Bərdə Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(021)-297/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bərdə rayonu İş № 2(021)-297/2023 10.01.2023 BƏRDƏ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hаkim Babaşov Fuad Bəhruz oğlunun sədrliyi, X6 iclas kаtibliyi, Ərizəçi, onun nümayəndəsi və vəkili X9 iştirakı ilə, Ərizəçi maraqlı şəxslər Bərdə regional “ASAN Xidmət” * saylı Mərkəzində Notariat Kontoru, Maraqlı şəxs2 və Maraqlı şəxs3 qarşı “miras əmlakı qəbul etməsi faktının müəyyən edilməsinə” dаir ərizəsi üzrə mülki işə аçıq məhkəmə iclаsındа bаxаrаq, məhkəmə MÜƏYYƏN ETDİ: Ərizəçi maraqlı şəxslər Bərdə regional “ASAN Xidmət” * saylı Mərkəzində Notariat Kontorunun, Maraqlı şəxs2 və Maraqlı şəxs3 qarşı ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, Bərdə şəhər Cəfər Cabbarlı küçəsində yerləşən 30 nömrəli fərdi yaşayış evinin miras kimi qəbul edilməsi faktının təsdiqinə dair qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Ərizəçi məhkəməyə ərizə həcminin artırılmasına dair ərizə verərək mirasın qəbul edilməsi müddətinin ötürülməmiş hesab edilməsini xahiş etmişdir. Ərizəçi məhkəməyə dəqiqləşdirmə barədə ərizə verərək Bərdə şəhəri Cəfər Cabbarlı küçəsində yerləşən torpaq sahəsini miras əmlak kimi qəbul etməsi faktının təsdiq edilərək qeyd edilməsinə dair qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Ərizə onunla əsaslandırılmışdır ki, xx xxxx *956-cı il təvəllüdlüdür. X3, anası isə X*0r. Onlar 3 uşaq olmuşlar. X35 29 sentyabr *989-cu il tarixdə, anası Çiçək Fərəcova isə 0* may 2003-cü il tarixdə vəfat etmişdir. Atası vəfat etməmişdən öncə atasının xüsusi mülkiyyətində Bərdə şəhər C.Cabbarlı küçəsi ev 30 ünvanında torpaq sahəsi və torpaq sahəsi üzərində inşa edilmiş fərdi yaşayış evi var. Qeyd etdiyi torpaq sahəsi Bərdə rayon Aqrar İslahat Komissiyasının 3* iyul 2006-cı il tarixli 06 saylı qərarı ilə X26 kitabında A№200280 nömrə ilə uçota alınmış torpaq sahəsində atanın ata adı səhv yazıldığından o Bərdə rayon Məhkəməsinə müraciət edərək “X** adına verilmiş A 200280 nömrəli Plan və ölçü sənədinin X*4 məxsus olması faktının müəyyən edilməsi” nə dair qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdi. Ərizə əsasında isə Bərdə rayon Məhkəməsinin xx.xx.2022-ci il tarixli, 2(02*)-*4**/2022 saylı qətnaməsi ilə ərizəsi təmin edilmiş və X** adına verilmiş A200280 nömrəli plan və ölçü sənədinin X*4 məxsus olması faktı müəyyən edilmişdir. Ailə üzvləri vəfat etdikdən sonra qeyd etdiyi torpaq sahəsini və torpaq və torpaq sahəsi üzrə inşa edilmiş fərdi yaşayış evində qalmışdır və istifadə etmişdir. Hal-hazırda evin bütün kommunal sənədləri onun adınadır. Ailə üzvləri vəfat etdikdən sonra o, Bərdə şəhər C.Cabbarlı küçəsi ev 30 nömrəli evi miras olaraq o qəbul etmişdir. Onun qeydiyyat ünvanı ünvan 1 küçəsi ev 30-dur. Bərdə regional Asan Xidmət mərkəzinin notariat ofisi tərəfindən verilmiş məktubda Bərdə şəhər C.Cabbarlı küçəsi ev 24 ünvanla ünvan 2 o hal-hazırda miras qalmış fərdi yaşayış evini rəsmi olaraq adına sənədləşdirmək istəyir. Bununla bağlı Bərdə regional Asan xidmət mərkəzinin notariat ofisinə müraciət etdikdə isə onun adına sənədləşdirməkdən imtina etdilər. Səbəbidə onu göstərdilər ki, mirası qəbuletmə müddəti