Azərbaycan Respublikası adından Qətnamə Şəki şəhəri İş № e-2(3-10)-463/2026 21.07.2026 ŞƏKI APELLYASIYA MƏHKƏMƏSI Iddiaçı İddiaçı cavabdehlər, cavabdeh6, cavabdeh5, cavabdeh4, cavabdeh1, cavabdeh3 və cavabdeh2 qarşı “mirasın qanun üzrə vərəsəlik qaydasında qəbul olunması faktının təsdiq olunması və payın müəyyən edilməsi” tələbinə dair mülki iş üzrə (Açar sözlər: mirasda payın müəyyən edilməsi) Azərbaycan Respublikası Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası hakimlər Mehdiyev Elçin Məhəmməd oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Musayev Taleh Valeh oğlu və Mustafayev Etibar Mustafa oğlundan ibarət tərkibdə, məhkəmə iclas katibi X2 oğlunun katibliyi ilə, Iddiaçı İddiaçı, Iddiaçının nümayəndəsi və vəkili Vəkil, Cavabdeh və digər cavabdehlər cavabdeh3 və cavabdeh1 nümayəndəsi cavabdeh4, Cavabdeh cavabdeh4 nümayəndəsi və vəkili nümayəndə1 iştirakları ilə, Iddiaçı İddiaçı cavabdehlər cavabdeh6, cavabdeh5, cavabdeh4, cavabdeh1, cavabdeh3 və cavabdeh2 qarşı “mirasın qanun üzrə vərəsəlik qaydasında qəbul olunması faktının təsdiq olunması və payın müəyyən edilməsi” tələbinə dair mülki iş üzrə Qəbələ Rayon Məhkəməsinin ## #### 2026-cı il tarixli, e-*(***)-****/**** nömrəli qətnaməsindən cavabdeh cavabdeh4 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə kollegiyası müəyyən etdi: Işin halları
1. X19 ##.##.2002-ci il tarixdə ölmüşdür. X8 qalmış miras JN 334F (kod ********) nömrəli “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən Qəbələ rayonu Bum qəsəbəsində yerləşən 0,29 ha, JN 334A (kod ********) nömrəli “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən Qəbələ rayonu Bum qəsəbəsində yerləşən 0,13 ha və JN-708 (kod ********) nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktına əsasən Qəbələ rayonu Bum qəsəbəsində yerləşən 0,19 ha torpaq sahələrinin 1/3 hissəsindən ibarətdir.
2. X8 birinci növbə vərəsələri iddiaçı İddiaçı, cavabdeh cavabdeh2, ##.##.2013-cü il tarixdə vəfat etmiş X6 və ## ### 2015-ci il tarixdə vəfat etmiş X1 ibarətdirlər. Cavabdeh cavabdeh6 isə ##.##.2013-cü il tarixdə vəfat etmiş X6 arvadıdır və onların birgə nikahlarından övladları olmamışdır. Cavabdehlər cavabdeh5, cavabdeh4, cavabdeh3 və cavabdeh1 ## ### 2015-ci il tarixdə vəfat etmiş X1 övladlarıdırlar.
3. Iddiaçı İddiaçı cavabdehlər, cavabdeh6, cavabdeh5, cavabdeh4, cavabdeh1, cavabdeh3 və cavabdeh2 qarşı "mirasın qanun üzrə vərəsəlik qaydasında qəbul olunması faktının təsdiq olunması və payın müəyyən edilməsi” barədə iddia qaldırıb mərhum anası X8 ##.##.2002-ci ildə ölümü ilə ondan miras qalmış, ümumi birgə mülkiyyətdə olan JN 334F (kod ********) nömrəli “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən verilmiş 0,29 ha torpaq sahəsindən; JN 334A (kod ********) nömrəli “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən verilmiş 0,13 ha həyətyanı torpaq sahəsindən; JN- 708 (kod ********) nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktına əsasən verilmiş 0,19 ha torpaq sahəsindən anası X8 payına açılan mirasın onun tərəfindən faktiki qəbul edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasıni xahiş etmişdir.
4. Iddiaçı İddiaçı sonradan məhkəməyə iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizə təqdim edərək, ##.##.2002-ci il tarixdə vəfat etmiş X8 miras qalmış JN 334F (kod ********) nömrəli “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən verilmiş 0,29 ha torpaq sahəsindən; JN 334A (kod ********) nömrəli “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən verilmiş 0,13 ha torpaq sahəsindən və JN-708 (kod ********) nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktına əsasən verilmiş 0,19 ha torpaq sahəsindən iddiaçı İddiaçı mirası qəbul etmək faktının təsdiq olunması və miras kütləsində payının tam həcmdə müəyyən olunması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
Birinci instansiya məhkəməsində icraat
5. Iddiaçı İddiaçı iddia tələbini müdafiə edərək izahatında göstərmişdir ki, o, X3 və X8 törəmiş, qardaş-bacıları (X7, Qaragözova Dünyabəyim Musa qızı və X4 ) ilə birlikdə valideynlərinə məxsus olan Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən fərdi yaşayış evində yaşayıb həddi buluğa çatmış vəevləndikdən sonra yaşayış sahəsini dəyişmişdir. Torpaq islahatı aparılarkən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,29 ha (JN ***F saylı plan üzrə) və 0,13 ha (JN ***A saylı plan üzrə) yə həyətyanı torpaq sahəsi, o cümlədən 0,19 ha (JN*** saylı plan üzrə) kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsi X8, X4 və X14 ümumi birgə mülkiyyətinə verilmişdir. ##.##.1996-cı il tarixdə X3 və ##.##.2002-ci il tarixdə X8 vəfat etmişdir. X8 JN ***F saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,29 ha və JN ***A saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,13 ha həyətyanı torpaq sahəsi, o cümlədən JN *** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktına əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,19 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin ayrı-ayrılıqda 1/3 hissəsi, o cümlədən həyətyanı torpaq sahəsinin ərazi hüdudlarında yerləşən fərdi yaşayış evi miras qalmışdır. X4 Ilhamə Isgəndər qızı ilə evli olmuş, sonuncu ilə birlikdə daimi olaraq RFnin Sankt-Peterburq şəhərində yaşamış və ##.##.2015-ci il tarixdə vəfat etmişdir. Qaragözova (Əsədova) Rəşidə Musa qızı daimi olaraq Ağdaş şəhərində yaşamış və ##.##.2013-cü il tarixdə vəfat etmişdir. X4, Qaragözova (Əsədova) Rəşidə Musa qızı və Qaragözova Dünyabəyim Musa qızı mirası qəbul etməmişdir. O, ailə üzvləri ilə birlikdə Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən özünə məxsus olan fərdi yaşayış evində yaşayaraq X8 vəfatından sonra miras qalmış Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,29 ha və 0,13 ha həyətyanı torpaq sahəsinə sahiblik etmiş, o cümlədən 0,19 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsini icarəyə verərərk təyinatı üzrə istifadəsini təmin etmiş və məhsulundan faydalanmışdır. X8 qalmış mirası ancaq onun faktiki surətdə qəbul etməsinə baxmayaraq Qəbələ Regional “Asan xidmət” Mərkəzində notariat ofisi tərəfindən mirasa dair vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə verilməsindən imtina edilmişdir. Ona görə də, ##.##.2002-ci il tarixdə vəfat etmiş X8 miras qalmış JN ***F saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,29 ha və JN ***A saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,13 ha həyətyanı torpaq sahəsi, o cümlədən JN *** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktına əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,19 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin ayrı-ayrılıqda 1/3 hissəsini faktiki surətdə qəbul etməsi faktı təsdiq olunaraq miras kütləsində payının tam həcmdə müəyyən edilməsibarədə iddia qaldırmışdır.
