Bərdə Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(021)-1334/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bərdə rayonu İş № 2(021)-1334/2024 23.05.2024 BƏRDƏ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hаkim Babaşov Fuad Bəhruz оğlunun sədrliyi, X13 iclas kаtibliyi, Ərizəçi və ərizəçinin vəkili X21 iştirakı ilə, Ərizəçi Maraqlı şəxsnə qarşı “qohumluq faktının müəyyən edilməsi”nə dair mülki işə аçıq məhkəmə iclаsındа bаxаrаq, məhkəmə MÜƏYYƏN ETDİ: Ərizəçi Maraqlı şəxsnə qarşı ərizə ilə məhkəməyə mürаciət edərək, onun xx.xx.1950-ci ildə Laçın rayonu, Zeyvə kəndində anadan olan, Bərdə rayonu, Qarağacı kəndində yaşamış xx.xx.2023-cü il tarixdə vəfat etmiş mərhum X10 bacısı olmağı (yəni adıçəkilən şəxsin onun qardaşı olmağı), qohumluq faktının müəyyən edilməsinə dair qətnamə çıxarılmasını xаhiş etmişdir. Ərizəni onunla əsaslandırmışdır ki, o xx.xx.1937-ci ildə X45 ilə X9 birgə nikahlarından Laçın rayonu, Zeyvə kəndində anadan olmuşdur. Onun qardaşı xx.xx.1950-ci ildə Laçın rayonu, Zeyvən kəndində doğulan X4 Rayonunun Qarağacı kəndində yaşamış, orda müəllim işləmiş, xx.xx.2023-cü ildə vəfat etmişdir. Onun həyat yoldaşı bir neçə il bundan əvvəl vəfat etmiş, övladlarıda olmamışdır. Hazırda ondan başqa onun bacı və qardaşı yoxdur. İndi qardaşı Məmmədin əmlakı vardır, ona görədə ondan qalan miras əmlakına vərəsəlik hüququ barədə şəhadətnamə almaq istəyir. Lakin onun Məhəmməd Əliyevin bacısı olmağı barədə doğum haqqında şəhadətnamə olmadığından bu mümkün deyildir. Onun həqiqətən X10 bacısı olmağını, yəni bacı-qardaş olmaqlarını onu və Məhəmməd Əliyevi tanıyan şəxslər təsdiq edirlər. Bununla bağlı Asan xidmət Mərkəzin Notariat Kontoruna müraciət etdikdə isə ondan mərhum X2nun doğum haqqında şəhadətnamələrini tələb edirlər. Doğum haqqında şəhadətnamələr tapılmadığından mərhum qardaşından qalmış miras onun adına sənədləşdirməkdən imtina edirlər. Bunun üçün o məcbur qalıb X14 qardaşı olmasını təsdiq etmək üçün məhkəməyə müraciət edir. X10 onun qardaşı olması, yəni qohumluq faktına dair qətnamə çıxarılmasını xahiş edir. Ərizəçi ərizə tələbinin dəqiqləşdirilməsinə dair ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, özünün xx.xx.1950-ci ildə Laçın rayonu, Zeyvə kəndində anadan olmağı, atasının X45, anasının X15 olması, özünün xx.xx.1950-ci ildə Laçın rayonu, Zeyvə kəndində anadan olan, Bərdə rayonu Qarağacı kəndində yaşamış X10 bacısı olmağı, yəni qohumluq faktının müəyyən edilməsi və X2nun xx.xx.2023-cü il tarixdə Bərdə rayonunda vəfat etməsi faktının müəyyən edilməsinə dair qətnamə çıxarılmasını məhkəmədən xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında Ərizəçi ərizə tələbinə uyğun məzmunda izahat verərək, ərizənin təmin olunmasını məhkəmədən xahiş etdi. Ərizəçinin vəkili X36 ərizəni müdafiə edərək məhkəmədən ərizənin təmin olunmasını xahiş etmişdir. İş üzrə Maraqlı şəxsnə məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə rəsmi məlumat verilmiş, buna baxmayaraq maraqlı şəxsin nümayəndəsi məhkəmə iclasında iştirak etməmişdir. Məhkəmə işə maraqlı şəxsin nümayəndəsinin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etdi. Belə ki, Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra MPM) 185.5-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilmiş cavabdehin gəlməməsinin səbəbləri haqqında məlumat olmadıqda və ya məhkəmə gəlməməyin səbəblərini üzürsüz hesab etdikdə, yaxud məhkəmə cavabdehin icraatı qəsdən yubandırdığını aşkar etdikdə, işə baxmağa haqlıdır. Bu halda qətnamə çəkişmə şəraitində qəbul edilmiş kimi qiymətləndirilərək cavabdehə apellyasiya qaydasında şikayət etmək hüququ verilir. Məhkəmə ərizəçini və ərizəçinin vəkilini dinləyib, ərizənin dəlillərini iş üzrə toplanmış sübutlarla əlaqəli şəkildə araşdırıb, tədqiq edərək yoxlayıb və ərizəyə müfəssəl hüquqi qiymət verib belə qənaətə gəlir ki, ərizə təmin edilməlidir. Əvvəlki məhkəmə iclasında şahid qismində dindirilmiş X29 bildirdi ki, ərizəçi onun əmisi qızıdır. Onun X19, anası X15 olmuşdur. X2 xx.xx.1950-ci ildə Laçın rayonu, Zeyvə kəndində anadan olmuş, Bərdə rayonu, Qarağacı kəndinə yaşamışdır. Məhəmməd Əliyev kənd məktəbində müəllim işləyirdi. xx.xx.2023-cü ildə vəfat etmişdir. Onun yas mərasimində iştirak etmişdir. Əlavə olaraq bildirmişdir ki, Məhəmmədin həyat yoldaşı da vəfat etmişdir və övladı olmamışdır. Əvvəlki məhkəmə iclasında şahid qismində dindirilmiş X23 bildirmişdir ki, ərizəçi anasıdır. Onun qardaşı, yəni dayısı Məhəmməd Əliyev xx.xx.2023-cü il tarixdə vəfat emişdir və mərhumun yas mərasimində iştirak etmişdir. Əvvəlki məhkəmə iclasında şahid qismində dindirilmiş X32 bildirmişdir ki, ərizəçi anasıdır. Onun qardaşı Məhəmməd Əliyev xx.xx.2023-cü il tarixdə vəfat emişdir və mərhumun yas mərasimində iştirak etmişdir. Mülki işə əlаvə edilmiş və məhkəmə iclаsındа tədqiq edilmiş: AZE seriyalı, 0******* nömrəli, FİN xxxxxxx kodlu şəxsiyyət vəsiqəsinin surətindən görünür ki, Ərizəçi -xx.xx.1937-ci ildə Laçın rayonu, Zeyvə kəndində anadan olmuşdur. Laçın rayonu, Zeyvə kəndində qeydiyyatdadır. AZE seriyalı, 04689978 nömrəli, FİN 42V4RK4 kodlu şəxsiyyət vəsiqəsinin surətindən görünür ki, X22 -xx.xx.1950-ci ildə Laçın rayonu, Zeyvə kəndində anadan olmuşdur. Bərdə rayonu, Qarağacı kəndində yaşayır. AZE seriyalı, 17272831 nömrəli, FİN 4KJCXF8 kodlu şəxsiyyət vəsiqəsinin surətindən görünür ki, X32 -xx.xx.1967-ci ildə Laçın rayonu, Zeyvə kəndində anadan olmuşdur. AZE seriyalı, 13745229 nömrəli, FİN 4JPY4J3 kodlu şəxsiyyət vəsiqəsinin surətindən görünür ki, X23 -xx.xx.1963-cü ildə Laçın rayonu, Zeyvə kəndində anadan olmuşdur. AZE seriyalı, 03933258 nömrəli, FİN 3LCJ10C kodlu şəxsiyyət vəsiqəsinin surətindən görünür ki, X29 -xx.xx.1946-cı ildə Laçın rayonu, Zeyvə kəndində anadan olmuşdur. Azərbaycan Respublikası Qaçqınların və X28 üzrə Dövlət Komitəsi tərəfindən verilmiş 18 fevral 2024-cü il tarixli, 