Bərdə Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(021)-1097/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bərdə rayonu İş № 2(021)-1097/2023 27.03.2023 BƏRDƏ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hаkim Babaşov Fuad Bəhruz oğlunun sədrliyi, X9 iclas kаtibliyi, ərizəçinin nümayəndəsi Maraqlı şəxs* iştirakı ilə, Ərizəçi maraqlı şəxs qismində cəlb etdiyi Maraqlı şəxs*, Maraqlı şəxs2, "Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri" Publik Hüquqi şəxsinin 7 saylı Ərazi İdarəsinə, Bərdə regional «ASAN Xidmət» mərkəzində Notariat Ofisinə qarşı mirasın qəbul edilməsi faktının müəyyən edilməsi tələbinə dair ərizəsi üzrə mülki işə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə MÜƏYYƏN ETDİ: Ərizəçi maraqlı şəxslər Maraqlı şəxs*, Maraqlı şəxs2, "Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri" Publik Hüquqi şəxsinin 7 saylı Ərazi İdarəsinə, Bərdə regional «ASAN Xidmət» mərkəzində Notariat Ofisinə qarşı ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək X* miras qalmış Azərbaycan Respublikası Dövlət Tikinti və Arxitektura Komitəsi Baş X4 və Mülkiyyət Hüquqlarının Qeydiyyat İdarəsinin verdiyi *332 saylı Qeydiyyat vəsiqəsi əsasında Bərdə şəhəri, Koroğlu küçəsi döngə 8-də yerləşən * otaqlı, ümumi mənzil sahəsi 48.00 kv.m, o cümlədən 24 kv.m yaşayış, 24.00 kv.m köməkçi sahəsi olan, 300 kv.m torpaq sahəsində yerləşən ** saylı fərdi yaşayış evinin miras əmlak kimi tərəfindən qəbul edilməsi faktının müəyyən edilməsinə dair qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Ərizə onunla əsaslandırılmışdır ki, Bərdə rayon XDS-nin *8 may *988-ci il tarixli, 8 saylı qərarı əsasında və Azərbaycan Respublikası Dövlət Tikinti və Arxitektura Komitəsi Baş X4 və Mülkiyyət Hüquqlarının Qeydiyyat İdarəsinin verdiyi *332 saylı Qeydiyyat vəsiqəsi əsasında Bərdə şəhəri, Koroğlu küçəsi döngə 8-də yerləşən * otaqlı, ümumi mənzil sahəsi 48.00 kv.m, o cümlədən 24 kv.m yaşayış, 24.00 kv.m köməkçi sahəsi olan, 300 kv.m torpaq sahəsində yerləşən ** saylı fərdi yaşayış evi X7 mülkiyyətinə verilmişdir. Qeyd etmişdir ki, X8 ilə o, yəni Cabbarova (Məmmədova) Zeynəb Sevincək qızı 0* oktyabr *959cu il tarixdə nikah bağlayaraq ailə qurmuşlar. Birgə nikahdan 4 övladları doğulmuşdur. Maraqlı şəxs*, Maraqlı şəxs2, X*0 və X**. X2 3* avqust 2002-ci il tarixdə, oğlu X*0 27 dekabr 20*7-ci il tarixdə və X** isə 20 iyun 20*9-cu ildə vəfat etmişlər. X* miras qalmış, *332 saylı Qeydiyyat vəsiqəsi əsasında adına olan Bərdə şəhəri, Koroğlu küçəsi döngə 8də yerləşən ** saylı fərdi yaşayış evini, yǝni miras əmlaka dair vərəsəlik işinin açılması və ona qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə verilməsi üçün X20 xidmət mərkəzinə etdiyi müraciətə xx.xx.2022-ci il tarixli, 704/2022 saylı məktubla cavab verilmişdir ki, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin *246-cı maddəsinə əsasən vərəsə vərəsəliyə çağrıldığını bildiyi və ya bilməli olduğu gündən 3 ay ərzində mirası qəbul edə bilər. Miras açıldığı gündən 6 ay keçdikdən sonra mirasın qəbuluna yol verilmir. Mirasın qəbulu üçün Qanunla müəyyən edilmiş müddəti ötürmüşdür. Mülki Məcəllənin *248.