AzərbaycaņRespublikası̧adından Qətnamə Bakı̧şəhəri İş̧№̧e-2-2(3-6)-647/2026 01.07.2026 BAKI̧APELLYASIYA̧MƏHKƏMƏSI Iddiaçı İddiaçı cavabdeh cavabdeh1 qarşı “lizinq müqaviləsinin ləğv edilməsi və pulun tutulması” tələbinə dair kommersiya mübahisəsi üzrə (açaŗsözlər:̧lizinq̧müqaviləsi,̧puļöhdəliyi,̧iddia̧müddəti,̧iddia̧müddətiniņkəsilməsi) Hakim̧sədrliyi̧ilə,̧hakimləŗX1̧və̧X2̧ibarəţtərkibdə, məhkəmə̧iclaşkatibi̧katibliyi, iddiaçınıņnümayəndəsi̧(vəkili)̧Nümayəndə̧iştirakı̧ilə, Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli, e-*-*(*-**)-***/**** nömrəli qətnaməsindən iddiaçı İddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə əsasən kommersiya mübahisəsinə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin binasında, açıq məhkəmə iclasında baxıb, müəyyəņetdi: Işin halları:
1. ”xxxx” Açıq Səhmdar Cəmiyyəti və cavabdeh1 tərəfindən tərtib edilmiş ##.##.2016-cı il tarixli, *** nömrəli texnikanın lizinq alana təhvil verilməsi barədə akta əsasən, “MK-ST-2016- 2.5” markalı, 2016-cı il buraxılışlı, sarı-yaşıl rəngli toxumtəmizləyən texnika saz, nizamlanmış və̧komplekţvəziyyətdə̧cavabdeh1̧təhviļverilmişdir.
2. ”xxxx” Açıq Səhmdar Cəmiyyəti (“Lizinq verən”) ilə cavabdeh1 (“lizinq alan”) arasında bağlanmış ##.##.2017-ci il tarixli, **-GL/** nömrəli lizinq müqaviləsinə əsasən, lizinq verən ümumi dəyəri 7 480 manat olan kənd təsərrüfatı texnikasını ilkin dəyərinin 40%-nə güzəşt tətbiq edilməklə, qalıq dəyəri tam ödənildikdən və lazımi sənədləşmə aparıldıqdan sonra lizinq alanın mülkiyyətinə keçirilməsi şərti ilə lizinqə verməyi, lizinq alan isə qalıq məbləği ödəniş qrafikinə uyğun ödəməyi öhdəsinə götürmüşdür. Müqaviləyə əsasən, öhdəliklər tam icra edilənədək texnika üzərində mülkiyyət hüququ lizinq verənə məxsusdur. Lizinq alan ödəniş qrafiki üzrə hər hansı ödənişi vaxtında yerinə yetirmədikdə, lizinq verən gecikdirilmiş məbləğin hər gecikmə günü üçün 0,1% miqdarında dəbbə pulu tələb etmək hüququna malikdir.
3. ##.##.2017-ci il tarixli, **-GL/** nömrəli lizinq müqaviləsinin spesifikasiyasına (Əlavə № *) əsasən, lizinq predmeti olan 1 ədəd “MK-ST-2016-2.5” markalı toxumtəmizləyən texnikanın ilkin dəyəri 18 700 manat təşkil etmiş, həmin məbləğin 40%-i, yəni 3 740 manat hissəsinə güzəşt tətbiq olunmuş, nəticədə 7 480 manat məbləğində qalıq dəyərin ödənilməsi, habelə müqavilənin bitmə tarixinin ##.##.2023-cü il olaraq müəyyən edilməsi barədə tərəflər arasında̧razılıq̧əldə̧edilmişdir.
