Azərbaycan Respublikası adından Qətnamə Bakı şəhəri İş № e-2-2(3-6)-526/2026 19.06.2026 BAKI APELLYASIYA MƏHKƏMƏSI Azərbaycan Respublikası adından İddiaçı İddiaçı Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin cavabdeh “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə qarşı pul tələbinə dair kommersiya mübahisəsi üzrə üzrə Açar sözlər: alqı-satqı müqaviləsi, iddianın predmeti, elektron qaimələr, vəkil xərci, dəbbə pulu Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyası Hakimlər Leyla Rauf qızı Əliyevanın sədrliyi və məruzəsi ilə, X6 və X5 ibarət tərkibdə, məhkəmə iclas katibi Nofəl Rəhman oğlu Abdullayevin katibliyi ilə, iddiaçının nümayəndəsi Nümayəndə. cavabdehin nümayəndəsi və vəkili İsmayılzadə Qulam Azər oğlunun iştirakı ilə, iddiaçı İddiaçı Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin cavabdeh “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə qarşı pul tələbinə dair iddiası üzrə Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2025ci il tarixli, e-*-*(***)-****/**** saylı qətnaməsindən iddiaçı İddiaçı MMC və cavabdeh “xxxx” MMC tərəfindən ayrı-ayrılıqda verilmiş apellyasiya şikayətlərinə əsasən kommersiya mübahisəsinə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq, müəyyən etdi İşin halları:
1. Satıcı qismində İddiaçı MMC ilə alıcı qismində “xxxx” MMC arasında ##.##.2024-cü il tarixdə ****** nömrəli alqı-satqı müqaviləsi bağlanmışdır. Həmin müqavilənin: 1.1-ci bəndinə əsasən bu müqavilə ilə satıcı müqaviləyə qoşmalarda göstərilmiş malları alıcıya satmağa, alıcı isə həmin malları qoşmalarda göstərilən qiymətə satıcıdan satın almağa razılığını bildirir. 1.2-ci bəndinə əsasən bu müqaviləyə əlavələr, qoşmalar, razılaşdırma protokolları, eqaimələr və s. onun ayrılmaz tərkib hissələri hesab olunur. 4.1-ci bəndinə əsasən müqavilənin ümumi dəyəri müqaviləyə qoşmalarda müəyyən edilmiş məbləğlərin cəmindən ibarətdir. 4.2-ci bəndinə əsasən müqavilə üzrə ödənişlər müqaviləyə qoşmalarda nəzərdə tutulmuş qaydada bu müqavilənin 16-cı bəndində göstərilən satıcının bank hesabına köçürülmə yolu ilə həyata keçiriləcək. 4.3-cü bəndinə əsasən tərəflər ödəməli olduğu vergiləri, digər icbari ödənişləri və bank əməliyyatı zamanı çəkilən bank xərclərini hər biri özünə aid hissədə ödəyir. 4.4-cü bəndinə əsasən alıcı mallar üzrə ödənişləri bu müqavilənin qoşmalarında müəyyən olunmuş vaxtda həyata keçirmədikdə, satıcının hər gecikdirilmiş günə görə ödənilməyən məbləğin 0,1 faizi məbləğində dəbbə pulu tətbiq etmək hüququ vardır, ödənişin gecikdirilməsinə görə dəbbə pulu heç bir halda malların dəyərinin 5 (beş) faizindən çox ola bilməz. Bu halda, satıcının malları təhvil vermək müddəti ödənişlərin gecikdirilməsi müddətinə uzadıla bilər.
2. Tərəflər arasında bağlanmış ##.##.2024-cü il tarixdə ****** nömrəli alqı-satqı müqaviləsi üzrə tərtib edilmiş ##.##.2025-ci il tarixli təhvil-təslim aktından görünür ki, təhviltəslim aktında qeyd edilən mallar (1. Malın adı: Armatur F12-F28 A500C, miqdarı (ton): 904, vahidin qiyməti (AZN ƏDV xaric) 1065, ümumi məbləğ: 1136056,80 manat (ƏDV daxil); 2. Malın adı: Armatur F12-F28 A500C, miqdarı (ton): 72,3, vahidin qiyməti (AZN ƏDV xaric) 1010, ümumi məbləğ: 86167,14 manat (ƏDV daxil)) satıcı tərəfindən alıcıya təhvil verilmiş, öz növbəsində alıcı tərəfindən isə qəbul edilmişdir. Aktda əlavə olaraq qeyd edilmişdir ki, bu təhviltəslim aktının imzalanması ilə alıcı qəbul edilmiş malların razılaşdırılmış keyfiyyət tələblərinə cavab verdiyini və həmin malların keyfiyyəti üzrə heç bir iddiası olmadığını təsdiqləyirlər. Akt hər iki tərəfin imzası və möhürü ilə təsdiqlənmişdir.
3. Tərəflər arasında bağlanmış ##.##.2024-cü il tarixdə ****** nömrəli alqı-satqı müqaviləsi üzrə tərtib edilmiş ##.##.2025-ci il tarixli təhvil-təslim aktından görünür ki, təhviltəslim aktında qeyd edilən mallar (1. Malın adı: Armatur F12-F28 A500C, miqdarı (ton): 123,200, vahidin qiyməti (AZN ƏDV xaric) 940, ümumi məbləğ: 136653,44 manat (ƏDV daxil);
2. Malın adı: Armatur F12-F28 A500C, miqdarı (ton): 465,050, vahidin qiyməti (AZN ƏDV xaric) 950, ümumi məbləğ: 521321,05 manat (ƏDV daxil)) satıcı tərəfindən alıcıya təhvil verilmiş, öz növbəsində alıcı tərəfindən isə qəbul edilmişdir. Aktda əlavə olaraq qeyd edilmişdir ki, bu təhvil-təslim aktının imzalanması ilə alıcı qəbul edilmiş malların razılaşdırılmış keyfiyyət tələblərinə cavab verdiyini və həmin malların keyfiyyəti üzrə heç bir iddiası olmadığını təsdiqləyirlər. Akt hər iki tərəfin imzası və möhürü ilə təsdiqlənmişdir.
4. Tərəflər arasında bağlanmış ##.##.2024-cü il tarixdə ****** nömrəli alqı-satqı müqaviləsi üzrə tərtib edilmiş ##.##.2025-ci il tarixli təhvil-təslim aktından görünür ki, təhviltəslim aktında qeyd edilən mallar (1. Malın adı: Armatur F12-F28 A500C, miqdarı (ton): 1063,8, vahidin qiyməti (AZN ƏDV xaric) 940, ümumi məbləğ: 1179966,96 manat (ƏDV daxil)) satıcı tərəfindən alıcıya təhvil verilmiş, öz növbəsində alıcı tərəfindən isə qəbul edilmişdir. Aktda əlavə olaraq qeyd edilmişdir ki, bu təhvil-təslim aktının imzalanması ilə alıcı qəbul edilmiş malların razılaşdırılmış keyfiyyət tələblərinə cavab verdiyini və həmin malların keyfiyyəti üzrə heç bir iddiası olmadığını təsdiqləyirlər. Akt hər iki tərəfin imzası və möhürü ilə təsdiqlənmişdir.
5. Tərəflər arasında bağlanmış ##.##.2024-cü il tarixdə ****** nömrəli alqı-satqı müqaviləsinə ** nömrəli, ##.##.2024-cü il tarixli Əlavə razılaşmanın məzmunundan görünür ki, tərəflər mal(lar) (Malın adı: Armatur F12-F28, miqdarı (ton): 1, vahidin qiyməti (AZN) – daşınma daxil: 1065 manat (ƏDV xaric)) barədə razılığa gəlmişlər. Həmçinin Razılaşmada qeyd edilmişdir ki, alıcı tərəfindən alınacaq malın ümumi miqdarı və qiyməti təhvil-təslim aktına və elektron hesab-faktura qaiməyə əsasən müəyyən ediləcəkdir. Qiymətin etibarlılıq müddəti: Bu Razılaşma protokolu ## ###### 2024-cü il tarixinədək qüvvədədir. Satıcı tərəfindən alıcıya verilən yazılı bildiriş əsasında, bu Razılaşma protokolunun müddəti müvafiq qaydada uzadıla bilər. Ödəniş qaydası: Hesab-faktura təqdim olunduqdan sonra 2 (iki) iş gün ərzində 100% əvvəlcədən ödəniş. Təhvil verilmə qaydası: Alıcı tərəfindən ödəniş olunduqdan sonra 10 iş günü ərzində ərzində. INCOTERMS 2020 DAP Bakı (Seabreeze ərazisi). Sözügedən razılaşma hər iki tərəfin imzası və möhürü ilə təsdiqlənmişdir.
6. Tərəflər arasında bağlanmış ##.##.2024-cü il tarixdə ****** nömrəli alqı-satqı müqaviləsinə ** nömrəli, ##.##.2024-cü il tarixli Əlavə razılaşmaya ##.##.2024-cü il tarixdə ** saylı düzəlişin məzmunundan görünür ki, tərəflər mal(lar) (1. Malın adı: Armatur A500C/F12- F28, miqdarı (ton): 904, vahidin qiyməti (AZN) 1065, ümumi məbləğ (AZN) – daşınma daxil: 962760 manat, 2. Malın adı: Armatur Armatur A500C/F12-F28, miqdarı (ton): 72,300, vahidin qiyməti (AZN) 1010, ümumi məbləğ (AZN) – daşınma daxil: 73023 manat)) barədə razılığa gəlmişlər. Həmçinin düzəlişdə qeyd edilmişdir ki, ümumi məbləğ: 1035783 (bir milyon otuz beş min yeddi yüz səksən üç) manat. Qiymətə ƏDV daxil deyildir. Qeyd: X4 qeyd olunan miqdarlarda ± 10% dəyişiklik ola bilər. Ödəniş qaydası: 100% əvvəlcədən ödəniş. Təhvil verilmə qaydası: Ödənişolunduqdan sonra 1 (bir) həftə ərzində. DAP 2020 Sea Breaze. Razılaşmaya düzəliş hər iki tərəfin imzası və möhürü ilə təsdiqlənmişdir.