ötürülmüşdür. Ona başa salan olmamışdır ki, o əvvəlcədən ərizə ilə müraciət etməlidir. Bunun üçün də miras əmlakı qəbul etməsi müddəti ötürülmüşdür. Ailə üzvlərinin hər biri vəfat etdiyi üçün ondan başqa həmin evdə yaşayan olmadığı üçün fərdi yaşayış evini rəsmi olaraq adına sənədləşdirmək istəyir. Hal-hazırda maraqlı şəxs kimi qeyd etdiyi bacıları onun fərdi yaşayış evini rəsmi olaraq adına sənədləşdirməsində heç bir etirazları yoxdur. Bərdə şəhər C.Cabbarlı küçəsi ev 30 ünvanındakı fərdi yaşayış evini hal-hazırda onun istifadəsində olmasını onunla bir küçədə yaşayan qonşuları və qohumları təsdiq edə bilər. Bunun üçün də mirasın qəbul edilməsi müddətinin ötürülməmiş hesab edilməsini istəyir. Məhkəmə iclasında Ərizəçi, ərizəçinin nümayəndəsi və vəkili X22 ərizə tələbini müdafiə edərək təmin edilməsini xahiş etdi. İş üzrə Maraqlı şəxs2 və Maraqlı şəxs3 məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə məlumat verilməsinə baxmayaraq maraqlı şəxslər məhkəmə iclasında iştirak etməmişdir. Məhkəmə işə maraqlı şəxslər Maraqlı şəxs2 və Maraqlı şəxs3 iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. İş üzrə maraqlı şəxs Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Bərdə regional “ASAN- Xidmət” Mərkəzində Notariat Ofisinin xüsusi notariusu Tamaşa Atakişiyeva məhkəməyə məktub göndərərək məhkəmə iclasında iştirak etməməyini üzürlü hesab edərək qanunamüvafiq qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Belə olan halda məhkəmə işə maraqlı şəxsin nümayəndəsinin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etdi. Məhkəmə ərizəçinin və nümayəndəsinin izahatını, şahidlərin ifadələrini dinləyib, iş materialları üzrə toplanmış sübutlarla əlaqəli şəkildə araşdırıb, tədqiq edərək yoxlayıb və iddia tələbinə müfəssəl hüquqi qiymət verib belə qənaətə gəlir ki, ərizə təmin edilməlidir. Məhkəmə iclasında şahid qismində dindirilmiş X* ifadəsində göstərmişdir ki, ərizəçi ilə həm sinif yoldaşı olmuş, həmdə qonşuluqda yaşayırlar. Ərizəçinin yaşadığı ev və həyətyanı torpaq sahəsi atasından miras qalmışdır. Ərizəçi hal-hazırda həmin evdə yaşayır. Atasının adı Dadaş olmuşdur. Məhkəmə iclasında şahid qismində dindirilmiş X4 ifadəsində göstərmişdir ki, ərizəçi ilə qonşudurlar. Ərizəçi atasından miras qalmış evdə yaşayır. Belə ki, mülki işə əlаvə edilmiş və məhkəmə iclаsındа tədqiq edilmiş: AZE seriyalı, 0******* nömrəli şəxsiyyət vəsiqəsinin surətindən görünür ki, Ərizəçi xx.xx.*956-cı ildə Bərdə rayonu, Alaçadırlı kəndində anadan olmuş, Bərdə rayonu, Alaçadırlı kəndində qeydiyyatdadır. Bərdə rayon Qeydiyyat Şöbəsi tərəfindən verilmiş *2.09.2022-ci il tarixli arayışdan görünür ki, X2* ilə X*9 arasında *3.*0.*96*-ci ildə 22 nömrə ilə nikah qeydə alınmışdır. Bərdə rayon Qeydiyyat Şöbəsi tərəfindən verilmiş *2.09.2022-ci il tarixli arayışdan görünür ki, Ərizəçi xx.xx.*956-cı ildə Bərdə rayonu, Alaçadırlı kəndində anadan olmuşdur. X3, anası X*9 olmuşdur. Bərdə rayon Qeydiyyat Şöbəsi tərəfindən edilmiş *3.09.2022-ci il tarixli arayışdan görünür ki, X*5 *2.03.*953-cü ildə Bərdə rayonu, Alaçadırlı kəndində anadan olmuşdur. X3, anası X*9 olmuşdur. Bərdə rayon Qeydiyyat Şöbəsi tərəfindən verilmiş *3.09.2022-ci il tarixli arayışdan görünür ki, X*6 *2.03.