Azərbaycan̆Respublikası̆adından Qətnamə Bakı̆şəhəri İş̆№̆e-2(3-6)-1693/2026 16.07.2026 BAKĬAPELLYASIYĂMƏHKƏMƏSI Iddiaçı İddiaçı cavabdeh Cavabdeh qarşı qanunsuz tikilinin sökülməsi tələbinə dair mülki iş üzrə ̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆̆(Açar̆sözlər: qanunsuz̆tikilinin̆sökülməsi) Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyası, hakimlər X1 (sədrlik edən və məruzəçi), X3 və X2 oğlundan ibarət tərkibdə ̆Məhkəmə̆iclasının̆katibĭHəsənovăBahar̆Elxan̆qızının̆katibliyi, ̆̆̆Iddiaçının̆nümayəndəsĭvə̆vəkilĭvəkil3, ̆̆̆Cavabdehin̆vəkilĭvəkil1̆iştirakları̆ilə, ̆̆̆̆̆Bakı̆şəhərĭSəbail̆Rayon̆Məhkəməsinin̆*(***)-****/****̆nömrəli, ##.##.2026-cı̆il qətnaməsindən iddiaçı və cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətləri üzrə mülki işə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, aşağıdakı qətnamənĭqəbul̆etdi.̆̆̆ Işin halları
1. Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən RX seriyalı ******* nömrəli, ##.##.2014-cü il tarixli çıxarışın surətinə əsasən Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Xanlar qəsəbəsi, Salyan yolu ünvanında yerləşən ** saylı evi tam mülkiyyət̆hüquqŭüzrə̆İddiaçı̆adınăqeydiyyatăalınmışdır.
2. Bakı şəhəri Səbail rayon Icra Hakimiyyəti Başçısının Bibiheybət qəsəbə nümayəndəliyi tərəfindən “Mərkəz” vəkil bürosuna ünvanlanmış ##.##.2023-cü il tarixli məktubun surətindən görünür ki, Səbail rayonu, Bibiheybət qəsəbəsi, Salyan yolu ** saylı ev sahibi Cavabdeh məxsus olan mülki onun ata nənəsi 1937-ci ildə evin sahibəsi olmuş mərhumə X4 tərəfindən inşăedilmişdir.̆Hal-hazırdăqeyd̆edilən̆evdə̆Cavabdeh̆ailə̆üzvlərĭilə̆birgə̆yaşayır.
Iş üzrə qəbul edilmiş məhkəmə aktı
Birinci instansiya məhkəməsində icraat
3. Iddiaçı İddiaçı cavabdeh Cavabdeh qarşı qanunsuz tikilinin sökülməsi tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, ona məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Xanlar qəsəbəsi, Salyan yolu ünvanında yerləşən ** saylı evin yanında ara məsafəsi gözlənilmədən, tikinti norma və qaydalarını pozmaqla Cavabdeh tərəfindən inşa edilmiş 2-ci mərtəbənin özbaşına tikinti hesab edilərək, cavabdehin vəsaiti hesabına sökülməsi barədə qətnamə qəbul edilməsinĭxahiş̆etmişdir.
4. Iddiaçı tələbini belə əsaslandırmışdır ki, Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Xanlar qəsəbəsi, Salyan yolu ünvanında yerləşən ** saylı ev ona məxsusdur. O, cavabdehlə qonşudurlar. Təxminən 3-4 il bundan öncə cavabdeh ona heç bir məlumat vermədən, onun razılığını almadan öz evinin üzərində təxminən 5 metr hündürlüyündə daha 1 mərtəbə inşa etmişdir. Həmin mərtəbə onun evinə demək olar ki, bitişik formada inşa edilmişdir. Bu tikilinin inşası zamanı tikintidə nəzərdə tutulmuş ara məsafəsi gözlənilməmiş, tikinti norma və qaydaları ciddi şəkildə pozulmuşdur. Hal-hazırda ona məxsus evin həyətinə və birinci mərtəbəsinə gün düşmür, insolyasiya, təbii işıqlandırma və hava axımının qarşısı kəsilmişdir. Onun evinin mənzərəsinin də qarşısı əhəmiyyətli dərəcədə alınmışdır. Evlər arasındakı ara məsafəsinin nəzərə alınmaması, həm də yanğın təhlükəsizliyi və sanitar-epidemioloji baxımından da təhlükəlidir. Halbuki, Nazirlər Kabinetinin ##.##.2014-cü il tarixli ** saylı Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Ara məsafəsi ilə bağlı müfəssəl” Qaydaların 2-ci bəndinə görə bu Qaydalar yaşayış məntəqələrinin baş və müfəssəl planlarının layihələrinin hazırlanması, həm yeni, həm də tikilib abadlaşdırılmış və bərpa olunan ərazilərdə tikintiyə icazə verilməsi zamanı binalar arasında, binalarda tikinti ərazilərinin sərhədləri arasında saxlanılmalı olan məsafələri müəyyən edir.Həmin Qaydaların 9-cu bəndinə əsasən ara məsafəsi olaraq divar hündürlüyünün 0,6 hissəsi, xüsusi yaşayış ərazilərində (hərbi şəhərciklər, tələbə şəhərcikləri, müvəqqəti məskunlaşma əraziləri) divar hündürlüyünün 0,4 hissəsi Azərbaycan Respublikasının Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin 80.1-ci maddəsinə əsasən barəsində məlumatlandırma icraatı tətbiq edilən fərdi yaşayış evlərinə münasibətdə isə divar hündürlüyünün 0,3 hissəsi, yalnız sakibkarlıq fəaliyyətinin həyata keçirilməsi üçün nəzərdə tutulmuş ərazilərdə və sənaye ərazilərində divar hündürlüyünün 0,25 hissəsi qəbul olunur. Cavabdeh bu tikilini icra edərkən heç bir səlahiyyətli qurumdan icazə almamış və özbaşına şəkildə inşa etmişdir. Cavabdehə dəfələrlə bu barədə bildirsələr və inşa edilmiş özbaşına tikilinin sökülməsini tələb etsələr də, cavabdeh̆hər̆dəfə̆müxtəlif̆bəhanələr̆uydurmuşdur.