6. Cavabdeh Qaragözova Dünyabəyim Musa qızı izahatında göstərmişdir ki, o, X3 və X8 törəmiş, qardaş-bacıları (X7, İddiaçı və X4) ilə birlikdə valideynlərinə məxsus olan Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən fərdi yaşayış evində yaşayıb həddi buluğa çatmış və evləndikdən sonra yaşayış sahəsini dəyişmişdir. Torpaq islahatı aparılarkən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,29 ha (JN ***F saylı plan üzrə) və 0,13 ha ( JN ***A saylı plan üzrə) yə həyətyanı torpaq sahəsi, o cümlədən 0,19 ha (JN*** saylı plan üzrə) kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsi X8, X4 və X14 ümumi birgə mülkiyyətinə verilmişdir. ##.##.1996- cı il tarixdə X3 və ##.##.2002-ci il tarixdə X8 vəfat etmişdir. X8 JN ***F saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,29 ha və JN ***A saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,13 ha həyətyanı torpaq sahəsi, o cümlədən JN *** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktına əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,19 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin ayrı-ayrılıqda 1/3 hissəsi, o cümlədən həyətyanı torpaq sahəsinin ərazi hüdudlarında yerləşən fərdi yaşayış evi miras qalmışdır. X4 Ilhamə Isgəndər qızı ilə evli olmuş, sonuncu ilə birlikdə daimi olaraq RF-nin Sankt-Peterburq şəhərində yaşamış və ##.##.2015-ci il tarixdə vəfat etmişdir. Qaragözova (Əsədova) Rəşidə Musa qızı daimi olaraq Ağdaş şəhərində yaşamış və ##.##.2013-cü il tarixdə vəfat etmişdir. X4 ailə üzvləri ilə birlikdə Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən özünə məxsus olan fərdi yaşayış evində yaşayaraq X8 vəfatından sonra miras qalmış Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,29 ha və 0,13 ha həyətyanı torpaq sahəsinə sahiblik etmiş,o cümlədən0,19 ha kəndtəsərrüfatı təyinatlitorpaq sahəsindənistifadə etmişdir.
7. Cavabdeh cavabdeh4 izahatında göstərmişdir ki, o, X5 və Əsədova (Qaragözova) Rəşidə Musa qızından törəmiş, bacısı cavabdeh1 və qardaşı cavabdeh3 ilə birlikdə valideynlərinə məxsus olan Ağdaş şəhərində yerləşən fərdi yaşayış evində yaşayıb həddi buluğa çatmışdır. ##.##.2002-ci il tarixdə vəfat etmiş X8 JN ***F saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,29 ha və JN ***A saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,13 ha həyətyanı torpaq sahəsi, o cümlədən JN *** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktına əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,19 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin ayrı-ayrılıqda 1/3 hissəsi, o cümlədən həyətyanı torpaq sahəsinin ərazi hüdudlarında yerləşən fərdi yaşayış evi miras qalmışdır. X8 vəfatından sonra Əsədova (Qaragözova) Rəşidə Musa qızı anasına məxsus olan Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən fərdi yaşayış evinə buraxılmamış və ##.##.2013-cü il tarixdə vəfat etmişdir. ##.##.2002-ci il tarixdə vəfat etmiş X8 miras qalmış JN ***F saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,29 ha və JN ***A saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,13 ha həyətyanı torpaq sahəsi, o cümlədən JN *** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktına əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,19 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin ayrı-ayrılıqda 1/3 hissəsi indiyədək vərəsəlik üzrə keçmədiyindən vərəsələr arasında bərabər qaydada bölünərək Əsədova (Qaragözova) Rəşidə Musa qızının payı müəyyən edilməli və onun hal-hazırda sağ olmadığı nəzərə alınaraq həmin pay sonuncunun vərəsələrinə verilməlidir. Ona görə də, Qaragözov Qabi l Musa oğlunun X8 qalmış mirasda payının tam həcmdə müəyyən edilməsibarədə iddiası əsassızhesab edilməlidir.
8. Qəbələ Rayon Məhkəməsinin (hakim Ülvi Qənbərov) ## #### 2026-cı il tarixli, e- *(***)-****/**** nömrəli qətnaməsi ilə iddia tələbi təmin olunmuş, ##.##.2002-ci il tarixdə vəfat etmiş X8 miras qalmış JN ***F saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,29 ha və JN ***A saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,13 ha həyətyanı torpaq sahəsi, o cümlədən JN *** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktına əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,19 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin ayrı-ayrılıqda 1/3 hissəsini qanun üzrə 1-ci növbədə vərəsə İddiaçı faktiki surətdə qəbul etməsi təsdiq olunmuş və hər bir sənəd üzrə payı mirasın tam kütləsində (1/3 hissədə) müəyyən edilmişdir.
9. Məhkəmə müəyyən etmişdir ki, ##.##.2002-ci il tarixdə vəfat etmiş X8 ümumi birgə mülkiyyət hüququ ilə məxsus olan Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,29 ha və 0,13 ha həyətyanı torpaq sahəsi, o cümlədən 0,19 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsi onun ölümündən sonra İddiaçı sahibliyində olmuş və faktiki surətdə idarə edilərək istifadə edilmişdir. Həmin torpaq sahələri Qaragözova Dünyabəyim Musa qızı, X7 və X4 tərəfindən idarə edilməmiş və istifadə olunmamışdır.
Birinci instansiya məhkəməsi gəldiyi nəticəni aşağıdakılarla əsaslandırmışdır;
10. Məhkəmə hesab etmişdir ki, “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1246 və 1273-1-ci maddələrinin AR Konstitusiyasının 29-cu maddəsinin VII hissəsinə uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” AR Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun ##.##.2023cü il tarixli Qərarında göstərilənlərə əsasən iş üzrə yaranmış mübahisə həmin tarixədək qüvvədə olan AR Mülki Məcəlləsinin normaları tətbiq olunmaqla həll edilməlidir.