*953-cü ildə Bərdə rayonu Alaçadırlı kəndində anadan olmuşdur. X3, anası X*9 olmuşdur. Bərdə rayon Qeydiyyat Şöbəsi tərəfindən verilmiş *2.09.2022-ci il tarixli arayışdan görünür ki, X*9 0*.05.2003-cü ildə Bərdə rayonunda vəfat etmişdir. Bu barədə ölüm akt qeydləri kitabında xx.xx.2003-cü ildə *0* nömrə ilə qeyd edilmişdir. Bərdə rayon Qeydiyyat Şöbəsi tərəfindən verilmiş *2.09.2022-ci il tarixli arayışdan görünür ki, X2* 29.09.*989-cu Bərdə rayonunda vəfat etmişdir. Bu barədə ölüm akt qeydləri kitabında 29.*0.*989-cu ildə *50 nömrə ilə qeyd edilmişdir. Bərdə rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının Bərdə şəhər inzibati Ərazi Dairəsi üzrə Nümayəndəliyi tərəfindən verilmiş 4323 nömrəli, *6.08.2022-ci il tarixli arayışdan görünür ki, X2 şəhəri C.Cabbarlı küçəsi 2A nömrəli yaşayış evində 29.09.*989-cu ildə vəfat etmişdir. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi tərəfindən verilmiş Torpaq sahəsinin planı və ölçüsünə dair sənəddən görünür ki, Bərdə Rayon Aqrar İslahat Komissiyasının 3* iyul 2006-cı il tarixli 06 saylı qərarı ilə X*7 Bərdə şəhərində fərdi yaşayış evi tikmək üçün 635,9 kv.metr torpaq sahəsi ayrılmışdır. Bərdə rayon Məhkəməsinin xx.xx.2022-ci il tarixli, 2(02*)*4**/2022 nömrəli qətnaməsindən görünür ki, X*2 adına verilmiş A200280 nömrəli plan və ölçü sənədinin X*4 məxsus olması faktı müəyyən edilmişdir. İş üzrə maraqlı şəxs Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Bərdə regional “ASAN- Xidmət” Mərkəzində Notariat Ofisi tərəfindən verilmiş *2 yanvar 2022-ci il tarixli, 56/2022 nömrəli məktubdan görünür ki, Ərizəçi deməsinə görə X7 miras qalmış və ünvan 4 ünvanı onun qeydiyyatda olduğu ünvanla eyni ünvandır. Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri publik hüquqi şəxsin 7 saylı Bərdə Ərazi İdarəsi tərəfindən verilmiş 0* dekabr 2022-ci il tarixli **********683 saylı məktubdan görünür ki, X** adına əmlak qeydiyyata alınmamış, lakin onun adına Bərdə Rayon Aqrar İslahat Komissiyasının 3* iyul 2006-cı il tarixli, 06 saylı qərarı ilə 635,96 kv.metr fərdi yaşayış evi tikmək üçün torpaq sahəsi verilmişdir. Azərbaycan Respublikası "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti 5 nömrəli Regional Sukanal İdarəsi Bərdə sukanal Sahəsi tərəfindən verilmiş 0*.**.2022-ci il tarixli arayışdan görünür ki, ünvan 5 ünvanında yaşayan Ərizəçi X23 abonent bazasında 370*4*4600000 abonent kodu ilə qeydiyyatdadır. İşə əlavə edilmiş “Azəriqaz” X*8 X29 Sahəsi tərəfindən verilmiş arayışdan görünür ki, ünvan 5 ünvanında yaşayan Ərizəçi Bərdə Xidmət sahəsi üzrə təbii qaz istehlakçısı kimi qeydiyyatdadır. İşə əlavə edilmiş *3.09.2022-ci il tarixli ödəniş qəbzindən görünür ki, ərizəçi məhkəməyə müraciət edən zaman *00.00 manat dövlət rüsumu ödəmişdir. Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edilmişdir ki, Ərizəçi maraqlı şəxs Bərdə regional “ASAN Xidmət” * saylı Mərkəzində Notariat Kontorunun, Maraqlı şəxs2 və Maraqlı şəxs3 qarşı ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, Bərdə şəhər Cəfər Cabbarlı küçəsində yerləşən 30 nömrəli fərdi yaşayış evinin miras kimi qəbul edilməsi faktının təstiqinə dair qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Ərizəçi məhkəməyə ərizə həcminin artırılmasına dair