̆ ̆̆̆̆̆5.̆Bakı̆şəhərĭSəbail̆Rayon̆Məhkəməsinin̆*(***)-****/****̆nömrəli, ##.##.2026-cı̆il qətnaməsi ilə (hakim - Şahin Abdullayev) iddianın qismən təmin edilməsi, cavabdeh Cavabdeh tərəfindən iddiaçı İddiaçı mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Xanlar qəsəbəsi, Salyan yolu ünvanında yerləşən ** saylı evinə 0.3 (30 sm) məsafədə inşa edilmiş özbaşına tikili olan 2-ci mərtəbəsinin 1,2 metr hissəsinin Cavabdeh vəsaiti hesabına qətnamə qanuni qüvvəsini aldıqdan sonra 2 (iki) ay ərzində sökülməsi, cavabdeh Cavabdeh müəyyən edilmiş iki ay müddət ərzində qətnaməni icra etməsə, iddiaçı İddiaçı cavabdehdən zəruri xərcləri almaqla, həmin hərəkətləri cavabdehin hesabına etməsinin haqlı hesab edilməsi, iddia tələbinin qalan hissədə təmin edilməməsi, Cavabdeh keçirilmiş məhkəmə mühəndis-texniki ekspertiza xərci– 150 (bir yüz əlli) manat məbləğində pulun dövlət nəfinə tutulması qət edilmişdir.̆
6. Məhkəmə müəyyən etmişdir ki, Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Xanlar qəsəbəsi, Salyan yolu ünvanında yerləşən ** saylı ev iddiaçının mülkiyyətindədir. Qonşuluqda yaşayan cavabdeh Cavabdeh öz evinin üzərində təxminən 5 metr hündürlüyündə 2-ci mərtəbə iddiaçının evinə bitişik formada inşa etmişdir. Həmin tikili öz hüquqi statusuna görə özbaşına tikilidir. Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Xanlar qəsəbəsi, Salyan yolu ünvanında yerləşən ** saylı ev ona məxsusdur. O, cavabdehlə qonşudurlar. Təxminən 3-4 il bundan öncə cavabdeh ona heç bir məlumat vermədən, onun razılığını almadan öz evinin üzərində təxminən 5 metr hündürlüyündə daha 1 mərtəbə inşa etmişdir. Həmin mərtəbə onun evinə demək olar ki, bitişik formada inşa edilmişdir. Bu tikilinin inşası zamanı tikintidə nəzərdə tutulmuş ara məsafəsi gözlənilməmiş, tikinti norma və qaydaları ciddi şəkildə pozulmuşdur. Hal hazırda ona məxsus evin həyətinə və birinci mərtəbəsinə gün düşmür, insolyasiya, təbii işıqlandırma və hava axımının qarşısı kəsilmişdir. Onun evinin mənzərəsinin də qarşısı əhəmiyyətli dərəcədə alınmışdır. Evlər arasındakı ara məsafəsinin nəzərə alınmaması, həm də yanğın təhlükəsizliyi və sanitar-epidemioloji baxımından də təhlükəlidir. Cavabdeh bu tikilini icra edərkən heç bir səlahiyyətli qurumdan icazə almamış və özbaşına şəkildə inşa etmişdir. Cavabdehə dəfələrlə bu barədə bildirsələr və inşa edilmiş özbaşına tikilinin sökülməsini tələb etsələr də, cavabdeh hər dəfə müxtəlif bəhanələr uydurmuşdur. Bu səbəbdən iddiaçı ona məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Xanlar qəsəbəsi, Salyan yolu ünvanında yerləşən ** saylı evin yannıda ara məsafəsi gözlənilmədən, tikinti norma və qaydalarını pozmaqla Cavabdeh tərəfindən inşa edilmiş 2-ci mərtəbənin özbaşına tikinti hesab edilərək, cavabdehin vəsaiti hesabına sökülməsi barədə qətnamə̆qəbul̆edilməsinĭxahiş̆etmişdir.̆
7. Ekspert rəyi ilə Cavabdeh tərəfindən İddiaçı mülkiyyətində olan fərdi yaşayış evindən 1,2 m. məsafə gözlənilməklə inşa edilməli olan ikinci mərtəbənin faktiki olaraq İddiaçı mülkiyyətində olan fərdi yaşayış evindən 0,3 m (30 sm) məsafədə inşa edildiyini nəzərə alaraq, inşa edilmiş həmin ikinci mərtəbənin Azərbaycan Respublikasının Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin 69-cu maddəsinin 69.4-cü və 69.5.2-1-ci bəndlərinin tələblərinə uyğun olmadığı müəyyən̆edilmişdir.̆
8. Məhkəmənin mövqeyi ondan ibarət olmuşdur ki, inşa olunmuş mübahisəli tikili iddiaçının mülkiyyətində olan evinə 0.3 (30 sm) məsafədə inşa edildiyindən, həmçinin həmin tikili iddiaçının mülkiyyətində olan tikiliyə münasibətdə (qanunda nəzərdə tutulmuş ara məsafə riayət edilmədən) tikinti norma və qaydalarına uyğun olmayaraq inşa edildiyindən, bununla da iddiaçının hazırkı tələblə məhkəməyə müraciət etməklə bağlı subyektiv hüququ mövcud olduğundan, bu hal isə iddiaçının mülkiyyət hüququnun məhdudlaşdırılmasına səbəb olduğundan, iddia qismən təmin edilməli, cavabdeh Cavabdeh tərəfindən iddiaçı İddiaçı mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Xanlar qəsəbəsi, Salyan yolu ünvanında yerləşən ** saylı evinə 0.3 (30 sm) məsafədə inşa edilmiş özbaşına tikili olan 2-ci mərtəbəsinin 1,2̆metr̆hissəsĭCavabdeh̆vəsaitĭhesabınăsökülməlidir.