7. Tərəflər arasında bağlanmış ##.##.2024-cü il tarixdə ****** nömrəli alqı-satqı müqaviləsinə ** nömrəli, ##.##.2024-cü il tarixli Əlavə razılaşmanın məzmununda qeyd edilmişdir ki, 1.1. Alıcı tərəfindən cari ayın ilk təqvim günündən son təqvim gününədək sifariş verilmiş, dəyəri ödənilmiş və təhvil alınmış malın ümumi çəkisi 250-500 metrik ton aralığında olduğu halda satıcı cari ayın ilk təqvim günündən son təqvim gününədək sifariş verilmiş, dəyəri ödənilmiş və təhvil alınmış malın hər tonu üçün alıcıya 10 manat dəyərində bonus ödənişini ödəməyi öhdəsinə götürür. 1.2. Alıcı tərəfindən cari ayın ilk təqvim günündən son təqvim gününədək sifariş verilmiş, dəyəri ödənilmiş və təhvil alınmış malın ümumi çəkisi 500-750 metrik ton aralığında olduğu halda satıcı cari ayın ilk təqvim günündən son təqvim gününədək sifariş verilmiş, dəyəri ödənilmiş və təhvil alınmış malın hər tonu üçün alıcıya 20 manat dəyərində bonus ödənişini ödəməyi öhdəsinə götürür. 1.3. Alıcı tərəfindən cari ayın ilk təqvim günündən son təqvim gününədək sifariş verilmiş, dəyəri ödənilmiş və təhvil alınmış malın ümumi çəkisi 750-1000 metrik ton aralığında olduğu halda satıcı cari ayın ilk təqvim günündən son təqvim gününədək sifariş verilmiş, dəyəri ödənilmiş və təhvil alınmış malın hər tonu üçün alıcıya 25 manat dəyərində bonus ödənişini ödəməyi öhdəsinə götürür. 1.4. Alıcı tərəfindən cari ayın ilk təqvim günündən son təqvim gününədək sifariş verilmiş, dəyəri ödənilmiş və təhvil alınmış malın ümumi çəkisi 1000-1500 metrik ton aralığında olduğu halda satıcı cari ayın ilk təqvim günündən son təqvim gününədək sifariş verilmiş, dəyəri ödənilmiş və təhvil alınmış malın hər tonu üçün alıcıya 30 manat dəyərində bonus ödənişini ödəməyi öhdəsinə götürür. 1.5. Alıcı tərəfindən cari ayın ilk təqvim günündən son təqvim gününədək sifariş verilmiş, dəyəri ödənilmiş və təhvil alınmış malın ümumi çəkisi 1500 metrik tondan artıq olduğu halda satıcı cari ayın ilk təqvim günündən son təqvim gününədək sifariş verilmiş, dəyəri ödənilmiş və təhvil alınmış malın hər tonu üçün a35 manat dəyərində bonus ödənişini ödəməyi öhdəsinə götürür. 1.6. Bu bənd üzrə bonus ödənişinin ödənilməsi məqsədilə alıcı tərəfindən elektronqaimə 1.1-1.5 bəndlərində göstərilən çəkidə malın satıldığı, dəyərinin ödənildiyi və təhvil alındığı aydan sonrakı ayın ilk 11 təqvim günü ərzində təqdim edilməlidir. 1.7. Bu bəndin şərtlərinə müvafiq olaraq satıcı tərəfindən alıcıya bonus ödənişi ödənildikdən sonra müqavilənin şərtlərinə müvafiq olaraq malın geri qaytarılması. Mal dəyərinin azalması və ya mal dəyərinin alıcıya geri ödənilməsi barədə razılıq əldə olunarsa və ya bu barədə məcburi xarakterli göstəriş verilərsə, bu halda alıcı geri qaytarılan, dəyəri azalan və ya dəyəri geri ödənilən mal çəkisinə müvafiq bonus ödənişini malın geri qaytarılması, mal dəyərinin azalması və ya mal dəyərinin alıcıya geri ödənilməsi icra edilənədək satıcıya geri ödəyəcəkdir. 1.8. X1 ## ###### 2024-cü il tarixinədək qüvvədədir. Satıcı tərəfindən alıcıya verilən yazılı bildiriş əsasında, X1nın müddəti müvafiq qaydada uzadıla bilər. 1.9. Bu Əlavə imzalandığı gündən qüvvəyə minir və müqavilənin ayrılmaz tərkib hissəsi sayılır. 1.10. Bu Əlavə eyni hüquqi qüvvəyə malik 2 (iki) nüsxədə Azərbaycan dilində tərtib olunub, imzalanıb və müvafiq olaraq tərəflərdə saxlanılır. Sözügedən razılaşma hər iki tərəfin imzası və möhürü ilə təsdiqlənmişdir.
8. Tərəflər arasında bağlanmış ##.##.2024-cü il tarixdə ****** nömrəli alqı-satqı müqaviləsinə ** nömrəli, ##.##.2024-cü il tarixli Əlavə razılaşmanın məzmununda qeyd edilmişdir ki, tərəflər arasında imzalanmış ## ###### 2024-cü il tarixli ****** nömrəli alqısatqı müqaviləsinin 16-cı bəndində qeyd olunan satıcıya məxsus bank rekvizitlərinə aşağıdakı qaydada düzəliş edilsin: İddiaçı Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti Hesab nömrəsi: AZ63UBAZ01905227540040AZN001 Hesab valyutası: AZN Bank adı: UNIBANKCB WIFT: UBAZAZ22 Müxbir hesab: AZ46NABZ01350100000000015944 Alan bankın kodu: 505754. Sözügedən razılaşma hər iki tərəfin imzası və möhürü ilə təsdiqlənmişdir.
9. Tərəflər arasında bağlanmış ##.##.2024-cü il tarixdə ****** nömrəli alqı-satqı müqaviləsinə ** nömrəli, ##.##.2025-ci il tarixli Əlavə razılaşmanın məzmunundan görünür ki, tərəflər mal(lar) (1. Malın adı: Armatur A500C/F12-F28, miqdarı (ton): 123,200, vahidin qiyməti (AZN) 940, ümumi məbləğ (AZN) – daşınma daxil: 115808 manat, 2. Malın adı: Armatur Armatur A500C/F12-F28, miqdarı (ton): 465,050, vahidin qiyməti (AZN) 950, ümumi məbləğ (AZN) – daşınma daxil: 441797,50 manat) razılığa gəlmişlər. Həmçinin Razılaşmada qeyd edilmişdir ki, ümumi məbləğ: 557605,50 manat (beş yüz əlli yeddi min altı yüz beş manat əlli qəpik). Qiymətə ƏDV daxil deyildir. Qeyd: X4 qeyd olunan miqdarlarda ± 10% dəyişiklik ola bilər. Ödəniş qaydası: 100% əvvəlcədən ödəniş. Təhvil verilmə qaydası: Ödəniş olunduqdan sonra 1 (bir) həftə ərzində. DAP 2020 Sea Breaze. Sözügedən razılaşma hər iki tərəfin imzası və möhürü ilə təsdiqlənmişdir.
10. Tərəflər arasında bağlanmış ##.##.2024-cü il tarixdə ****** nömrəli alqı-satqı müqaviləsinə ** nömrəli, ##.##.2025-ci il tarixli Əlavə razılaşmanın məzmunundan görünür ki, tərəflər mal(lar) (1. Malın adı: Armatur F12-F28, miqdarı (ton): 1063,8, vahidin qiyməti (AZN) 940 (ƏDV xaric)) barədə razılığa gəlmişlər. Həmçinin Razılaşmada qeyd edilmişdir ki, 2. Ödəniş şərtləri: Bank təminatı qarşısında hər tədarük olunan məhsulun elektron qaiməsi sistemə vurulduğu tarixdən 21 təqvim günündən gec olmayaraq. Alıcı tərəfindən bu Əlavə üzrə ödənişlərin təminatı qismində 1000000 (bir milyon) manat məbləğində geri çağırılmayan və şərtsiz bank təminatı təqdim ediləcəkdir. Belə bank təminatının təqdim edilməməsi, təqdim edilmiş bank təminatının etibarlı olmaması və ya satıcının və müqavilənin tələblərinə uyğun gəlməməsi halında satıcı bu Əlavə üzrə öhdəliklərinin icrasından və belə azadetmə nəticəsində alıcıya dəymiş zərərin, hesablanmış cərimənin və ya bu müqavilə üzrə hər-hansı digər ödənişin ödənilməsi öhdəliyindən azad edilir. 3. Malların təhvil şərti və yeri: Malların hazır olduğuna dair satıcı tərəfindən bildiriş verildiyindən 7 iş günü ərzində İncoterms 2020 DAP SeaBreaze. 4. Malların təhvil qaydası: Təhvil təslim aktı ilə. 5. Əlavə şərtlər: Tolerans ±5% 6.100% Avans qaydasında malların dəyəri öncədən ödənilən hallar istisna olmaqla, satılan mallara görə ödənişin və ya bu müqavilə ilə nəzərdə tutulan cərimələrin tam həyata keçirilməsinədək olan dövr ərzində malların dəyərinin ifadə olunduğu valyutanın xarici valyutaya (ABŞ dolları, Avro və s) görə rəsmi və ya gizli devalvasiya və ya inflyasiyası baş verərsə, satıcı malların qiymətlərini və ya cərimələri devalvasiya və ya inflyasiya həcmində artırmaqla, müəyyən etdiyi yeni qiymətlər əsasında tərtib etdiyi yeni elektron qaimə-fakturanı (və ya Əlavə razılaşmaya düzəlişi) alıcıya təqdim edir və alıcı həmin qaimə-faktura üzrə malların dəyərini və cərimələri 3 (üç) iş günü ərzində satıcıya ödəyir. 7. 5.X1 Azərbaycan dilində olmaqla, 2 (iki) əsl nüsxədə hazırlanmışdır və tərəflərin hər birində 1 (bir) nüsxə saxlanılır. 8. X3 tərəflər arasında qarşılıqlı qaydada imzalandığı və möhürləndiyi andan etibarən qüvvəyə minir və Əsas Müqavilənin ayrılmaz tərkib hissəsidir. Sözügedən razılaşma hər iki tərəfin imzası və möhürü ilə təsdiqlənmişdir.
11. Tərəflər arasında bağlanmış ##.##.2024-cü il tarixdə ****** nömrəli alqı-satqı müqaviləsinə ** nömrəli, ##.##.2025-ci il tarixli Əlavə razılaşmanın məzmununda qeyd edilmişdir ki, tərəflər arasında imzalanmış ## ###### 2024-cü il tarixli ****** nömrəli alqısatqı müqaviləsinin 16-cı bəndində qeyd olunan satıcıya məxsus bank rekvizitlərinə aşağıdakı qaydada düzəliş edilsin: “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti Hesab nömrəsi: AZ78UBAZ17568203840030AZN002, VÖEN: **********, Hesab valyutası: AZN, Bank adı: UNIBANK CB, SWIFT: UBAZAZ22, TIN:1300017201, Müxbir hesab: AZ46NABZ01350100000000015944, alan bankın kodu: 505754. Tərəflər arasındaimzalanmış ## ###### 2024-cü il tarixli, ****** nömrəli alqı-satqı müqaviləsində “xxxx” MMC olaraq qeyd edilən hüquqi şəxsin adının “xxxx” MMC olmasını tərəflər qəbul edirlər. Sözügedən razılaşma hər iki tərəfin imzası və möhürü ilə təsdiqlənmişdir.
12. Tərəflər arasında bağlanmış ##.##.2024-cü il tarixdə ****** nömrəli alqı-satqı müqaviləsinə ** nömrəli, ##.##.2025-ci il tarixli Əlavə razılaşmanın məzmununda qeyd edilmişdir ki, tərəflər arasında imzalanmış ## ###### 2024-cü il tarixli ****** nömrəli alqısatqı müqaviləsinin 16-cı bəndində qeyd olunan satıcıya məxsus bank rekvizitlərinə aşağıdakı qaydada düzəliş edilsin: Müştərinin adı “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti, Valyuta AZN, Hesab nömrəsi AZ08UBAZ17568203840030AZN001, VÖEN **********, Benefısiar bank UNIBANK CB, SWIFT ünvan: UBAZAZ22 (Baku, AZ, Azerbaijan), TIN:1300017201 SWIFT kod UBAZAZ22 BİK kod 502542, Müxbir hesab AZ46NABZ01350100000000015944. Sözügedən razılaşma İddiaçı MMC tərəfindən imzalanaraq möhür ilə təsdiqlənmişdir.
13. “xxxx” KB ASC tərəfindən tərtib edilmiş ##.##.2025-ci il tarixli, KBİD-OUT06009- 2025 nömrəli arayışda qeyd edilmişdir ki, “xxxx” MMC tərəfindən İddiaçı MMC-nin AZ**UBAZ**************AZN*** nömrəli hesabına ##.##.2024-cü il tarixdə 900000 manat, ##.##.2024-cü il tarixdə 25000 manat, ##.##.2024-cü il tarixdə 38291,83 manat, ##.##.2025ci il tarixdə 22540 manat, ##.##.2025-ci il tarixdə 340000 manat, ##.##.2025-ci il tarixdə 30000 manat, ##.##.2025-ci il tarixdə 81050 manat, ##.##.2025-ci il tarixdə 100 manat, ##.##.2025ci il tarixdə 30000 manat, ##.##.2025-ci il tarixdə 17935,50 manat, ##.##.2025-ci il tarixdə 1000000 manat məbləğlərində pul vəsaiti köçürülmüşdür.
