Şirvan Kommersiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2-2(121)-1995/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şirvan şəhəri İş № e-2-2(121)-1995/2023 30.11.2023 ŞİRVAN KOMMERSİYA MƏHKƏMƏSİ Hakim Abdullayev Elşən Uğur oğlunun sədrliyi, Məhkəmə iclasının katibi Əmirli Fərid Teymur oğlunun katibliyi, İddiaçı nümayəndəsi X1 iştirakı ilə İddiaçı Cavabdeh qarşı – pul tələbinə dair işə Şirvan şəhərində, Şirvan Kommersiya Məhkəməsinin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə müəyyən etdi: İddiaçı Cavabdeh qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Cavabdeh ödənilməmiş 6.843,19 manat məbləğində əsas borcun, 1.231,75 manat ƏDV borcu, 1.924,52 AZN cərimə olmaqla, cəmi 9.999,96 manat məbləğində pulun Cavabdeh tutularaq İddiaçı MMC-yə ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddia ərizəsi onunla əsaslandırılmışdır ki, İddiaçı (Satıcı) ilə Cavabdeh (Alıcı) arasında 131/2021 nömrəli 05 oktyabr 2021-ci il tarixli alqı-satqı müqaviləsi bağlanmışdır. Həmin müqaviləyə əsasən Cavabdeh İddiaçı MMC-dən dəyəri 13949,96 manat məbləğində ( ƏDV daxil) olan kisə sement almışdır. Müqavilənin 1.1-ci bəndinə görə “Satıcı” hazırki müqavilənin 2-ci bəndində göstərilən və gələcəkdə “Mal” adlanacaq sement növünü “Alıcı”ya satır, “Alıcı” isə malı alır və dəyərini ödəyir. Müqavilənin 2.1-ci bəndinə əsasən Malın qiyməti “Alıcı” və “Satıcı” ilə razılaşdırılmış formada Müqaviləyə əlavdə müəyyən olunur. Müqavilənin 2.2-ci bəndinə əsasən “Satıcı” birtərəfli qaydada olaraq “Alıcı”nı 5 (beş) iş günü əvvəl yazılı şəkildə xəbərdar etməklə Malın qiymətini dəyişmək hüququnu özündə saxlayır. Yeni qiymətlər bu müqaviləyə əlavədə öz əksini tapmalıdır. Müqavilənin 2.3-cü bəndinnə əsasən “Satıcı”, müqavilə dövründə “Alıcı”ya ödənişssiz və ya ödəşli xüsusi-texniki xidmət göstərə bilər. Ödənişli xüsusi texniki xidmətin şərtləri və dəyəri bu müqaviləyə əlavədə göstərilməlidir. Həmin müqavilənin 3.1-ci bəndinə əsasən, malın təhvil verilməsi vaxtı, yeri, ödəniş qaydası və ödənişin “Alıcı” tərəfindən gecikdirilməsinə görə cərimə tətbiq etmə qaydası aşağıdakı cədvəldə göstərilmişdir: - mal alıcı tərəfindən sifariş verildikdən sonra 3 iş günü ərzində (bu Müqavilənin 4-cü bəndi daxilində) alıcıya təhvil verilir. -ödəniş, “Alıcı” tərəfindən alınacaq hər malın dəyərini vergilər daxil olmaqla razılaşdırılmış qaydada “Satıcı”nın Bank hesabına köçürmə yolu ilə və ya nağd olaraq həyata keçirilir. -“Satıcı” ödənişin gecikdirildiyi hər günə görə, müqavilə üzrə satılmış mallara nisbətdə ödənilməyən məbləğin 0,1 %-i miqdarında Alıcıya cərimə tətbiq edə bilər. Həmin müqavilənin 3.3-cü bəndinə əsasən, “Alıcı” mal əldə etdikdən sonra qaimə faktura təqdim edilən tarixdən etibarən 10 təqvim günündən gec olmayaraq satıcıya ödəməlidir. Həmin müqavilənin 6.1-ci bəndinə əsasən, “Alıcı” bu müqavilə üzrə nəzərdə tutulmuş malın dəyərini qarşılıqlı razılaşdırılmış müddətdə ödəməzsə, satıcı gecikdirilmiş hər gün üçün ödənilməyən borc məbləğin 0,1%-i həcmində cərimə və satıcı bundan yarana biləcək adminstratik xərcləri tələb edə bilər. Həmin müqavilənin 11.1-ci bəndinə əsasən, bu müqavilə xx.xx.2021-ci il tarixdə gündən qüvvəyə minir və xx.xx.2021-ci il tarixinə kimi qüvvədədir. Müqavilənin bitdiyi tarixə 30 gün qalmış tərəflərdən biri digərinə müqaviləyə xitam verilməsi