*-ci maddəsinə əsasən mirasın qəbul edilməsi üçün müəyyənlədirilmiş müddəti məhkəmə, əgər gecikdirmənin səbəbini üzürlü sayarsa uzada bilər. Odur ki, mirasın qəbulu və vərəsəlik şəhadətnaməsinin alınması üçün məhkəməyə müraciət etməyi məsləhət görülmüşdür. Bərdə şəhər İnzibati ərazi Dairəsi üzrə Nümayəndəliyi tərəfindən verilmiş 04 iyun 2020-ci il tarixli, 2686 saylı ve *6.03.2022-ci il tarixli, *53* saylı arayışlardan görünür ki, Bərdə şəhəri, Koroğlu küçəsi döngə 8-də yerləşən ** saylı fərdi yaşayış evində mərhum X7 ölümündən sonra onunla yaşamış birinci növbə vərəsə odur. Onu da bildirmişdir ki, Bərdə şəhəri, Koroğlu küçəsi döngə 8-də yerləşən 300 kv.m torpaq sahəsi və onun üzərində yerləşən ** saylı fərdi yaşayış evində oğlu X** ilə birgə yaşamışdır. Hazırda da o, həmin evdə yaşamaqla və onu idarə etməklə miras əmlakı qəbul etmişdir. Digər vərəsə olan oğlu Maraqlı şəxs* və Maraqlı şəxs2 arasında hər-hansı mübahisə və ya anlaşılmazlıq yoxdur. İş üzrə Ərizəçi məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə məlumat verilməsinə baxmayaraq ərizəçi məhkəmə iclasında iştirak etməmişdir. Məhkəmə işə Ərizəçi iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak edən iş üzrə Maraqlı şəxs* ərizənin məzmununa uyğun izahat verərək miras əmlakın anası olan Ərizəçi tərəfindən qəbul edilməsini və buna görə də hazırki ərizənin təmin edilməsini xahiş etdi. İş üzrə digər maraqlı şəxslər Maraqlı şəxs2, "Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyesteri" Publik Hüquqi şəxsinin 7 saylı Ərazi İdarəsi və Bərdə regional «ASAN Xidmət» mərkəzində Notariat Ofisinə məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə məlumat verilməsinə baxmayaraq maraqlı şəxslər məhkəmə iclasında iştirak etməmişlər. İş üzrə maraqlı şəxs Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Bərdə regional “ASAN- Xidmət” Mərkəzində Notariat Ofisinin xüsusi notariusu Emil Həsənov məhkəməyə məktub göndərərək məhkəmə iclasında iştirak etməməyini üzürlü hesab edərək qanunamüvafiq qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Belə olan halda məhkəmə işə digər maraqlı şəxslərin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etdi. İş üzrə Maraqlı şəxs2 ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək bildirmişdir ki, mərhum qardaşı X**, 20 iyun 20*9-cu il tarixdə vəfat etmişdir və onun tərəfindən mirasın qəbul edilməsi üçün qanunla müəyyənləşdirilən müddət ötürülmüşdür, yəni buraxılmışdır. Onun ölümündən sonra qalmış mirası nədə ifadə edilməsindən və harada olmasından asılı olmayaraq nə faktiki nə də ərizə ilə qəbul etməmiş, mirasın tərkibinə daxil olan əmlakları istifadə və idarə etməmişdir. Buna görə də o, öz vərəsəlik hüququnu rəsmiləşdirmək və miras əmlakdan pay almaq niyyətində deyildir. Mirasın qəbul edilməsi müddətinin uzadılması ve miras əmlakın bölüşdürülməsi üçün məhkəməyə müraciət etməyəcəkdir. Məhkəmə maraqlı şəxsi dinləyib, iş materiallarını toplanmış sübutlarla əlaqəli şəkildə araşdırıb, tədqiq edərək yoxlayıb və iddia tələbinə müfəssəl hüquqi qiymət verib belə qənaətə gəlir ki, ərizə təmin edilməlidir. Mülki işə əlаvə edilmiş və məhkəmə iclаsındа tədqiq edilmiş: İş materiallarında olan AZE seriyalı, 0******* nömrəli şəxsiyyət vəsiqəsinin təsdiq edilmiş surətindən görünür ki, Ərizəçi xx.xx.