9. Məhkəmə cavabdehin nümayəndəsinin mübahisələndirilən tikilinin sökülməsi ilə bağlı iddiaçının tələb irəli sürməsinə subyektiv hüququnun olmaması barədə dəlilləri üzrə qeyd etmişdir ki, yuxarıda göstərildiyi kimi tikili iddiaçının mülkiyyətində olan daşınmaz əmlaka münasibətdə Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin tələblərinə uyğun inşa edilmədiyindən və bu hal iddiaçının daşınmaz əmlak üzərində olan mülkiyyət hüquqlarının pozulması kimi qiymətləndirilməli olduğundan, məhkəmə hesab etmişdir ki, iddiaçının hazırkı tələblə məhkəməyə müraciət etməkdə subyektiv hüququ mövcuddur. Lakin məhkəmə yalnız iddiaçının tələbinin qismən, yəni onun mülkiyyət hüququnu qanunla məhdudlaşdırılan həcmdə əsaslı olması qənaətinə gələrək iddianın qismən təmin olunması barədə qərar qəbul edilməsini əsaslı̆hesab̆etmişdir.
10. Məhkəmə gəldiyi nəticəni Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 13-cü; Insan hüquqları haqqında Ümumi Bəyannamənin 17-ci; “Insan hüquqlarının və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında” Konvensiyanın * saylı Protokolunun 1-ci; Mülki Məcəlləsinin 152.1, 180.1ci; “Şəhərsalmanın Əsasları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 25-ci; Azərbaycan Respublikası Mənzil Məcəlləsinin 24.1-ci; Azərbaycan Respublikası Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin 64.1, 64.1.1-64.1.3, 69.1, 69.1.1, 69.1.2, 69.5.1, 69.5.2, 69.5.2-1-ci və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəllənin 2.1, 5.1, 88, 101.7, 103.1, 223.1, 223.2, 223.3̆və̆119.1-cĭmaddələrinə̆istinadlăəsaslandırmışdır.
Apellyasiya şikayətinin və ona qarşı etirazın dəlilləri, məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları
a) Apellyasiya şikayətinin dəlilləri
11. Qətnamədən iddiaçı İddiaçı apellyasiya şikayəti verərək qətnamənin qismən – iddia tələbinin təmin edilməyən hissəsində ləğv edilməsi və iddia tələbinin tam şəkildə təmin edilməsi barədə̆qətnamə̆qəbul̆edilməsinĭxahiş̆etmişdir.̆
12. Apellyasiya şikayətində qeyd olunur ki, birinci instansiya məhkəməsi qəbul etdiyi qətnamədə göstərmişdir ki, inşa olunmuş mübahisəli tikili iddiaçının mülkiyyətində olan evinə 0.3 (30 sm) məsafədə inşa edildiyindən, həmçinin həmin tikili iddiaçının mülkiyyətində olan tikiliyə münasibətdə (qanunda nəzərdə tutulmuş ara məsafə riayət edilmədən) tikinti norma və qaydalarına uyğun olmayaraq inşa edildiyindən, bununla da iddiaçının hazırkı tələblə məhkəməyə müraciət etməklə bağlı subyektiv hüququ mövcud olduğundan, bu hal isə iddiaçının mülkiyyət hüququnun məhdudlaşdırılmasına səbəb olduğundan, iddia qismən təmin edilməli, cavabdeh Cavabdeh tərəfindən iddiaçı İddiaçı mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Xanlar qəsəbəsi, Salyan yolu ünvanında yerləşən ** saylı evinə 0.3 (30 sm) məsafədə inşa edilmiş özbaşına tikili olan 2-ci mərtəbəsinin 1,2 metr hissəsi Cavabdeh vəsaiti hesabına sökülməlidir. Məhkəmə bu qənaətə gələrkən, özbaşına tikili olan 2-ci mərtəbənin iddiaçıya məxsus evdən 1,2 metr ara məsafəsi ilə inşa edilməli olmasını nəzərə almışdır. Lakin, məhkəmə özbaşına tikili olan həmin 2-ci mərtəbənin texniki cəhətdən və tikinti norma və qaydalarına uyğun olaraq, qətnamədə göstərilən formada sökülə bilib-bilməməsinin araşdırmamış, 1,2 metr ara məsafəsindən sonrakı özbaşına tikilinin hissənin də iddiaçının hüquqlarını pozub-pozmamasını, evin mənzərəsinin qarşısını kəsməsi, tikilinin təhlükəsizliyini, dayanıqlığını̆və̆digər̆halları̆nəzərə̆almamışdır.