474 nömrəli arayışdan görünür ki, Laçın rayonundan məcburi köçkün düşmüş Ərizəçi Bərdə rayonu, Meşəçilik qəsəbəsi ünvanında müvəqqəti məskunlaşmışdır. İş materiallarında olan xx.xx.2024-cü il tarixli № 3-16-5/8-xx-xx/2024 saylı Maraqlı şəxs məktubundan görünür ki, Azərbaycan Respubilkası Nazirlər Kabinetinin 145 saylı, xx.xx.2003-cü il tarixli qərarı ilə təsdiq edilmiş “ Vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının dövlət qeydiyyatı Qaydası” nın 8.5-ci bəndinə əsasən ölümün qeydiyyatı ölüm faktını təsdiq edən tibbi şəhadətnamə və ya vətəndaşın ölmüş elan edilməsi barədə məhkəmə qətnaməsi əsasında qeydə alına bilər. Mərhum (qardaşınız) ölümünü təsdiq edən sənədin olmamasını nəzərə alaraq, qeydiyyat şöbəsində ərizənin təmin edilməsi mümkün deyil. Ölüm faktının müəyyən edilməsi üçün aidiyyəti üzrə məhkəməyə müraciət etməyi məsləhət görülmüşdür. Laçın rayon Qarıqışlaq kənd icra nümayəndəliyi tərəfindən verilmiş AZ İV 557825 nömrəli, xx.xx.2021-ci il tarixli doğum haqqında şəhadətnamənin surətindən və Maraqlı şəxs xx.xx.2024-cü il tarixli arayışından görünür ki, X22 20 aprel 1950-ci ildə Laçın rayonu, Zeyvə kəndində anadan olmuşdur. X19, anası X11r. Bu barədə doğum haqqında akt qeydləri kitabında xx.xx.1950-ci ildə 16 nömrə ilə qeyd edilmişdir. xx.xx.2024-cü il tarixli məktublardan görünür ki, Bərdə Rayon Dövlət Arxivinə, Laçın Rayon Dövlət Arxivinə, Ağcabədi Rayon Dövlət Arxivinə və Maraqlı şəxsnə Laçın rayon sakinləri X45 və X9 nə vaxt nigah bağlaması və onların birgə nigahlarından övladlarının kimliyi, X45 və X9 vəfat edib-etməmələri, həmçinin xx.xx.1937-ci ildə Laçın rayonu Zeyvə kəndində doğulmuş, Ərizəçi doğumu və valdeyinlərinin kimliyi, bacı və qardaşlarının olub olmaması və onların kimliyi, habelə xx.xx.1950-ci ildə Laçın rayonu, Zeyvə kəndində doğulmuş, Bərdə rayonu, Qarağacı kəndində yaşamış və xx.xx.2023-cü ildə vəfat etmiş X10 doğumu valdeyinlərinin kimliyi, həyat-yoldaşının vəfat edib-etməməsi, ailə üzvüləri, övladlarının olub olmaması və onların kimliyi, əmək fəaliyyəti və X10 vəfat etdiyi təqdirdə onun ölüm haqqında akt qeydi barədə məlumatların və bu haqda təsərrüfatbaşına kitabından çıxarışın (arxiv arayışının) Bərdə Rayon Məhkəməsinə sorğunun alındığı vaxtdan ən qısa müddətdə məlumat verilməsi xahiş edilmişdir. Laçın Rayon Dövlət Arxivinin xx.xx.2024-cü il tarixli 01 saylı arxiv arayışından görünür ki, vətəndaş X16 12 yanvar 2024-cü il tarixdə Bərdə “ASAN Xidmət”inə xx.xx.1937-ci il tarixdə Laçın rayonunun, Zeyvə kəndində anadan olmuş anası Ərizəçi doğum şəhadətnaməsi barədə sorğusuna əsasən Laçın rayon dövlət arxivi bildirir ki, bu barədə arxivdə heç bir məlumat aşkar edilməmişdir. İş materiallarında olan qəbirin fotoşəkilindən X10 vəfat etməsi (dəfn olunması) müəyyən edilir. Laçın Rayon Dövlət Arxivi İdarəsinin xx.xx.2024-cü il tarixli № 5-64-51/2-7/2024 sorğuya cavab məktubundan görünür ki, Zeyvə kənd sakini Ərizəçi