*937-ci ildə Qubadlı rayonu, Teymurmuskanlı kəndində doğulmuş, Bərdə şəhəri, Vaqif küçəsi, ev 8*-də qeydiyyatdadır. İş materiallarında olan AZE seriyalı, 0******* nömrəli şəxsiyyət vəsiqəsinin təsdiq edilmiş surətindən görünür ki, Maraqlı şəxs* xx.xx.*973-cü ildə Bərdə şəhərində doğulmuş, Bərdə şəhəri, Vaqif küçəsi, ev 8*-də qeydiyyatdadır. İş materiallarında olan 09 yanvar 20*8-ci il tarixli, AZ-İ№ 894766 nömrəli Ölüm haqqında şəhadətnamənin təsdiq edilmiş surətindən görünür ki, X*0 27 dekabr 20*7-ci ildə ağciyər ürək çatışmamazlığından vəfat etmişdir. İş materiallarında olan *6 iyul 20*9-cu il tarixli, AZ-İİ№ 028759 nömrəli Ölüm haqqında şəhadətnamənin təsdiq edilmiş surətindən görünür ki, X** 20 iyun 20*9-cu ildə durğunluq ürək çatışmamazlığından vəfat etmişdir. İş materiallarında olan 02 sentyabr 2002-ci il tarixli, AZ-İ№ 023977 nömrəli Ölüm haqqında şəhadətnamənin təsdiq edilmiş surətindən görünür ki, X8 3* avqust 2002-ci ildə xroniki qara ciyər çatışmamazlığından vəfat etmişdir. İş materiallarında olan Bərdə rayon Qeydiyyat Şöbəsi tərəfindən verilmiş 06 aprel 2022-ci il tarixli, 427-05/69 nömrəli arayışın surətindən görünür ki, X8 ilə X6 arasında 0* oktyabr *959-cu ildə 04 №-li Nikah haqqında akt qeydi tərtib olunmuşdur. İş materiallarında olan Bərdə rayon Qeydiyyat Şöbəsi tərəfindən verilmiş 07 oktyabr 2022-ci il tarixli, *362-05/69 nömrəli arayışın təsdiq edilmiş surətindən görünür ki, Maraqlı şəxs* xx xxxxxx *973-cü ildə Bərdə rayonunda anadan olmuşdur, atası X8, anası Ərizəçi olmaqla bu haqda Bərdə rayon Qeydiyyat Şöbəsi tərəfindən 29 dekabr *973-cü il tarixli 668 nömrəli doğum haqqında akt qeydi tərtib olunmuşdur. İş materiallarında olan Azərbaycan Respublikası Dövlət Tikinti Arxitektura Komitəsi Baş X4 və Mülkiyyət Hüquqlarının Qeydiyyatı İdarəsinin *332 nömrəli Qeydiyyat Vəsiqəsinin surətindən görünür ki, Bərdə şəhəri, Koroğlu küçəsi döngə 8-də ev **-də yerləşən * otaqlı, ümumi mənzil sahəsi 48.00 kv.m, o cümlədən 24 kv.m yaşayış, 24.00 kv.m köməkçi sahəsi olan fərdi yaşayış evi X7 mülkiyyət hüququ əsasında bütünlüklə qeydə alınmış və *332 nömrəli reyestr kitabına yazılmışdır. Bərdə rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının Bərdə şəhər İnzibati Ərazi Dairəsi Üzrə Nümayəndəliyi tərəfindən verilmiş xx.xx.2020-ci il tarixli 2686 saylı arayışdan görünür ki, X3 şəhəri Koroğlu küçəsi, döngə 8, ev ** ünvanında yerləşən evdə anası Ərizəçi ilə birlikdə yaşayıb. Bərdə rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının Bərdə şəhər İnzibati Ərazi Dairəsi Üzrə Nümayəndəliyi tərəfindən verilmiş *6.03.2022-ci il tarixli *53* saylı arayışdan görünür ki, X3 şəhəri Koroğlu küçəsi, 8/** nömrəli evdə anası Ərizəçi ilə birlikdə yaşayıb. İş materiallarına əlavə edilmiş AZE seriyalı *4*3784* saylı şəxsiyyət vəsiqəsinin surətindən görünür ki, Maraqlı şəxs2 30.05.*964-cü ildə Bərdə şəhərində doğulmuş, Bakı şəhəri, Nərimanov ray., A.M.Cümə küçəsi, məh.