11. Məhkəmə tədqiq olunmuş sübutlara qiymət verərək hesab etmişdir ki, ##.##.2002-ci il tarixdə vəfat etmiş X8 JN ***F saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,29 ha və JN ***A saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,13 ha həyətyanı torpaq sahəsi, o cümlədən JN *** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktına əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,19 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin ayrı-ayrılıqda 1/3 hissəsi miras qalmış, onun qanun üzrə vərəsələri- X7, Qaragözova Dünyabəyim Musa qızı və X4r. İddiaçı mirası faktiki surətdə qəbul edərək mülkiyyətinə keçirmişdir; Qaragözova Dünyabəyim Musa qızı, X7 və X4 Fəridə Nazar qızından qalmış mirasa daxil olan heç bir əmlaka faktiki surətdə yiyələnməmiş və öldüyü günədək mirasdan pay almaq üçün müraciət etməyərək mirası qanunla müəyyən edilmiş müddətdə qəbul etməmişlər. X7 miras açıldıqdan sonra (##.##.2002-ci il tarixdən ##.##.2015-ci il tarixədək) sağ olduğundan onun vərəsələri, cavabdeh1, cavabdeh4 və cavabdeh3 X8 qalmış mirasdan pay almaq hüququ olmamışdır.
12. Məhkəmə hesab etmişdir ki, ##.##.2002-ci il tarixdə vəfat etmiş X8 miras qalmış JN ***F saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,29 ha və JN ***A saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,13 ha həyətyanı torpaq sahəsi, o cümlədən JN *** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktına əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,19 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin ayrı-ayrılıqda 1/3 hissəsini qanun üzrə 1-ci növbədə vərəsə İddiaçı faktiki surətdə qəbul etməsi təsdiq olunaraq hər bir sənəd üzrə payı mirasın tam kütləsində (1/3 hissədə) müəyyən edilməli və adına qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə verilməlidir.
13. Birinci instansiya məhkəməsi mülki iş üzrə gəldiyi nəticəni Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 13, 29-cu maddələrinə, ##.##.2023-cü il tarixədək qüvvədə olan Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1133.1, 1134.1, 1145, 1146, 1159.1.1, 1243.2, 1243.3, 1246, 1252, 1255, 1262, 1273-1, 1321.1-ci maddələrinə, «Notariat haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 57-ci maddəsinə, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 76.1, 76.2, 217.2-ci maddələrinə istinadla əsaslandırmışdır.
Apellyasiya şikayətinin və ona etirazın dəlilləri:
a)Apellyasiya şikayətinin dəlilləri
14. Qətnamədən narazı qalan cavabdeh cavabdeh4 tərəfindən apellyasiya şikayəti verilmişdir.
15. Apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, Qəbələ Rayon Məhkəməsinin sözügedən qətnaməsini qanunsuz və ədalətsiz qətnamə hesab edirlər.
16. Belə ki, məhkəmə işin hallarını hərtərəfli və obyektiv araşdırmamış, maddi və prosessual hüquq normalarını pozmuş, maddi və prosessual hüquq normalarını düzgün tətbiq etməmiş, iş üçün əhəmiyyətli olan bütün halları aydınlaşdırmamış, işin gedişatı zamanı verilmiş Vəsatətlərə məhəl qoymamış, vərəsələrin dairəsi müəyyən edildiyi halda mərhum X8 miras qalmış əmlakın tamamına (tam kütləsinə) iddiaçının miras payının olmasını müəyyən edərək digər vərəsələrin hüquqlarını nəzərə almamış, qanunsuz qətnamə çıxarmışdır.
17. Qəbələ Rayon Məhkəməsi MPM-nin 88 və 218.1-ci maddələrinin tələblərini pozmuş, həmin qanunvericiliyin tələblərinə əməl etməmişdir. Belə ki, məhkəmə mübahisələndirdikləri qətnaməsində qeyd edir ki, “...X7 miras açıldıqdan sonra (##.##.2002-ci il tarixdən ##.##.2015-ci il tarixədək) sağ olduğundan onun vərəsələri, cavabdeh1, cavabdeh4 və cavabdeh3 X8 qalmış mirasdan pay almaq hüququ olmamışdır”. Bu absurd bir fikirdir.
18. Qanunvericiliyin yuxarıda qeyd edilən tələblərindən də aydın olur ki, birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən mübahisəni həll edərkən tərəflər arasında yaranmış mübahisəli hüquq münasibətləri ilə bağlı işin faktiki halları tam araşdırılmamış, maddi hüquq normalarının tətbiqində işə baxan məhkəmə tərəfindən səhvə yol verilmiş, nəticədə düzgün və əsaslı qətnamə çıxarılmamışdır.
19. Bundan başqa iş materiallarına əlavə edilmiş Qəbələ Rayon Icra Hakimiyyəti Bum Qəsəbə Inzibati Ərazi Nümayəndəliyinin ##.##.2025-ci il tarixli *-**-**/*-***/**** saylı X20 vərəsələri qeyd edilib. Həmin arayışda vərəsə İddiaçı (iddiaçı) onun dayısı, Qaragözova(Əsədova) Rəşidə nənələridir. Qəbələ Rayon Məhkəməsi iddiaçı İddiaçı X8 miras qalmış əmlaka vərəsələyini tam şəkildə qəbul etdiyi halda onların Əsədova Rəşidənin vərəsələri olduqlarını təsdiq edən Ağdaş Rayon Qeydiyyat şöbəsinin ##.##.2025-ci il tarixli Arayışını nəzərə almamış (Arayış şikayətə əlavə edilir), Arayışı məhkəmə iclasında təqdim etmələrinə baxmayaraq iş materiallarına əlavə etməmiş və hüquqlarını pozmuşdur. İddiaçı necə özünü bir vərəsə hesab edirsə Qaragözova (Əsədova) Rəşidə də eyni dərəcəli vərəsədir və onlar da (cavabdehlər) Rəşidə Əsədovanın vərəsələri olduqları üçün X8 miras qalmış əmlakdan pay hüquqları vardır. Lakin Qəbələ Rayon Məhkəməsinin işə baxan hakimi hər nə səbəbdənsə bu adi halı nəzərə almamış, mirasdan onların pay almaq hüquqlarının olmadığı qənaətinə gəlmişdir.