haqqında xəbərdarlıq göndərilmədiyi təqdirdə müqavilənin müddəti növbəti təqvim illərinin sonuna qədər uzadılmış hesab olunur. Sözügedən alqısatqı müqaviləsi və №01, № 02, №03 və №04 saylı əlavələr tərəflərin səlahiyyətli şəxsləri tərəfindən imzalanmış, möhürlənmiş, beləliklə qüvvədə olan qanunvericiliyə uyğun olaraq bağlanaraq tərəflərin müvafiq öhdəlikləri yaranmışdır. Müqavilənin 11.1-ci bəndinə əsasən Bu müqavilə xx.xx.2021-ci il tarixində qüvvəyə minir və xx.xx.2021-ci il tarixədək qüvvədədir. Qeyd edirik ki, Müqavilənin şərtləri iddiaçı tərəfindən icra edilmiş və həmin alqı-satqı müqaviləsi əsasında razılaşdırılmış mallar cavabdeh tərəfindən təhvil alınmışdır. Odur ki, öhdəliyin icrası ilə bağlı cavabdehə elektron qaimələr təqdim edilmiş, lakin həmin qaimələr əsasında ödəniş tam həyata keçirilməmişdir. “Alıcıya” təqdim edilmiş elektron/hesab fakturalarda nəzərdə tutulmuş məbləğdən 2022-2023- cü illər ərzində 587 AZN (ƏDV daxil) ödəniş etmişdir, qalan məbləğ bugünədək ödənilməmişdir. Belə ki, xx.xx.2023-cü il tarixədək № UNİT 131/21 saylı alqı-satqı müqaviləsinə əsasən, Cavabdeh "xxxx"MMC-yə 6843,19 manat əsas borc, 1231,75 manat ƏDV borcu, müqavilənin 6.1.3 bəndinə əsasən 3.120,52 AZN cərimə borcu olmaqla, cəmi 11195,48 manat məbləğində borcu vardır. Cavabdeh iddiaya dair etiraz təqdim edərək iddia tələbinin qismən qəbul etdiyini bildirmişdir. Etiraz onunla əsaslandırılmışdır ki, onunla iddiaçı "xxxx" MMC arasında bağlanmış alqı-satqı üzrə hazırda qüvvədə olan 05 oktyabr 2021-ci il tarixli müqaviləyə əsasən o, 2021 -ci ildən aprel 2022-ci ilə kimi iddiaçıdan elektron qaimə əsasında sement almış və aldığı məhsulun pulunu bank vasitəsi ilə iddiaçıya ödəmişdir. O sahibkardır və icarəyə götürdüyü şəbəkədə digər tikinti materiallarının alqı-satqı ilə məşğul olur. 2022-ci ilin yanvar ayında №227555 saylı xx.xx.2022-ci il tarixli qaimə üzrə ƏDV-də daxil olmaqla 4725 manat dəyərində və №867270 saylı xx.xx.2022-ci il tarixdə isə qaimə üzrə 4710 manat dəyərində, cəmi 9435 manatlıq sment məhsulu almışdır. İddiaçının Məhkəməyə müraciət edənə qədər müddətdə o bu məbləğdən ƏDV-də daxil olmaqla 2591,81 manat ödəmiş və 6843,19 manat məbləğində borcu qalmışdır. Bu müddətdə aldığı məhsulun məbləğinin tam ödənilməməsinin və gecikdirilməsinin səbəbi alverin aşağı səviyyədə olması və satdığı məhsulun bir hissəsinin nisyə buraxılması olmuşdur. Hazırda nisyə buraxılmış məhsulun dəyəri alıcılar tərəfindən ödənildiyindən, iddiaçının Məhkəməyə müraciət etdiyi vaxtdan sonra borc üzrə 6843,19 manatdan 2000 manatın ödənilməsi təmin olunmuş və hazırda iddiaçıya olan borcun məbləği 4843,19 manat təşkil edir. Həmçinin o, 2021 -ci və 2022-ci illərdə qaimə üzrə aldığı məhsula görə onun dəyərini ƏDV-də daxil olmaqla cəm şəkildə iddiaçının bank hesabına ödəmiş və iddiaçı tərəfindən ona ƏDV üzrə hesablanmış məbləğin depozit hesabı təqdim olunmadığından, o ƏDV üzrə iddiaçıya son 2 ildə ödədiyi ƏDV məblğindən əvəzləşdirmə aparmamış və bu hal Vergi Məcəlləsinin müvafiq maddələrinə ziddiyyət təşkil edir. Əgər bu əvəzləşmə baş verərsə, onda onun iddiaçıya olan borcunun məbləği mübahisələşdirilən qaimə üzrə 4843,19 manat deyil, Ədv üzrə hesablanmış 1231,75 manat çıxılmaqla 3611,44 manat təşkil edir. Şərhdən aydın olur ki, iddiaçının ona qarşı olan iddia tələbinin məbləği əsas