ərizə verərək mirasın qəbul edilməsi müddətinin ötürülməmiş hesab edilməsini xahiş etmişdir. Ərizəçi məhkəməyə dəqiqləşdirmə barədə ərizə verərək Bərdə şəhəri Cəfər Cabbarlı küçəsində yerləşən torpaq sahəsini miras əmlak kimi qəbul etməsi faktının təsdiq edilərək qeyd edilməsinə dair qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 29-cu maddəsinin Vİİ bəndinə əsasən, dövlət vərəsəlik hüququna təminat verir. Konstitusiyanın bu maddəsi geniş anlamda vəsiyyət etmə hüququ ilə bərabər, eyni zamanda miras alma hüququna da təminat yaradır. Belə ki, vərəsəlik hüququna təminat miras qoymağı, yəni bir tərəfdən vəsiyyət edə bilməyi, digər tərəfdən isə vərəsə olaraq mirası qəbul edib ona sahib olmağı nəzərdə tutur. Bu hüquq özündə vəsiyyət edənin öz əmlakına dair sərəncam vermək hüququnu, vərəsələrin isə bu əmlakı əldə etmək hüququnu birləşdirir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumu bir sıra qərarlarında vərəsəlik hüququnun hüquqi tənzimlənməsi ilə əlaqədar göstərmişdir ki, vərəsəlik institutu müəyyən dərəcədə hər iki normalar qrupunun (ailə və əmlak) spesifik xüsusiyyətlərini özündə əks etdirir. Belə ki, vərəsəlik hüquq institutunun bu xüsusiyyəti həm ona aid olan qaydaların xeyli hissəsinin məcburi xarakter daşımasında, həm də müqavilə azadlığının xüsusi şərtlərlə məhdudlaşdırılmasında özünü göstərir (Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin **93-cü maddəsinin Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının *3-cü maddəsinin İ və İİ hissələrinə, 29-cu maddəsinin İ, İİ və İİİ hissələrinə uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” 20 oktyabr 20**-ci il tarixli və “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin *203.*-ci maddəsinin şərh edilməsinə dair” *3 dekabr 20**-ci il tarixli Qərarları). Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin (bundan sonra MM): **33.*-ci maddəsinə əsasən, ölmüş şəxsin (miras qoyanın) əmlakı başqa şəxslərə (vərəsələrə) qanun üzrə və ya vəsiyyət üzrə və ya hər iki əsasla keçir. **33.2-ci maddəsinə əsasən, qanun üzrə vərəsəlik (ölmüş şəxsin əmlakının qanunda göstərilmiş şəxslərə keçməsi) o zaman qüvvədə olur ki, miras qoyan vəsiyyətnamə qoymur, yaxud vəsiyyətnamə tamamilə və ya qismən etibarsız sayılır. **34.*-ci maddəsinə əsasən, qanun üzrə vərəsəlik zamanı vərəsələr miras qoyanın öldüyü məqamda sağ olmuş şəxslər, habelə miras qoyanın ölümündən sonra doğulmuş uşaqları ola bilərlər. **5*.*-ci maddəsinə əsasən, mirasa (miras əmlaka) miras qoyanın öldüyü məqamadək malik olduğu əmlak hüquqlarının (miras aktivi) və vəzifələrin (miras passivi) toplusu daxildir. **59.*.*-ci maddəsinə əsasən, ölənin uşaqları, miras qoyanın ölümündən sonra doğulmuş uşaq, arvad (ər), valideynlər (övladlığa götürənlər) birinci növbədə vərəsələr sayılırlar. *243.*-ci maddəsinə əsasən, mirası istər qanun üzrə, istərsə də vəsiyyət üzrə vərəsə qəbul edir. *243.2-ci maddəsinə əsasən, vərəsə mirasın açıldığı yer üzrə notariat kontoruna mirası qəbul etdiyi barədə ərizə verdikdə və ya əmlaka sahiblik etməyə və ya əmlakı idarə etməyə faktik başladıqda və bununla da mirası qəbul etdiyini şəksiz nümayiş etdirdikdə miras vərəsə tərəfindən qəbul edilmiş sayılır. *243.3-cü maddəsinə əsasən, vərəsə mirasın bir hissəsinə sahiblik etməyə faktik başladıqda hesab edilir ki, mirasın nədə ifadə edilməsindən və harada olmasından asılı olmayaraq, o, mirası tamamilə qəbul etmişdir. Həmin Məcəllənin *246-cı maddəsinə əsasən vərəsə vərəsəliyə çağırıldığını bildiyi və ya bilməli olduğu gündən üç ay ərzində mirası qəbul edə bilər. Miras açıldığı gündən altı ay keçdikdən sonra mirasın qəbuluna yol verilmir. Həmin Məcəllənin *248.