13. Qətnamədən cavabdeh Cavabdeh apellyasiya şikayəti verərək qətnamənin ləğv edilməsini, iddianın tamamilə rədd edilməsinə dair yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.̆
14. Cavabdehin apellyasiya şikayətində göstərilmişdir ki, Azərbaycan Respublikası Şəhərsalma və Tikinti Məcələsinin 96.1.-ci maddəsinə əsasən tikintiyə nəzarətin məqsədi obyektin şəhərsalma və tikintiyə dair normativ sənədlərin tələblərinə əməl olunmaqla tikilməsini təmin etməkdən ibarətdir. Məcələnin 96.2.-ci maddəsinə görə tikintiyə nəzarətin aşağıdakı növləri vardır: dövlət nəzarəti (96.2.1.-ci maddə); texniki nəzarət (96.2.2. maddə); müəlif nəzarəti (96.2.3. maddə) və daxili əməliyyat nəzarəti (96.2.4. maddə). Məcələnin 95.3.-ci maddəsinə əsasən bu Məcələnin 95.1.3-1-ci, 95.1.4-cü və 95.2-ci maddələrində nəzərdə tutulmuş halar istisna olmaqla, digər halarda müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tikinti obyektinin sökülməsi barədə məhkəməyə müraciət edir. “Azərbaycan Respublikasının Şəhərsalma və Tikinti Məcələsinin təsdiq edilməsi, qüvvəyə minməsi və bununla bağlı hüquqi tənzimləmə haqqında” Azərbaycan Respublikasının 2012-ci il ## #### tarixli ***-IVQ nömrəli Qanununun tətbiqi barədə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanın 4.10.-cu maddəsinə görə Məcələnin 95.3.-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş ”müvafiq icra hakimiyyəti orqanı”nın” səlahiyyətlərini Azərbaycan Respublikasının Fövqəladə Hallar Nazirliyi həyata keçirir. Istinad olunan maddi hüquq normalarına görə cavabeh Cavabdeh məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Xanlar qəsəbəsi, Salyan yolu ünvanında yerləşən evin sökülməsinə dair iddianı qaldırmaq hüququ yalnız Azərbaycan Respublikasının Fövqəladə Halar Nazirliyinə verilmişdir. Buna görə iddiaçının qeyd olunan iddia tələbini verməyə subyektiv hüququ yoxdur. Bundan əlavə məhkəmə hesab etmişdir ki, inşa olunmuş mübahisəli tikili iddiaçının mülkiyyətində olan evinə 0.3 (30 sm) məsafədə inşa edildiyindən, həmçinin həmin tikili iddiaçının mülkiyyətində olan tikiliyə münasibətdə (qanunda nəzərdə tutulmuş ara məsafə riayət edilmədən) tikinti norma və qaydalarına uyğun olmayaraq inşa edildiyindən, bununla da iddiaçının hazırkı tələblə məhkəməyə müraciət etməklə bağlı subyektiv hüququ mövcud olduğundan, bu hal isə iddiaçının mülkiyyət hüququnun məhdudlaşdırılmasına səbəb olduğundan, iddia qismən təmin edilməli, cavabdeh Cavabdeh tərəfindən iddiaçı İddiaçı mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Xanlar qəsəbəsi, Salyan yolu ünvanında yerləşən ** saylı evinə 0.3 (30 sm) məsafədə inşa edilmiş özbaşına tikili olan 2-ci mərtəbəsinin 1,2 metr hissəsi Cavabdeh vəsaiti hesabına sökülməlidir. Məhkəmə bu halı tam araşdırmadan səhv nəticəyə gəlmişdir. Iddiaçı İddiaçı verilmiş RX seriyalı, ******* nömrəli, ##.##.2014-cü il tarixli Çıxarışdan məlum olur ki, Bakı şəhəri Səbail rayonu, Xanlar qəsəbəsi, Salyan yolu, ev 29 üç mərtəbəli olmaqla ümumi sahəsi 618,76 kv metr təşkil edir. Həmin evin sağ divarı cavabdeh Cavabdeh həyətini ayıran hasarın üzərində inşa edilmişdir. Iddiaçının evinin həm divar hissəsinın son-künç hissəsi cavabdehin inşa etdiyi evin 0,3 metr yaxınlığındadır. Iddiaçının fərdi yaşayış evinin üç mərtəbəli olmaqla faktiki sahəsi dövlət reyestrində qeydiyyat alınan daşınmaz əmlakın sahəsindən çoxdur. Məhkəmə texniki-tikinti ekspertizası təyin edərkən iddiaçının fərdi yaşayış evinin sahəsinin çıxarışda göstərilən 618,76 kv metr ilə uyğun olması, uyğun olmadıqda evin hansı hissəsinin daşınmaz əmlakın reyestrinə daxil olmaması halarını araşdırmalı idi. Məhkəmə qeyd olunan iddianın qaldırılmasında iddiaçının subyektiv hüququ olmasının əsası kimi iddiaçının evinin cavabdehin inşa etdiyi evin 0,3 metr yaxınlığında olması halına istinad etdiyinə görə iddiaçının evinin faktıkı sahəsini dəqiqləşdirməli, evin hansı hissəsinin cavabdehin evinə yaxın olmasını araşdıraraq müəyyən etməli idi. Lakin məhkəmə bunu etməmişdir. Cavabeh Cavabdeh məxsus Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Xanlar qəsəbəsi, Salyan yolu ünvanında yerləşən evin sökülməsinə dair iddianı qaldırmaq hüququ yalnız Azərbaycan Respublikasının Fövqəladə Halar Nazirliyinə verilmişdir. Buna görə iddiaçının qeyd olunan iddia tələbini verməyə subyektiv hüququ yoxdur.
Apellyasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri
15.̆Apellyasiyăşikayətinə̆qarşı̆etiraz̆daxil̆olmamışdır.