14. “xxxx” KB ASC tərəfindən tərtib və təsdiq edilmiş ##.##.2025-ci il tarixli, 666902725 (*) nömrəli ödəniş tapşrığından görünür ki, İddiaçı MMC tərəfindən X2 Bürosunun AZ**AIIB******************** nömrəli hesabına 1500 manat məbləğində pul vəsaiti köçürülmüşdür.
15. Həmçinin iş materiallarına elektron qaimələr, köçürmənin aparılması haqqında bildirişlər əlavə edilmişdir.
16. İddiaçı MMC tərəfindən “xxxx” MMC-yə göndərilmiş ##.##.2025-ci il tarixli, **/** nömrəli pretenziya məktubundan görünür ki, borc məbləğinin 10 gün müddətində ödənilməsi tələb olunmuş, əks təqdirdə məhkəməyə müraciət olunacağı ilə bağlı xəbərdarlıq edilmişdir. Birinci instansiya məhkəməsindəki icraat:
17. İddiaçı İddiaçı Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti cavabdeh “xxxx” Məhdud Məhdud Cəmiyyətinə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, cavabdeh tərəfindən ## ###### 2024-cü il tarixli, ******** nömrəli alqı-satqı müqaviləsi üzrə öhdəliklərin icra edilməməsi nəticəsində ödənilməli olan 153259,08 manat məbləğində əsas borcun, həmin vəsaitin ödənilməsinin gecikdirilməsinə görə hesablanmış 25900,78 manat dəbbə pulunun, hüquqi yardım üçün çəkilmiş 1500 manat və iddiaçı tərəfindən ödənilmiş 470,66 manat dövlət rüsumu olmaqla, ümumilikdə 181.130,52 manat məbləğində pulun cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
18. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, İddiaçı MMC ilə “xxxx” MMC arasında ## ###### 2024-cü il tarixində ****** nömrəli alqı-satqı müqaviləsi imzalanmışdır. Müqavilənin 1.1-ci bəndinə əsasən satıcı müqaviləyə qoşmalarda göstərilən malları təqdim etməyi, alıcı isə həmin malları razılaşdırılmış qiymətlərlə almağı öhdəsinə götürmüşdür. MT2412 11235970, MT2412 11237259, MT2412 11238417, MT2412 11240175, MT2412 11243498, MT2412 ******** nömrəli ##.##.2024 tarixli elektron qaimələr üzrə - 185049,08 manat; MT2412 11366789, MT2412 11369584, MT2412 11377093, MT2412 11381457, MT2412 11389189, MT2412 11394446, MT2412 11394605, MT2412 11400273, MT2412 11405038, MT2412 11409187, MT2412 11409872, MT2412 ******** nömrəli ##.##.2024 tarixli elektron qaimələr üzrə - 370663,66 manat; MT2412 11458959, MT2412 11464085, MT2412 11465241, MT2412 11483489, MT2412 11489859, MT2412 ******** nömrəli ##.##.2024 tarixli elektron qaimələr üzrə - 184.483,56 manat; MT2412 11546749, MT2412 11547727, MT2412 11550637, MT2412 ******** nömrəli ##.##.2024 tarixli elektron qaimələr üzrə - 123722,12 manat; MT2412 11575278, MT2412 11588620, MT2412 11588593, MT2412 ******** nömrəli ##.##.2024 tarixli elektron qaimələr üzrə - 122088,40 manat; MT2412 12024587, MT2412 ******** nömrəli ##.##.2024 tarixli elektron qaimələr üzrə - 61892,47 manat; MT2412 ******** nömrəli ##.##.2024 tarixli elektron qaimə üzrə - 31354,67 manat; MT2412 12344688, MT2412 ******** nömrəli ##.##.2024 tarixli elektron qaimələr üzrə - 56802,84 manat; MT2501 10246748, MT2501 10247159, MT2501 ******** nömrəli ##.##.2025 tarixli elektron qaimələr üzrə - 86.167,14 manat; MT2502 11008626, MT2502 11009559, MT2502 11011855, MT2502 ******** nömrəli ##.##.2025 tarixli elektron qaimələr üzrə - 108.120,45 manat; MT2502 11027263, MT2502 11027429, MT2502 11028497, MT2502 11034945, MT2502 11036718, MT2502 11071944, MT2502 11079360, MT2502 11083015, MT2502 11087012, MT2502 ******** nömrəli ##.##.2025 tarixlielektron qaimələr üzrə - 276438,60 manat; MT2502 11106330, MT2502 ******** nömrəli ##.##.2025 tarixli elektron qaimələr üzrə - 54368,50 manat; MT2502 11137206, MT2502 11137567, MT2502 ******** nömrəli ##.##.2025 tarixli elektron qaimələr üzrə - 82393,50 manat; MT2502 11252609, MT2502 11253203, MT2502 11263519, MT2502 11318797, MT2502 ******** nömrəli ##.##.2025 tarixli elektron qaimələr üzrə - 136653,44 manat; MT2502 11719059, MT2502 11719688, MT2502 11720036, MT2502 11722275, MT2502 11722781, MT2502 11729179, MT2502 11732012, MT2502 11734741, MT2502 11743934, MT2502 11772298, MT2502 11776902, MT2502 11782906, MT2502 11786166, MT2502 11787426, MT2502 11790026, MT2502 11792764, MT2502 11793539, MT2502 11797444, MT2502 11802259, MT2502 11806637, MT2502 11806895, MT2502 11812840, MT2502 11813882, MT2502 11816817, MT2502 ******** nömrəli ##.##.2025 tarixli elektron qaimələr üzrə - 676556,54 manat; MT2502 11849874, MT2502 11850531, MT2502 11852586, MT2502 11853967, MT2502 11858426, MT2502 11868189, MT2502 11870408, MT2502 11873757, MT2502 11877766, MT2502 11881015, MT2502 11881924, MT2502 11886645, MT2502 11902104, MT2502 ******** nömrəli ##.##.2025 tarixli elektron qaimələr üzrə - 381287,50 manat; ümumilikdə Müqavilə üzrə 2938042,47 manat (ƏDV daxil) dəyərində mal alıcıya çatdırılmışdır. MT2502 ******** nömrəli ##.##.2025 tarixli elektron qaimə üzrə 4949,17 manat əsas məbləğ, MT2502 seriya nömrəli (qaimə nömrələri ardıcıllıqla – 11722781, 11729179, 11732012, 11734741, 11743934, 11772298, 11776902, 11782906, 11786166, 11787426, 11790026, 11792764, 11793539, 11797444, 11802259, 11806637, 11806895, 11812840, 11813882, 11816817, 11820562, 11849874, 11850531, 11852586, 11853967, 11858426, 11868189, 11870408, 11873757, 11877766, 118810151, 1881924, 11886645, 11902104, 11908553) ##.##.2025 və ##.##.2025 tarixli elektron qaimələr üzrə 148,309.91 manat (ƏDV ödənişi), ümumilikdə 153259,08 manat dəyərindəki məbləğ bu məktubun göndərildiyi tarixədək ödənilməmiş olaraq qalmaqdadır. Müqavilənin 4.4-cü bəndində və Əlavə № **-in 2-ci bəndində göstərildiyi kimi, təqdim olunmuş elektron qaimə üzrə ödəniş hər bir təqdimetmə tarixindən 21 gün ərzində həyata keçirilməli idi. Gecikdirilmiş ödəniş üçün isə mal dəyərinin hər gecikmə günü üzrə 0.1%-i həcmində dəbbə pulu tətbiq olunur. Yuxarıda qeyd edilmiş elektron qaimələr üzrə ödənişlərin gecikdirilməsi səbəbilə Müqavilənin 4.4-cü bəndinin tələblərinə əsasən hesablanmış cərimənin cəmi məbləği 25900,78 (153,259.08 x 169 x 0.1%) manat təşkil edir. İddiaçı tərəfindən pozulmuş hüquqlarının bərpası üçün müvafiq məhkəməyə müraciət edilməsi məqsədilə cavabdehə ## #### 2025-ci il tarixində **/** nömrəli pretenziya məktubu göndərilmişdir. Lakin qeyd edilən pretenziya məktubunun çatdırılmasından sonra məsələnin həllinə dair cavabdeh tərəfindən heç bir addım atılmamış və pretenziya məktubu cavabsız qalmışdır.
19. İddia tələbinin maddi hüquqi əsası kimi Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 21.2, 157.4, 442, 445.1, 448.1, 1096.1, 1096.2, 1097.1-ci maddələrinə istinad olunmuşdur.