*969, ev 28, mən.42 ünvanında qeydiyyatda olmaqla yaşayır. İş materiallarında olan Bərdə rayon Qeydiyyat Şöbəsi tərəfindən verilmiş 0* aprel 2022ci il tarixli, 40*-05/69 nömrəli arayışdan görünür ki, X** *8 mart *96*-ci ildə Bərdə rayonunda anadan olmuşdur, atası X8, anası Ərizəçi olmaqla bu haqda Bərdə rayon Qeydiyyat Şöbəsi tərəfindən *8 mart *96*-ci il tarixli *77 nömrəli bərpa doğum haqqında akt qeydi tərtib olunmuşdur. İşə əlavə edilmiş X20 Xidmət Mərkəzində Notariat Ofisinin xüsusi notariusu Emil Həsənov tərəfindən Ərizəçi ünvanlanmış 09 aprel 2022-ci il tarixli 704/2022 saylı məktubunda mirasın qəbulu üçün qanunla müəyyən edilmiş müddətin ötürüldüyü və buna görə də mirasın qəbulu müddətinin uzadılması ilə bağlı məhkəməyə müraciət edilməsi xahiş edilmişdir. İşə əlavə edilmiş *2.04.2022-ci il tarixli 89*0*4065 nömrəli mədaxil qəbzindən görünür ki, ərizəçi məhkəməyə müraciət edən zaman *00.00 manat dövlət rüsumu ödəmişdir. Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edilmişdir ki, Ərizəçi maraqlı şəxslər Maraqlı şəxs*, Maraqlı şəxs2, "Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri" Publik Hüquqi şəxsinin 7 saylı Ərazi İdarəsinə, Bərdə regional «ASAN Xidmət» mərkəzində Notariat Ofisinə qarşı ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək X* miras qalmış Azərbaycan Respublikası Dövlət Tikinti və Arxitektura Komitəsi Baş X4 və Mülkiyyət Hüquqlarının Qeydiyyat İdarəsinin verdiyi *332 saylı Qeydiyyat vəsiqəsi əsasında Bərdə şəhəri, Koroğlu küçəsi döngə 8-də yerləşən * otaqlı, ümumi mənzil sahəsi 48.00 kv.m, o cümlədən 24 kv.m yaşayış, 24.00 kv.m köməkçi sahəsi olan, 300 kv.m torpaq sahəsində yerləşən ** saylı fərdi yaşayış evinin miras əmlak kimi tərəfindən qəbul edilməsi faktının müəyyən edilməsinə dair qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Аzərbаycаn Respublikаsının Kоnstitusiyаsının 60-cı mаddəsinə əsаsən, hər kəsin hüquq və аzаdlıqlаrının inzibаti qаydаdа və məhkəmədə müdаfiəsinə təminаt verilir. Аzərbаycаn Respublikаsının Mülki-Prоsessuаl Məcəlləsinin (bundаn sоnrа MPM) 4-cü mаddəsinə əsаsən, bütün fiziki və hüquqi şəxslər özlərinin qаnunlа qоrunаn hüquq və аzаdlıqlаrını, eləcə də mаrаqlаrını qоrumаq və təmin etmək məqsədilə qаnunlа müəyyən edilmiş qаydаdа məhkəmə müdаfiəsindən istifаdə etmək hüququnа mаlikdirlər. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 29-cu maddəsinin Vİİ bəndinə əsasən, dövlət vərəsəlik hüququna təminat verir. Konstitusiyanın bu maddəsi geniş anlamda vəsiyyət etmə hüququ ilə bərabər, eyni zamanda miras alma hüququna da təminat yaradır. Belə ki, vərəsəlik hüququna təminat miras qoymağı, yəni bir tərəfdən vəsiyyət edə bilməyi, digər tərəfdən isə vərəsə olaraq mirası qəbul edib ona sahib olmağı nəzərdə tutur. Bu hüquq özündə vəsiyyət edənin öz əmlakına dair sərəncam vermək hüququnu, vərəsələrin isə bu əmlakı əldə etmək hüququnu birləşdirir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumu bir sıra qərarlarında vərəsəlik hüququnun hüquqi tənzimlənməsi ilə əlaqədar göstərmişdir ki, vərəsəlik institutu müəyyən dərəcədə hər iki normalar qrupunun (ailə və əmlak) spesifik xüsusiyyətlərini özündə əks