*-ci maddəsinə əsasən mirasın qəbul edilməsi üçün müəyyənləşdirilmiş müddəti məhkəmə, gecikdirmənin səbəbini üzrlü sayarsa, uzada bilər. Müddət qurtardıqdan sonra, əgər mirası qəbul edən bütün digər vərəsələr razıdırlarsa, miras məhkəməyə müraciət edilmədən də qəbul oluna bilər. Həmin Məcəllənin *255-ci maddəsinə əsasən qəbul edilmiş miras onun açıldığı gündən vərəsənin mülkiyyəti sayılır. Yuxаrıdа göstərilən qаnunvericiliyin tələbinə görə şəxslər öldükdən sonra onun əmlakı bir mənаlı оlаrаq vərəsənin əmlakına daxil olmur. Vərəsə əmlakı əldə etmək və ona mülkiyyətçi kimi sahib olmaq üçün müəyyən aktı həyata keçirməlidir. Buna isə mülki hüquqda mirasın “qəbul etmə sistemi” deyilir. Vərəsəlik hüququ mirasın qəbul edilməsinin iki üsulunu müəyyənləşdirmişdir. Birinci üsul vərəsənin notariat kontoruna mirası qəbul etdiyi barədə ərizənin verməsi yolu ilə mirasın qəbul edilməsi, ikinci üsul isə miras əmlaka faktiki olaraq sahiblik etməklə miras əmlakı qəbul etdiyini faktiki olaraq nümayiş etdirməsi üsuludur. Mirasın qəbul edilməsi müddətinə gəldikdə isə vərəsə istər birinci, istərsə də ikinci üsulla mirası yalnız bunun üçün müəyyənləşdirilmiş müddət daxilində qəbul edə bilər. Eyni zаmаndа qаnunvericilik qəbul edilmiş mirasın vərəsəlik açıldığı vaxtdan vərəsəyə məxsus hesab olunmаsını şərtləndirir. Bundаn bаşqа, mirаs qаnunun tələbinə əsаsən qəbul оlunmuşsа, lаkin vərəsəlik şəhаdətnаməsi vаxtındа rəsmiləşdirilməmişsə, bu mirаsа qаrşı hüququn itirilməsi üçün əsаs hesаb edilə bilməz. Vərəsə mirаsа sаhiblik, оndаn istifаdə və оnа sərəncаm verməsi sаhəsində müvаfiq işlər görmüşsə-binаnın təmiri, həyətyаnı tоrpаq sаhəsini becərmək, məhsulu yığmаq və s. yаxud sığоrtа tədiyəsini və ev üçün vergini ödəmişsə, kirаyənişinlərdən mənzil pulunu yığmışsа və b. hаllаr vərəsənin mirаsı fаktiki surətdə idаrə etməyə bаşlаmаsını və mirаsа yiyələnməsini sübut edən hərəkətlər kimi qiymətləndirilə bilər. Bu haqda Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 60-cı maddəsi baxımından Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin *243-cü maddəsinin və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 307.2.9-cu maddəsinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun *6 oktyabr 2020-ci il tarixli qərarında göstərilmişdir ki, mirasın qəbulu şəxsin iradəsi ilə bağlı olan hüquqi hərəkət olmaqla, vərəsə tərəfindən miras əmlakın əldə edilməsinə razılığın ifadə edilməsidir. Vərəsənin mirasın açıldığı yer üzrə notariat ofisinə mirası qəbul etdiyi barədə ərizə verməsi mirasın qəbul edilməsinin formal üsuludur. Miras əmlakın faktiki qəbulu vərəsənin konkret hərəkətləri və rəftarı ilə onun mirası qəbul etmək niyyətinin açıq-aşkar təsdiqlənməsi və sübut edilməsi kimi qəbul edilir və belə hərəkətlərin məzmunu vərəsə tərəfindən məhz mirası qəbul etmək məqsədi