20. Daha sonra iddiaçı Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 53-cü maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, cavabdeh tərəfindən ## ###### 2024-cü il tarixli, ******** nömrəli alqı-satqı müqaviləsi üzrə öhdəliklərin icra edilməməsi nəticəsində ödənilməli olan 114083,77 manat məbləğində əsas borc və 2938042,47 manat (ƏDV daxil) məbləğində əsas borcun gecikdirilməsinə görə hesablanmış 47654,26 manat cərimə məbləği, hüquqi yardımın göstərilməsi haqqında müqavilə üzrə ödənilmiş 1500 manat və ödənilmiş 470,66 manat dövlət rüsumu olmaqla, ümumilikdə 163708,70 manat məbləğində pulun cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
21. İddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizə onunla əsaslanıdırılmışdır ki, cavabdeh tərəfindən ##.##.2025–##.##.2025-ci il tarixlərində 39175,31 manat məbləğində ödənişin icra edildiyini nəzərə alaraq, iddia tələbinin həcminin aşağıdakı qaydada dəqiqləşdirilməsi nəzərə alınır. İddiaçı MMC ilə “xxxx” MMC arasında ## ###### 2024-cü il tarixində ****** nömrəli alqı-satqı müqaviləsi (bundan sonra “müqavilə”) imzalanmışdır. Müqavilənin 1.1-ci bəndinə əsasən satıcı müqaviləyə qoşmalarda göstərilən malları təqdim etməyi, alıcı isə həmin malları razılaşdırılmış qiymətlərlə almağı öhdəsinə götürmüşdür. İddiaçı tərəfindən müqavilə üzrə razılaşdırılmış mallar ##.##.2025, ##.##.2025, ##.##.2025-ci il tarixli təhvil-təslim aktına əsasən cavabdehə təhvil verilmişdir. Təhvil-təslim aktlarına əsasən iddiaçı tərəfindən cavabdehə təqdim edilmiş malların dəyərinin ödənilməsi məqsədilə: MT2412 11235970, MT2412 11237259, MT2412 11238417, MT2412 11240175, MT2412 11243498, MT2412 ******** nömrəli ##.##.2024 tarixli elektron qaimələr üzrə - 185049,08 manat; MT2412 11366789, MT2412 11369584, MT2412 11377093, MT2412 11381457, MT2412 11389189, MT2412 11394446, MT2412 11394605, MT2412 11400273, MT2412 11405038, MT2412 11409187, MT2412 11409872, MT2412 ******** nömrəli ##.##.2024 tarixli elektron qaimələr üzrə - 370.663,66 manat; MT2412 11458959, MT2412 11464085, MT2412 11465241, MT2412 11483489, MT2412 11489859, MT2412 ******** nömrəli ##.##.2024 tarixli elektron qaimələr üzrə - 184.483,56 manat; MT2412 11546749, MT2412 11547727, MT2412 11550637, MT2412 ******** nömrəli ##.##.2024 tarixli elektron qaimələr üzrə - 123.722,12 manat; MT2412 11575278, MT2412 11588620, MT2412 11588593, MT2412 ******** nömrəli ##.##.2024 tarixli elektron qaimələr üzrə - 122088,40 manat; MT2412 12024587, MT2412 ******** nömrəli ##.##.2024-cü il tarixli elektron qaimələr üzrə - 61.892,47 manat; MT2412 ******** nömrəli ##.##.2024 tarixli elektron qaimə üzrə - 31.354,67 manat; MT2412 12344688, MT2412 ******** nömrəli ##.##.2024 tarixli elektron qaimələr üzrə - 56.802,84 manat; MT2501 10246748, MT2501 10247159, MT2501 ******** nömrəli ##.##.2025 tarixli elektron qaimələr üzrə - 86167,14 manat; MT2502 11008626, MT2502 11009559, MT2502 11011855, MT2502 ******** nömrəli ##.##.2025 tarixli elektron qaimələr üzrə - 108.120,45 manat; MT2502 11027263, MT2502 11027429, MT2502 11028497, MT2502 11034945, MT2502 11036718, MT2502 11071944, MT2502 11079360, MT2502 11083015, MT2502 11087012, MT2502 ******** nömrəli ##.##.2025-ci il tarixli elektron qaimələr üzrə - 276438,60 manat; MT2502 11106330, MT2502 ******** nömrəli ##.##.2025 tarixli elektron qaimələr üzrə - 54.368,50 manat; MT2502 11137206, MT2502 11137567, MT2502 ******** nömrəli ##.##.2025 tarixli elektron qaimələr üzrə - 82393,50 manat; MT2502 11252609, MT2502 11253203, MT2502 11263519, MT2502 11318797, MT2502 ******** nömrəli ##.##.2025 tarixli elektron qaimələr üzrə - 136653,44 manat; MT2502 11719059, MT2502 11719688, MT2502 11720036, MT2502 11722275, MT2502 11722781, MT2502 11729179, MT2502 11732012, MT2502 11734741, MT2502 11743934, MT2502 11772298, MT2502 11776902, MT2502 11782906, MT2502 11786166, MT2502 11787426, MT2502 11790026, MT2502 11792764, MT2502 11793539, MT2502 11797444, MT2502 11802259, MT2502 11806637, MT2502 11806895, MT2502 11812840, MT2502 11813882, MT2502 11816817, MT2502 ******** nömrəli ##.##.2025 tarixli elektron qaimələr üzrə - 676.556,54 manat; MT2502 11849874, MT2502 11850531, MT2502 11852586, MT2502 11853967, MT2502 11858426, MT2502 11868189, MT2502 11870408, MT2502 11873757, MT2502 11877766, MT2502 11881015, MT2502 11881924, MT2502 11886645, MT2502 11902104, MT2502 ******** nömrəli ##.##.2025 tarixli elektron qaimələr üzrə - 381.287,50 manat; ümumilikdə müqavilə üzrə 2938042,47 manat (ƏDV daxil) dəyərində mal iddiaçı tərəfindən cavabdehin mülkiyyətinə verilmişdir. Eyni zamanda, müqavilənin 4.4-cü bəndində və Əlavə № **-in 2-ci bəndinin tələblərinə əsasən cavabdeh malların dəyərini Əlavə Razılaşma imzalandığı tarixdən 21 gün ərzində ödəməlidir. Göstərilən müddətin pozulduğu halda, ödənişin hər gecikmiş günü üçün malların dəyərinin 0,1% məbləğində dəbbə pulu hesablanır. - ##.##.2025-ci il tarixli MT2501 seriyalı10247159 və ******** nömrəli elektron qaimə əsasında ödənilməli olan 57504,35 manat məbləğində ödəniş ##.##.2025-ci il tarixinədək icra edilməli olsa da, 38 gün gecikmə ilə ##.##.2025-ci il tarixində; - ##.##.2025-ci il tarixli MT2502 seriyalı 11106330 və ******** nömrəli elektron qaimə əsasında ödənilməli olan 57504,35 manat məbləğində ödəniş ##.##.2025-ci il tarixinədək icra edilməli olsa da, 3 gün gecikmə ilə ##.##.2025-ci il tarixində; - ##.##.2025-ci il tarixli MT2502 seriyalı 11252609, 11253203, 11263519, 11318797 və ******** nömrəli elektron qaimələr əsasında ödənilməli olan 132457,28 manat məbləğində ödəniş ##.##.2025-ci il tarixinədək ödənilməli olsa da, 8657,46 manat həcmində hissəsi 1 gün gecikmə ilə ##.##.2025-ci il tarixində, 108471,17 manat həcmində hissəsi 50 gün gecikmə ilə ##.##.2025-ci il tarixində, 2875,53 manat həcmində hissəsi 70 gün gecikmə ilə ##.##.2025-ci il tarixində, 16649,28 manat həcmində hissəsi 87 gün gecikmə ilə ##.##.2025-ci il tarixində; - ##.##.2025-ci il tarixli MT 2502 seriyalı 11719059, 11719688, 11720036, 11722275, 11722781, 11729179, 11732012, 11734741, 11743934, 11772298, 11776902, 11782906, 11786166, 11787426, 11790026, 11792764, 11793539, 11797444, 11802259, 11806637, 11806895, 11812840, 11813882, 11816817, ******** nömrəli elektron qaimələr əsasında ödənilməli olan 676556,54 manat həcmində hissəsi ##.##.2025-ci il tarixində ödənilməli olsa da, 573353 manat həcmində hissəsi 23 gün gecikmə ilə ##.##.2025-ci il tarixində 4069,26 manat həcmində hissəsi 60 gün gecikmə ilə ##.##.2025-ci il tarixində; - ##.##.2025-ci il tarixli MT 2502 seriyalı 11849874, 11850531, 11852586, 11853967, 11858426, 11868189, 11870408, 11873757, 11877766, 11881015, 11881924, 11886645, 11902104, ******** nömrəli elektron qaimələr əsasında ödənilməli olan 381287,50 manat həcmində hissəsi ##.##.2025-ci il tarixində ödənilməli olsa da, 318175,83 manat həcmmində hissəsi 49 gün gecikmə ilə ##.##.2025-ci il tarixində həyata keçirilmiş, 63111,67 manat hissəsi isə bu ərizənin verildiyi tarixədək ödənilməmiş olaraq qalmışdır. Müqavilənin 4.4-cü bəndini nəzərə alaraq, bu ərizənin verildiyi tarixədək: - ##.##.2025-ci il tarixli MT2502 seriyalı 10247159 və ******** nömrəli elektron qaimə üzrə 2185,15 manat (57504,35*0.1%*38gün); - ##.##.2025-ci il tarixli MT2502 seriyalı 11106330 və ******** nömrəli elektron qaimə üzrə 172,51 manat (57504,35*0.1%*3gün); - ##.##.2025-ci il tarixli MT2502 seriyalı 11252609, 11253203, 11263519, 11318797 və ******** nömrəli elektron qaimələr üzrə 8,66 manat (8657,46*0.1%*1gün), 542,35 manat (108471,17*0.1%*50gün), 201.29 manat (2875,53*0.1%*70gün) və 1448,49 manat (16649,28*0.1%*87gün), ümumilikdə 2200,80 manat; - ##.##.2025-ci il tarixli MT 2502 seriyalı 11719059, 11719688, 11720036, 11722275, 11722781, 11729179, 11732012, 11734741, 11743934, 11772298, 11776902, 11782906, 11786166, 11787426, 11790026, 11792764, 11793539, 11797444, 11802259, 11806637, 11806895, 11812840, 11813882, 11816817, ******** nömrəli elektron qaimələr üzrə 13187,12 manat (573353,00*0.1%*23gün) və 244,16 manat (4069,26*0.1%*60gün), ümumilikdə 13431,28 manat; - ##.##.2025-ci il tarixli MT 2502 seriyalı 11849874, 11850531, 11852586, 11853967, 11858426, 11868189, 11870408, 11873757, 11877766, 11881015, 11881924, 11886645, 11902104, ******** nömrəli elektron qaimələr üzrə 15590,62 manat (318175,83*0.1%*49gün) və 14073,90 manat (63111,67*0.1%*223gün), ümumilikdə 29664,52 manat. Cavabdehin 2938042,47 manat məbləğində ödəniş öhdəliyini vaxtında yerinə yetirməməsi səbəbindən 47654,26 manat məbləğində cərimə hesablanmışdır. İddiaçı tərəfindən borc məbləğinin və həmən borc məbləğinə hesablanmış cərimə məbləğinin ödənilməsi barədə cavabdehə dəfələrlə şifahi və yazılı tələb bildirilmişdir. Qeyd edilən tələblərə cavabdeh tərəfindən hər hansı münasibət bildirilməmişdir. Bu səbəblə iddiaçı tərəfindən cavabdehə ## #### 2025-ci il tarixində **/** nömrəli pretenziya məktubu təqdim edilmiş və müqavilə üzrə mal dəyərinin və mal dəyərinin ödənilməsinin gecikdirilməsi üçün hesablanmış məbləğin ödənilməsi tələb edilmişdir. Qeyd edilənpretenziya məktubunun təqdim edilməsindən ötən müddət ərzində cavabdeh tərəfindən pretenziya məktubuna hər hansı yazılı və ya şifahi münasibət bildirilməmişdir.