etdirir. Belə ki, vərəsəlik hüquq institutunun bu xüsusiyyəti həm ona aid olan qaydaların xeyli hissəsinin məcburi xarakter daşımasında, həm də müqavilə azadlığının xüsusi şərtlərlə məhdudlaşdırılmasında özünü göstərir (Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin **93-cü maddəsinin Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının *3-cü maddəsinin İ və İİ hissələrinə, 29-cu maddəsinin İ, İİ və İİİ hissələrinə uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” 20 oktyabr 20**-ci il tarixli və “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin *203.*-ci maddəsinin şərh edilməsinə dair” *3 dekabr 20**-ci il tarixli Qərarları). Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin (bundan sonra MM): **33.*-ci maddəsinə əsasən, ölmüş şəxsin (miras qoyanın) əmlakı başqa şəxslərə (vərəsələrə) qanun üzrə və ya vəsiyyət üzrə və ya hər iki əsasla keçir. **33.2-ci maddəsinə əsasən, qanun üzrə vərəsəlik (ölmüş şəxsin əmlakının qanunda göstərilmiş şəxslərə keçməsi) o zaman qüvvədə olur ki, miras qoyan vəsiyyətnamə qoymur, yaxud vəsiyyətnamə tamamilə və ya qismən etibarsız sayılır. **34.*-ci maddəsinə əsasən, qanun üzrə vərəsəlik zamanı vərəsələr miras qoyanın öldüyü məqamda sağ olmuş şəxslər, habelə miras qoyanın ölümündən sonra doğulmuş uşaqları ola bilərlər. **5*.*-ci maddəsinə əsasən, mirasa (miras əmlaka) miras qoyanın öldüyü məqamadək malik olduğu əmlak hüquqlarının (miras aktivi) və vəzifələrin (miras passivi) toplusu daxildir. **59.*.*-ci maddəsinə əsasən, ölənin uşaqları, miras qoyanın ölümündən sonra doğulmuş uşaq, arvad (ər), valideynlər (övladlığa götürənlər) birinci növbədə vərəsələr sayılırlar. *243.*-ci maddəsinə əsasən, mirası istər qanun üzrə, istərsə də vəsiyyət üzrə vərəsə qəbul edir. *243.2-ci maddəsinə əsasən, vərəsə mirasın açıldığı yer üzrə notariat kontoruna mirası qəbul etdiyi barədə ərizə verdikdə və ya əmlaka sahiblik etməyə və ya əmlakı idarə etməyə faktik başladıqda və bununla da mirası qəbul etdiyini şəksiz nümayiş etdirdikdə miras vərəsə tərəfindən qəbul edilmiş sayılır. *243.3-cü maddəsinə əsasən, vərəsə mirasın bir hissəsinə sahiblik etməyə faktik başladıqda hesab edilir ki, mirasın nədə ifadə edilməsindən və harada olmasından asılı olmayaraq, o, mirası tamamilə qəbul etmişdir. Həmin Məcəllənin *246-cı maddəsinə əsasən vərəsə vərəsəliyə çağırıldığını bildiyi və ya bilməli olduğu gündən üç ay ərzində mirası qəbul edə bilər. Miras açıldığı gündən altı ay keçdikdən sonra mirasın qəbuluna yol verilmir. Həmin Məcəllənin *248.*-ci maddəsinə əsasən mirasın qəbul edilməsi üçün müəyyənləşdirilmiş müddəti məhkəmə, gecikdirmənin səbəbini üzrlü sayarsa, uzada bilər. Müddət qurtardıqdan sonra, əgər mirası qəbul edən bütün digər vərəsələr razıdırlarsa, miras məhkəməyə müraciət edilmədən də qəbul oluna bilər. Həmin Məcəllənin *255-ci maddəsinə əsasən qəbul edilmiş miras onun açıldığı gündən vərəsənin mülkiyyəti sayılır. Yuxаrıdа göstərilən qаnunvericiliyin tələbinə görə şəxslər öldükdən sonra onun əmlakı bir mənаlı оlаrаq vərəsənin əmlakına daxil olmur. Vərəsə əmlakı əldə etmək və ona mülkiyyətçi kimi sahib olmaq üçün müəyyən