20. Bundan başqa mübahisələndirdikləri məhkəmə qətnaməsinin ləğvi üçün başqa bir əsas da budur ki, iş materiallarına əlavə edilmiş Oğuz Rayon Notariat Ofisinin ##.##.2025ci il tarixli *** saylı məktubunda iddiaçıya verilən cavabda qeyd edilir ki, vərəsələr arasında narazılıq olduğu üçün mərhum X8 miras qalmış əmlaklara vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə vermək mümkün olmamışdır, məhkəməyə müraciət etməlidirlər. Miras əmlak Qəbələ rayonunda yerləşdiyi halda və vərəsəlik işi miras əmlakın olduğu yer üzrə notariat ofisində açılmalı olduğu halda iddiaçı niyə Oğuz rayon notariat ofisinə müraciət etmişdir? Deməli iddiaçının niyyəti vərəsəlikdən onları kənarlaşdırmaq və miras əmlakın tam kütləsinə sahib olmaqdır. Bunu onlar xəbər tutaraq qətiyyətlıi şəkildə etiraz etmələrinə görə edə bilmədiyindən öz niyyətinə Qəbələ Rayon Məhkəməsinin vasitəsilə nail olmuş, hüquqları bir daha pozulmuşdur.
21. Iddiaçı dayısı İddiaçı daha əvvəl ona 3000 manat təklif etmişdir ki, vərəsəlikdən imtina etsin, lakin o, bundan imtina etdikdə nə yolla olur olsun bunu əldə edəcəyini də bildirmiş, Oğuz Notariat Ofisinə onları dəvət edərək nənədən qalma miras əmlakda həyətdəki köhnə evi sökdürmək üçün imzalarının lazım olduğunu bildirmiş, onlar məsələnin əslini anladıqda isə bu yola əl atmışdır. Halbuki Oğuz Rayon Notariat Ofisindən verilən ##.##.2026-cı il tarixli ** saylı məktubda mərhum X8 miras qalmış əmlaka dair vərəsəlik işi açıldığı və şəhadətnamə verilərkən vərəsə kimi nəzərə alınacaqları onlara rəsmi olaraq bildirilmişdir. Belə olan halda Qəbələ Rayon Məhkəməsi niyə onların hüquqlarını heçə saymış bilmirlər və nəticədə digər vərəsələrin hüququ pozulmaqla qanunsuz qətnamə çıxarılmışdır.
22. Məhkəmə qətnaməsi ilə ancaq 1 şəxsin vərəsəliyi qəbul edilmiş, digər vərəsələr heçə sayılmışdır. Birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi qanuni və əsaslı deyildir. Işə baxan birinci instansiya məhkəməsi sübutlara obyektiv və qərəzsiz qiymət verməmişdir.
23. Qəbələ Rayon Icra Hakimiyyəti Bum Qəsəbə Inzibati Ərazi Nümayəndəliyinin ##.##.2025-ci il tarixli *-**-**/*-***/**** saylı Arayışı, Ağdaş Rayon Qeydiyyat şöbəsinin ##.##.2025-ci il tarixli Arayışı və iclasda məhkəməyə təqdim etdikləri mülahizələr və Ağdaş Rayon Qeydiyyat şöbəsinin ##.##.2025-ci il tarixli Arayışı nəzərə almamışdır.
24. Odur ki, Qəbələ Rayon Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli e-*(***)-****/**** saylı qətnaməsinin ləğv edilərək iddia tələbinin rədd edilməsi barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
b) Apelyasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri
25. Iddiaçı İddiaçı (nümayəndəsi və vəkili Vəkil) apellyasiya şikayətinə qarşı yazılı etirazında cavabdeh cavabdeh4 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinin təmin edilməməsi, Qəbələ Rayon Məhkəməsinin ## #### 2026-cı il tarixli, e-*(***)-****/**** nömrəli qətnaməsinin dəyişdirilmədən qüvvədə saxlanılması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları
26. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən cavabdeh və digər cavabdehlər cavabdeh3 və cavabdeh1 nümayəndəsi cavabdeh4 apellyasiya şikayətini müdafiə edərək, apellyasiya şikayətinin təmin edilməsini xahiş etmişdir.
27. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən cavabdeh cavabdeh4 nümayəndəsi və vəkili nümayəndə1 cavabdeh cavabdeh4 tərəfindən Qəbələ Rayon Məhkəməsinin ## #### 2026-cı il tarixli, e-*(***)-****/**** nömrəli qətnaməsindən verilmiş apellyasiya şikayətini müdafiə edərək, apellyasiya şikayətinin təmin edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
28. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən iddiaçı İddiaçı apellyasiya şikayətinə etiraz edərək, apellyasiya şikayətinin təmin edilməməsi, Qəbələ Rayon Məhkəməsinin ## #### 2026-cı il tarixli, e-*(***)-****/**** nömrəli qətnaməsinin dəyişdirilmədən saxlanılması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
29. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən iddiaçı İddiaçı nümayəndəsi və vəkili Vəkil apellyasiya şikayətinə etiraz edərək, apellyasiya şikayətinin təmin edilməməsi, Qəbələ Rayon Məhkəməsinin ## #### 2026-cı il tarixli, e-*(***)-****/**** nömrəli qətnaməsinin dəyişdirilmədən saxlanılması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
30. Cavabdehlər cavabdeh6, cavabdeh5, cavabdeh2 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs Oğuz rayon Notariat Ofisinin nümayəndəsi işə baxılmasının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilmələrinə baxmayaraq məhkəmə kollegiyasının iclasına gəlməmişlər, gəlməmələrinin səbəb və mümkünsüzlüyünə dair heç bir məlumat verməmişlər. Məhkəmə kollegiyası, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 376.2-ci maddəsinə əsasən, işə onların iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir.
Tətbiq edilən hüquq
31. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyası
Maddə 29. İ. Hər kəsin mülkiyyət hüququ vardır. III. Hər kəsin mülkiyyətində daşınar və daşınmaz əmlak ola bilər. Mülkiyyət hüququ mülkiyyətçinin təkbaşına və ya başqaları ilə birlikdə əmlaka sahib olmaq, əmlakdan istifadə etmək və onun barəsində sərəncam vermək hüquqlarından ibarətdir. VII. Dövlət vərəsəlik hüququna təminat verir.
32. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin (mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı zaman qüvvədə olan); 1133.1-ci maddəsinə əsasən ölmüş şəxsin (miras qoyanın) əmlakı başqa şəxslərə (vərəsələrə) qanun üzrə və ya vəsiyyət üzrə və ya hər iki əsasla keçir. 1134.1-ci maddəsinə əsasən qanun üzrə vərəsəlik zamanı vərəsələr miras qoyanın öldüyü məqamda sağ olmuş şəxslər, habelə miras qoyanın ölümündən sonra doğulmuş uşaqları ola bilərlər. 1145-ci maddəsinə əsasən miras fiziki şəxsin ölümü və ya məhkəmə tərəfindən ölmüş elan edilməsi ilə açılır. 1151.1-ci maddəsinə əsasən mirasa (miras əmlaka) miras qoyanın öldüyü məqamadək malik olduğu əmlak hüquqlarının (miras aktivi) və vəzifələrin (miras passivi) toplusu daxildir. 1159.1-ci maddəsinə əsasən qanun üzrə vərəsəlik zamanı aşağıdakılar bərabər pay hüquqlu vərəsələr sayılırlar: 1159.1.1-ci maddəsinə əsasən birinci növbədə - ölənin uşaqları, miras qoyanın ölümündən sonra doğulmuş uşaq, arvad (ər), valideynlər (övladlığa götürənlər). 1243.1-ci maddəsinə əsasən mirası istər qanun üzrə, istərsə də vəsiyyət üzrə vərəsə qəbul edir. 1243.2-ci maddəsinə əsasən vərəsə mirasın açıldığı yer üzrə notariat kontoruna mirası qəbul etdiyi barədə ərizə verdikdə və ya əmlaka sahiblik etməyə və ya əmlakı idarə etməyə faktik başladıqda və bununla da mirası qəbul etdiyini şəksiz nümayiş etdirdikdə miras vərəsə tərəfindən qəbul edilmiş sayılır. 1143.3-cü maddəsinə əsasən vərəsə mirasın bir hissəsinə sahiblik etməyə faktik başladıqda hesab edilir ki, mirasın nədə ifadə edilməsindən və harada olmasından asılı olmayaraq, o, mirası tamamilə qəbul etmişdir. 1246-cı maddəsinə əsasən vərəsə vərəsəliyə çağırıldığını bildiyi və ya bilməli olduğu gündən üç ay ərzində mirası qəbul edə bilər. Miras açıldığı gündən altı ay keçdikdən sonra mirasın qəbuluna yol verilmir. 1256-cı maddəsinə əsasən vərəsə vərəsəliyə çağırıldığını bildiyi və ya bilməli olduğu gündən üç ay ərzində mirasın qəbulundan imtina edə bilər. Üzrlü səbəb olduqda məhkəmə bu müddəti iki aydan çox olmayaraq uzada bilər. Mirasın qəbulundan imtina notariat orqanında rəsmiləşdirilməlidir.
33. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 60-cı maddəsi baxımından Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1243-cü maddəsinin və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 307.2.9-cu maddəsinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun ## ####### 2020-ci il tarixli Qərarı.
34. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin; 9.1-ci və 9.3-cü mаddələrinə əsаsən ədalət mühakiməsi çəkişmə, tərəflərin bərabərliyi və faktlar əsasında həyata keçirilir. Hakim bütün hallarda prosesin çəkişmə prinsipini təmin etməli, öz qərarını yalnız tərəflərin çəkişmə prinsipinə əsasən müzakirə etdiyi dəlillərlə, onların verdiyi izahatlarla, sənədlərlə əsaslandırmalıdır. 14.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdiyi sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. 77.1-ci maddəsinə görə, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. 88-ci mаddəsinə görə məhkəmə sübutlаrа obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tаm bаxdıqdаn sonrа həmin sübutlаrа tətbiq edilməli hüquq normаlаrınа müvаfiq olаrаq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qаbаqcаdаn müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. 217.1-ci maddəsinə əsаsən məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. 217.2-ci maddəsinə əsasən qətnamə mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı zaman qüvvədə olan maddi hüquq normalarına və işin baxılması zamanı qüvvədə olan prosessual hüquq normalarına uyğun çıxarılmalıdır. 217.3-cü maddəsinə əsasən qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. 217.4-cü maddəsinə əsasən məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. 218.1-ci mаddəsinə əsаsən qətnаmə çıxаrıldıqdа hаkim sübutlаrı qiymətləndirir, iş üçün əhəmiyyətli olаn nə kimi hаllаrın müəyyən edildiyini, nə kimi hаllаrın müəyyən edilmədiyini, tərəflərin hаnsı hüquqi münаsibətdə olmаlаrını, həmin iş üzrə hаnsı qаnunun tətbiq edilməli olduğunu və iddiаnın təmin olunub-olunmаdığını müəyyən edir. 372.1-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır. 372.6-cı maddəsinə görə, apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. 372.7-ci maddəsinə görə, apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin apellyasiya instansiya məhkəməsinin səlahiyyətlərini müəyyən edən 384-cü maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsi qətnaməni dəyişmədən, apellyasiya şikayətini isə təmin etmədən saxlaya bilər; qətnaməni tamamilə və ya qismən ləğv edə bilər və birinci instansiya məhkəməsində müəyyən edilmiş hallar və ya əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında yeni qətnamə qəbul edə bilər; qətnaməni dəyişdirə bilər; qətnaməni tamamilə və ya qismən ləğv edə bilər, iş üzrə icraata xitam verə və yaxud ərizəni baxılmamış saxlaya bilər. 402.1-ci maddəsinə əsasən mülki işlər üzrə qəbul edilmiş qətnamənin mübahisələndirilən hissəsində iddianın qiyməti beş min manatdan, kommersiya mübahisələrinə dair işlər üzrə isə müvafiq olaraq on min manatdan az olan əmlak xarakterli iddialar üzrə qətnamələr istisna olmaqla, apellyasiya məhkəmələrinin mülki və kommersiya kollegiyalarının və Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki və kommersiya kollegiyalarının qətnamələrindən kassasiya şikayəti verilə bilər.
Apellyasiya baxışının hədləri
35. Apelyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apelyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır və şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır.
36. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372-ci maddəsinin apellyasiya baxışının hədləri barədə müddəalarının həmin Məcəllənin 372.1 və 372.7-ci maddələrinin tələbləri baxımından şərh edilməsinə dair” ## ### 2011-ci il tarixli qərarında göstərilmişdir ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1-ci maddəsinə uyğun olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi həmin Məcəllənin 372.6-cı maddəsində nəzərdə tutulduğu hallarda birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını mübahisələndirilən hissəsində apellyasiya şikayətinin dəlilləri həcmində yoxlayır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1 və 372.7-ci maddələrinə uyğun olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi maddi hüquq normalarına riayət edilməsini birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin mübahisələndirilən hissəsində yoxlayır. Bu hədlərdə apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin hüquqi mövqeyinə aid dəlillərdən asılı deyildir və qətnaməni maddi hüquq normasının pozulması ilə əlaqədar apellyasiya şikayətində göstərilməyən əsaslarla da ləğv edə və dəyişdirə bilər. Bununla yanaşı kollegiya qeyd edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır.