daşıyır. Mirasın faktiki qəbulu üsulu iki cür olur: miras əmlaka faktiki sahiblik etmək üsulu və miras əmlakı faktiki idarə etmək üsulu. Faktiki sahiblik etmək üsulu ondan ibarətdir ki, onun əsasında vərəsə miras qoyan şəxsin əmlakını faktiki cəhətdən ələ keçirir və ona sahib durur. Miras əmlakı faktiki idarə etmək isə vərəsə tərəfindən elə hərəkətləri nəzərdə tutur ki, bu hərəkətləri adətən mülkiyyətçi öz mənafeyi üçün əmlakın saxlanması və normal təsərrüfatın aparılması üçün etmiş olsun (Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun G.Qəhrəmanovanın şikayəti üzrə 20*4cü il *8 iyul tarixli Qərarı). Həmin qərarda daha sonra qeyd edilmişdir ki, mülki prosessual qanunvericiliyin xüsusi icraat qaydasında işlərə baxılmasının xüsusiyyətlərini tənzimləyən normalarına nəzər yetirdikdə, hüquqi əhəmiyyəti olan faktların belə qaydada təsdiq edilməsi üçün bir neçə şərtin zəruri olduğu qənaətinə gəlmək olar. Bu şərtlərə aşağıdakılar aiddir: - həmin faktın qanuna əsasən hüquqi nəticələr doğurması; - hüquqi əhəmiyyəti olan faktın başqa qaydada müəyyən edilməsinin qeyri-mümkün olması; - hüquq haqqında mübahisənin olmaması və s. Həmin şərtlərdən hər hansı birinin olmaması işə xüsusi icraat qaydasında baxılmasını istisna edir. Hüquqi əhəmiyyəti olan faktların müəyyən edilməsinə dair işlər üzrə məhkəmə təcrübəsinin bəzi məsələləri haqqında Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun *2 aprel 20*9-cu il tarixli 3 saylı qərarının *0-cu bəndinə əsasən məhkəməyə Azərbaycan Respublikası MPM-nin 307.2.9-cu maddəsində mirasın qəbul edilməsi faktının və vərəsəliyin açılma yerinin müəyyən edilməsinə dair ərizə notariat orqanı vərəsəlik şəhadətnaməsi verməkdən imtina etdiyi halda (məsələn: mirasın qəbulu müddətinin ötürülməsinə, mirasın faktiki qəbulunu təsdiq edən sübutların olmamasına görə və sair) verilə bilər. Mirasın qəbul edilməsi faktına əsasən vərəsəlik şəhadətnaməsinin verilməsi üçün şərt vərəsənin faktiki olaraq miras əmlaka sahiblik etməyə və ya əmlakı idarə etməyə başlamasını və bununla da mirası qəbul etməsini şəksiz nümayiş etdirdiyini təsdiq edən sübutların mövcud olmasıdır. Həmin sübutların dairəsi Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2000-ci il ** sentyabr tarixli, *67 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasında notariat hərəkətlərinin aparılması qaydaları haqqında Təlimat”ın 99-cu bəndinin beşinci hissəsində, vərəsəliyin (mirasın) açıldığı yerin müəyyən edilməsinə dair sənədlərin dairəsi isə həmin Təlimatın *02-ci bəndinin 3-cü hissəsində təsbit edilmişdir. Həmin qərarın *0.2-ci bəndində qeyd edilmişdir ki, mirasın qəbulu faktını müəyyən edən qətnamədə eyni zamanda, ərizəçinin həmin əmlak üzərində mülkiyyət hüququnun tanınması müəyyən edilə bilməz. Belə ki, məhkəmənin mirasın qəbulu faktının müəyyən edilməsi barədə qətnaməsi heç bir halda notariusun verdiyi vərəsəlik şəhadətnaməsini əvəz etmir. Məhkəmə nəzərə almalıdır ki, bir vərəsə barəsində mirasın qəbulu faktının müəyyən edilməsi, hələ digər vərəsələrin bu hüquqdan məhrum olunması demək deyildir. Vərəsələrin miras əmlakdakı payları, nə qədər ki, bununla bağlı məhkəmə mübahisəsi yoxdur, notarius tərəfindən verilən vərəsəlik şəhadətnaməsi ilə müəyyən