valideyinləri haqqında məlumat aşkar edilmədi. Həmçinin Ərizəçi Zeyvə kənd sakini xx.xx.2023-cü ildə vəfat etmiş X22 ilə qohumluq əlaqəsi haqqında arxivdə heç bir məlumat aşkar olunmadı. Ağcabədi Rayon Polis Şöbəsinin xx.xx.2024-cü il tarixli № 60/2-11689/2024 saylı sorğuya cavab məktubundan görünür ki, xx.xx.1937-ci il təvəllüdlü Ərizəçi fərdi uçot kartoçkası Ağcabədi RPŞ-də olmadığı üçün sizə göndərilməsi mümkün olmamışdır. Məlumat üçün bildiririk ki, X5 rayon sakini olduğu üçün adiyyatı üzrə Laçın RPŞ-nə müraciət edilməsi tövsiyyə olunur. Bərdə Rayon Polis Şöbəsinin xx.xx.2024-cü il tarixli № 3-13-68/2/14556/2024 saylı sorğuya cavab məktubundan görünür ki, sorğuda qeyd edilən xx.xx.1950-ci il təvəllüdlü X10 xx.xx.2005-ci il tarixdə Bərdə RPŞ. QvŞVB tərəfindən verilən AZE 04689978 nömrəli şəxsiyyət vəsiqəsinə aid olan fərdi uçot kartoçkasının təsdiq edilmiş surəti aidiyyəti üzrə Bərdə Rayon Məhkəməsinə göndərilir. Qeyd: Ərizəçi Bərdə RPŞ-dən şəxsiyyət vəsiqəsi almasına dair heç bir məlumat tapılmadı. Məktuba əlavə edilmiş X10 fərdi uçot kartoçkasının surətindən görünür ki, X22 xx.xx.1950-ci ildə Laçın rayonu, Zeyvə kəndində doğulmuşdur. X25 ilə evlidir. xx.xx.1977ci ildə Bərdə rayon VVAQ-da nikahlarını bağlamışlar. X56, anası Əliyeva Güleyşədir və hər iki valideyn Bərdə rayon Qarağacı kənd sakinləridir. Bərdə Regional “ Asan Xidmət” Mərkəzində Notariat Ofisinin xx.xx.2024-cü il tarixli № 758/2024 saylı sorğuya cavab məktubunda qeyd olunur ki, xx.xx.2023-cü il tarixdə vəfat etmiş Bərdə rayonu Qarağacı kənd sakini X10 barəsində vərəsəlik işinin açılıbaçılmamasına dair “Elektron notariat” X1 məlumat axtarış bazasına nəzər salınmış xx.xx.2024-cü il tarixədək olan dövr ərzində heç bir məlumat aşkarlanmamışdır. Maraqlı şəxs Ərizəçi ünvanladığı xx.xx.2024-cü il tarixli 3-16-5/8-15-154/2024 saylı məktubundan görünür ki, onun xx.xx.2024-cü il tarixdə şöbəyə daxil olmuş ərizəsinə cavab olaraq bildirilir ki, onun X22 ilə qohum (bacı-qardaş) olma faktını müəyyən etmək səlahiyyətləri xaricindədir. Maraqlı şəxs ona məhkəməyə müraciət etməyi məsləhət görür. Maraqlı şəxs Ərizəçi ünvanladığı xx.xx.2024-cü il tarixli 3-16-5/8-15-164/2024 saylı məktubundan görünür ki, onun xx.xx.2024-cü il tarixdə şöbəyə daxil olmuş ərizəsinə cavab olaraq bildirilir ki, onun doğum haqqında akt qeydi Maraqlı şəxs arxivində aşkar edilmədi. Onun doğum haqqında akt qeydini bərpa etmək səlahiyyətləri xaricindədir. Maraqlı şəxs ona məhkəməyə müraciət etməyi məsləhət görür. Azərbaycan Respubilkasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri publik hüquqi şəxsin 7 saylı Bərdə Ərazi İdarəsinin xx.xx.2024-cü il tarixli №3-21-3-46/2-1642 saylı sorğuya cavab məktubundan görünür ki, X10 adına Bərdə rayonu, Qarağacı kəndində yerləşən 0,93 ha kənd təsərüfatına təyinatlı torpaq sahəsi (2 nəfərlə) və 0,22 ha həyatyanı torpaq sahəsi daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində aşkar