4. ##.##.2017-ci il tarixli, **-GL/** nömrəli lizinq müqaviləsinə dair ödəniş qrafikinə (Əlavə № *) əsasən, lizinq ödənişlərinin rüblük ödənilməsi, bu zaman ilk ödənişin ##.##.2017-ci il tarixdə 155 manat, sonrakı hər rübdə 325 manat, sonuncu ödənişin isə ##.##.2022-ci il tarixdə̧175̧manaţolmaqla̧həyata̧keçirilməsi̧tərəfləŗarasında̧razılaşdırılmışdır.
5. cavabdeh1 məxsus bank hesabından çıxarışa əsasən, ##.##.2017-ci il tarixli, **-GL/** nömrəli lizinq müqaviləsi üzrə sonuncu ödəniş ##.##.2019-cu il tarixdə 325 manat məbləğində̧həyata̧keçirilmişdir.
6. ##.##.2025-ci il tarixli maliyyə arayışına əsasən, cavabdeh1 tərəfindən ##.##.2017-ci il tarixli, **-GL/** nömrəli lizinq müqaviləsi üzrə 3 730 manat məbləğində ödəniş edildikdən sonra, qalıq borc 3 750 manat əsas borc və 5 909,25 manat cərimə borcu olmaqla, ümumilikdə̧9̧659,25̧manaţtəşkiļedir.
Birinci instansiya məhkəməsindəki icraat:
7. Iddiaçı İddiaçı cavabdeh cavabdeh1 qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, “xxxx” Açıq Səhmdar Cəmiyyəti ilə cavabdeh arasında bağlanmış ##.##.2017-ci il tarixli, **-GL/** nömrəli lizinq müqaviləsinin ləğv edilməsi, cavabdehdən həmin müqavilə üzrə 3̧750 manat əsas borc, 5 909,25 manat cərimə borcu olmaqla cəmi 9 659,25 manat borcun, həmçinin göstərilmiş hüquqi yardıma görə ödənilmiş 576,28 manat məbləğində pulun tutularaq̧ona̧ödənilməsi̧barədə̧qətnamə̧qəbuļedilməsini̧xahiş̧etmişdir. 8.Iddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, cavabdeh müqavilə üzrə öhdəliklərini pozaraq ödəniş qrafikinə uyğun ödənişləri icra etməmiş, dəfələrlə edilən xəbərdarlıqlara baxmayaraq borcunu ödəməmişdir. Bunun nəticəsində ##.##.2025-ci il tarixinə onun 3 750 manat əsas borcu və 5 909,25 manat cərimə borcu olmaqla, ümumilikdə 9 659,25 manat borcu yaranmışdır. Eyni zamanda, “xxxx” ASC-nin fəaliyyətinin tənzimlənməsi ilə bağlı Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ## ###### 2020-ci il tarixli, **** nömrəli Fərmanına əsasən, cəmiyyətin adı dəyişdirilərək “xxxx” ASC adlandırılmış, lizinq müqavilələri üzrə hüquq və öhdəliklər Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Krediţvə̧Inkişaf̧Agentliyinə̧keçmişdir.
9. Cavabdeh cavabdeh1 iddia müddətinin tətbiqi barədə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək bildirmişdir ki, ##.##.2017-ci il tarixli müqavilə 6 il müddətinə bağlanmış və müddəti ##.##.2023-cü il tarixdə başa çatmışdır. Onun fikrincə, həmin müqavilə üzrə 3 illik iddia müddəti ##.##.2026-cı il tarixdə bitmiş, iddiaçı isə hazırkı iddia tələbi ilə ##.##.2026-cı il tarixdə, yəni iddia müddəti keçdikdən sonra məhkəməyə müraciət etmişdir. Buna əsasən, iddia̧müddəti̧tətbiq̧edilməklə̧iddia̧tələbiniņrədḑolunmasını̧xahiş̧etmişdir.
10. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli, e-*-*(*-**)-***/**** saylı qətnaməsi̧ilə̧iddia̧tələbi̧təmiņedilməmişdir. 11.Məhkəmə gəldiyi nəticəni onunla əsaslandırmışdır ki, müqavilənin ləğvi barədə iddia tələbi əsaslı deyildir. Belə ki, müqavilənin * saylı əlavəsinə əsasən onun qüvvədə olma müddəti ##.##.2023-cü il tarixdə başa çatdığından, qüvvədə olmayan müqavilənin ləğvi mümkün deyildir. Məhkəmə həmçinin müəyyən etmişdir ki, iddiaçı müqavilə üzrə öhdəliklərini icra edərək lizinq predmetini cavabdehə təhvil vermiş, cavabdeh isə ödəməli olduğu 7 480 manatdan yalnız 3 730 manat ödəmiş, 3 750 manat əsas borcu ödəməmişdir. Buna görə də iddiaçının əsas borc və cərimənin tutulmasını tələb etmək hüququ mövcuddur. Bununla belə, cavabdehin iddia müddətinin tətbiqi barədə ərizəsi nəzərə alınaraq, iş materialları ilə müqavilənin qüvvədə olma müddətinin ##.##.2023-cü il tarixdə başa çatdığı, iddianın isə ##.##.2026-cı il tarixdə verildiyi müəyyən edilmiş və qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş 3 illik iddia müddətinin ötürüldüyü qənaətinə gəlinmişdir. Bu səbəbdən əsas borc tələbi rədd edilmişdir. Məhkəmə cərimə tələbi üzrə də cavabdehin öhdəliyi pozduğunu və müqavilənin 4.2-ci bəndinə əsasən cərimənin hesablanmasının hüquqi əsasının olduğunu qeyd etsə də, əsas tələb üzrə iddia müddəti ötürüldüyündən həmin tələb də iddia müddəti tətbiq̧edilməklə̧rədḑedilmişdir.
12. Iddiaçı İddiaçı həmin qətnamədən apellyasiya şikayəti verərək, qətnamənin ləğv edilməsini və iddia tələbinin təmin edilməsi barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
Apellyasiya şikayətinin dəlilləri: 13.Apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, birinci instansiya məhkəməsi işi tam, hərtərəfli və obyektiv araşdırmamış, işin faktiki hallarına və sübutlara düzgün hüquqi qiymət verməmişdir. Məhkəmə mübahisəni yalnız öhdəlik münasibətindən irəli gələn pul tələbi kimi qiymətləndirərək lizinq obyekti üzərində mülkiyyət hüququ ilə bağlı münasibətləri nəzərə almamışdır. Halbuki, lizinq müqaviləsinə əsasən, lizinq obyekti üzərində mülkiyyət hüququ qalıq dəyər tam ödənilənədək iddiaçıya məxsus olmuş, cavabdeh öhdəliklərini tam icra etmədiyindən həmin hüququ əldə etməmişdir. Bu baxımdan mübahisəyə mülkiyyət hüququnun müdafiəsi aspektindən də hüquqi qiymət verilməli, Mülki Məcəllənin 384.4-cü maddəsinin tələbləri nəzərə alınmalı idi. Bundan başqa, iddia müddətinin hesablanması ilə bağlı mühüm hallar nəzərə alınmamışdır. Belə ki, ilk iddia ərizəsi ##.##.2025-ci il tarixdə Şəki Kommersiya Məhkəməsinə təqdim edilmiş, sonradan ərazi aidiyyəti ilə bağlı geri qaytarıldıqdan sonra Bakı Kommersiya Məhkəməsinə verilmişdir. Buna görə də iddiaçı qanunla müəyyən edilmiş müddətdə məhkəməyə müraciət etmişdir. Həmçinin müqavilənin ödəniş qrafikinə əsasən son ödəniş tarixi ##.##.2022-ci il olduğundan iddia müddəti həmin tarixdən hesablanmalı idi. Məhkəmə bu hallara hüquqi qiymət vermədən iddia müddətinin keçməsinə̧istinaḑetməklə̧səhv̧nəticəyə̧gəlmişdir.
Apellyasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri:
14. Cavabeh apellyasiya şikayətinə qarşı etirazında bildirmişdir ki, iddiaçının işin tam və obyektiv araşdırılmaması, eləcə də iddia müddətinin başlanğıc anının müəyyən edilməməsi barədə dəlilləri əsassızdır. Belə ki, birinci instansiya məhkəməsi qətnaməsində müqavilənin müddəti, son ödəniş tarixi və iddia müddətinin ötürülməsi məsələlərini tam araşdıraraq hüquqi qiymət vermişdir. Həmçinin iddia müddətinin tətbiqi barədə ərizədə də müqavilənin müddəti, iddia müddətinin bitmə tarixi və iddianın həmin müddət keçdikdən sonra verilməsi ətraflı əsaslandırılmışdır. Bundan başqa, apellyasiya şikayətində məhkəmənin mübahisəni yalnız pul tələbi kimi qiymətləndirdiyi iddia olunsa da, birinci instansiya məhkəməsi iddia tələbinin hüdudları daxilində işə baxmışdır. Buna görə də apellyasiya şikayətinin formal və əsassız olduğu göstərilərək təmin edilməməsi, birinci instansiya̧məhkəməsiniņqətnaməsiniņisə̧dəyişdirilmədəņsaxlanılması̧xahiş̧edilmişdir.
Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları:
15. Məhkəmə iclasında iddiaçının nümayəndəsi (vəkili) Nümayəndə apellyasiya şikayətini müdafiə edərək, şikayətin təmin edilməsini məhkəmədən xahiş etdi. Nümayəndə izahatında qeyd etdi ki, hazırkı mübahisə üzrə iddia müddətinin tətbiqi lizinq predmeti olan əmlakın hüquqi taleyi ilə bağlı əlavə hüquqi qeyri-müəyyənlik yarada bilər. Belə ki, hazırkı mərhələdə əsas və cərimə borcunun tutulması tələb edildiyi halda, iddia müddətinin tətbiqi ilə iddianın rədd olunması sonradan həmin əmlakın qaytarılması barədə ayrıca məhkəmə mübahisəsinin yaranmasına səbəb ola bilər. Bu halda əmlakın faktiki olaraq qaytarılması mümkün olmadığı təqdirdə onun dəyərinin ödənilməsi məsələsi aktuallaşa bilər. Bu baxımdan tələbin hazırkı mərhələdə təmin edilməsi cavabdehin xeyrinə olan hüquqi nəticə kimi̧qiymətləndirilir. 16.Məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada məlumatlandırılmasına baxmayaraq cavabdeh məhkəmə iclasına gəlməmiş, nümayəndəsi (vəkili) vəkil1 elektron kabinet vasitəsilə məhkəməyə ərizə ünvanlayaraq, ölkə xaricində olmağı ilə əlaqədar məhkəmə iclasında iştirakının mümkün olmayacağını bildirmiş və buna görə də məhkəmə iclasının təxirə salınmasını xahiş etmişdir.
17. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 376.2-ci maddəsinə əsasən, işə baxılmanın vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilmiş işdə iştirak edən şəxslərin gəlməməsi işə baxılmasına mane olmur. Lakin, işdə iştirak edən şəxslər üzrlü̧səbəblərdəņgəlmədikdə̧məhkəmə̧işiņbaxılmasını̧təxirə̧sala̧bilər. 18.Məhkəmə kollegiyası cavabdehin nümayəndəsinin məhkəmə iclasında iştirak etməməsinin üzrlü səbəblərinə dair hər hansı sübut təqdim etməməsini nəzərə alaraq, MPM-in 376.2-ci maddəsinə əsasən şikayətə cavabdehin iştirakı olmadan baxılmasını mümküņhesab̧etmişdir.
Tətbiq edilən hüquq
19. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi:
Maddə 372. Iddia müddəti anlayışı 372.1. Başqa şəxsdən hər hansı hərəkəti yerinə yetirməyi və ya yerinə yetirməkdən çəkinməyi̧tələb̧etməķhüququna̧müddəţşamiļedilir. 372.2. Hüququ pozulmuş şəxsin iddiası ilə hüququn müdafiəsi üçün müddət iddia müddəti̧sayılır.