borc üzrə 3611,44 manatdır və iddiaçının ƏDV üzrə 1231,75 manat pul tələbinin heç bir hüquqi əsası yoxdur və onun ödənilməsinin gecikməsi üzrə 1924,52 manat məbləğində ondan cərimə tələb etməsi üzürlüdür. Qeyd olunanları nəzərə alaraq, iddiaçının iddia tələbinin qismən təmin edilməsi, yəni borc üzrə 3611,44 manat pulun ondan tutularaq İddiaçı MMCyə ödənilməsi barədə qərar qəbul olunmasını məhkəmədən xahiş etmişdir. Sonradan İddiaçı MMC tərəfindən “iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi barədə” ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, Cavabdeh ödənilməmiş 4894,03 manat məbləğində əsas borcun, 880,92 manat ƏDV borcu, müqavilənin 6.1.3 bəndinə əsasən 3.120,52 AZN cərimə borcu olmaqla, cəmi 9246,3 manat məbləğində pulun Cavabdeh tutularaq İddiaçı MMC-yə ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak edən iddiaçının nümayəndəsi X2 izahat verərək xx.xx.2023-cü il tarixli arayışda cərimə borcunun hesablanılmasında texniki səhvə yol verildiyini bildirərək 4894,03 manat məbləğində əsas borcun, 880,92 manat ƏDV borcunun, müqavilənin 6.1.3 bəndinə əsasən 3.120,52 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 9246,3 manat məbləğində pulun cavabdehdən tutularaq İddiaçı MMC-yə ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etdi. Cavabdeh məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barəsində lazımı qaydada xəbərdar edilməklə məhkəmə iclasına çağırılmış, lakin məhkəmə iclasına gəlməmiş və gəlməməsinin səbəbləri barəsində məhkəməyə məlumat verməmişdir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 185.1-ci maddəsinə əsasən işdə iştirak edən şəxslər, məhkəməyə gəlməyə və ya gəlməməyin səbəbini və ya mümkünsüzlüyünü bildirməyə və bu səbəblərin üzürlü olması barədə sübutlar təqdim etməyə borcludurlar. Məhkəmə, həmin Məcəllənin 185.5-ci maddəsinə əsasən işə Cavabdehnın iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Eyni zamanda məhkəmə qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 185.5-ci maddəsinə əsasən məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilmiş cavabdehin gəlməməsinin səbəbləri haqqında məlumat olmadıqda və ya məhkəmə gəlməməyin səbəblərini üzürsüz hesab etdikdə, yaxud məhkəmə cavabdehin icraatı qəsdən yubandırdığını aşkar etdikdə, işə baxmağa haqlıdır. Bu halda qətnamə çəkişmə şəraitində qəbul edilmiş kimi qiymətləndirilərək cavabdehə apellyasiya qaydasında şikayət etmək hüququ verilir. Məhkəmə iddia ərizəsini, iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizəni və işin faktiki hallarını araşdıraraq, iddiaçının nümayəndəsini dinləyərək, işdə olan sənədləri tədqiq edərək və sübutları qiymətləndirərək hesab edir ki, iddia tələbi qismən əsaslı olduğu üçün iddia qismən təmin edilməlidir. Belə ki, iş materiallarında olan İddiaçı MMC ilə Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2021 il tarixli, UNİT 131/2021 saylı alqı-satqı müqaviləsindən görünür ki, satıcı hazırki müqavilənin 2-ci maddəsində göstərilən və gələcəkdə “Mal” adlandıralacaq sement növünü Alıcıya satır, Alıcı isə malı almağı və dəyərini ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. Qeyd olunan müqavilənin 3.3-cü maddəsinə əsasən “Alıcı” aldığı malın dəyərini malı əldə etdikdən sonra qaimə faktura təqdim edilən tarixdən etibarən 10 təqvim günündən gec olmayaraq satıcıya