edilmişdir. Hüquqmüəyyən edici sənədlərin təsdiq edilmiş surətləri məhkəməyə təqdim edilmişdir. İş materiallarında olan Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair JN 115A KOD 61014028 saylı Şəhadətnamədən görünür ki, X22 və X17 Bərdə rayon Aqrar İslahat Komissiyasının 30 noyabr 1998-ci il tarixli qərarı ilə Bərdə rayonu Qarağacı kəndi ərazisində 0,22 ha həyətyanı torpaq sahəsi verilmişdir. İş materiallarında olan Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair JN 179 KOD 61014028 saylı Şəhadətnamədən görünür ki, X22 və X30 Bərdə rayon Aqrar İslahat Komissiyasının 05 noyabr 2001-ci il tarixli qərarı ilə Bərdə rayonu Qarağacı kəndi ərazisində 0,93 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsi verilmişdir. Bərdə rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının Mirzəcəfərli kənd İƏD Üzrə Nümayəndəliyinin xx.xx.2024-cü il tarixli 04 saylı sorğuya cavab məktubundan görünür ki, məhkəmənin məktubuna əsasən bildirilir ki, xx.xx.2023-cü il tarixdə vəfat etmiş X10 yaxın qohumları: X19 vəfat edib X3 vəfat edib X7 vəfat edib X6 vəfat edib X8 vəfat edib xx.xx.2023-cü il tarixdə X22 vəfat edib və Qarağacı kənd qəbristanlığında dəfn olunub. Həyat yoldaşı X25 vəfat edib və Qarağacı kənd qəbristanlığında dəfn olunub. Onun adına pay torpağı və həyətyanı sahə vardır və pay torpağını X12 bacısı oğlu X26 istifadə edir. Bakı şəhəri Nərimanov rayon Polis İdarəsinin xx.xx.2024-cü il tarixli 50/2-11907 saylı məktubundan görünür ki, məhkəmənin sorğusuna cavab olaraq bildirilir ki, X22 barədə Nərimanov RPİ-nin QMB-nin kartotekasında heç bir məlumat aşkar edilməmişdir. Ölüm haqqında məlumat vərəqəsindən görünür ki, xx.xx.1950-ci il təvəllüdlü X4 rayonu, Qarağacı kəndində vəfat etmişdir. Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edilmişdir ki, Ərizəçi Maraqlı şəxsnə qarşı ərizə ilə məhkəməyə mürаciət edərək, mərhum X10 onun qardaşı olması faktının təsdiq edilməsinə dair qətnamə çıxarılmasını xаhiş etmişdir. Daha sonra ərizəçi məhkəməyə ərizə tələbinin dəqiqləşməsinə dair ərizə verərək özünün xx.xx.1950-ci ildə Laçın rayonu, Zeyvə kəndində anadan olmağı, atasının X45, anasının X15 olması, özünün xx.xx.1950-ci ildə Laçın rayonu, Zeyvə kəndində anadan olan, Bərdə rayonu Qarağacı kəndində yaşamış X10 bacısı olmağı, yəni qohumluq faktının müəyyən edilməsi və X2nun xx.xx.2023-cü il tarixdə Bərdə rayonunda vəfat etməsi faktının müəyyən edilməsinə dair qətnamə çıxarılmasını məhkəmədən xahiş etmişdir. Аzərbаycаn Respublikаsının Kоnstitusiyаsının 60-cı mаddəsinə əsаsən, hər kəsin hüquq və аzаdlıqlаrının inzibаti qаydаdа və məhkəmədə müdаfiəsinə təminаt verilir. Аzərbаycаn Respublikаsının Mülki-Prоsessuаl Məcəlləsinin (bundаn sоnrа MPM) 4-cü mаddəsinə əsаsən, bütün fiziki və hüquqi şəxslər özlərinin qаnunlа qоrunаn hüquq və аzаdlıqlаrını, eləcə də mаrаqlаrını qоrumаq və təmin etmək məqsədilə qаnunlа müəyyən edilmiş qаydаdа məhkəmə müdаfiəsindən