olunmalıdır. Beləliklə, işin faktiki hallarından müəyyən olunur ki: X8 ölümündən sonra onun birinci növbə vərəsəsi olan övladı Ərizəçi qalmışdır. Bundan başqa işdən müəyyən edilir ki, hazırki iş üzrə Ərizəçi mərhum X5 miras qalmış əmlaka sahiblik etməyə, onu idarə etməyə faktiki başlamış, bununla da ondan miras qalmış əmlakı qəbul etdiyini şəksiz nümayiş etdirmişdir. Həmçinin, ərizəçi mirasın qəbulu üçün qanunla nəzərdə tutulmuş müddəti qanunu bilməməsi səbəbindən ötürdüyünü bildirmişdir. Buna görə məhkəmə hesab edir ki, ərizə təmin edilməli, Ərizəçi mərhum X5 miras qalmış torpaq sahəsini qəbul etməsi faktı müəyyən edilməlidir. Beləliklə, AR.MPM-in *4.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.*-ci maddəsinə əsasən, hər bir tərəf öz tələb və etirazının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Həmin Məcəllənin 2*7.4-cü maddəsinə əsаsən, məhkəmə öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Həmin Məcəllənin 307.*-ci mаddəsinə əsаsən, məhkəmə fiziki və hüquqi şəxslərin şəxsi və yа əmlаk hüquqlаrının əmələ gəlməsi, dəyişməsi, xitаm verilməsinin аsılı оlduğu fаktlаrı müəyyən edir. Həmin Məcəllənin 307.2.9-cu maddəsinə əsasən, məhkəmə mirasın qəbul edilməsi faktının və vərəsəliyin açılma yerinin müəyyən edilməsi barədə işlərə baxır. Həmin Məcəllənin 308-ci mаddəsinə əsаsən, məhkəmə hüquqi əhəmiyyəti оlаn fаktlаrı о zаmаn müəyyən edə bilər ki, ərizəçi həmin fаktlаrı təsdiq edən lаzımi sənədləri bаşqа qаydаdа аlа bilməsin, yаxud itirilmiş sənədlərin bərpаsı mümkün оlmаsın. Həmin Məcəllənin 3**-ci mаddəsinə əsаsən, məhkəmənin qətnaməsi faktı təsdiq edən sənədi, qeydə alınmalı faktlar üzrə isə qeydiyyatı həyata keçirən orqanların verdiyi sənədləri əvəz etməməklə, belə qeydəalınma üçün əsasdır. Qanunvericiliyin tələblərinə görə, işin hərtərəfli tədqiqi baxılan iş üzrə yaranan bütün məsələlərin məcmusunun, onların daxili əlaqəsi nəzərə alınmaqla mübahisə edən tərəflərdə hər birinin xeyrinə, həm də mənafeyinin ziddinə olan halların yoxlanılmasını əhatə etməlidir. İşin hallarının tam tədqiqi dedikdə mübahisənin düzgün həllinə təsir edən bütün materiallar, faktlar tədqiq edilməli, həmçinin mübahisənin düzgün həllinə təsir edən digər hallar da araşdırılmalıdır. MPM-in *07-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri dövlət rüsumundan və işə baxılması ilə əlaqədar olan məsrəflərdən ibarətdir. MPM-in **9.*-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Ərizəçi tərəfindən ödənilmiş dövlət rüsumu tələb edilmədiyindən məhkəmə hesab edir ki, iş üzrə ödənilmiş dövlət rüsumu ərizəçinin özünə aid edilməlidir. Şərh olunanlara əsasən və MPM-in 2*6-220, 227, 233-cü maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə Q Ə T E T D İ: Ərizə təmin edilsin. Ərizəçi mərhum X5 miras qalmış əmlakın qəbul edilməsi üçün qanunla müəyyənləşdirilmiş müddətin buraxılması üzürlü hesab edilsin. Ərizəçi mərhum X5 miras qalmış Bərdə şəhəri Cəfər Cabbarlı küçəsində yerləşən 635,96 kv.metr torpaq sahəsini qəbul etməsi faktı müəyyən edilsin. İş üzrə ödənilmiş dövlət rüsumu ərizəçinin özünə aid edilsin. Qətnamədən rəsmi qаydаdа verildiyi gündən * (bir) ay müddətində Bərdə Rayon Məhkəməsi vasitəsilə Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim:Fuad Babaşov