ödəməlidir. İşdə olan İddiaçı MMC ilə Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2021 il tarixli, UNİT131/2021 saylı alqı-satqı müqaviləsinə edilmiş xx.xx.2021-ci il tarixli 1 saylı Əlavədən görünür ki, tərəflər satılacaq mal və onun qiyməti barədə razılığa gəlmişlər. İşdə olan İddiaçı MMC ilə Cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2021 il tarixli, UNİT111/2021 saylı alqı-satqı müqaviləsinə edilmiş xx.xx.2022-ci il tarixli 3 saylı Əlavədən görünür ki, tərəflər satılacaq mal və onun qiyməti barədə razılığa gəlmişlər. İşdə olan EBBU seriyalı, 867270 nömrəli, xx.xx.2022-ci il tarixli elektron qaimənin surətindən görünür ki, İddiaçı MMC tərəfindən UNİT 131/2021 saylı müqaviləyə əsasən Cavabdeh 4.710 manat məbləğində sement təqdim edilmişdir. İşdə olan EBBK seriyalı, 555147 nömrəli, xx.xx.2022-ci il tarixli elektron qaimənin surətindən görünür ki, İddiaçı MMC tərəfindən UNİT 131/2021 saylı müqaviləyə əsasən Cavabdeh 4.514 manat məbləğində sement təqdim edilmişdir. İşdə olan EBBQ seriyalı, 227555 nömrəli, xx.xx.2022-ci il tarixli elektron qaimənin surətindən görünür ki, İddiaçı MMC tərəfindən UNİT 131/2021 saylı müqaviləyə əsasən Cavabdeh 4.725 manat məbləğində sement təqdim edilmişdir. İş materiallarında olan xx.xx.2023-cü il tarixli arayışdan görünür ki, Cavabdeh il Uni- Trade” MMC arasında bağlanmış 05 oktyabr 2021-ci il tarixli UNİT 131/2021 saylı müqaviləyə əsasən dəyəri 13.949,96 AZN (ƏDV daxil) kisə sement almışdır. Aldığı mala görə 2022-2023-cü illər ərzində 8.175 (ƏDV daxil) ödəniş etmişdir. Cavabdehin İddiaçı MMC-yə 4.894,03 AZN əsas, 880,92 AZN ƏDV borcu vardır. Əlavə olaraq müqavilənin 6.1.3-cü maddəsinə əsasən 3.917,08 AZN faiz borcu olmaqla, cəmi 9.692,03 manat borcu mövcuddur. Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edildi ki, İddiaçı MMC ilə Cavabdeh arasında xx.xx.2021-ci il tarixli, UNİT 131/2021 alqı-satqı müqaviləsi bağlanmışdır. Həmin müqaviləyə əsasən, satıcı hazırki müqavilənin 2-ci maddəsində göstərilən və gələcəkdə “Mal” adlandıralacaq sement növünü Alıcıya satmağı, Alıcı isə malı almağı və dəyərini ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. Müqavilə və həmin müqaviləyə edilmiş Əlavələrin şərtlərinə uyğun olaraq cavabdehə ƏDV daxil ümumilikdə 13.949,96 manat dəyərində mal satılmışdır. Eyni zamanda, təqdim edilmiş mallara dair elektron-qaimələr tərtib edilmişdir. İddiaçı tərəfindən müqavilə üzrə öhdəliklər yerinə yetirilsə də, cavabdeh həmin müqavilə üzrə öz üzərinə düşən öhdəlikləri yerinə yetirməmiş, aldığı mala görə ƏDV daxil 8.175 manat məbləğində ödənişlər etsə də iddiaçıya qeyd olunan müqavilə üzrə 4.894,03 manat əsas borcu və 880,92 manat ƏDV borcu qalmışdır. Göründüyü kimi tərəflər arasında alqı-satqı müqaviləsi bağlanmış, iddiaçı üzərinə düşən öhdəlikləri yerinə yetirsə də cavabdeh aldığı mala görə üzərinə götürdüyü öhdəlikləri tam şəkildə yerinə yetirməmişdir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 567-ci maddəsinə əsasən alğı-satqı müqaviləsinə görə satıcı əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi, alıcı isə əşyanı qəbul edib əvəzində müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini (qiyməti) ödəməyi öhdəsinə götürür. Həmin Məcəllənin 599.1-ci maddəsinə əsasən alğı-satqı müqaviləsində alıcının əşyanı satıcıdan almazdan əvvəl tam və