Maddə 373. Iddia müddətləri ... 373.2. Müqavilə tələbləri üzrə iddia müddəti üç il, daşınmaz əşyalarla bağlı müqavilə tələbləri̧üzrə̧iddia̧müddəti̧isə̧altı̧ildir. ... Maddə 375. Iddia müddətinin tətbiqi 375.1. Hüququn müdafiəsi haqqında tələb iddia müddətinin keçməsindən asılı olmayaraq̧məhkəmə̧tərəfindəņbaxılmağa̧qəbuļedilir. 375.2. Məhkəmə tərəfindən iddia müddəti yalnız mübahisə tərəfinin məhkəmə qərarı çıxarılanadək verdiyi ərizə əsasında tətbiq edilir. Mübahisə tərəfinin tətbiq edilməsi barədə ərizə verdiyi iddia müddətinin keçməsi məhkəmənin iddiadan imtina barəsində qərar çıxarması̧üçüņəsasdır.
Maddə 376. Iddia müddətinin əlavə tələblərə tətbiqi Əsas tələb üzrə iddia müddəti keçdikdə əlavə tələblər (girov, dəbbə pulu, saxlama, zaminlik,̧beh)̧üzrə̧də̧iddia̧müddəti̧keçir.
Maddə 377. Iddia müddətinin başlanması ... 377.2. Icra müddəti müəyyənləşdirilmiş öhdəliklər üzrə iddia müddətinin axımı icra müddəti̧bitdikdə̧başlanır. ... Maddə 380. Iddia müddəti axımının kəsilməsi 380.1. Müəyyənləşdirilmiş qaydada iddia irəli sürüldükdə, habelə borclu şəxs borcu etiraf̧etməsini̧göstərəņhərəkətləŗetdikdə̧iddia̧müddətiniņaxımı̧kəsilir. 380.2. Fasilədən sonra iddia müddəti yenidən başlanır. Fasiləyə qədər keçmiş vaxt yeni̧müddətə̧daxiļedilmir.
Maddə 384. Iddia müddətinin şamil edilmədiyi tələblər 384.0.̧Iddia̧müddəti̧aşağıdakılara̧şamiļedilmir: ... 384.0.4. mülkiyyətçinin və ya digər sahibin onun hüququnun hər cür pozuntularının aradan qaldırılması haqqında tələbləri, özü də bu pozuntular sahiblikdən məhrumetmə ilə birləşdirilmiş̧olmasa̧belə; ... Maddə 747. Lizinq müqaviləsi 747.1 Lizinq müqaviləsinə görə lizinq verən müəyyən əşyanı müqavilə ilə şərtləşdirilmiş müəyyən haqla, müəyyən müddətə və digər şərtlərlə (lizinq alana əmlakı satın almaq hüququnun verilməsi də daxil olmaqla) lizinq alanın istifadəsinə verməyə borcludur.̧Lizinq̧alaņmüəyyənləşdirilmiş̧dövriliklə̧muzḑödəməyə̧borcludur. ...
20. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsi:
Maddə 14. Iş üzrə məhkəmə baxışının prinsipləri ... 14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə̧etməlidir.
Maddə 77. Sübut etmə vəzifəsi 77.1. Hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir.
Maddə 119. Məhkəmə xərclərinin tərəflər arasında bölüşdürülməsi 119.1. məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə̧mütənasib̧olaraq işdə iştirak edəņşəxslərə̧aiḑedilir. 119.5. apellyasiya və kassasiya şikayətləri verilməsi ilə əlaqədar işdə iştirak edən şəxslərin çəkdikləri məhkəmə xərcləri də̧bu Məcəllənin 119.1-119.4-cü maddələrində̧göstəriləņqaydaya̧uyğuņbölüşdürülür.