aktı həyata keçirməlidir. Buna isə mülki hüquqda mirasın “qəbul etmə sistemi” deyilir. Vərəsəlik hüququ mirasın qəbul edilməsinin iki üsulunu müəyyənləşdirmişdir. Birinci üsul vərəsənin notariat kontoruna mirası qəbul etdiyi barədə ərizənin verməsi yolu ilə mirasın qəbul edilməsi, ikinci üsul isə miras əmlaka faktiki olaraq sahiblik etməklə miras əmlakı qəbul etdiyini faktiki olaraq nümayiş etdirməsi üsuludur. Mirasın qəbul edilməsi müddətinə gəldikdə isə vərəsə istər birinci, istərsə də ikinci üsulla mirası yalnız bunun üçün müəyyənləşdirilmiş müddət daxilində qəbul edə bilər. Eyni zаmаndа qаnunvericilik qəbul edilmiş mirasın vərəsəlik açıldığı vaxtdan vərəsəyə məxsus hesab olunmаsını şərtləndirir. Bundаn bаşqа, mirаs qаnunun tələbinə əsаsən qəbul оlunmuşsа, lаkin vərəsəlik şəhаdətnаməsi vаxtındа rəsmiləşdirilməmişsə, bu mirаsа qаrşı hüququn itirilməsi üçün əsаs hesаb edilə bilməz. Vərəsə mirаsа sаhiblik, оndаn istifаdə və оnа sərəncаm verməsi sаhəsində müvаfiq işlər görmüşsə-binаnın təmiri, həyətyаnı tоrpаq sаhəsini becərmək, məhsulu yığmаq və s. yаxud sığоrtа tədiyəsini və ev üçün vergini ödəmişsə, kirаyənişinlərdən mənzil pulunu yığmışsа və b. hаllаr vərəsənin mirаsı fаktiki surətdə idаrə etməyə bаşlаmаsını və mirаsа yiyələnməsini sübut edən hərəkətlər kimi qiymətləndirilə bilər. Bu haqda Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 60-cı maddəsi baxımından Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin *243-cü maddəsinin və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 307.2.9-cu maddəsinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun *6 oktyabr 2020-ci il tarixli qərarında göstərilmişdir ki, mirasın qəbulu şəxsin iradəsi ilə bağlı olan hüquqi hərəkət olmaqla, vərəsə tərəfindən miras əmlakın əldə edilməsinə razılığın ifadə edilməsidir. Vərəsənin mirasın açıldığı yer üzrə notariat ofisinə mirası qəbul etdiyi barədə ərizə verməsi mirasın qəbul edilməsinin formal üsuludur. Miras əmlakın faktiki qəbulu vərəsənin konkret hərəkətləri və rəftarı ilə onun mirası qəbul etmək niyyətinin açıq-aşkar təsdiqlənməsi və sübut edilməsi kimi qəbul edilir və belə hərəkətlərin məzmunu vərəsə tərəfindən məhz mirası qəbul etmək məqsədi daşıyır. Mirasın faktiki qəbulu üsulu iki cür olur: miras əmlaka faktiki sahiblik etmək üsulu və miras əmlakı faktiki idarə etmək üsulu. Faktiki sahiblik etmək üsulu ondan ibarətdir ki, onun əsasında vərəsə miras qoyan şəxsin əmlakını faktiki cəhətdən ələ keçirir və ona sahib durur. Miras əmlakı faktiki idarə etmək isə vərəsə tərəfindən elə hərəkətləri nəzərdə tutur ki, bu hərəkətləri adətən mülkiyyətçi öz mənafeyi üçün əmlakın saxlanması və normal təsərrüfatın aparılması üçün etmiş olsun (Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun G.Qəhrəmanovanın şikayəti üzrə 20*4cü il *8 iyul tarixli Qərarı). Həmin qərarda daha sonra qeyd edilmişdir ki, mülki prosessual qanunvericiliyin xüsusi icraat qaydasında işlərə baxılmasının xüsusiyyətlərini tənzimləyən normalarına nəzər yetirdikdə, hüquqi əhəmiyyəti olan faktların belə qaydada təsdiq edilməsi üçün bir neçə şərtin zəruri olduğu qənaətinə gəlmək