istifаdə etmək hüququnа mаlikdirlər. Аzərbаycаn Respublikаsı Аilə Məcəlləsinin (bundan sonra AM) 158.1-ci mаddəsinə əsаsən, vətəndаşlıq vəziyyəti аktlаrının qeydə аlınmаsı həm dövlət mənаfeyi və ictimаi mənаfe üçün, həm də vətəndаşlаrın şəxsi və əmlаk hüquqlаrının qоrunmаsı məqsədi ilə аpаrılır. Həmin Məcəllənin 158.2-ci mаddəsinə əsаsən, dоğum, ölüm, nikаhın bаğlаnmаsı, nikаhın pоzulmаsı, övlаdlığа götürmə, аtаlığın müəyyən edilməsi, аdın, аtа аdının və sоyаdın dəyişdirilməsi müvаfiq icrа hаkimiyyəti оrqаnlаrındа qeydiyyаtdаn keçirilməlidir. Həmin Məcəllənin 159.2-ci mаddəsinə əsаsən, müvafiq icra hakimiyyəti orqanları öz səlahiyyətləri daxilində doğumun, nikahın bağlanmasının, nikahın pozulmasının, övladlığa götürmənin, atalığın müəyyən edilməsinin, adın, ata adının və soyadının dəyişdirilməsinin, ölümün qeydiyyatını aparır, vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının qeydiyyatını dəyişir, tamamlayır, düzəldir və ləğv edir, itmiş qeydləri bərpa edir, akt kitablarını saxlayır və vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının dövlət qeydiyyatı haqqında şəhadətnamələr verirlər. Həmin Məcəllənin 162.1-ci mаddəsinə əsаsən, vətəndaşlıq vəziyyəti aktları qeydinin bərpası bu cür qeydlərin həqiqətən olduğunu təsdiq edən sənədlər əsasında, ərizə verənlərin yaşadıqları ərazidə müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən icra edilir. Həmin Məcəllənin 162.2-ci mаddəsinə əsаsən itmiş yazının müvafiq icra hakimiyyəti orqanları tərəfindən bərpası mümkün olmadıqda, vətəndaşlıq vəziyyəti aktının qeydiyyatı faktı məhkəmə qaydası ilə müəyyən edilir. Аzərbаycаn Respublikаsının Kоnstitusiyаsının 125-ci maddəsinin Vİİ bəndində göstərilmişdir ki, məhkəmə icraatı həqiqətin müəyyən edilməsini təmin etməlidir. MPM-in 14.2-ci mаddəsinə əsаsən, məhkəmə yаlnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutlаrı аrаşdırmаlı və оnlаrdаn istifаdə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci mаddəsinə əsаsən, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirаzlаrının əsаsı kimi istinаd etdiyi hаllаrı sübut etməlidir. Həmin Məcəllənin 217.3-cü mаddəsinə əsаsən, qətnаmə iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hаllаrа və tərəflərin qаrşılıqlı münаsibətinə uyğun əsаslаndırılmаlıdır. Həmin Məcəllənin 217.4-cü mаddəsinə əsаsən, məhkəmə öz qətnаməsini yаlnız məhkəmə iclаsındа tədqiq оlunmuş sübutlаrlа əsаslаndırır. Həmin Məcəllənin 307.1-ci mаddəsinə əsаsən, məhkəmə fiziki və hüquqi şəxslərin şəxsi və yа əmlаk hüquqlаrının əmələ gəlməsi, dəyişməsi, xitаm verilməsinin аsılı оlduğu fаktlаrı müəyyən edir. Həmin Məcəllənin 307.2.1-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə şəxslərin qohumluq münasibətlərinin müəyyən edilməsi barədə işlərə baxır. Həmin Məcəllənin 307.2.3-cü maddəsinə əsasən, məhkəmə doğumun, övladlığa götürmənin, nikahın, boşanmanın, ölümün qeyd edilmə faktının müəyyən edilməsi barədə işlərə