ya qismən ödəmək (qabaqcadan ödəniş) vəzifəsinin nəzərdə tutulduğu hallarda alıcı ödənişi müqavilədə nəzərdə tutulan müddətdə, müqavilədə belə müddət nəzərdə tutulmadıqda isə bu Məcəllənin 427-ci maddəsinə uyğun müəyyənləşdirilmiş müddətdə həyata keçir. Həmin Məcəllənin 599.3-cü maddəsinə əsasən qabaqcadan ödəniş məbləğini almış satıcı əşyanı müəyyənləşdirilmiş müddətdə vermək vəzifəsini icra etmirsə, alıcı ödədiyi əşyanın verilməsini və ya əşya üçün qabaqcadan ödədiyi məbləğin qaytarılmasını tələb edə bilər. Həmin Məcəllənin 600.1-ci maddəsinə əsasən, alğı-satqı müqaviləsində əşyanın alıcıya verildikdən müəyyən müddət sonra ödənilməsinin (əşyaların nisyə satışının) nəzərdə tutulduğu halda alıcı ödənişi müqavilədə nəzərdə tutulan müddətdə, müqavilədə belə müddət nəzərdə tutulmadıqda isə bu Məcəllənin 427-ci maddəsinə uyğun müəyyənləşdirilmiş müddətdə həyata keçirməlidir. İddiaçı tərəfindən təqdim edilmiş sənədlərlə təsdiq olunur ki, mallar eyni zamanda Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsi və Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2021-ci il tarixli, 26 saylı Qərarı ilə müəyyən olunmuş qaydalara uyğun təhvil verilmişdir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 16.1.11-6-cı maddəsinə əsasən vergi ödəyicisi kimi uçotda olan şəxslərə mal, iş və xidmətlərlə bağlı bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş qaydada elektron qaimə-faktura göndərmək vergi ödəyicisinin vəzifəsidir. Həmin Məcəllənin 71-1-ci maddəsinə əsasən bu Məcəllə ilə müəyyən edilən hallarda malları təqdim edən (göndərən), işləri görən və xidmətləri göstərən, habelə malların təsərrüfatdaxili yerdəyişməsini həyata keçirən vergi orqanında uçotda olan şəxs elektron qaimə-fakturanı təqdim (tərtib) etməlidir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 02 fevral 2021-ci il tarixli, 26 saylı qərarı ilə təsdiq edilmiş “Elektron qaimə-fakturanın forması, tətbiqi, uçotu və istifadəsi” Qaydalarının 1.2-ci bəndinə əsasən Elektron qaimə-faktura bu Qaydalara uyğun olaraq tərtib edilməklə elektron formada hazırlanan və vergi orqanında uçotda olan şəxslərə göndərilən ilkin uçot sənədidir. Həmin Qaydaların 1.4-cü bəndinə əsasən elektron qaiməfaktura yalnız vergi ödəyicisi kimi qeydiyyatdan keçmiş şəxslər tərəfindən hazırlanır və təqdim edilir. Həmin Qaydaların 2.1-ci bəndinə əsasən elektron qaimə-faktura vergi ödəyicisi tərəfindən Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin İnternet Vergi İdarəsinin portalında (bundan sonra – Portal) yaradılmış elektron qaimə-faktura sistemində Azərbaycan dilində hazırlanır. Vergi ödəyicisi gücləndirilmiş elektron imza vasitəsilə Portala daxil olaraq elektron qaimə-fakturanı hazırlayır, təsdiq edir və göndərir. Həmin Qaydaların 2.4-cü bəndinə əsasən elektron qaimə-fakturanın hazırlanaraq qeydə alındığı (göndərildiyi) tarix həmin elektron qaiməfakturanın verilmə tarixi sayılır. Həmin Qaydaların 3.2-ci bəndinə əsasən elektron qaiməfaktura vergi ödəyicisi tərəfindən müvafiq qaydada hazırlanıb təsdiq edildikdə, Portal vasitəsilə avtomatik olaraq qəbul edənin bu səhifədə yaradılmış elektron kabinetinə göndərilir. Məhkəmə qeyd edir ki, iddiaçı cavabdehə mallar göndərməsəydi, cavabdeh iddiaçı tərəfindən göndərilmiş elektron qaiməni təsdiqləməkdən qanunla müəyyən edilmiş 5 gün müddətində imtina edər