Proses iştirakçılarının izahatı
16. Məhkəmə iclasında iştirak edən iddiaçının nümayəndəsi və vəkili vəkil3 izahatında qeyd etdi ki, ümumiyyətlə cavabdeh tərəf torpağa və tikiliyə dair heç bir sənəd təqdim edə bilməmişdir. Onlar bu mübahisə ilə əlaqədar olaraq prokurorluğa da müraciət etmişdir, mübahisənin həlli üçün çalışmış, mümkün olmadığı üçün məhkəməyə müraciət etmişdir. Qarşı tərəf əgər çıxarışın həqiqiliyinə şübhə ilə yanaşırsa, bununla bağlı ayrıca iddia qaldırılmalıdır, həmin̆məsələ̆hazırkĭicraatın̆predmetĭdeyil.̆
17. Məhkəmə iclasında iştirak edən cavabdehin vəkili vəkil1 qeyd etdi ki, o, elektron məhkəmə informasiya sistemi vasitəsi ilə vəsatət təqdim etmişdir. Belə ki, cavabdeh çıxarış əldə edilməsi üçün Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri publik hüquqi şəxsin * saylı Bakı Ərazi Idarəsinə müraciət etmişdir. Çıxarış verilməsi üçün mütəxəssis əmlaka baxış keçirərkən müəyyən edilmişdir ki, iddiaçıya məxsus yaşayış evinə dair çıxarış şübhəlidir. Hər iki tərəfə aid torpaq sahəsi texniki pasporta əsasən cavabdehin babasının adınadır. Buna görə də onlar inzibati orqana müraciət edərək bu qeydiyyatın yoxlanılmasını xahiş etmişlər. Əgər belə olarsa həmin qeydiyyatın ləğvi barədə inzibati məhkəmədə iddia qaldırılacaqdır. Bunu nəzərə̆alaraq̆mülkĭişin̆icraatınını̆dayandırılmasını̆xahiş̆edir.̆
Tətbiq edilən hüquq normaları:
18. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsi 152.1. Mülkiyyət hüququ - subyektin ona mənsub əmlaka (əşyaya) öz istədiyi kimi sahib olmaq, ondan istifadə etmək və ona dair sərəncam vermək üzrə dövlət tərəfindən tanınan və qorunan̆hüququdur. 152.2. Sahiblik hüququ - əmlaka (əşyaya) faktik sahibliyi həyata keçirməyin hüquqi cəhətdən̆təmin̆edilmiş̆imkanıdır. 152.3. Istifadə hüququ - əmlakdan (əşyadan) onun faydalı təbii xassələrini hasil etməyin, habelə ondan fayda götürməyin hüquqi cəhətdən təmin edilmiş imkanıdır. Istifadədən fayda gəlir,̆artım,̆bəhər,̆törəmə̆şəklində̆və̆başqăformalardăolăbilər. 152.4. Sərəncam hüququ - əmlakın (əşyanın) hüquqi müqəddəratını təyin etməyin hüquqi cəhətdən̆təmin̆edilmiş̆imkanıdır. 152.5. Mülkiyyətçĭqanunda və ya müqavilədə müəyyən edilən məhdudiyyətlər nəzərə alınmaqlămüəyyənləşdirilmiş hədlərdə əmlaka (əşyaya) sərbəst surətdə sahib ola bilər, ondan istifadə edə bilər və ona dair sərəncam verə bilər, həmin əmlaka başqa şəxslərin sahibliyinə yol verməyə bilər, ona mənsub əmlak barəsində öz mülahizəsi ilə istənilən hərəkətləri edə bilər, bir şərtlə ki, həmin hərəkətlər qonşuların və ya üçüncü şəxslərin hüquqlarını pozmasın, yaxud hüquqdan̆sui-istifadə̆olmasın. 152.6. Hüquqdan sui-istifadə mülkiyyətdən başqalarına ziyan vuran şəkildə istifadədir; bu zaman mülkiyyətçinin mənafe üstünlüyü dəqiq ifadə edilməmişdir və onun hərəkətlərinin zəruriliyĭəsaslı̆deyildir. ̆̆̆̆̆158.1.̆Mülkiyyət̆hüquqŭilə̆yanaşı̆aşağıdakılar̆dăəmlak̆hüquqları̆sayılır: ̆̆̆̆̆158.1.1.̆girov̆hüququ; ̆̆̆̆̆158.1.2.̆əmlakdan̆istifadə̆hüququ; 158.1.3. servitutlar. 158.2. Əmlak hüquqları həmin əmlakın mülkiyyətçisi olmayan şəxslərə də mənsub ola bilər.
19. Azərbaycan Respublikasının Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsi 69.4. Ara məsafəsi divarın hündürlüyünə əsasən müəyyən edilir. Divarla yerin üst səthinin kəsişmə nöqtəsindən divarın sonuna qədər olan şaquli məsafə divarın hündürlüyünü, binanın xarici divarının səthindən həmin binanın yerləşdiyi torpaq sahəsinin sərhədinə qədər olan məsafə̆isə̆arăməsafəsinĭtəşkil̆edir. ̆̆̆̆69.5.̆Arăməsafəsĭaşağıdakı̆qaydadămüəyyən̆edilir: 69.5.1.̆divar̆hündürlüyünün̆0,6̆hissəsi; 69.5.2-1. bu Məcəllənin 80-ci maddəsinə əsasən barəsində məlumatlandırma icraatı tətbiq edilən̆yaşayış̆evlərinə̆münasibətdə̆-̆divar̆hündürlüyünün̆0,3̆hissəsi;̆
20. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsi
Maddə 14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə̆etməlidir. Maddə 88. Məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun̆məhkəmə̆üçün̆qabaqcadan̆müəyyən̆edilmiş̆qüvvəsĭyoxdur. 124.2. Iddia rədd edildikdə işə baxılması ilə əlaqədar məhkəmənin çəkdiyi xərclər dövlət mədaxilinə̆məhkəmə̆xərclərindən̆azad̆edilməyən̆iddiaçıdan̆alınır. 384.0.2. qətnaməni tamamilə və ya qismən ləğv edə bilər və birinci instansiya məhkəməsində müəyyən edilmiş hallar və ya əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında yeni qətnamə̆qəbul̆edə̆bilər; 385.1. Məhkəmə̆aktının̆apellyasiya qaydasında ləğv edilməsi üçün əsaslar aşağıdakılardır: 385.1.1. maddi hüquq normalarının və ya prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün̆tətbiq̆edilməməsi; 385.1.2. məhkəmənin gəldiyi nəticə üçün mühüm əhəmiyyəti olan bütün faktiki halların aydınlaşdırılmaması; 385.1.3. birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən müəyyən edilmiş, iş üçün əhəmiyyəti olan halların̆sübut̆edilməməsi; 385.1.4. birinci instansiya məhkəməsinin qətnamədə göstərilmiş nəticələrinin işin hallarına uyğun̆gəlməməsi; 385.2. Birinci instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyi-nəzərindən qanuni və əsaslı olan və mahiyyətĭüzrə̆düzgün̆olan̆qətnaməsĭyalnız̆formal̆mülahizələrə̆görə̆ləğv̆edilə̆bilməz. ̆
Apellyasiya baxışının hədləri
21. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.6-cı maddəsinə görə apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin̆predmetĭbölünməz̆olduqdăisə̆tam̆yoxlayır.
22. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372-ci maddəsinin apellyasiya baxışının hədləri barədə müddəalarının həmin Məcəllənin 372.1 və 372.7-ci maddələrinin tələbləri baxımından şərh edilməsinə dair” ## ### 2011-ci il tarixli qərarında göstərilmişdir ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1-ci maddəsinə uyğun olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi həmin Məcəllənin 372.6-cı maddəsində nəzərdə tutulduğu hallarda birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını mübahisələndirilən hissəsində apellyasiya şikayətinin dəlilləri həcmində yoxlayır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1 və 372.7-ci maddələrinə uyğun olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi maddi hüquq normalarına riayət edilməsini birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin mübahisələndirilən hissəsində yoxlayır. Bu hədlərdə apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin hüquqi mövqeyinə aid dəlillərdən asılı deyil və qətnaməni maddi hüquq normasının pozulması ilə əlaqədar apellyasiya şikayətində göstərilməyən əsaslarla da ləğv edə və dəyişdirə̆bilər.̆̆̆
23. Məhkəmə kollegiyası prosessual qanunvericiliyin qeyd olunan müddəasını və onun rəsmi şərhinə dair Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun qərarını nəzərə almaqla qeyd edir ki, hazırki halda apellyasiya baxışının hədlərini qətnamənin tam yoxlanılması̆təşkil̆edir.̆̆
Məhkəmə kollegiyasının mövqeyi
24. Məhkəmə kollegiyası tərəflərin izahatlarını dinləyib, apellyasiya şikayətinin dəlillərini müzakirə edərək hesab edir ki, iddiaçının apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, cavabdehin apellyasiya şikayəti qismən təmin edilməli, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi ləğv edilərək̆iddiătələbĭtəmin̆edilməməlidir.̆
25. Belə ki, iş materiallarının tədqiqi ilə müəyən olunur ki, Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Xanlar qəsəbəsi, Salyan yolu ünvanında yerləşən ** saylı ev iddiaçının mülkiyyətindədir. Qonşuluqda yaşayan cavabdeh Cavabdeh 3-4 il öncə öz evinin 1-ci mərtəbəsinin üzərində 2-ci mərtəbə inşăetmişdir.̆̆
26. Birinci instansiya məhkəməsi ekspert rəyini nəzərə alaraq cavabdeh Cavabdeh tərəfindən iddiaçı İddiaçı mülkiyyətində olan Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Xanlar qəsəbəsi, Salyan yolu ünvanında yerləşən ** saylı evinə 0.3 (30 sm) məsafədə inşa edilmiş özbaşına tikili olan 2-ci mərtəbəsinin 1,2 metr hissəsinin Cavabdeh vəsaiti hesabına sökülməsini qət etmişdir.
27. Iddiaçı məhkəmənin tikilinin qalan hissəsinin onun hüquqlarını pozub-pozmamasını, mənzərəni kəsməsini, təhlükəsizlik və dayanıqlıq dərəcəsini, eləcə də həmin hissənin texniki cəhətdən sökülməsinin mümkünlüyünü araşdırmadığını bildirərək iddianın tam təmin edilməsinĭxahiş̆etmişdir.̆
28. Cavabdeh isə Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinə əsasən özbaşına tikilinin sökülməsi barədə iddia qaldırmaq səlahiyyətinin yalnız müvafiq icra hakimiyyəti orqanına (FHN-ə) mənsub olduğunu, iddiaçının belə subyektiv hüququnun olmadığını, habelə iddiaçının evinin faktiki sahəsinin çıxarışdan artıq olduğunu və bu halın məhkəmə tərəfindən araşdırılmadığını qeyd̆edərək̆iddianın̆tamamilə̆rədd̆edilməsinĭxahiş̆etmişdir.
29. Qeyd olunmalıdır ki, torpaq sahəsinə qanunsuz sahiblik, yəni özbaşına sahiblik, torpaqların zəbt edilməsi Azərbaycan Respublikası Torpaq Məcəlləsinin 111-ci maddəsi ilə qadağan edilir. Həmin maddədə təsbit edilmişdir ki, Azərbaycan Respublikasında torpaqların özbaşına tutulması (zəbt edilməsi) qanunla qadağan olunur. Özbaşına tutulmuş (zəbt edilmiş) torpaq sahələri qanunsuz istifadə zamanı çəkilən xərclərin əvəzi ödənilmədən aidiyyəti üzrə geri qaytarılmalıdır. Torpaqların əvvəlki vəziyyətinə gətirilməsi (orada olan binaların, tikililər və qurğuların sökülməsi də daxil olmaqla) torpaqları zəbt etmiş hüquqi və fiziki şəxslər tərəfindən və̆yăonların̆hesabınăhəyatăkeçirilir.