22. Cavabdeh tərəfindən iddiaya qarşı etiraz daxil olmuşdır. Etiraz onunla əsaslandırılmışdır ki, iddia tələbi əsassız olduğu üçün təmin edilməməlidir. Bununla bağlı aşağıdakı xüsusatlar diqqətə çatdırılır: 1. İddiaçının məhkəməyə təqdim etdiyi iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizədə qeyd edilmişdir ki, cavabdeh ## ###### 2024-cü il tarixli alqısatqı müqaviləsi üzrə öhdəliklərini icra etməməsinə görə iddiaçıya 114083,77 manat pul ödəməlidir. Hansı ki, bu məbləğin 4949,17 manat hissəsinin əsas borc, 109134,60 manat hissəsinin ƏDV borcu olduğu qeyd edilmişdir. Bildirilir ki, iddiaçının cavabdehə təqdim etdiyi elektron qaimələr üzrə ƏDV-nin ümumi məbləği 448175,97 manat təşkil edir (buna dair bütün qaimələr bu etiraza əlavə olunaraq məhkəməyə təqdim edilir). Sözügedən məbləğin 348188,35 manat hissəsi cavabdeh tərəfindən iddiaçıya ödənilmişdir. ƏDV-nin ümumi məbləğindən ödənilmiş ƏDV borcunu çıxdıqda 99987,62 manat qalır (448175,97 manat – 348188,35 manat=99987,62). Lakin iddiaçı iddia ərizəsində 109134,60 manat ƏDV borcunun olduğunu qeyd edib. Cavabdeh tərəfindən ƏDV məbləğinin ödənilməsinə dair bütün təsdiqedici sənədlər bu etiraza əlavə olunaraq məhkəməyə təqdim edilir. 2. İddiaçı tərəfindən tələb edilən cərimə məbləği ilə bağlı qeyd edilir ki, cərimə məsələsi tərəflər arasında bağlanan müqavilənin 4.4-cü bəndinə əsasən tənzimlənməlidir. Həmin bəndə əsasən alıcı mallar üzrə ödənişləri bu müqavilənin qoşmalarında müəyyən olunmuş vaxtda həyata keçirmədikdə, satıcının hər gecikdirilmiş günə görə ödənilməyən məbləğin 0,1 faizi məbləğində dəbbə pulu tətbiq etmək hüququ vardır, ödənişin gecikdirilməsinə görə dəbbə pulu heç bir halda malların dəyərinin 5 faizindən çox ola bilməz. Cərimə ilə bağlı yuxarıda qeyd etdiyim müddəadan da göründüyü kimi müqavilə üzrə ödəniş müddətləri müqavilənin qoşmalarında müəyyən edilməlidir. İddiaçı tərəfindən məhkəməyə sözügedən müqavilə üzrə 7 ədəd Əlavə razılaşma təqdim edilmişdir. Hansı ki, həmin əlavə razılaşmaların cəmi 3-də (Əlavə razılaşma N° 01, 04, 05) malın adı, ödəniş şərti qeyd edilib. Həmçinin, iddiaçı məhkəməyə cavabdeh tərəfindən dəyərinin ödənilmədiyini iddia etdiyi elektron qaimələr təqdim edib. Sözügedən əlavə razılaşmalarda və elektron qaimələrdə qeyd edilən malların adını müqayisə etdikdə açıq-aşkar görünür ki, bu mallar fərqli mallardır. Belə olan halda, bu nəticəyə gəlmək olar ki, əlavə razılaşmada qeyd edilən ödəniş müddətləri məhz həmin əlavə razılaşmada qeyd edilən mallar üzrə ödənişin edilməsi müddətini tənzimləyir. Bu baxımdan, indiki halda əlavə razılaşmada qeyd edilən ödəniş müddətlərini nəzərə alaraq elektron qaimələrdəki məbləğlər üzrə cərimə məbləğinin hesablanması tamamilə absurddur. Ən əsası, iddiaçı iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsinə dair ərizədə hər bir elektron qaiməni müvafiq əlavə razılaşma ilə uzlaşdırıb cəriməni hesablamalı idi, çünki ödəniş müddətləri məhz əlavə razılaşmalarda ifadə olunub. İddiaçı isə pərakəndə formada rəqəmlər və sənədər etməkə qeyri-müəyyən hesablama aparmışdır. Hətta, sözügedən əlavə razılaşmalarda və elektron qaimələrdə qeyd edilən malların adı eyni olsaydı da belə, cərimə məbləğləri iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsinə dair ərizədə düzgün hesablanmayıb. Yuxarıda da qeyd edildiyi kimi, müqaviləyə əsasən ödənişin gecikdirilməsinə görə dəbbə pulu heç bir halda malların dəyərinin 5 faizindən çox ola bilməz.İndiki halda, iddiaçı cərimə məbləğlərini hesablayan zaman cərimə məbləğinin yuxarı həddinin hər bir elektron qaimə üzrə malların dəyərinin 5 faizi ilə hüdudlandığını nəzərə almayıb və şişirdilmiş məbləğlər qeyd edib. Hətta, sözügedən əlavə razılaşmalarda və elektron qaimələrdə qeyd edilən malların adı eyni olsaydı da belə, cərimə məbləğləri iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsinə dair ərizədə düzgün qaydada hesablanmayıb. Yuxarıda da qeyd edildiyi kimi, alıcı mallar üzrə ödənişləri bu müqavilənin qoşmalarında müəyyən olunmuş vaxtda həyata keçirməlidir, əks halda cərimə tətbiq oluna bilər. Hansı ki, həmin əlavərazılaşmaların cəmi 3-də (Əlavə razılaşma № **, 04, 05) ödəniş müddəti qeyd edilib. Hansı ki, həmin Əlavələrdə qeyd edilən mələğlərə ƏDV-nin daxil olmadığı qeyd edilib. Belə olan halda, cərimə məbləğləri hesablanan zaman ƏDV xaric hesablanmalı idi. Çünki, ödəniş şərtinin müəyyən edilyi Əlavə razılaşmalarda qeyd edilən məbləğlərə ƏDV daxil deyil, iddiaçı isə bu halı nəzərə almayıb. İddia tələbinin dəqiqləşdirilməsinə dair ərizənin 3-cü səhifəsində qeyd edilib ki, ##.##.2025-ci il tarixli MT2501 seriyalı 10247159 və ******** nömrəli elektron qaimə əsasında ödənilməli olan 57504,35 manat məbləğində ödəniş ##.##.2025-ci il tarixinədək icra edilməli olsa da, 38 gün gecikmə ilə ##.##.2025-ci il tarixində ödənilib. Qeyd edilən qaimələr üzrə hesablanan cərimə məbləğləri ilə bağlı bildirmək istəyir ki, əlavə razılaşmalarda və elektron qaimələrdə qeyd edilən malların adı eyni olsaydı belə, cərimə bu cür hesablana bilməzdi. Çünki, həmin qaimələrin tərtib olunduğu tarixdə, yəni ##.##.2025-ci il tarixində tərəflər arasında malların ödəniş müddətini müəyyən edən yalnız 1 əlavə razılaşma bağlanmışdı. Həmin əlavə razılaşma ##.##.2024-cü il tarixində imzalanan Əlavə razılaşma № **-dir. Həmin əlavə razılaşmada isə cəmi 1065 manat dəyərində armaturun ödəniş şərti müəyyən edilib. Buna görə də həmin əlavədə qeyd edilən ödəniş müddəti iddiaçının dəqiqləşmə ərizəsində qeyd etdivi ##.##.2025-ci il tarixli MT2501 seriyalı 10247159 və ******** nömrəli elektron qaimələr əsasında ödənilməli olan 57504.35 manat məbləğində ödənişə şamil edilə bilməz. Çünki həmin əlavə razılaşmadakı ödəniş müddəti məhz həmin əlavədə qeyd edilən dəyərdə olan mala aiddir, yəni 1065 manat dəyərində olan mala aiddir. İddia tələbinin dəqiqləşdirilməsinə dair ərizənin 3-cü səhifəsində qeyd edilmişdir ki, ##.##.2025-ci il tarixli MT 2502 seriyalı 11849874, 11850531, 11852586, 11853967, 11858426, 11868189, 11870408, 11873757, 11877766, 11881015, 11881924, 11886645, 11902104, ******** nömrəli elektron qaimələr əsasında ödənilməli olan 381287,50 manat həcmində hissəsi ##.##.2025-ci il tarixində ödənilməli olsa da, 318175,83 manat həcmində hissəsi 49 gün gecikmə ilə ##.##.2025-ci il tarixində həyata keçirilmiş, 63111,67 manat hissəsi isə bu ərizənin verildiyi tarixədək ödənilməmiş olaraq qalmışdır. Qeyd edilən qaimə üzrə də düzgün formada hesablama aparılmamışdır. Belə ki, ##.##.2025-ci il tarixli qeyd edilən qaimələr tərtib edilən zaman tərəflər arasında malların ödəniş müddətini müəyyən edən ##.##.2025-ci il tarixli ** nömrəli əlavə razılaşma bağlanmışdır. Həmin razılaşmada ödənişin elektron qaimənin sistemə vurulduğu andan 21 gün ərzində edilməsi qeyd edilmişdir. İndiki halda, ##.##.2025-ci il tarixli qeyd edilən qaimələr üzrə ödənişin 318175,83 manat həcmində hissəsinin ##.##.2025-ci il tarixində edildiyi sübuta yetirilə bildiyi halda belə, bu 49 gün gecikmə yox, 22 gün gecikmə kimi qeyd edilməli idi. Çünki, elə həmin cümlədə iddiaçı qeyd edir ki, ##.##.2025-ci il tarixində ödənilməli olsa da, ödəniş gecikmə ilə ##.##.2025-ci il tarixində həyata keçirilmişdir. Bu da onu deməyə əsas verir ki, gecikmə ##.##.2025-ci il tarixindən sonra hesablanmalı idi. QEYD: şərh edilən hallar üzrə də əlavə razılaşmalarda və elektron qaimələrdə qeyd edilən malların eyni olmadığını və əlavə razılaşmalarda qeyd edilən ödəniş müddələrinin məhz həmin razılaşmalardakı mallara aid olduğunu elektron qaimələrdəki mallara isə aid olmadığını xüsusilə qeyd edilir. Beləliklə, yuxarıda şərh edilənlər onu deməyə əsas verir ki, iddiaçı iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsinə dair ərizədə qeyd etdiyi məlumatları təhrif olunmuş formada, şişirdilmiş məbləğdə, heç bir düzgün hesablanma mezanizmi olmadan hesablamışdır.
23. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2025-ci il tarixli, e-*-*(***)-****/**** saylı qətnaməsi ilə iddia qismən təmin edilmiş, cavabdeh “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətindən 4949,17 manat əsas borc, 89187,62 manat ƏDV məbləği, 300 manat cərimə, 800 manat hüquqi yardım xərci və ödənilmiş dövlət rüsumuna görə 263,80 manat manat olmaqla, ümumilikdə 95500,59 manat məbləğində pul vəsaitinin tutularaq iddiaçı İddiaçı Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə ödənilməsi, iddianın qalan hissədə təmin edilməməsi qət edilmişdir.
24. Məhkəmə gəldiyi nəticəni onunla əsaslandırmışdır ki, tədqiq olunan sübutlar əsasında məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edilib ki, tərəflər arasında alqı-satqı müqavilələrindən irəli gələn öhdəlik hüquq münasibətləri mövcud olmuşdur. Cavabdeh müqavilələrə əsasən üzərinə götürdüyü öhdəlikləri lazımi qaydada yerinə yetirməmişdir. Belə ki, iddiaçı alqı-satqı müqaviləsinə əsasən malları alıcının mülkiyyətinə versə də, cavabdeh qəbul etdiyi malların əvəzində müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini iddiaçıya ödəməmişdir. Həmin hal işdə olan, yuxarıda sadalanan sübutlarla öz təsdiqini tapır. İddia tələbinin bir hissəsini cavabdehdən ## ###### 2024-cü il tarixli, ******** nömrəli alqı-satqı müqaviləsi üzrə öhdəliklərin icra edilməməsi nəticəsində ödənilməli olan 114083,77 manat məbləğində əsas borcun tutulması təşkil edib. Məhkəmə qanunvericilik normalarını, müqavilə şərtlərini, cavabdehin alqı-satqı müqavilələrinə əsasən üzərinə götürdüyü öhdəliyi icra etmədiyini, qəbul etdiyi malın əvəzində müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini iddiaçıya ödəmək vəzifəsi daşımasını, belə olan halda isə iddiaçının həmin məbləğin ödənilməsini cavabdehdən tələb etmək hüququna malik olmasını nəzərə alaraq hesab edib ki, iddia göstərilən hissədə qismən təmin edilməli və cavabdeh “xxxx” MMC-dən 4949,17 manat əsas borc, 89187,62 manat ƏDV məbləği tutularaq iddiaçıya ödənilməli, qalan hissədə isə təmin edilməməlidir. Belə ki, məhkəmə hazırkı qənaətə gələrkən onu nəzərə almışdır ki, iddiaçı tərəf son olaraq təqdim etdiyi izahat adlı sənəddə qeyd etmişdir ki, bu günə qədər cavabdeh tərəfindən ödənilməmiş əsas borcun məbləği 4949,17 manat, ödənilməmiş ƏDV borcunun məbləği isə 89187,62 manat təşkil edir. Bundan əlavə iddiaçı cavabdehdən 47654,26 manat cərimə borcunun tutulmasını xahiş etmişdir. Göstərilən tələbə münasibətdə məhkəmə hesab edib ki, cavabdeh tərəfindən borc iddiaçıya müəyyən edilmiş müddət ərzində ödənilmədiyindən iddiaçı cavabdehdən müqavilə şərtlərinə uyğun dəbbə pulunun tutulmasını tələb etməkdə haqlıdır. Məhkəmə tələb olunan dəbbə pulunun əsas borc məbləğinə nisbətini, eləcə də tərəflərin əsaslı mənafelərini nəzərə alaraq hesab edib ki, cərimə məbləği azaldılaraq 300 manat məbləğində müəyyən edilməli, qalan hissədə isə təmin edilməməlidir. Eləcə də, hüquqi yardımın göstərilməsi haqqında müqavilə üzrə ödənilmiş 1500 manat və iddiaçı tərəfindən ödənilmiş 470,66 manat dövlət rüsumunun cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulmasını xahiş edir. Məhkəmə hesab edib ki, ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq ödənilmiş dövlət rüsumuna görə 263,80 manat manat və ağlabatan məbləğ olaraq 800 manat hüquqi yardım xərci cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir.