37. Apellyator Qəbələ Rayon Məhkəməsinin ##.##.2026-cı il tarixli e-*(***)-****/**** nömrəli qətnaməsinin tam ləğvini xahiş etdiyindən məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin tam həcmdə yoxlanılmasını vacib hesab edir.
Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi
38. Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının ## #### 2026-cı il tarixli *(*-**)-***/**** nömrəli qərardadı ilə cavabdeh cavabdeh4 apellyasiya şikayəti qismən təmin edilmiş, iş üzrə Qəbələ Rayon Məhkəməsinin ## #### 2026-cı il tarixli, e-*(***)- ****/**** nömrəli qətnaməsi iddianın təmin edilmiş ##.##.2002-ci il tarixdə vəfat etmiş X8 miras qalmış JN ***F saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,29 ha və JN ***A saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,13 ha həyətyanı torpaq sahəsi, o cümlədən JN *** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktına əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,19 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin ayrı-ayrılıqda 1/3 hissəsini qanun üzrə 1-ci növbədə vərəsə İddiaçı faktiki surətdə qəbul etməsinin təsdiq olunması hissəsində ləğv edilmiş, iddiaçı İddiaçı iddia tələbinin ##.##.2002-ci il tarixdə vəfat etmiş X8 miras qalmış JN 334F (kod ********) nömrəli “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən verilmiş 0,29 ha torpaq sahəsindən; JN 334A (kod ********) nömrəli “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən verilmiş 0,13 ha torpaq sahəsindən və JN-708 (kod ********) nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktına əsasən verilmiş 0,19 ha torpaq sahəsindən iddiaçı İddiaçı mirası qəbul etmək faktının təsdiq olunması hissəsində mülki iş üzrə icraata xitam verilmişdir.
39. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin ##.##.2002-ci il tarixdə vəfat etmiş X8 miras qalmış JN ***F saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,29 ha və JN ***A saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,13 ha həyətyanı torpaq sahəsi, o cümlədən JN *** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktına əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,19 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin ayrı-ayrılıqda 1/3 hissəsində qanun üzrə 1-ci növbədə vərəsə İddiaçı hər bir sənəd üzrə payının mirasın tam kütləsində (1/3 hissədə) müəyyən edilməsinə dair gəldiyi nəticə, hüquqi əsaslandırma ilə razılaşır və hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən həmin hissədə mübahisəli hüquq münasibətini tənzimləyən maddi hüquq normaları düzgün tətbiq olunmuş, prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması hallarına yol verilməmişdir.
40. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun “Məhkəmə qətnaməsi haqqında” 2005-ci il ## ###### tarixli, ** nömrəli qərarının 17-ci bəndində göstərilir ki, kassasiya və apellyasiya instansiya məhkəmələri aşağı instansiya məhkəmələrinin qətnamələrindən şikayətlərə baxdıqda qəbul etdikləri aktlarda verilən şikayətlərin dəlillərinə müfəssəl hüquqi qiymət verməlidirlər.
41. Məhkəmə kollegiyasının iclasında müəyyən edilmişdir ki, “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” JN 334F (kod ********) nömrəli şəhadətnaməyə əsasən Qəbələ rayonu Bum qəsəbəsində yerləşən 0,29 ha, “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” JN 334A (kod ********) nömrəli şəhadətnaməyə əsasən Qəbələ rayonu Bum qəsəbəsində yerləşən 0,13 ha və “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” JN-708 (kod ********) nömrəli Dövlət aktına əsasən Qəbələ rayonu Bum qəsəbəsində yerləşən 0,19 ha torpaq sahələri X8, X4 (Yusif) oğlu və X14 (cavabdeh6 Isbəndiyar) qızının ümumibirgə mülkiyyətlərindədir. X8 ##.##.2002-ci il tarixdə ölmüşdür. X8 vəfatından sonra onun birinci növbə vərəsələri İddiaçı, cavabdeh2, X6 və X1 ibarət olmuşlar. X8 vərəsələrindən X6 ##.##.2013-cü il tarixdə, X1 isə ## ### 2015-ci il tarixdə vəfat etmişlər. Cavabdeh cavabdeh6 isə ##.##.2013-cü il tarixdə vəfat etmiş X6 arvadıdır və onların birgə nikahlarından övladları olmamışdır. X1 vəfatından sonra onun cavabdeh5, cavabdeh4, cavabdeh3 və cavabdeh1 ibarət birinci növbə vərəsələri qalmışdır. Lakin X19nın ölümündən sonra vərəsələr tərəfindən mirasın qəbulu ilə bağlı qanunla müəyyən edilmiş müddət ərzində notariat orqanına ərizə verməsi halı müəyyən edilməmişdir. Anasının vəfatından sonra mirasın yalnız onun tərəfindən faktiki olaraq qəbul edildiyini əsas gətirən iddiaçı İddiaçı hər üç torpaq sahəsinin mirasqoyana aid hissəsindən tam miras payının müəyyən edilməsini xahiş etmişdir.
42. Məhkəmə kollegiyası iş üzrə cavabdeh cavabdeh4 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinin qətnamənin ##.##.2002-ci il tarixdə vəfat etmiş X8 miras qalmış JN ***F saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,29 ha və JN ***A saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,13 ha həyətyanı torpaq sahəsi, o cümlədən JN *** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktına əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,19 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin ayrı-ayrılıqda 1/3 hissəsində qanun üzrə 1-ci növbədə vərəsə İddiaçı hər bir sənəd üzrə payının mirasın tam kütləsində (1/3 hissədə) müəyyən edilməsi hissəsinin ləğv edilməli olmasına dair dəlilləri ilə razılaşmır.
43. Belə ki, məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin X8 miras qalmış əmlakın tamamına (tam kütləsinə) iddiaçının miras payının olmasını müəyyən edərək digər vərəsələrin hüquqlarını, onların Əsədova Rəşidənin vərəsələri olduqlarını təsdiq edən Ağdaş Rayon Qeydiyyat şöbəsinin ##.##.2025-ci il tarixli Arayışını nəzərə almaması, Qaragözova (Əsədova) Rəşidənin də İddiaçıla eyni dərəcəli vərəsə olması, Rəşidə Əsədovanın vərəsələri olduqları üçün X8 miras qalmış əmlakdan pay hüquqlarının olmasına dair dəlillərinə münasibətdə qeyd edir ki, apellyator şikayətində digər vərəsələrin hüquqlarının nəzərə alınmadığını qeyd etməsinə baxmayaraq, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi özü istisna olmaqla digər cavabdehlər tərəfindən mübahisələndirilməmişdir.
44. Kollegiya həmçinin qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 60-cı maddəsi baxımından Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1243-cü maddəsinin və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 307.2.9-cu maddəsinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun ## ####### 2020-ci il tarixli qərarına əsasən vərəsənin mirasın açıldığı yer üzrə notariat ofisinə mirası qəbul etdiyi barədə ərizə verməsi mirasın qəbul edilməsinin formal üsuludur.