və ən azı bununla bağlı öz etirazlarını iddiaçıya bildirərdi. Lakin hazırki işdə bu hal mövcud deyildir. Bu hal isə cavabdeh tərəfindən iddiaçının göndərdiyi 13.949,96 manat məbləğində malların qəbul edilməsi və həmin malların dəyərinin ödənilməsini qəbul etməsi mənasına gəlir. Məhkəmə, cavabdehin etiraz ərizəsində qeyd etdiyi halları araşdırarkən müəyyən edir ki, tərəflər arasında xx.xx.2021 il tarixli, UNİT 131/2021 saylı alqı-satqı müqaviləsinin bağlanılması mübahisəsizdir. Cavabdeh həmin müqavilə üzrə cəmi 9.435 manat dəyərində sment məhsulu aldığını qeyd etsə də işdə olan sənədlərlə müəyyən olunur ki, iddiaçı tərəfindən cavabdehə 2021-2022-ci illər ərzində ümumilikdə ƏDV daxil 13.949,95 manat məbləğində mal satılmışdır. Cavabdeh özü də etiraz ərizəsində 05 oktyabr 2021-ci il tarixli müqaviləyə əsasən 2021-ci ildən 2022-ci iin aprel ayına kimi iddiaçıdan elektron qaimə əsasında sement aldığını qeyd etmişdir. Eyni zamanda qeyd olunmalıdır ki, iddiaçının tələbi işdə olan yalnız 2021-2022-ci illər ərzində göndərilmiş elektron qaimələrdən və tərəflər arasında imzalanmış müqaviləyə edilmiş 1 və 3 saylı əlavələrdən irəli gəlir. Belə olduğu təqdirdə, məhkəmə hesab edir ki, cavabdehin etirazında qeyd etdiyi bu dəlil əsassızdır. Etirazda mübahisələndirilən digər hal isə iddiaçı tərəfindən ƏDV üzrə borcun tutulması ilə bağlıdır. Məhkəmə bununla bağlı qeyd edir ki, iddiaçı əsas borcla yanaşı ƏDV borcunun ödənilməsini də tələb etməkdə haqlıdır. Çünki həm tərəflər arasında imzalanmış müqaviləyə edilmiş əlavələrdə, həm də elektron qaimələrdə təqdim olunan malların dəyəri ƏDV daxil olmaqla cavabdehə təqdim olunmuşdur. Cavabdeh də həmin elektron qaimələri qəbul edərək ƏDV daxil müəyyən ödənişlər etmişdir. Belə olduğu təqdirdə cavabdehin qeyd etdiyi hal iddianın həmin hissədə təmin edilməməsi üçün əsas deyildir. Odur ki, iddianın qeyd edilən hissəsi təmin edilməli, cavabdehdən 880,92 manat məbləğində ƏDV borcu tutulmalıdır. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 153.1-ci maddəsinə əsasən, əlavə dəyər vergisi (bundan sonra - ƏDV) vergi tutulan dövriyyədən hesablanan verginin məbləği ilə bu Məcəllənin müddəalarına uyğun olaraq verilən elektron qaimə-fakturalara və ya idxalda ƏDV-nin ödənildiyini göstərən sənədlərə müvafiq surətdə əvəzləşdirilməli olan verginin məbləği arasındakı fərqdir. Məhkəmə yuxarıda sadalanlara əsasən hesab edir ki, cavabdeh tərəflər arasında olan müqavilə əsasında iddiaçıdan mal almaq hüququna malik olduğu kimi, eyni zamanda həmin malların dəyərini ödəməli olmasına dair öhdəlik götürmüşdür. Cavabdeh qeyd olunan müqavilə əsasında mal almasına dair hüququndan istifadə etsə də, həmin malların dəyərini cavabdehə ödəməmişdir. Odur ki, iddiaçı ödənilməmiş məbləğin qaytarılmasını tələb etməkdə haqlıdır. Buna görə də, iddia əsas və ƏDV borcunun ödənilməsi hissələrində təmin edilərək, 5.774,95 manat məbləğində pul vəsaiti cavabdehdən alınaraq iddiaçıya ödənilməlidir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 385.