Maddə 402. Kassasiya şikayəti vermə hüququ 402.1. Mülki işlər üzrə qəbul edilmiş qətnamənin mübahisələndirilən hissəsində iddianın qiyməti beş min manatdan, kommersiya mübahisələrinə dair işlər üzrə isə müvafiq olaraq on min manatdan az olan əmlak xarakterli iddialar üzrə qətnamələr istisna olmaqla, apellyasiya məhkəmələrinin mülki və kommersiya kollegiyalarının və Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki və kommersiya kollegiyalarının qətnamələrindən kassasiya şikayəti verilə̧bilər. Apellyasiya baxışının hədləri:
21. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.2-ci maddəsinə əsasən yeni sübutlar və yeni tələblər apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən o halda qəbul edilir ki, işdə iştirak edən şəxslər həmin sübutların və tələblərin birinci instansiya məhkəməsində təqdim edilməsinin onlardan asılı olmayan səbəblərə görə mümkün olmadığını̧əsaslandırsın.
22. Həmin Məcəllənin 372.6-cı maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun barəsində açıq və ya dolayısı ilə mübahisə edilən hissəsi üzrə, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti̧bölünməz̧olduqda̧isə̧tam̧yoxlayır.
23. Həmin Məcəllənin 372.7-ci̧maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının tətbiqinin düzgünlüyünü̧apellyasiya̧şikayətiniņdəlillərindəņasılı̧olmayaraq̧yoxlayır.
24. Birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən iddia təmin edilməmiş, iddiaçı tərəf apellyasiya şikayətində qətnamənin ləğv edilməsini, iddia tələbinin təmin edilməsini xahiş etmişdir. Şikayətin məzmunundan müəyyən olunur ki, iddiaçı lizinq müqaviləsinin ləğv edilməsi tələbinin rədd olunması hissəsində məhkəmənin mövqeyi ilə razılaşmış, cavabdehdən əsas borcun və dəbbə pulunun tutulması tələblərinin rədd edilməsi hissəsində qətnaməni mübahisələndirmişdir. Odur ki, məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, qətnamənin əsaslılığı cavabdehdən əsas borcun və dəbbə pulunun tutulması tələblərinin rədd edildiyi hissədə̧yoxlanılmalıdır.
Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi: 25.Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, iddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. 26.Iddiaçı apellyasiya şikayətində lizinq predmeti üzrə mülkiyyət hüququnun iddiaçıya məxsus olduğunu, lakin birinci instansiya məhkəməsinin mübahisəni yalnız öhdəlik münasibətindən irəli gələn pul tələbi kimi qiymətləndirərək lizinq predmeti üzərində mülkiyyət hüququ ilə bağlı münasibətləri nəzərə almadığını, iddia ərizəsi ilə ilk dəfə ##.##.2025-ci il tarixdə Şəki Kommersiya Məhkəməsinə müraciət edildiyini, lakin iddia ərizəsinin geri qaytarıldığını, buna görə də məhkəməyə qanunla müəyyən edilmiş müddətdə müraciət olunduğunu, habelə iddia müddətinin son ödəniş tarixi olan ##.##.2022-ci il tarixdən hesablanmalı̧olduğunu̧göstərmişdir. 27.Kollegiya iddia müddətinin keçməsi barədə birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə ilə razılaşaraq qeyd edir ki, tərəflər arasında bağlanmış ##.##.2017-ci il tarixli müqaviləyə * nömrəli əlavəyə əsasən, müqavilə üzrə ödənişlərin hissə-hissə olmaqla, son ödənişin ##.##.2022-ci il tarixdə həyata keçirilməsi razılaşdırılmışdır. Mülki Məcəllənin 373.2ci və 377.2-ci maddələrinə uyğun olaraq hazırkı mübahisə üzrə üç illik iddia müddətinin axımı öhdəliyin icrası üçün müəyyən edilmiş son tarixdən sonrakı gün, yəni ##.##.2023-cü il tarixdən başlamış başlamış və ##.##.2026-cı il tarixdə başa çatmışdır. Iddiaçı isə hazırkı iddia tələbi ilə ##.##.2026-cı il tarixdə məhkəməyə müraciət etməklə iddia müddətini ötürmüşdür.̧
28. Apellyasiya şikayətində iddia müddətinin müqavilənin bitmə tarixi kimi ##.##.2023cü il tarixdən deyil, son ödəniş tarixi olan ##.##.2022-ci il tarixdən hesablanmalı olması barədə dəlili əsaslı olsa da, mövcud mübahisə üzrə hüquqi nəticəyə təsir göstərmir. Belə ki, iddia müddətinin başlanğıcı kimi istər müqavilənin qüvvədə olma müddətinin başa çatdığı ##.##.2023-cü il tarixinin, istərsə də iddiaçının istinad etdiyi son ödəniş tarixinin – ##.##.2022-ci il tarixinin götürülməsindən asılı olmayaraq, hazırkı iddia ##.##.2026-cı il tarixdə verildiyindən hər iki halda qanunla müəyyən edilmiş üç illik iddia müddəti ötürülmüş hesab edilir.