25. Birinci instansiya məhkəməsi işi mahiyyəti üzrə həll edərkən Mülki Məcəllənin 385.1, 386.1, 442, 448.1, 462.1, 467, 567, 598.1, 598.2-ci maddələrinə istinad etmişdir.
26. Cavabdeh həmin qətnamədən apellyasiya şikayəti verərək qətnamənin iddianın təmin edilən hissəsində ləğv edilməsi və iddia tələbinin rədd edilməsi barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
27. İddiaçı həmin qətnamədən apellyasiya şikayəti verərək qətnamənin qismən cərimə məbləği, hüquqi yardım xərcləri və iddia rüsumu ilə bağlı hissəsinin dəyişdirilərək 47654,26 manat cərimə, 1500 manat hüquqi yardım xərci və 470,66 manat iddia rüsumunun cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməsi ilə bağlı yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Apellyasiya şikayətlərinin dəlilləri:
28. Cavabdeh apellyasiya şikayətini onunla əsaslandırılmışdır ki, işin hallarından da göründüyü kimi məhkəmə 300 manat cərimə məbləğinin cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməsini qət etmişdir. Cərimə məsələsi ilə bağlı bildirir ki: Cərimə məsələsi tərəflər arasında bağlanan müqavilənin 4.4-cü bəndinə əsasən tənzimlənməlidir. Həmin bəndə əsasən Alıcı mallar üzrə ödənişləri bu Müqavilənin qoşmalarında müəyyən olunmuş vaxtda həyata keçirmədikdə, Satıcının hər gecikdirilmiş günə görə ödənilməyən məbləğin 0,1 faizi məbləğində dəbbə pulu tətbiq etmək hüququ vardır, ödənişin gecikdirilməsinə görə dəbbə pulu heç bir halda malların dəyərinin 5 faizindən çox ola bilməz. İddiaçı isə cərimənin hesablanmasına dair müqavilə şərtini təhrif edərək izahatında qeyd edir ki, cərimə məbləği hər bir qiymət razılaşma protokolu əsasında təqdim edilən mal üzrə yox, malların ümumi dəyərinə əsasən hesablanmalıdır. Bu isə tamamilə absurddur. Belə ki, maksimal 5 faiz məbləğ o halda müqavilə üzrə təqdim edilən malların ümumi dəyəri ilə müəyyən edilə bilərdi ki, müqavilədə satın alınacaq malların ümumi dəyəri, ödəniş müddətləri əvvəlcədən qeyd edilsin və həmin məbləğin 5 faizi həddində maksimal cərimə şərti nəzərdə tutulsun. İndiki halda, müqavilənin 4.4-cü bəndində də qeyd edildiyi kimi alıcı məhz müqavilənin qoşmalarında qeyd edilən müddət ərzində malların dəyərini ödəmədiyi halda cərimə oluna bilər. Yəni, hər bir cərimə konkret olaraq müqavilənin qoşması olan qiymət razılaşma protokolunda qeyd edilən müddət ərzində ödənişi edilməməsinə görə və həmin qiymət razılaşma protokolunda qeyd edilən malların dəyərinə nəzərən hesablanmalıdır. Cərimə ilə bağlı yuxarıda qeyd etdiyi müddəadan da göründüyü kimi müqavilə üzrə ödəniş müddətləri müqavilənin qoşmalarında müəyyən edilməlidir. İddiaçı tərəfindən məhkəməyə sözügedən müqavilə üzrə 7 ədəd Əlavə razılaşma təqdim edilmişdir. Hansı ki, həmin əlavə razılaşmaların cəmi 3-də (Əlavə razılaşma № **, 04, 05) malın adı, ödəniş şərti qeyd edilib. Həmçinin, iddiaçı məhkəməyə cavabdeh tərəfindən dəyərinin ödənilmədiyini iddia etdiyi elektron qaimələr təqdim edib. Sözügedən əlavə razılaşmalarda və elektron qaimələrdə qeyd edilən malların adını müqayisə etdikdə açıqaşkar görünür ki, bu mallar fərqli mallardır. Belə olan halda, bu nəticəyə gəlmək olar ki, əlavə razılaşmada qeyd edilən ödəniş müddətləri məhz həmin əlavə razılaşmada qeyd edilən mallar üzrə ödənişin edilməsi müddətini tənzimləyir. Bu baxımdan, indiki halda əlavə razılaşmada qeyd edilən ödəniş müddətlərini nəzərə alaraq elektron qaimələrdəki məbləğlər üzrə cərimə məbləğinin hesablanması tamamilə absurddur. Ən əsası, iddiaçı iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsinə dair ərizədə hər bir elektron qaiməni müvafiq əlavə razılaşma ilə uzlaşdırıb cəriməni hesablamalı idi, çünki ödəniş müddətləri məhz əlavə razılaşmalarda ifadə olunub. İddiaçı isə pərakəndə formada rəqəmlər və sənədlər etməklə qeyri-müəyyən hesablama aparmışdır. Hətta sözügedən əlavə razılaşmalarda və elektron qaimələrdə qeyd edilən malların adı eyni olsaydı da belə, cərimə məbləğləri iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsinə dair ərizədə düzgün hesablanmayıb. Şərh edilən hallar üzrə də əlavə razılaşmalarda və elektron qaimələrdə qeyd edilən malların eyni olmadığını və əlavə razılaşmalarda qeyd edilən ödəniş müddələrinin məhz həmin razılaşmalardakı mallara aid olduğunu, elektron qaimələrdəki mallara isə aid olmadığını xüsusilə qeyd edirlər. Beləliklə, yuxarıda şərh edilənlər onu deməyə əsas verir ki, iddiaçı iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsinə dair ərizədə qeyd etdiyi məlumatları təhrif olunmuş formada, şişirdilmiş məbləğdə, heç bir düzgün hesablanma mezanizmi olmadan hesablamışdır, işə baxan məhkəmə isə ümumiyyətlə cərimə məsələsini araşdırmadan əsassız olaeaq 300 manat pulun cavabdehdən tutulub iddiaçıya ödənilməsi barədə qətnamə qəbul etmişdir. İşin hallarından da göründüyü kimi məhkəmə 89187,62 manat ƏDV məbləğinin cavabdehdən tutulub iddiaçıya ödənilməsi barədə qətnamə qəbul etmişdir. Cavabdeh tərəfindən təqdim edilən sübutlardan da göründüyü kimi ## ###### 2025-ci il tarixində tarixində ümumilikdə 19800 manat ƏDV ödənişi edilmişdir və qətnamənin qəbul edildiyi günə borc məbləği 69.387.62 manat qalmışdır. Lakin, işə baxan məhkəmə bu halı nəzərə almamış və əsassız olaraq ƏDV borc məbləğini 89.187,62 manat hesablamışdır. Həmçinin, məhkəmənin diqqətinə çatdırmaq istəyirəm ki, qətnamə qəbul edildikdən sonra ümumilikdə 29.111,99 manat ƏDV borcu ödənilmişdir. Buna dair sübutlar bu apellyasiya şikayətinə əlavə edilərək məhkəməyə təqdim edilir. Yuxarıda şərh edilənlərdən də göründüyü kimi işə baxan məhkəmə ƏDV borcunu düzgün hesablamamış və cavabdehin ödədiyi 29.111,99 manat məbləği nəzərə almamışdır. Həmçinin, məhkəmə cərimə məsələsini araşdırmadan əsassız olaraq 300 manat pulun cavabdehdən tutulub iddiaçıya ödənilməsi barədə qətnamə qəbul etmişdir.
29. İddiaçı apellyasiya şikayətini onunla əsaslandırılmışdır ki, beləliklə, müqavilə və onun əlavələrindən aydın olur ki, iddiaçı tərəfindən ümumilikdə 2,938,042.47 manat (ədv daxil) dəyərində mallar cavabdehə çatdırılmışdır. İş materiallarına əlavə edilmiş təhvil-təslim aktları və qaimələrdən də məlum olduğu kimi, malların ümumi dəyəri malların dəyəri və əlavə olaraq ƏDV qiyməti üzrə hesablanmışdır. Mallar, müqavilənin əlavələrinə əsasən, hissə-hissə cavabdehə satılmışdır. Bu, iş materiallarına əlavə edilmiş və tərəflər arasında imzalanmış ##.##.2024-cü il tarixli Əlavə №*, ##.##.2025-ci il tarixli Əlavə №* və ##.##.2025-ci il tarixli Əlavə №*-də təsbit olunmuşdur. Cavabdeh, Əlavə №* və Əlavə №* üzrə iddiaçı tərəfindən ona satılmış malların ümumi dəyərinin (ədv daxil) ödənilməsini demək olar ki, problemsiz və vaxtında həyata keçirmiş, lakin əlavə №*-də müəyyən edilmiş miqdar və çeşiddə olan malların ümumi dəyərinin ödənilməsini gecikdirmişdir. Cavabdeh tərəfindən malların ümumi dəyərinin vaxtında və tam şəkildə ödənilməməsi iddiaçının maddi vəziyyətinə təsir etmişdir və o müqaviləyə əsasən əldə edəcəyi vəsaitdən məhrum olmuşdur. Müqavilənin 4.4-cü bəndində və Əlavə № **-in 2-ci bəndində göstərildiyi kimi, təqdim olunmuş elektron qaimə üzrə ödəniş hər bir təqdimetmə tarixindən 21 gün ərzində həyata keçirilməli idi. Gecikdirilmiş ödəniş üçün isə mal dəyərinin hər gecikmə günü üzrə 0.1%-i həcmində dəbbə pulu tətbiq olunur. Yuxarıda qeyd edilən işin halları barədə bildirir ki: 1. Cərimə məbləğinin təyin edilməsi Müqavilənin 4.4cü bəndinə əsasən müəyyənləşdirilir. Müqavilə müddüəsına əsasən, satıcının (İddaçının) hər gecikdirilmiş günə görə ödənilməyən məbləğin 0,1% məbləğində dəbbə pulu tətbiq etmək hüququ var. Ödənişin gecikdirilməsi ilə bağlı hesablanan dəbbə pulu malların dəyərinin 5%dən çox ola bilməz. Belə ki, satıcı tərəfindən alıcıya (cavabdeh) satılan mallar müqavilənin əlavələrində (qoşmalarında) göstərilən qiymətə satılmışdır. (MM 462) Yuxarıda qeyd edilən hallar əsasında Müqavilə müddəasında qeyd edildiyi kimi 47654,26 manat cərimə məbləği hesablanmışdır. 2. Bundan əlavə, Cavabdeh tərəfindən malların ƏDV məbləğinin vaxtında ödənilməməsi səbəbindən, İddiaçı ödənişi öz hesabından həyata keçirərək 179.000 AZN məbləğini Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin Sumqayıt Şəhər Maliyyə İdarəsinə ödəməyə məcbur olmuşdur. Bu ödəniş, iddiaçının mülki dövriyyə fəaliyyətlərindən əldə etdiyi gəlirdən istifadə edilməklə yerinə yetirilmişdir. Gecikmiş ödəniş iddiaçının maliyyə əməliyyatlarını və fəaliyyət imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdırmış, mülki dövriyyənin əsasını təşkil edən müqavilələrin icrasını təxirə salmış və böyük maliyyə zərərinə səbəb olmuşdur. Nəticədə, bu gecikmə iddiaçını gözlənilən gəlirlərdən və müvafiq xidmətlərdən tamamilə məhrum etmiş, həmçinin tərəfdaşlarla olan əlaqələrinə ciddi mənfi təsir göstərmişdir.