baxır. Həmin Məcəllənin 307.2.8-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının imtina etdiyi hallarda, şəxsin müəyyən vaxtda, müəyyən şəraitdə vəfat etməsi faktının müəyyən edilməsi barədə işlərə baxır. Həmin Məcəllənin 308-ci mаddəsinə əsаsən, məhkəmə hüquqi əhəmiyyəti оlаn fаktlаrı о zаmаn müəyyən edə bilər ki, ərizəçi həmin fаktlаrı təsdiq edən lаzımi sənədləri bаşqа qаydаdа аlа bilməsin, yаxud itirilmiş sənədlərin bərpаsı mümkün оlmаsın. Həmin Məcəllənin 311-ci mаddəsinə əsаsən, məhkəmənin qətnaməsi faktı təsdiq edən sənədi, qeydə alınmalı faktlar üzrə isə qeydiyyatı həyata keçirən orqanların verdiyi sənədləri əvəz etməməklə, belə qeydəalınma üçün əsasdır. Hüquqi əhəmiyyəti olan faktların müəyyən edilməsinə dair işlər üzrə məhkəmə təcrübəsinin bəzi məsələləri haqqında Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 12 aprel 2019-cu il tarixli 3 saylı qərarına əsasən məhkəmələrə tövsiyyə olunur ki, Azərbaycan Respublikası MPMnin 307.2.1-ci maddəsi qohumluq münasibətləri faktının, yalnız belə münasibətlər hüquqi nəticələrə səbəb olacağı təqdirdə (məsələn: həmin faktın təsdiq edilməsi ərizəçiyə mirasdan pay almaq üçün; ailə başçısının itirməyə görə pensiya və ya sosial müavinət almaq hüququnu rəsmiləşdirmək üçün və sair) müəyyən edilməsini nəzərdə tutur. Qohumluq münasibətində olma faktının başqa məqsədlər, məsələn yaşayış sahəsinə hüququ təsdiq etmək üçün müəyyən edilməsi yolverilməzdir. Yaşayış sahəsinə hüquqların tanınması əsasları Mənzil Məcəlləsi ilə tənzimlənir. Həmin qərarın 4-cü bəndinə əsasən məhkəmələrə izah olunur ki, Azərbaycan Respublikası MPM-nin 307.2.3-cü maddəsi doğum, övladlığa götürmə, nikah, boşanma, ölüm faktının deyil, vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının, yəni doğumun, övladlığa götürmənin, nikahın, boşanmanın, ölümün qeyd edilmə faktının müəyyən edilməsini nəzərdə tutur. Məhkəmə qaydasında bu faktlar o halda müəyyən edilir ki, vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının dövlət qeydiyyatını aparan orqanlarda müvafiq qeydlər saxlanılmamışdır və onların bərpası (vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının qeydləri saxlanılan arxivin itməsi, müharibə, təbii fəlakət, yanğın və sair nəticəsində arxivin məhv olması və sair səbəbdən) mümkün deyildir və belə qeyd yalnız vətəndaşlıq vəziyyəti aktının qeyd edilməsi faktının məhkəmə qaydasında müəyyən edilməsi barədə qətnamə əsasında bərpa edilə bilər. Həmin qərarın 4.1-ci bəndində qeyd edilir ki, hər bir halda məhkəmə, hüquqi faktın müəyyən edilməsini xahiş edən şəxsdən doğumun, övladlığa götürmənin, nikahın, boşanmanın və ya ölümün qeydinin əldə edilməsinin və ya onun bərpasının mümkün olmamasını təsdiq edən sənədləri (məsələn: vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının dövlət qeydiyyatını aparan orqanın müvafiq qeydi verməsinin mümkün olmamasına dair arayışı) tələb etməlidir. Doğum, nikah, boşanma, övladlığa