29. Kollegiya apellyasiya şikayətinin mübahisəyə Mülki Məcəllənin 384.0.4-cü maddəsinin tətbiq edilməli olması barədə dəlillərini də əsaslı hesab etmir. Belə ki, iddianın hüquqi̧mahiyyəti̧iddiaçınıņirəli̧sürdüyü̧maddi-hüquqi̧tələblərlə̧müəyyəņolunur. 30.Iş materiallarından görünür ki, iddiaçı lizinq müqaviləsinin ləğv edilməsini, müqavilədən irəli gələn 3 750 manat əsas borcun və 5 909,25 manat dəbbə pulunun cavabdehdən tutulmasını tələb etmiş, lizinq predmeti olan texnikanın geri qaytarılması və ya mülkiyyət hüququnun həyata keçirilməsinə maneələrin aradan qaldırılması ilə bağlı hər hansı tələb irəli sürməmişdir. Buna görə də hazırkı mübahisənin predmeti lizinq obyekti üzərində mülkiyyət hüququnun müdafiəsi deyil, tərəflər arasında bağlanmış lizinq müqaviləsindən irəli gələņöhdəlikləriņicra̧edilməməsiniņhüquqi̧nəticələridir.
31. Mülki Məcəllənin 384.0.4-cü maddəsi mülkiyyətçinin və ya digər sahibin əşya hüququndan irəli gələn müdafiə vasitələrinə münasibətdə iddia müddətinin tətbiq edilməməsini nəzərdə tutur. Hazırkı iş üzrə isə iddiaçı tələblərini lizinq predmeti üzərində mülkiyyət hüququnun müdafiəsi ilə deyil, bağlanmış lizinq müqaviləsindən irəli gələn pul öhdəliklərinin icra edilməməsi ilə əsaslandırmışdır. Bu səbəbdən mübahisəyə Mülki Məcəllənin öhdəlik hüququna dair müddəaları tətbiq edilməli, iddia müddəti məsələsi də həmiņnormalaŗəsasında̧həlļolunmalıdır. 32.Kollegiya onu da qeyd edir ki, hazırkı iş üzrə lizinq predmeti olan texnikanın geri qaytarılması, həmin əmlak üzərində mülkiyyət hüququndan irəli gələn digər müdafiə vasitələrinin tətbiqi və ya belə tələblərə iddia müddətinin şamil edilib-edilməməsi məsələləri mübahisənin predmetini təşkil etmir. Buna görə də məhkəmə kollegiyası həmin məsələlər üzrə̧həŗhansı̧hüquqi̧nəticə̧çıxarmır. Kollegiya qeyd edir ki, lizinq predmeti üzərində mülkiyyət hüququnun lizinq verəndə saxlanılması hazırkı iş üzrə mübahisə predmeti olan bütün tələblərə avtomatik olaraq əşyahüquqi 33.xarakter vermir. Iddiaçının lizinq predmeti üzərində mülkiyyət hüququna malik olması onun müqavilədən irəli gələn pul tələblərinin hüquqi təbiətini dəyişmir. Əks yanaşma qəbul edildiyi təqdirdə, lizinq münasibətlərindən irəli gələn bütün pul tələblərinin əşya-hüquqi tələblər kimi qiymətləndirilməsi və nəticə etibarilə onlara iddia müddətinin tətbiq edilməməsi kimi̧qanunuņməqsədi̧ilə̧uzlaşmayaņnəticə̧yaranardı. 34.Kollegiya iddiaçının ilk dəfə Şəki Kommersiya Məhkəməsinə müraciət etməsi və bununla̧da̧iddia̧müddətiniņkəsilməsi̧barədə̧dəlilini̧də̧əsaslı̧hesab̧etmir.̧