olar. Bu şərtlərə aşağıdakılar aiddir: - həmin faktın qanuna əsasən hüquqi nəticələr doğurması; - hüquqi əhəmiyyəti olan faktın başqa qaydada müəyyən edilməsinin qeyri-mümkün olması; - hüquq haqqında mübahisənin olmaması və s. Həmin şərtlərdən hər hansı birinin olmaması işə xüsusi icraat qaydasında baxılmasını istisna edir. Hüquqi əhəmiyyəti olan faktların müəyyən edilməsinə dair işlər üzrə məhkəmə təcrübəsinin bəzi məsələləri haqqında Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun *2 aprel 20*9-cu il tarixli 3 saylı qərarının *0-cu bəndinə əsasən məhkəməyə Azərbaycan Respublikası MPM-nin 307.2.9-cu maddəsində mirasın qəbul edilməsi faktının və vərəsəliyin açılma yerinin müəyyən edilməsinə dair ərizə notariat orqanı vərəsəlik şəhadətnaməsi verməkdən imtina etdiyi halda (məsələn: mirasın qəbulu müddətinin ötürülməsinə, mirasın faktiki qəbulunu təsdiq edən sübutların olmamasına görə və sair) verilə bilər. Mirasın qəbul edilməsi faktına əsasən vərəsəlik şəhadətnaməsinin verilməsi üçün şərt vərəsənin faktiki olaraq miras əmlaka sahiblik etməyə və ya əmlakı idarə etməyə başlamasını və bununla da mirası qəbul etməsini şəksiz nümayiş etdirdiyini təsdiq edən sübutların mövcud olmasıdır. Həmin sübutların dairəsi Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2000-ci il ** sentyabr tarixli, *67 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasında notariat hərəkətlərinin aparılması qaydaları haqqında Təlimat”ın 99-cu bəndinin beşinci hissəsində, vərəsəliyin (mirasın) açıldığı yerin müəyyən edilməsinə dair sənədlərin dairəsi isə həmin Təlimatın *02-ci bəndinin 3-cü hissəsində təsbit edilmişdir. Həmin qərarın *0.2-ci bəndində qeyd edilmişdir ki, mirasın qəbulu faktını müəyyən edən qətnamədə eyni zamanda, ərizəçinin həmin əmlak üzərində mülkiyyət hüququnun tanınması müəyyən edilə bilməz. Belə ki, məhkəmənin mirasın qəbulu faktının müəyyən edilməsi barədə qətnaməsi heç bir halda notariusun verdiyi vərəsəlik şəhadətnaməsini əvəz etmir. Məhkəmə nəzərə almalıdır ki, bir vərəsə barəsində mirasın qəbulu faktının müəyyən edilməsi, hələ digər vərəsələrin bu hüquqdan məhrum olunması demək deyildir. Vərəsələrin miras əmlakdakı payları, nə qədər ki, bununla bağlı məhkəmə mübahisəsi yoxdur, notarius tərəfindən verilən vərəsəlik şəhadətnaməsi ilə müəyyən olunmalıdır. Beləliklə, işin faktiki hallarından müəyyən olunur ki, X7 ölümündən sonra onun birinci və ikinci növbə vərəsələri anası Ərizəçi, qardaşı Maraqlı şəxs* və bacısı Maraqlı şəxs2 qalmışdır. Bundan başqa işdən müəyyən edilir ki, hazırki iş üzrə Ərizəçi mərhum X5 miras qalmış əmlaka sahiblik etməyə, onu idarə etməyə faktiki başlamış, bununla da ondan miras qalmış əmlakı qəbul etdiyini şəksiz nümayiş etdirmişdir. Buna görə məhkəmə hesab edir ki, ərizə təmin edilməli, Ərizəçi mərhum X5 miras qalmış fərdi yaşayış evini qəbul etməsi faktı müəyyən edilməlidir. Beləliklə, AR.MPM-in *4.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.*-ci maddəsinə əsasən, hər bir tərəf öz tələb və etirazının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Həmin Məcəllənin 2*7.4-cü maddəsinə əsаsən, məhkəmə öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Həmin Məcəllənin 307.