30. Mülki Məcəllənin 180-ci maddəsinin tələbləri baxımından həmin tikililər hüquqi rejiminə görə özbaşına tikinti hesab edilir. Həmin maddədə göstərilmişdir ki, tikinti məqsədləri üçün ayrılmayan torpaq sahəsində və ya buna lazımi icazələr almadan və ya şəhərsalma və tikinti normalarını və qaydalarını ciddi surətdə pozmaqla tikilmiş yaşayış evi, digər tikili, qurğu və ya başqa daşınmaz əmlak özbaşına tikinti sayılır. Özbaşına tikinti aparmış şəxs ona mülkiyyət hüququ əldə etmir. Onun tikintiyə dair sərəncam vermək - onu satmaq, bağışlamaq, icarəyə vermək, digər əqdlər bağlamaq ixtiyarı yoxdur. Özbaşına tikintiyə mülkiyyət hüququ məhkəmə tərəfindən o şəxs üçün tanına bilər ki, tikinti aparılmış torpaq sahəsi onun mülkiyyətində olsun. Əgər tikintinin saxlanması digər şəxslərin hüquqlarını və qanunla qorunan mənafelərini pozursa və ya fiziki şəxslərin həyatı və sağlamlığı üçün təhlükə yaradırsa, göstərilən şəxsin özbaşına tikintiyə mülkiyyət hüququ tanına bilməz. Tikinti məqsədləri üçün ayrılmayan torpaq sahəsində və ya buna lazımi icazələr almadan və ya şəhərsalma və tikinti normalarını və qaydalarını ciddi surətdə pozmaqla tikilmiş bina və qurğular müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının və ya maraqlı tərəfin müraciəti üzrə qəbul edilmiş məhkəmənin qərarı əsasında sökülə̆bilər.
31. Istinad edilən maddənin məzmunundan göründüyü kimi tikililər tikinti məqsədləri üçün ayrılmayan torpaq sahəsində və ya buna lazımi icazələr almadan və ya şəhərsalma və tikinti normalarını və qaydalarını ciddi surətdə pozmaqla inşa edildikə özbaşına tikili hesab edilir. Göstərilən üç haldan ən azı birinin mövcudluğu tikilinin qanunvericiliyin tələblərinə riayət edilməklə̆inşăedilməsinĭistisnăedir.
32. Bununla belə, həmin tikilinin sökülməsi tələbinə münasibətdə hüquqi dəyərləndirmə ilk öncə̆“subyektiv̆hüquq”ămalik̆olmăkontekstində̆aparılmalıdır.
33. Bu həm də özbaşına tikinti və onun nəticələrini müəyyən edən müvafiq qanunun müddəalarından irəli gəlir. Çünki Mülki Məcəllənin 180.4-cü maddəsinə görə bu cür tələbi irəli sürmək hüququna malik olan subyektlərin dairəsi müvafiq icra hakimiyyəti orqanı və ya “maraqlı̆tərəf”lə̆məhdudlaşdırılmışdır.
34. Beləliklə, məhkəməyə göstərilən məzmunlu iddia ərizəsi ilə müraciət etmiş şəxsin “maraqlı tərəf” sayılması qanunvericilikdə məhz tikilinin onun hüquqlarına və qanunla qorunan mənafelərinə toxunmasının təsdiq edilməsi ilə şərtləndirilmişdir. Tikili qanunvericiliyin tələblərinə cavab verməsə və onun mənafeyini pozursa, şəxs yalnız bu zaman həmin tikilinin sökülməsinĭtələb̆etmək̆hüquqŭqazanır.
35. Əldə edilmiş AR Ədliyyə Nazilriyi Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin ##.##.2026-cı il tarixli **/**** nömrəli ekspert rəyinə əsasən İddiaçı mülkiyyətində olan fərdi yaşayış evinin yerləşdiyi torpaq sahəsi üç tərəfdən qonşu sahələrlə, bir tərəfdən isə küçə-yol ilə əhatə olunduğu müəyyən edilmişdir. Cavabdeh Cavabdeh istifadəsində olan torpaq sahəsinə baxış keçirilən zaman, torpaq sahəsinin üzərində bir ədəd bir mərtəbəli, bir ədəd iki mərtəbəli fərdi yaşayış evinin inşa edildiyi müəyyən edilmişdir. Baxış zamanı əldə edilmiş ölçü işlərinə əsasən, cavabdeh Cavabdeh tərəfindən inşa edilmiş iki mərtəbəli fərdi yaşayış evinin ikinci mərtəbəsi ilə iddiaçı İddiaçı mülkiyyətində olan fərdi yaşayış evi arasındakı məsafənin 0.3 m (30 sm), fərdi yaşayış evinin ikinci mərtəbəsinin hündürlüyünün 4.0 m təşkil etdiyi müəyyən edilmişdir. Cavabdeh Cavabdeh tərəfindən iddiaçı İddiaçı mülkiyyətində olan fərdi yaşayış evindən 1,2 m. məsafə gözlənilməklə inşa edilməli olan ikinci mərtəbənin faktiki olaraq İddiaçı mülkiyyətində olan fərdi yaşayış evindən 0,3 m (30 sm məsafədə inşa edildiyini nəzərə alaraq, inşa edilmiş həmin ikinci mərtəbənin Azərbaycan Respublikasının Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin 69-cu maddəsinin 69.4-cü və 69.5.2-1-ci bəndlərinin tələblərinə uyğun olmadığı müəyyən̆edilmişdir. 36.Kollegiya ilk növbədə qeyd edir ki, əldə edilmiş ekspert rəyinə əsasən 1,2 m. məsafə gözlənilməklə inşa edilməli olan ikinci mərtəbənin faktiki olaraq İddiaçı mülkiyyətində olan fərdi yaşayış evindən 0,3 m (30 sm) məsafədə inşa edildiyini nəzərə alaraq, inşa edilmiş həmin ikinci mərtəbənin Azərbaycan Respublikasının Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin 69-cu maddəsinin 69.4-cü və 69.5.2-1-ci bəndlərinin tələblərinə uyğun olmadığı müəyyən edilmişdir. Görünüdüyü kimĭmübahisəlĭtikilĭyalnız̆90̆sm̆arăməsafə̆gözlənilmədən̆inşăedilmişdir.̆