35. Iş materiallarından göründüyü kimi Şəki Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2025-ci il tarixli qərardadı ilə iddiaçının cavabdehə qarşı hazırkı iddia ilə eyni məzmunlu iddia ərizəsi aidiyyət qaydaları pozulmaqla verildiyi üçün geri qaytarılmışdır. Mülki Məcəllənin 380.1-ci maddəsində nəzərdə tutulan "qanunla müəyyən edilmiş qaydada iddia irəli sürülməsi" dedikdə, mülki prosessual qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq məhkəmə tərəfindən icraata qəbul edilə bilən qaydada iddia ərizəsinin verilməsi başa düşülür. Ərazi aidiyyəti qaydalarının pozulması səbəbindən icraata qəbul edilmədən geri qaytarılmış iddia ərizəsinin verilməsi iddia müddətinin kəsilməsi üçün qanunda nəzərdə tutulmuş hüquqi nəticəni doğurmur. 36.Son olaraq, kollegiya dəbbə pulunun tutulmasına dair şikayətin dəlillərinə münasibətdə qeyd edir ki, Mülki Məcəllənin 376-cı maddəsinə əsasən əsas tələb üzrə iddia müddəti keçdikdə əlavə tələblər, o cümlədən dəbbə pulu barədə tələb üzrə də iddia müddəti keçmiş hesab olunur. Buna görə də əsas tələb üzrə iddia müddəti keçdiyindən dəbbə pulunuņtutulmasına̧daiŗtələbiņdə̧rədḑedilməsi̧qanunauyğuņolmuşdur. 37.Beləliklə, məhkəmə kollegiyası belə nəticəyə gəlir ki, birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normaları düzgün tətbiq edilmiş, qətnamədə əks olunmuş nəticələr işin müəyyən edilmiş hallarına uyğun olmuşdur. Apellyasiya şikayətinin dəlilləri̧isə̧həmiņqətnaməniņləğv̧edilməsi̧və̧ya̧dəyişdirilməsi̧üçüņəsaşvermir. 38.Hazırkı kommersiya mübahisəsi əmlak xarakterli mübahisə olduğuna və qətnamənin mübahisələndirilən hissəsində iddianın qiyməti on min manatdan az olduğuna görə̧bu̧qətnamədəņkassasiya̧şikayəti̧verilməsinə̧yoļverilmir.
39. Göstərilənlərə əsasən və Mülki Prosessual Məcəllənin 384.0.1, 392, 393, 402-ci maddələrini̧rəhbəŗtutaraq,̧məhkəmə̧kollegiyası qət e t d i : Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli, e-*-*(*-**)-***/**** nömrəli qətnaməsindəņiddiaçı̧İddiaçı̧tərəfindəņverilmiş̧apellyasiya̧şikayəti̧təmiņedilməsin. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli, e-*-*(*-**)-***/**** nömrəli nömrəli̧qətnaməsi̧dəyişdirilmədəņsaxlanılsın. Qətnamədəņkassasiya̧şikayəti̧verilə̧bilməz.