*-ci mаddəsinə əsаsən, məhkəmə fiziki və hüquqi şəxslərin şəxsi və yа əmlаk hüquqlаrının əmələ gəlməsi, dəyişməsi, xitаm verilməsinin аsılı оlduğu fаktlаrı müəyyən edir. Həmin Məcəllənin 307.2.9-cu maddəsinə əsasən, məhkəmə mirasın qəbul edilməsi faktının və vərəsəliyin açılma yerinin müəyyən edilməsi barədə işlərə baxır. Həmin Məcəllənin 308-ci mаddəsinə əsаsən, məhkəmə hüquqi əhəmiyyəti оlаn fаktlаrı о zаmаn müəyyən edə bilər ki, ərizəçi həmin fаktlаrı təsdiq edən lаzımi sənədləri bаşqа qаydаdа аlа bilməsin, yаxud itirilmiş sənədlərin bərpаsı mümkün оlmаsın. Həmin Məcəllənin 3**-ci mаddəsinə əsаsən, məhkəmənin qətnaməsi faktı təsdiq edən sənədi, qeydə alınmalı faktlar üzrə isə qeydiyyatı həyata keçirən orqanların verdiyi sənədləri əvəz etməməklə, belə qeydəalınma üçün əsasdır. Qanunvericiliyin tələbinə görə, işin hərtərəfli tədqiqi baxılan iş üzrə yaranan bütün məsələlərin məcmusunun, onların daxili əlaqəsi nəzərə alınmaqla mübahisə edən tərəflərdə hər birinin xeyrinə, həm də mənafeyinin ziddinə olan halların yoxlanılmasını əhatə etməlidir. İşin hallarının tam tədqiqi dedikdə mübahisənin düzgün həllinə təsir edən bütün materiallar, faktlar tədqiq edilməli, həmçinin mübahisənin düzgün həllinə təsir edən digər hallar da araşdırılmalıdır. MPM-in *07-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri dövlət rüsumundan və işə baxılması ilə əlaqədar olan məsrəflərdən ibarətdir. MPM-in **9.*-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Ərizəçi tərəfindən ödənilmiş dövlət rüsumu tələb edilmədiyindən məhkəmə hesab edir ki, iş üzrə ödənilmiş dövlət rüsumu ərizəçinin özünə aid edilməlidir. Beləliklə, məhkəmə hesab edir ki, X5 miras qalmış Azərbaycan Respublikası Dövlət Tikinti və Arxitektura Komitəsi Baş X4 və Mülkiyyət Hüquqlarının Qeydiyyat İdarəsinin verdiyi *332 saylı Qeydiyyat vəsiqəsi əsasında Bərdə şəhəri, Koroğlu küçəsi döngə 8-də yerləşən * otaqlı, ümumi mənzil sahəsi 48.00 kv.m, o cümlədən 24 kv.m yaşayış, 24.00 kv.m köməkçi sahəsi olan, 300 kv.m torpaq sahəsində yerləşən ** saylı fərdi yaşayış evinin miras əmlak kimi Ərizəçi tərəfindən qəbul edilməsi faktı iş materialları ilə tam sübut olunduğundan ərizə təmin edilməli, həmin hüquqi fakt təsdiq edilməlidir. Şərh olunanlara əsasən və MPM-in 2*6-220, 227, 233-cü maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə Q Ə T E T D İ: Ərizə təmin edilsin. X5 miras qalmış Azərbaycan Respublikası Dövlət Tikinti və Arxitektura Komitəsi Baş X4 və Mülkiyyət Hüquqlarının Qeydiyyat İdarəsinin verdiyi *332 saylı Qeydiyyat vəsiqəsi əsasında Bərdə şəhəri, Koroğlu küçəsi döngə 8-də yerləşən * otaqlı, ümumi mənzil sahəsi 48.00 kv.m, o cümlədən 24 kv.m yaşayış, 24.00 kv.m köməkçi sahəsi olan, 300 kv.m torpaq sahəsində yerləşən ** saylı fərdi yaşayış evinin miras əmlak kimi tərəfindən qəbul edilməsi faktı müəyyən edilsin. İş üzrə ödənilmiş dövlət rüsumu ərizəçinin özünə aid edilsin. Qətnamədən rəsmi qаydаdа verildiyi gündən * (bir) ay müddətində Bərdə Rayon Məhkəməsi vasitəsilə Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim:Fuad Babaşov