3. İddiaçı, məhkəmə prosesində öz hüquqlarının qorunması məqsədilə “xxxx” MMC ilə hüquqi yardım müqaviləsi bağlamışdır. Bu müqaviləyə əsasən, iddiaçı tərəfindən 1.500 manat məbləğində vəsait “xxxx” MMC-nin hesabına köçürülmüşdür. Həmin məbləğin Cavabdehdən ödənilməsi iddia ərizəsində göstərilsə də, Məhkəmə tərəfindən hüquqi yardım xərcləri əhəmiyyətli dərəcədə azaldılaraq 800 manat müəyyən edilmişdir. Lakin, hüquqi yardım üçün ödənilən xərclərin təsdiqi məqsədilə təqdim edilən ödəniş sənədi iş materiallarına əlavə edilmişdir. 4. İddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərkən iddiaçı 470,66 manat məbləğində iddia rüsumu ödəmişdir. Müvafiq ödəniş qəbzi iş materiallarına əlavə edilmişdir və həmin ödənişin həyata keçirildiyi təsdiqlənmişdir. Lakin Məhkəmə tərəfindən verilən qətnaməyə əsasən, iddia rüsumu 263,80 manat məbləğində müəyyən olunmuşdur. Tərəflər müqavilə ilə ödənişin gecikdirilməsinə görə 0,1% məbləğində dəbbə pulu və maksimum 5% həddi razılaşdırmışdır. İddiaçı, bu mexanizmə əsasən 47.654,26 manat tələb etmiş, lakin məhkəmə bu tələbi 300 manat endirmişdir. Mülki Məcəllənin 467-ci maddəsinə əsasən, dəbbə pulu tərəflərin razılaşdırdığı müqavilə məsuliyyətinin bir alətidir və məhkəmənin onu azaltması yalnız Məcəllənin 467-ci maddəsi üzrə tənasüb meyarları tətbiq olunmaqla və bu meyarların konkret faktlara və sübutlara əsaslanaraq izahı ilə mümkündür. Lakin, bu işdə məhkəmə tərəfindən azaldılma zamanı (i) müqavilənin özü ilə müəyyən edilmiş maksimum həddin (5%) və risk bölgüsünün, (ii) iddiaçının təqdim etdiyi hesablamanın metodikasının, (iii) gecikmə müddətlərinin və hissəvi ödənişlərin azaldılma nəticəsinə təsirinin necə olduğu barədə heç bir izah verilmişdir. Bu səbəbdən, dəbbə pulunun 47.654,26 AZN-dən 300 AZNə endirilməsi Mülki Məcəllənin 467-ci maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq əsaslandırılmamışdır. Beləliklə, qətnamə bu hissədə dəyişdirilməli və müqavilə şərtlərinə uyğun olaraq hesablanmış dəbbə pulu tam məbləğdə tutulmalıdır. Məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. Lakin, şikayət olunan qətnamədə cərimə məbləği, hüquqi yardım xərcləri və iddia rüsumu ödənişinin azaldılması ilə bağlı konkret və hüquqi əsaslandırma təmin edilməmişdir. Məhkəmə, azaldılma qərarını yalnız ümumi "tənasüb/mənafelər/nisbət" ifadələri ilə əsaslandırmış və bununla əlaqədar hər hansı faktiki sübut və ya hüquqi şərh təqdim etməmişdir. Mülki Prosessual Məcəllənin 217-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə qətnaməsi, yalnız konkret faktlar və sübutlar əsasında, hüquqi qiymətləndirmə aparılmaqla qəbul edilməlidir. Lakin burada, məsələn, cərimə məbləğinin azaldılması zamanı, ödənişin gecikmə müddəti, tərəflər arasında bağlanmış müqavilə şərtləri, təxirə salınmış ödənişlərin nəticələri və digər müvafiq faktlar nəzərə alınmamışdır. Məhkəmə tərəfindən bu amillər düzgün qiymətləndirilmədiyi üçün, cərimə məbləğinin, hüquqi yardım xərclərinin və iddia rüsumu ödənişinin azaldılması barədə qərar qanuni və əsaslı şəkildə izah edilməmişdir. Bu, Mülki Prosessual Məcəllənin 217-ci maddəsinin tələb etdiyi qanunilik və əsaslılıq prinsiplərinə ziddir və məhkəmənin qətnaməsinin hüquqi cəhətdən zəif əsaslandırılmasına səbəb olmuşdur. Məhkəmə, şikayət olunan qətnamə ilə aşağıdakı əsas məsələləri düzgün qiymətləndirməmiş və hüquqi əsasları nəzərə almadan nəticə çıxarmışdır: 1. Cərimə məbləğinin azaldılması: Müqavilənin 4.4-cü bəndinə və Əlavə №*-in 2-ci bəndinə əsasən, ödənişin gecikdirilməsi nəticəsində tətbiq ediləcək cərimə məbləği müəyyən olunmuşdur. Lakin, məhkəmə cəriməni 47.654,26 manatdan 300 manata endirmişdir. Məhkəmə, Mülki Məcəllənin 467-ci maddəsinə uyğun olaraq, cərimə məbləğinin azaldılması üçün konkret tənasüb meyarlarını tətbiq etməli, bu meyarlarınfaktiki sübutlarla əsaslandırılmasını təmin etməli idi. Lakin məhkəmə bu tələbləri nəzərə almamış və cərimənin azaldılmasını heç bir hüquqi əsas olmadan qərara almışdır. Hüquqi yardım xərclərinin azaldılması: İddiaçı "xxxx" MMC ilə bağladığı müqaviləyə əsasən, 1.500 manat məbləğində hüquqi yardım xərci ödəyib. Lakin, məhkəmə bu xərcləri yalnız 800 manat olaraq müəyyən etmişdir. Məhkəmə, bu xərclərin tam şəkildə ödənilməsini təmin etməli olduğu halda, yalnız ümumi tənasüb və ya mənafelərin nəzərə alınması ilə azaldılma qərarı vermişdir. Mülki Məcəllə 467-ci maddəsinə əsasən, hüquqi yardımın tam ödənilməsi prinsipinə uyğun olaraq bu məbləğ azaldılmamalı idi. İddia rüsumunun azaldılması: İddiaçı tərəfindən ödənilən 470,66 manat məbləğində iddia rüsumunun məhkəmə tərəfindən 263,80 manat olaraq azaldılması düzgün qərar deyil. Qətnamə bu hissələrdə dəyişdirilməli və uyğun məbləğlər tam şəkildə tutulmalıdır. Məhkəmə, Cavabdeh tərəfindən malların ödənişinin gecikdirilməsi nəticəsində İddiaçının maliyyə vəziyyətinə təsir edən amilləri nəzərə almamışdır. Bu amillər İddiaçının maliyyə əməliyyatlarını, biznes imkanlarını və gəlir əldə etmə imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdırmışdır. Əlavə olaraq, bu gecikmənin tərəflər arasındakı kommersiya münasibətlərinə olan mənfi təsiri, tərəfdaşlarla olan əlaqələrin pozulması məsələsi də məhkəmə tərəfindən tam şəkildə araşdırılmamışdır. İddiaçı tərəfindən öz hesabına ödənilmiş 179.000 manat məbləği: Məhkəmə, Cavabdeh tərəfindən vaxtında ödənilməyən ƏDV məbləğinin İddiaçı tərəfindən öz hesabına ödənilməsini nəzərə almayıb. Bu məbləğin ödənilməsi nəticəsində İddiaçı ciddi maliyyə çətinlikləri ilə üzləşmişdir və proqnozlaşdırılan gəlirlərdən məhrum olmuşdur. Məhkəmə, bu ödənişin İddiaçının mülki dövriyyə fəaliyyətinə təsirini və tərəfdaşlarla olan əlaqələrini əhəmiyyətli dərəcədə pozan nəticələrini də nəzərə almamışdır. Müqavilənin 4.4-cü bəndi və Əlavə №*-in 2-ci bəndinə əsasən, ödənişin gecikdirilməsi ilə bağlı hesablanan cərimə məbləğinin düzgün qiymətləndirilməsi tələb olunurdu. Lakin məhkəmə gecikmiş ödənişlər üzrə tətbiq olunan cərimə məbləğini əhəmiyyətli dərəcədə azaldaraq yalnız bir hissəsinin cavabdehdən tutulmasına qərar vermişdir. Bu, İddiaçının hüquqlarının tam şəkildə təmin olunmamasına və mübahisənin düzgün həll edilməməsinə səbəb olmuşdur.
Apellyasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri:
30. Apellyasiya şikayətlərinə qarşı etiraz təqdim olunmamışdır.
Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları:
31. İddiaçının nümayəndəsi izahatında verdikləri apellyasiya şikayətinin təmin edilməsini, cavabdehin apellyasiya şikayətinin isə təmin edilməməsini, qətnamənin qismən ləğv edilməsini və iddianın dəbbə pulu, eləcə də məhkəmə xərcləri hissəsində tam təmin edilməsini xahiş etmişdir.
32. Cavabdehin nümayəndəsi və vəkili qarşı tərəfin apellyasiya şikayətinə etiraz edərək şikayətin rədd edilməsini, öz apellyasiya şikayətlərinin isə təmin edilməsini, qətnamənin qismən ləğv edilməsini, iddianın rədd edilməsini xahiş etmişdir.
Tətbiq edilən hüquq:
33. Mülki Məcəllənin: -385.1-ci maddəsinə görə öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. -442-ci maddəsinə görə öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. -448.1-ci maddəsinə görə borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. -462.1-ci maddəsinə əsasən dəbbə pulu (cərimə, penya) qanun və ya müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Əgər öhdəliyin məzmununu hərəkətdən çəkinmək təşkil edirsə, dəbbə pulu hərəkətin edildiyi andan tutulmalıdır. Dəbbə pulunun ödənilməsi tələbi üzrə kreditor ona zərər vurulduğunu sübuta yetirməyə borclu deyildir. -467-ci maddəsinə əsasən məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. Dəbbə pulu ödənildikdən sonra onun miqdarının azaldılması istisna edilir. -567-ci maddəsinə əsasən alğı-satqı müqaviləsinə görə satıcı əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi, alıcı isə əşyanı qəbul edib əvəzində müəyyənləşdirilmiş pul məbləğini (qiyməti) ödəməyi öhdəsinə götürür. -598.1-ci maddəsinə görə əgər alğı-satqı müqaviləsində ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa və öhdəliyin mahiyyətindən ayrı qayda irəli gəlmirsə, alıcı əşyanı satıcıdan bilavasitə təhvil almazdan əvvəl və ya təhvil aldıqdan sonra ödəməlidir.
34. Mülki Prosessual Məcəllənin: -77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. -119.1-ci maddəsinə görə məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. -119.5-ci maddəsinə görə apellyasiya və kassasiya şikayətləri verilməsi ilə əlaqədar işdə iştirak edən şəxslərin çəkdikləri məhkəmə xərcləri də bu Məcəllənin 119.1-119.4-cü maddələrində göstərilən qaydaya uyğun bölüşdürülür. -121.1-ci maddəsinə görə məhkəmə nümayəndənin və ya vəkilin göstərdiyi yardıma görə xərclərin, konkret hallar və təqdim edilmiş məlumatlar qiymətləndirilməklə, digər tərəfdən ağlabatan məbləğdə alınıb xeyrinə qətnamə çıxarılan tərəfə verilməsini qərara alır.
Apellyasiya baxışının hədləri
35. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.6-cı maddəsinə görə apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır.
36. Həmin Məcəllənin 372.7-ci maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının tətbiqinin düzgünlüyünü apellyasiya şikayətinin dəlillərindən asılı olmayaraq yoxlayır.
37. Mülki Prosessual Məcəllənin 372.6-cı maddəsinin tələblərini, apellyasiya şikayətinin dəlillərini nəzərə alaraq kollegiya qeyd edir ki, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi ilə iddia qismən təmin edildiyindən, cavabdeh apellyasiya şikayətində qətnaməni 48911,99 manat məbləğində ƏDV borcunun və dəbbə pulunun tutulmasının təmin edilmiş hissələrində, iddiaçı isə yalnız iddia tələbinin dəbbə pulu, hüquqi yardım və dövlət rüsumu ilə bağlı təmin edilməyən hissəsində mübahisələndirdiyindən, qətnamənin əsaslılığı həmin hissələrdə yoxlanılmalıdır.
Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi:
38. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, iddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti qismən təmin edilməli, qətnamə – cavabdehdən tutulması qət edilən dəbbə pulu hissəsində - dəyişdirilməli, qalan mübahisələndirilən hissədə qətnamə dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır.
39. Belə ki, iddiaçı İddiaçı MMC ilə cavabdeh “xxxx” MMC arasında ##.##.2024-cü il tarixli, ****** nömrəli alqı-satqı müqaviləsinə əsaslanan öhdəlik hüquq münasibətləri yaranmışdır. İddiaçı həmin müqavilə və ona əlavə edilmiş razılaşmalar əsasında ƏDV daxil olmaqla ümumilikdə 2.938.042,47 manat dəyərində malları cavabdehə təqdim etdiyini, lakin cavabdeh tərəfindən müqavilə üzrə ödənişin tam həcmdə icra edilmədiyini əsas göstərərək ƏDV daxil 114.083,77 manat məbləğində əsas borcun və ödənişlərin gecikdirilməsinə görə hesablanmış 47.654,26 manat məbləğində dəbbə pulunun cavabdehdən tutulmasını tələb edir.
40. İşə apellyasiya şikayətlərində mübahisələndirilən hallar kontekstində baxan məhkəmə kollegiyası əvvəla birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi ilə tutulması qət edilmiş 89.187,60 manat ƏDV borcuna münasibətdə qeyd edir ki, cavabdehin apellyasiya şikayətinin məzmunundan da göründüyü kimi cavabdeh qətnamə qəbul edildiyi tarixədək, yəni ##.##.2025-ci il tarixədək edilmiş ödənişlər nəzərə alınmaqla ƏDV üzrə iddiaçıya olan borclarının 89.187,60 manat təşkil etdiyini təsdiqləsə də, qətnamədən sonra edilmiş cəmi 48.911,99 manat (19800 +29.111,99) ƏDV ödənişlərinin nəzərə alınmadığını əsas göstərərək həmin hissədə qətnamənin dəyişdirilməsini tələb edir.
41. Kollegiya qeyd edir ki, apellyasiya baxışının predmetini birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin mübahisələndirilən hissədə qanuni və əsaslı olmasının yoxlanılması təşkil etdiyindən apellyasiya instansiyası məhkəməsi məhz birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin qəbul edildiyi tarixə olan borcu müəyyən etməklə tutulması qət edilmiş məbləğin əsaslılığına qiymət verməlidir. Odur ki, qətnamə qəbul edildikdən sonra ödənilmiş 48.911,99 manat məbləğində ƏDV ödənişi qətnamənin icrası mərhələsində nəzərə alınmalıdır.
42. Dəbbə pulunun məbləğinə münasibətdə kollegiya iddiaçının apellyasiya şikayətinin dəlilləri ilə razılaşaraq qeyd edir ki, birinci instansiya məhkəməsi dəbbə pulu məbləğini 300 manat məbləğində müəyyən edərkən həm iddiaçı, həm də cavabdehin əsaslı mənafelərini, o cümlədən öhdəliyin icrasının gecikdirilməsi nəticəsində üzləşə bildiyi maddi itkilərini, ödənilməsi gecikdirilmiş məbləğin cəmi 94.136,77 (4.949,17 manat əsas məbləğ, ƏDV borcunun isə 89.187,60 manat) manat təşkil etdiyini nəzərə almamışdır. Odur ki, kollegiya hesab edir ki, dəbbə pulunun tutulması hissəsində qətnamə dəyişdirilməli və cavabdehdən tutulacaq dəbbə pulu 4000 manat məbləğində müəyyən edilməlidir.
43. Dəbbə pulu hesablanarkən gecikdirilmiş ƏDV borcunun nəzərə alınmalı olmaması barədə cavabdehin dəlillərinə münasibətdə kollegiya qeyd edir ki, Vergi Məcəlləsinin 159.1-ci maddəsinin tələblərindən göründüyü kimi əlavə dəyər vergisi mallar təqdim edilərkən (işlər görülərkən, xidmətlər göstərilərkən) malları təqdim edən (xidmətləri göstərən, işləri görən) şəxs tərəfindən ödənilməli olan vergidir. Bu zaman malları təqdim edən (xidmətləri göstərən və ya işləri görən) şəxs ödəməli olduğu ƏDV məbləğini malların (xidmətlərin və ya işlərinin) dəyərinə əlavə etməklə malı (xidməti və ya işləri) alan (qəbul edən) şəxsin ödəməli olduğu qiyməti müəyyən edir, malı (xidməti və ya işləri) alan (qəbul edən) şəxs isə yalnız malın (xidmətin və ya işin) razılaşdırılmış qiymətini ödəmək öhdəliyi daşıyır.
44. Beləliklə, satıcı (icraçı, podratçı) tərəfindən alıcıya (sifarişçi) ödənilməsi üçün təqdim edilən ƏDV məbləği müqavilə üzrə ödənilməli olan qiymətin bir hissəsidir və həmin məbləğin ödənilməsi də cavabdehin müqavilə üzrə öhdəliklərinə daxildir. Bundan əlavə həmin məbləğ ƏDV ödəyicisi olan iddiaçının ƏDV subhesabına ödənilir. Cavabdeh tərəfindən əsas məbləğlə yanaşı ƏDV məbləğinin də iddiaçının subhesabına ödənilməməsi iddiaçının həmin ƏDV məbləğini əvəzləşdirməsi yolu ilə digər əməliyyatlarda istifadə etməsi imkanını məhdudlaşdırır. Bu baxımdan kollegiya iddiaçının şikayətinin dəlilləri ilə razılaşır ki, dəbbə pulu hesablanarkən ƏDV borcu da nəzərə alınmalıdır.
45. Məhkəmə kollegiyası hüquqi yardım xərcləri ilə bağlı hissədə birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə ilə razılaşaraq qeyd edir ki, MPM-in hüquqi yardım xərclərinin tutulması qaydasını tənzimləyən 121-ci maddəsi udan tərəfin hüquqi yardıma çəkdiyi xərclərin tam şəkildə deyil, ağlabatan məbləğdə qarşı tərəfdən tutulması imkanını müəyyən etmişdir. Hüquqi yardım xərclərinin ağlabatanlığı qiymətləndirilən kateqoriya olmaqla hər bir konkret halda işin diqqətəlayiq halları, o cümlədən iddianın qiyməti, işin mürəkkəblik dərəcəsi, işə məhkəmədə baxıldığı müddət, xərclərin çəkilməsinin zəruriliyi, ezamiyyə xərcləri, eləcə də tərəflərin mənafeləri arasında ədalətli balans nəzərə alınmaqla məhkəmə tərəfindən müəyyənləşdirilir.
46. Odur ki, hazırkı halda birinci instansiya məhkəməsi işin diqqətəlayiq hallarını, o cümlədən iddianın qismən təmin edilərək alqı-satqı müqaviləsi üzrə cavabdehdən tutulan məbləğin 4.949,17 manat, ƏDV borcunun isə 89.187,60 manat təşkil etməsini, mübahisənin tərəflər arasında mövcud olan alqı-satqı münasibətlərindən irəli gələn standart mübahisə olmaqla həmin mübahisə üzrə hüquqi müdafiənin təşkilinin geniş hüquqi təhlil tələb etmədiyini, tərəflər arasında gərgin və uzunmüddətli çəkişmənin baş vermədiyini və s. nəzərə alaraq cavabdehdən vəkil xərci olaraq tutulacaq məbləği 800 manat məbləğində müəyyənləşdirməkdə haqlı olmuşdur.
47. Bundan başqa, işə baxan məhkəmə dövlət rüsumunun tutulması hissəsində mübahisəyə düzgün hüquqi qiymət vermiş və cavabdehdən tutulmalı olan məbləği birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən MPM-in 119.1-ci maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq müəyyən etmişdir. Belə ki, iddia tələbi qismən təmin edildiyindən dövlət rüsumunun yalnız müvafiq hissəsinin cavabdehdən tutulması barədə məhkəmənin gəldiyi nəticə qanuni və əsaslıdır.
48. Beləliklə, kollegiya hesab edir ki, dəbbə pulu hissəsində qətnamə dəyişdirilməli və cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulacaq dəbbə pulu 4000 manat məbləğində müəyyən edilməlidir. Qalan mübahisələndirilən hissədə qətnamə dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır.
49. İddia verilərkən çəkilmiş məhkəmə xərcləri (dövlət rüsumu) ilə bağlı hissədə məhkəmə tərkibi göstərir ki, apellyasiya şikayəti qismən təmin edilərək iddia tələbinin təmin edilən hissəsi artırılmış olsa belə, birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən dövlət rüsumunun əvəzi olaraq cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulması qət edilən dövlət rüsumunun həcmi apellyasiya icraatı ilə təmin edilmiş iddia tələbinin həcminə mütənasib olduğundan, həmin hissədə qətnamənin dəyişdirilməsi üçün əsaslar mövcud deyildir.
50. İddiaçının apellyasiya şikayəti qismən təmin edildiyindən, kollegiya hesab edir ki, sonuncu tərəfindən apellyasiya şikayəti verilərkən ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 30 manat cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir.
51. Cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilmədiyindən, həmin şikayət verilərkən ödənilmiş dövlət rüsumu cavabdehin özünə aid edilməlidir.
52. Göstərilənlərə əsasən və Mülki Prosessual Məcəllənin 384.0.3, 392, 393, 405-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası
q ə t e t d i:
İddiaçı İddiaçı Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti qismən təmin edilsin. Cavabdeh “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2025-ci il tarixli, e-*-*(***)-****/**** saylı qətnaməsi – dəbbə pulunun məbləği hissəsində - dəyişdirilsin. Cavabdeh “xxxx” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətindən iddiaçı İddiaçı Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin xeyrinə tutulması qət edilmiş dəbbə pulu (cərimə) məbləği 4000 manat məbləğində müəyyən edilsin. Qalan mübahisələndirilən hissələrdə qətnamə dəyişdirilmədən saxlanılsın. İddiaçı tərəfindən apellyasiya şikayəti verilərkən ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 30 manat məbləğində pul vəsaiti cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilsin. Cavabdeh tərəfindən apellyasiya şikayəti verilərkən ödənilmiş dövlət rüsumu özünə aid edilsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay müddətində Bakı Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinə kassasiya şikayəti verilə bilər.
Sədrlik edən: Leyla Əliyeva
Hakimlər: Təranə Mahmudova
Ziya Şirinov