37. Nəzərə alınmalıdır ki, cavabdehin mənzilinin 1-ci mərtəbəsi əvvəldən mövcud olmuşdur. Belə ki, Bakı şəhəri Səbail rayon Icra Hakimiyyəti Başçısının Bibiheybət qəsəbə nümayəndəliyinin ##.##.2023-cü il tarixli məktubunun surətindən görünür ki, Səbail rayonu, Bibiheybət qəsəbəsi, Salyan yolu ** saylı ev sahibi Cavabdeh məxsus olan mülki onun ata nənəsi 1937-ci ildə evin sahibəsi olmuş mərhumə X4 tərəfindən inşa edilmişdir. Hal-hazırda qeyd edilən evdə Cavabdeh ailə üzvləri ilə birgə yaşayır. Mübahisə predmeti olan ikinci mərtəbə̆isə̆sonradan̆birincĭmərtəbənin̆üzərində̆inşăedilmişdir.̆
38. Iddiaçı cavabdeh tərəfindən inşa edilmiş qanunsiz tikiliyə görə ona məxsus evin həyətinə və birinci mərtəbəsinə gün düşmədiyini, insolyasiya, təbii işıqlandırma və hava axımının qarşısı kəsildiyini,̆həmçinin̆arăməsəfəsinin̆gözlənilmədiyinə̆əsaslanır. 39.Məhkəmə kollegiyası tərəfindən mübahisə predmeti olan əmlak yerində müayinə olunmuşdur. Yerində müayinə zamanı müəyyən edilmişdir ki, 90 sm ara məsafə gözlənilmədən tikilmiş ikinci mərtəbə iddiaçının evinə münasibətdə hava axımınının qarşısını almır və günün düşməsinĭdə̆əhəmiyyətlĭməhdudlaşdırmır. 40.Azərbaycan Respublikasında insan hŭquq və azadlıqlarının həyata kec̆irilməsinin tənzimlənməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Qanununun 3.1 və 3.4-cŭ maddələrinə əsasən Konstitusiyada və Azərbaycan Respublikasının tərəfdar c̆ıxdığı beynəlxalq mŭqavilələrdə nəzərdə tutulmus̆ insan hŭquqları və azadlıqları yalnız qanunla məhdudlas̆dırıla bilər. Insan hŭquqlarına və ya azadlıqlarına qoyulan məhdudiyyətlər Konstitusiyada və bu Konstitusiya Qanununda nəzərdə tutulan qanuni məqsədə yŏnəlməli və həmin̆məqsədə̆mŭtənasib̆olmalıdır.̆ 41.Kollegiya qeyd edir ki, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi məhkəmənin gəldiyi nəticə üçün mühüm əhəmiyyəti olan bütün faktiki halların aydınlaşdırılmaması, məhkəmə tərəfindən müəyyən edilmiş, iş üçün əhəmiyyəti olan halların sübut edilməməsi ilə qəbul edilmişdir.̆̆
42. Belə olan halda kollegiya qeyd edir ki, iddiaçının apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, cavabdehin apellyasiya şikayəti qismən təmin edilməli, Bakı şəhəri Səbail Rayon Məhkəməsinin *(***)-****/**** nömrəli, ##.##.2026-cı il qətnaməsi ləğv edilməli, iddia tələbi təmin edilməməli, iddia ərizəsi və apellyasiya şikayətlərinin verilməsinə görə ödənilmiş dövlət rüsumŭtərəflərin̆özünə̆aid̆edilməlidir.
43. Kollegiya həmçinin qeyd edir ki, aparılmış ekspertiza tədqiqatının dəyərini təşkil edən 150 manat məbləğində pul iddiaçıdan tutularaq Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin hesabına köçürülməlidir.̆
44. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 382, 384, 385, 392, 393, və 405-ci maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə kollegiyası
Qət etdi:
̆̆̆̆̆̆̆̆Iddiaçı̆İddiaçı̆apellyasiyăşikayətĭtəmin̆edilməsin. Cavabdeh Cavabdeh̆apellyasiyăşikayətĭqismən̆təmin̆edilsin. Bakı şəhəri Səbail Rayon Məhkəməsinin *(***)-****/**** nömrəli, ##.##.2026-cı il qətnaməsi ləğv̆edilsin.̆Iş̆üzrə̆yenĭqətnamə̆qəbul̆edilsin. ̆̆̆Iddiătələbĭtəmin̆edilməsin. Iddia ərizəsi və apellyasiya şikayətlərinin verilməsinə görə ödənilmiş dövlət rüsumu tərəflərin̆özülərinə̆aid̆edilsin. Iş üzrə keçirilmiş məhkəmə ekspertizasının tədqiqatı dəyəri olan 150 ( yüz əlli ) manat iddiaçı İddiaçı alınaraq, Az.MEM, VÖEN **********, AZ34CTRE00000000000002088501, Dövlət xəzinədarlığı Agentliyi, kodu 210005, VÖEN **********, Müxbir hesab AZ41NABZ01360100000000003944, SWIFT BIK CTREAZ**̆saylı̆hesabăkeçirilsin. Qətnamədən işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Bakı Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsilə Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsinə̆kassasiyăşikayətĭverilə̆bilər.̆
̆̆Sədrlik̆edən̆hakim̆imza: Günay̆Axundova ̆̆Hakimlər̆imzalar: Fərrux̆Qasımov Məhəmməd̆Rüstəmli