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Həmin Məcəllənin 442-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Məhkəmə, iddia tələbinin 3.120,52 manat cərimənin ödənilməsi hissəsini də araşdıraraq hesab edir ki, iddianın həmin hissəsi qismən əsaslıdır. Belə ki, həmin tələb tərəflər arasında bağlanılmış kredit müqaviləsindən irəli gəlir. Yəni, həmin müqavilənin 6.1.3-cü bəndinə əsasən, “Alıcı” bu müqavilə üzrə nəzərdə tutulmuş malın dəyərini qarşılıqlı razılaşdırılmış müddətdə ödəməzsə, satıcı gecikdirilmiş hər gün üçün ödənilməyən borc məbləğin 0,1%-i həcmində cərimə və satıcı bundan yarana biləcək adminstrativ xərcləri tələb edə bilər. Məhkəmə qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 460.1-ci maddəsində dəbbə pulu öhdəliyin icrasını təmin etmə üsullarından biri kimi təsbit edilmişdir. Həmin Məcəllənin 462.1-ci maddəsinə görə dəbbə pulu (cərimə, penya) müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Dəbbə pulu tərəflərin iradə sərbəstliyi və müqavilə azadlığı prinsiplərinə söykənir. Tərəflər bu prinsiplər çərçivəsində Mülki Məcəllənin 462.3-cü maddəsinə əsasən dəbbə pulunun miqdarını azad şəkildə müəyyənləşdirə bilərlər. Lakin müəyyənləşdirilən dəbbə pulu miqdarı bəzi hallarda borclunun iqtisadi vəziyyətinə, sahibkarlıq fəaliyyətinə mənfi yöndə təsir edəcək şəkildə tənasübsüz ola bilər. Bu halda, müqavilədəki tənasübsüz dəbbə pulu şərti borclu üçün yalnız məhdud şəkildə öhdəlik yarada bilər. Təsadüfi deyildir ki, Mülki Məcəllənin 467-ci maddəsi məhkəməyə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azaltmaq səlahiyyəti vermişdir. Məhkəmə bu səlahiyyətini həyata keçirərkən kreditorun həm əmlak mənafelərini, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə almalıdır. Məhkəmə işin hallarını və iddiaçının mənafeyini nəzərə alaraq, habelə dəbbə pulunun öhdəliyin icrasının təmini üsulu olmasını və bu mənada yüksək məbləğdə dəbbə pulunun kreditorun əsassız varlanmasına səbəb olmasının yolverilməzliyini qeyd edərək bu nəticəyə gəlir ki, iddia tələbi qismən təmin olunaraq cavabdehlərdən iddiaçının xeyrinə 3.120,52 manat deyil 320 manat cərimə borcu tutulmalıdır. Məhkəmə nəzərə alır ki, dəbbə pulunun göstərilən həcmdə tutulması cavabdehlərin əmlak mənafelərinə və sahibkarlıq fəaliyyətinə xələl gətirə bilər. Dəbbə pulunun məbləğinin azaldılması kreditorun əmlak mənafelərinə əsaslı təsir etmir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidirlər. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Həmin Məcəllənin 217.4-cü maddəsinə əsasən məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Beləliklə, məhkəmə iş üzrə təqdim edilmiş sübutları məcmu halında qiymətləndirərək hesab edir ki, iddia qismən əsaslıdır. Buna görə də iddia qismən təmin edilməlidir. Qeyd olunanlara və Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216- 220-ci, 227-ci, 233-cü və 357-ci maddələrinə əsasən məhkəmə qət etdi: İddia qismən təmin edilsin. Cavabdeh 4.894,03 manat məbləğində əsas borc, 880,92 manat məbləğində ƏDV borcu, 320 manat məbləğində cərimə borcu olmaqla, ümumilikdə 6.094,95 (altı min doxsan dörd manat, doxsan beş qəpik) manat məbləğində pul tutularaq İddiaçınə ödənilsin. İddia 2.800,52 manat məbləğində cərimə borcunun cavabdehdən tutulması hissəsində təmin edilməsin. Qətnamədən işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Şirvan Kommersiya Məhkəməsi vasitəsi ilə (“Elektron Məhkəmə” informasiya sistemində yaradılmış elektron kabinetdən istifadə edilməklə) Şirvan Apelyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilmədikdə, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Hakim Elşən Abdullayev