45. Miras əmlakın faktiki qəbulu vərəsənin konkret hərəkətləri və rəftarı ilə onun mirası qəbul etmək niyyətinin açıq-aşkar təsdiqlənməsi və sübut edilməsi kimi qəbul edilir və belə hərəkətlərin məzmunu vərəsə tərəfindən məhz mirası qəbul etmək məqsədi daşıyır.
46. Mirasın faktiki qəbulu üsulu iki cür olur: miras əmlaka faktiki sahiblik etmək üsulu və miras əmlakı faktiki idarə etmək üsulu.
47. Faktiki sahiblik etmək üsulu ondan ibarətdir ki, onun əsasında vərəsə miras qoyan şəxsin əmlakını faktiki cəhətdən ələ keçirir və ona sahib durur. Miras əmlakı faktiki idarə etmək isə vərəsə tərəfindən elə hərəkətləri nəzərdə tutur ki, bu hərəkətləri adətən mülkiyyətçi öz mənafeyi üçün əmlakın saxlanması və normal təsərrüfatın aparılması üçün etmiş olsun (Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun G.Qəhrəmanovanın şikayəti üzrə 2014cü il ## #### tarixli Qərarı).
48. Bu baxımdan kollegiya qeyd edir ki, apellyatorun mərhum anası Rəşidə Qaragözovanın (Əsədovanın) İddiaçıla eyni dərəcəli vərəsə olması hələ özü-özlüyündə miras əmlakda Əsədova (Qaragözova) Rəşidə Musa qızının da miras payının müəyyən edilməsi üçün yeganə əsas qismində çıxış etməmiş, mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı zaman qüvvədə olan maddi hüquq normalarının tələbləri diqqətə alınaraq, vərəsə həm də mirası qanunla müəyyən edilmiş müddət ərzində qəbul etməli olmuşdur.
49. Belə ki, mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı zaman qüvvədə olan Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1243.2-ci maddəsinə əsasən vərəsə mirasın açıldığı yer üzrə notariat kontoruna mirası qəbul etdiyi barədə ərizə verdikdə və ya əmlaka sahiblik etməyə və ya əmlakı idarə etməyə faktik başladıqda və bununla da mirası qəbul etdiyini şəksiz nümayiş etdirdikdə miras vərəsə tərəfindən qəbul edilmiş sayılır.
50. Həmin Məcəllənin 1143.3-cü maddəsinə əsasən vərəsə mirasın bir hissəsinə sahiblik etməyə faktik başladıqda hesab edilir ki, mirasın nədə ifadə edilməsindən və harada olmasından asılı olmayaraq, o, mirası tamamilə qəbul etmişdir.
51. Həmin Məcəllənin 1246-cı maddəsinə əsasən vərəsə vərəsəliyə çağırıldığını bildiyi və ya bilməli olduğu gündən üç ay ərzində mirası qəbul edə bilər. Miras açıldığı gündən altı ay keçdikdən sonra mirasın qəbuluna yol verilmir.
52. Kollegiya qeyd edir ki, X19nın vəfatından sonra onun birinci növbə vərəsəsi Əsədova (Qaragözova) Rəşidə Musa qızı tərəfindən mirasın notariat kontoruna ərizə verilməsi, yaxud da faktiki qəbul edilməsi ilə bağlı cavabdeh cavabdeh4 tərəfindən məhkəməyə heç bir sübut təqdim edilməmişdir.
53. Nəzərə alınmalıdır ki, sübutetmə dedikdə, iddianın əsaslandığı hüququn və ya buna qarşı etirazın söykəndiyi halların (hadisələrin) olub-olmadığı haqqında məhkəmənin qənaətə gəlməsi üçün həyata keçirilən prosessual fəaliyyət başa düşülür. Bu baxımdan sübutetmənin predmetini tərəflərin mübahisələndirdikləri hal(lar) təşkil edir. O mübahisəli hallar ki, qanunverici onların mövcud olub-olmamasına hüquqi bir nəticə bağlayır. Başqa sözlə, hansısa halın baş verib-verməməsi şəxsin hüququnun yaranması, itirilməsi və s. kimi hüquqi nəticə yaradır. Məhz bu cür halların sübuta yetirilməsi üçün tərəflərin məhkəməyə dəlil təqdim etmələri zəruridir. Bu baxımdan tərəflərin tələb və etirazlarını əsaslandıran halların və işi düzgün həll etmək üçün əhəmiyyəti olan başqa halların mövcud olduğu və ya olmadığı barədə məhkəmənin əldə etdiyi məlumatlar sübutlar hesab olunur.
54. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun «N.Məmmədovanın şikayəti üzrə məhkəmə aktlarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair» ## ###### 2006-cı il tarixli qərarında göstərilmişdir ki, «məhkəmə qətnaməsi hüquqla bağlı mübahisəyə baxıldıqdan sonra məhkəmə iclasında müəyyən olunmuş işin faktiki halları və hüquq normaları əsasında çıxarılır. Iddiaçının hüququnun pozulması təsdiqlənərsə, məhkəmə öz qətnaməsilə bu hüququ müdafiə etməlidir. Əgər iddiaçının hüququnun pozulması təsdiqlənməzsə, məhkəmə onun iddiasını rədd etməli və bununla da cavabdehin iddiaçının əsassız hərəkətləri və ya fikirləri ilə pozula biləcək hüquqlarını müdafiə etməlidir. Hər bir halda məhkəmənin qətnaməsi ilk növbədə məhz mübahisə tərəflərinin fərdi hüquqlarını və qanuni mənafelərini müdafiə edən akt kimi çıxış etməlidir».
55. Sübutlar kifayət qədər güclü, aydın və bir-birinə uyğun qənaətlərin həm mövcudluğundan, həmçinin təkzib olunmaz oxşar fakt ehtimallarından irəli gələ bilər. Bü cür sübutlar olmadığı və ya kifayət qədər olmadığı halda, məhkəmə iddiaçının istinad etdiyi faktik hallara, yəni iddia tələbinin faktik əsaslarına mövcud olmayan hallar kimi qiymət verə bilər və iddia tələbini rədd edə və ya sübut edilən həddə uyğun qismən təmin edə bilər.
56. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin miras əmlakın Qəbələ rayonunda yerləşdiyi, vərəsəlik işinin miras əmlakın olduğu yer üzrə notariat ofisində açılmalı olduğu halda iddiaçının Oğuz rayon notariat ofisinə müraciət etməsinə dair dəlilinə münasibətdə qeyd edir ki, iddiaçının miras əmlakdakı payı notarius tərəfindən deyil, məhkəmə qaydasında müəyyən edilmişdir.
57. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin birinci instansiya məhkəməsinin işin gedişatı zamanı verilmiş vəsatətlərə məhəl qoymamasına dair dəlilinə münasibətdə qeyd edir ki, iş materiallarından cavabdeh cavabdeh4 birinci instansiya məhkəməsinə yalnız ## ###### 2026-cı il tarixdə mərhum nənəsi X8 miras qalan əmlakından ona çatası miras payının müəyyən edilməsi barədə qərar qəbul edilməsinə dair mülahizə təqdim etməsi və iddiaçı İddiaçı tərəfindən əsas olaraq təqdim edilmiş sübut və materialların surətlərinin ona təqdim edilməsinə dair vəsatət verməsi müəyyən edilmişdir. Qeyd edilənlərdən əlavə iş materiallarından cavabdeh cavabdeh4 tərəfindən birinci instansiya məhkəməsinə digər hər hansı bir vəsatət verməsi halı müəyyən edilməmişdir.
58. Məhkəmə kollegiyası cavabdeh cavabdeh4 birinci instansiya məhkəməsinə təqdim etdiyi X8 miras qalan əmlakından ona çatası miras payının müəyyən edilməsinə dair mülahizə ilə bağlı qeyd edir ki, həmin mülahizədə qeyd edilən məsələ məhkəmə tərəfindən iş üzrə yekun məhkəmə aktı qəbul edilərkən həll edilməli məsələ olmaqla onun qabaqcadan vəsatət şəklində müzakirə edilib, yekun məhkəmə aktınadək buna dair qərarın qəbul edilməsi qanunvericiliyin tələblərinə uyğun deyildir.
59. Məhkəmə kollegiyası iddiaçının sübut və materiallarının ona təqdim edilməsinə dair vəsatətlə bağlı qeyd edir ki, sonrakı mərhələdə cavabdeh tərəfindən bununla bağlı əlavə vəsatətin təqdim edilməməsi, həmçinin cavabdeh cavabdeh4 ## ###### 2026-cı il tarixdən elektron sistemdə qeydiyyatdan keçməsi diqqətə alınaraq, onun işdə olan sənədləri elektron kabinet vasitəsi ilə izləmək imkanına malik olması iddiaçının sübut və materiallarının ona təqdim edilməsinə dair vəsatətinin həllini tapması qənaətinə gəlməyə əsas verir.
60. Şərh edilənlərə əsasən məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, iddianın təmin edilmiş ##.##.2002-ci il tarixdə vəfat etmiş X8 miras qalmış JN ***F saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,29 ha və JN ***A saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,13 ha həyətyanı torpaq sahəsi, o cümlədən JN *** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktına əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,19 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin ayrı-ayrılıqda 1/3 hissəsində qanun üzrə 1-ci növbədə vərəsə İddiaçı hər bir sənəd üzrə payının mirasın tam kütləsində (1/3 hissədə) müəyyən edilməsi hissəsində iş üzrə birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsi ilə çıxarılmış, məhkəmə həmin hissədə işin hallarını tam, hərtərəfli və obyektiv araşdırmış, müəyyən edilmiş hallara uyğun olaraq tərəflər arasındakı münasibətlər üzrə düzgün nəticəyə gəlmiş, həmin hissədə iş üzrə gəlinən nəticə işin həqiqi hallarına uyğun olmaqla iş materiallarında olan sübutları MPM-in 88-ci maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq düzgün qiymətləndirmişdir.
61. Beləliklə məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, cavabdeh cavabdeh4 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti iddia tələbinin təmin edilmiş “##.##.2002-ci il tarixdə vəfat etmiş X8 miras qalmış JN ***F saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,29 ha və JN ***A saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,13 ha həyətyanı torpaq sahəsi, o cümlədən JN *** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktına əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,19 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin ayrı-ayrılıqda 1/3 hissəsində qanun üzrə 1-ci növbədə vərəsə İddiaçı hər bir sənəd üzrə payının mirasın tam kütləsində (1/3 hissədə) müəyyən edilməsi” hissəsində təmin edilməməli, Qəbələ Rayon Məhkəməsinin ## #### 2026-cı il tarixli, e-*(***)-****/**** nömrəli qətnaməsi “##.##.2002-ci il tarixdə vəfat etmiş X8 miras qalmış JN ***F saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,29 ha və JN ***A saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,13 ha həyətyanı torpaq sahəsi, o cümlədən JN *** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktına əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,19 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin ayrı-ayrılıqda 1/3 hissəsini qanun üzrə 1-ci növbədə vərəsə İddiaçı hər bir sənəd üzrə payının mirasın tam kütləsində (1/3 hissədə) müəyyən edilməsi” hissəsində dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır.
62. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372-376, 378-382, 384.0.1, 385.2, 392-393, 402 və 405-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası Qət etdi:
Cavabdeh cavabdeh4 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti iddia tələbinin təmin edilmiş “##.##.2002-ci il tarixdə vəfat etmiş X8 miras qalmış JN ***F saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,29 ha və JN ***A saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,13 ha həyətyanı torpaq sahəsi, o cümlədən JN *** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktına əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,19 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin ayrı-ayrılıqda 1/3 hissəsində qanun üzrə 1-ci növbədə vərəsə İddiaçı hər bir sənəd üzrə payının mirasın tam kütləsində (1/3 hissədə) müəyyən edilməsi” hissəsində təmin edilməsin. Qəbələ Rayon Məhkəməsinin ## #### 2026-cı il tarixli, e-*(***)-****/**** nömrəli qətnaməsi “##.##.2002-ci il tarixdə vəfat etmiş X8 miras qalmış JN ***F saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,29 ha və JN ***A saylı “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” şəhadətnaməyə əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,13 ha həyətyanı torpaq sahəsi, o cümlədən JN *** saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Dövlət aktına əsasən planda sərhədləri göstərilən Qəbələ rayonu, Bum qəsəbəsində yerləşən 0,19 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin ayrı-ayrılıqda 1/3 hissəsini qanun üzrə 1-ci növbədə vərəsə İddiaçı hər bir sənəd üzrə payının mirasın tam kütləsində (1/3 hissədə) müəyyən edilməsi” hissəsində dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qətnamədən, tərəflər, üçüncü şəxslər, xüsusi icraat işləri üzrə isə ərizəçi və maraqlı şəxslər tələbləri təmin olunmadığı hallarda onlara rəsmi qаydаdа verildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Azərbaycan Respublikası Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsı vasitəsi ilə (Elektron Məhkəmə Informasiya Sistemində yaradılmış Elektron Kabinetdən istifadə edilməklə) Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsına kassasiya şikayəti verə bilər. Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsindən şikayət verilməmişdirsə, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir.