sonradan, yəni 22 oktyabr 2020-ci il tarixində “X2 Kompleksi” MMC-nin əməkdaşlarının və Cavabdeh iştirakı ilə akt tərtib edilmiş, həmin akta əsasən xx.xx.2020-ci il tarixində başlayan Vətən müharibəsi nəticəsində iri və xırda buynuzlu heyvanların Cavabdeh 11 ha torpaq sahəsinə dolaraq sahədə pambıq kollarını tamamilə məhv edildiyi və həmin sahədən pambığın yığımının aparılmasının mümkün olmadığı müəyyən edilmişdir. Yuxarıda qeyd olunanlara əsasən məhkəmə hesab edir ki, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 556-cı maddəsinin hazırkı mübahisəyə tətbiq edilməsi üçün əsaslar müəyyən olunur. Qeyd olunan maddədə nəzərdə tutulmuş öhdəliyə xitam verilməsi üçün əsas olan icra mümkünsüzlüyü dedikdə, öhdəliyin məzmunu təşkil edən hərəkətin həyata keçirilmək imkanının olmaması başa düşülür. İcranın qeyri-mümkünlüyü nəticəsində öhdəliyə xitam verilməsi üçün bir neçə şərtin olması vacibdir. Həmin şərtlərdən biri də icranın qeyrimümkünlüyü təsadüfi olmalıdır. Bu, o deməkdir ki, icranın qeyri-mümkünlüyünə kreditorun və ya borclunun təqsirli hərəkətləri səbəb olmamalıdır. Yəni, icranın edilməməsi tərəflərdən hər birinin cavabdeh olmadığı və məsuliyyət daşımadığı haldan irəl gəlməlidir. Göründüyü kimi, cavabdeh Vətən müharibəsi başlayan dövrə kimi iddiaçıya olan borcunu 18.090 manat dəyərində xam pambıq təhvil verməklə qaytarmış, lakin Vətən müharibəsi nəticəsində iri və xırda buynuzlu heyvanların Cavabdeh 11 ha torpaq sahəsinə dolaraq sahədə pambıq kollarını tamamilə məhv etdiyindən cavabdeh öhdəliklərini ondan asılı olmayan səbəblərdən tam şəkildə yerinə yetirə bilməmişdir. Sadalanan xüsusatlara və qanunvericilik aktı normalarına əsasən məhkəmə hesab edir ki, cavabdeh tərəflər arasında bağlanılmış müqavilə əsasında iddiaçıya olan öhdəliyini ondan asılı olmayan səbəblərdən tam şəkildə yerinə yetirə bilmədiyindən mövcud iddia tələbi əsassızdır. Məhkəmə, həmçinin iddianın 60 manat mediasiya xərcinin cavabdehdən alınmasına dair hissəsini də araşdıraraq hesab edir ki, iddianın bu hissəsi əsassızdır. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 107-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri dövlət rüsumundan və işə baxılması ilə əlaqədar olan məsrəflərdən ibarətdir. Həmin Məcəllənin 119.1-ci maddəsinə görə məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Həmin Məcəllənin 124.2-ci maddəsinə əsasən iddia rədd edildikdə işə baxılması ilə əlaqədar məhkəmənin çəkdiyi xərclər dövlət mədaxilinə məhkəmə xərclərindən azad edilməyən iddiaçıdan alınır. Məhkəmə hesab edir ki, iddia rədd edildiyindən və iddiaçı məhkəmə xərclərindən azad edilmədiyindən iş üzrə iddiaçı tərəfindən mediasiya xərci ilə əlaqədar ödənilmiş 60 manat iddiaçı “X2 Kompleksi” MMC-yə aid edilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidirlər. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Həmin Məcəllənin 217.4-cü maddəsinin tələbinə görə, məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Qeyd olunanlara və Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216- 220-ci, 227-ci, 233-cü və 357-ci maddələrinə əsasən məhkəmə qət etdi: İddiaçı “X2 Kompleksi” MMC-nin Cavabdeh qarşı pul tələbinə dair iddiası rədd edilsin. Qətnamədən, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Şirvan Kommersiya Məhkəməsi vasitəsilə (“Elektron Məhkəmə” informasiya sistemində yaradılmış elektron kabinetdən istifadə edilməklə) Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilmədikdə, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Hakim Elşən Abdullayev