götürmə, atalığın müəyyən edilməsi, adın, soyadın və ata adının dəyişdirilməsi, ölüm haqqında aktların itirilmiş qeydləri yalnız müvafiq qeydin əvvəllər mövcud olduğunu təsdiq edən sənədlər olduqda bərpa edilə bilər. Həmin qərarın 9-cu bəndinə əsasən Azərbaycan Respublikası MPM-nin 307.2.8-ci maddəsində şəxsin müəyyən vaxtda və müəyyən şəraitdə vəfat etməsi faktının müəyyən edilməsi haqqında işlərə baxılarkən məhkəmələr ilk növbədə nəzərə almalıdırlar ki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2003-ci il 31 oktyabr tarixli, 145 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının dövlət qeydiyyatı Qaydası”nın 8.5-ci bəndinə əsasən ölüm faktı tibb müəssisəsinin müvafiq sənədi ilə (ölüm haqqında həkim arayışı, ölüm haqqında feldşer arayışı ilə) təsdiq edilməlidir. Ölüm haqqında həkim şəhadətnaməsi olmadıqda, ölüm faktı məhkəmə tərəfindən müəyyən edilir. MPM-in 220.5-ci maddəsinə əsasən, qətnamənin nəticə hissəsində iddianın tam və ya qismən təmin edilməsi və ya rədd edilməsi haqqında məhkəmənin hansı nəticəyə gəldiyi, məhkəmə xərclərinin bölüşdürülməsi, qətnamədən şikayət vermə müddəti və qaydası göstərilməlidir. Beləliklə, məhkəmə hesab edir ki, Ərizəçi xx.xx.1950-ci ildə Laçın rayonu, Zeyvə kəndində anadan olması, atasının X45, anasının X15 olması, Ərizəçi xx.xx.1950-ci ildə Laçın rayonu, Zeyvə kəndində anadan olan, Bərdə rayonu Qarağacı kəndində yaşamış X10 bacısı olmağı, yəni qohumluq faktı və Ərizəçi X2nun xx.xx.2023-cü il tarixdə Bərdə rayonunda vəfat etməsi faktı iş materialları ilə tam sübut olunduğundan Ərizəçinun ərizəsi təmin edilməli, həmin hüquqi faktlar müəyyən edilməlidir. MPM-in 107-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri dövlət rüsumundan və işə baxılması ilə əlaqədar olan məsrəflərdən ibarətdir. MPM-in 119.1-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Ərizəçi tərəfindən ödənilmiş dövlət rüsumu tələb edilmədiyindən məhkəmə hesab edir ki, iş üzrə ödənilmiş dövlət rüsumu ərizəçinin özünə aid edilməlidir. Şərh оlunаnlаrа əsаsən və MPM-in 216-220, 227, 233, 307-308, 311, 357 və 360-ci mаddələrini rəhbər tutаrаq, məhkəmə QƏT ETDİ: Ərizə təmin edilsin. Ərizəçi xx.xx.1950-ci ildə Laçın rayonu, Zeyvə kəndində anadan olması, atasının X45, anasının X15 olması; Ərizəçi xx.xx.1950-ci ildə Laçın rayonu, Zeyvə kəndində anadan olan, Bərdə rayonu Qarağacı kəndində yaşamış X10 bacısı olması, yəni qohumluq faktı və; Ərizəçi X2nun xx.xx.2023-cü il tarixdə Bərdə rayonunda vəfat etməsi faktı müəyyən edilsin. Ödənilmiş dövlət rüsumu ərizəçinin özünə aid edilsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Bərdə Rayon Məhkəməsi (“Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılan elektron kabinetdən istifadə etməklə) vasitəsilə Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti vermək olar. Qətnamədən şikayət verilməmişdirsə, işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Hakim: Fuad Babaşov