Bərdə Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(021)-60/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bərdə rayonu İş № 2(021)-60/2023 23.10.2023 BƏRDƏ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Əbilov Qamət Mehman oğlunun sədrliyi, Tağıyev Babək Vaqif oğlunun katibliyi, İddiaçı BOKT ASC-nin nümayəndəsi X2 iştirakı ilə, İddiaçı BOKT Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin cavabdehlər Cavabdeh1, Cavabdeh2 və X3 qarşı «kredit müqaviləsi üzrə borcun tutulması və tutmanın ipoteka predmetinə yönəldilməsi» tələbinə dair mülki işə Bərdə Rayon Məhkəməsinin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı BOKT ASC cavabdehlər Cavabdeh1, Cavabdeh2 və X3 qarşı iddia qaldıraraq: Cavabdeh1 "xxxx" BOKT ASC-nin xeyrinə xx.xx.2013-cü il tarixli, 155-13B saylı kredit müqaviləsi üzrə 532.34 manat əsas borc, 1381.23 manat hesablanmış faiz, 2009.14 manat hesablanmış dəbbə, cəmi 3922.71 manat və xx.xx.2013-cü il tarixli, 155-13B-PK saylı kredit müqaviləsi üzrə isə 295.58 manat əsas borc, 862.64 manat hesablanmış faiz borcu olmaqla, cəmi 1158.22 manat kredit borcunun və 30 manat ödənilmiş dövlət rüsumunun tutulması; xx.xx.2013-cü il tarixli, 155-13B saylı kredit müqaviləsi üzrə tələbin Cavabdeh2 özünə məxsus olan ünvan 1ndə yerləşən 0.03 ha torpaq sahəsində yerləşən, 66.9 kv.m yaşayış, 41 kv.m köməkçi sahədən ibarət olmaqla ümumilikdə 107.9 kv.m, 1 mərtəbəli, 3 otaqlı fərdi yaşayış evinə (MA seriyalı, ******* nömrəli, **********68-10301 reyestr nömrəli, ********** qeydiyyat nömrəli, xx.xx.2011 qeydiyyat tarixli Çıxarışa əsasən) yönəldilməsi, Fərdi yaşayış evinin dəyərinin 29000 manat qiymətlə hərrac çıxarılaraq açıq hərracda satılmaqla borcun ödənilməsinə yönəldilməsi; Fərdi yaşayış evində yaşayanların - Cavabdeh2 və X1 fərdi yaşayış evinə istifadə hüquqlarına xitam verilməklə evdən çıxarılması, fərdi yaşayış evinin məcburi boşaldılması barədə qətnamə qəbul olunmasını xahiş etmişdir. İddiaçı BOKT ASC iddia ərizəsini belə əsaslandırmışdır ki, Cavabdeh1 ilə əvvəlki "xxxx" ASC (indiki İddiaçı BOKT ASC) arasında xx.xx.2013-cü il tarixli, 155-13B saylı və xx.xx.2013-cü il tarixli, 155-13B-PK saylı kredit müqavilələri imzalanmışdır. Müvafiq olaraq xx.xx.2013-cü il tarixli, 155-13B saylı kredit müqaviləsi üzrə 36 ay müddətinə, 6 faizlə, 18 ay güzəşt müddəti olmqla 15000 manat, xx.xx.2013-cü il tarixli, 155-13B-PK saylı kredit müqaviləsi üzrə isə 36 ay müddətinə, illik 36 faizlə, 27 gün güzəşt müddəti olmaqla 500 manat məbləğində kredit verilmişdir. xx.xx.2013-cü il tarixli, 155-13B saylı və xx.xx.2013cü il tarixli, 155-13B-PK saylı kredit müqavilələrinin təminatı kimi xx.xx.2013-cü il tarixli, 155-13B saylı X4 bağlanmışdır. Həmin müqaviləyə əsasən Cavabdeh2 özünə məxsus olan ünvan 1ndə yerləşən 0.03 ha torpaq sahəsində yerləşən, 66.9 kv.m yaşayış, 41 kv.m köməkçi sahədən ibarət olmaqla ümumilikdə 107.9 kv.m, 1 mərtəbəli, 3 otaqlı fərdi yaşayış evini (həyətyanı tikili və qurğularla) ipoteka ilə yüklü etmiş (MA seriyalı, ******* nömrəli, **********68-10301 reyestr nömrəli, ********** qeydiyyat nömrəli, xx.xx.2011 qeydiyyat tarixli Çıxarışa əsasən) ipoteka ilə yüklü etmişdir. xx.xx.2013-cü il tarixli, 155-13B saylı və xx.xx.2013-cü il tarixli, 155-13B-PK saylı kredit müqavilələrinə əsasən Cavabdeh1 xx.xx.2013-cü il tarixli, 155-13B saylı kredit müqaviləsi üzrə BOKTa 532.34 manat əsas borc, 1381.23 manat hesablanmış faiz, 2009.14 manat hesablanmış dəbbə, cəmi 3922.71 manat, xx.xx.2013-cü il tarixli, 155-13B-PK saylı kredit müqaviləsi üzrə isə 295.358 manat əsas borc, 862.64 manat hesablanmış faiz olmaqla cəmi 1158.22 manat borcu vardır. Dəfələrlə cavabdehə borcunu ödəməsi barədə xəbərdarlıq edilib bildiriş verilməsinə baxmayaraq cavabdeh banka olan borcunu ödəməmişdir. Odur ki, iddia tələbinin təmin olunmasını xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında İddiaçı BOKT ASC- nin nümayəndəsi X6 iddianın təmin olunmasını xahiş etdi. Məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə cavabdehlər Cavabdeh1, Cavabdeh2 və X3 qanununla müəyyən edilmiş qaydada məlumat verilməsinə baxmayaraq onlar heç bir üzürlü səbəb olmadan məhkəmə iclasına gəlməmişdir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası MPM-nin 185.5-ci maddəsinə əsasən işə onların iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab edir. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 185.5-ci maddəsində isə göstərilir ki, məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilmiş cavabdehin gəlməməsinin səbəbləri haqqında məlumat olmadıqda və ya məhkəmə gəlməməyin səbəblərini üzürsüz hesab etdikdə, yaxud məhkəmə cavabdehin icraatı qəsdən yubandırdığını aşkar etdikdə, işə baxmağa haqlıdır. Bu halda qətnamə çəkişmə şəraitində qəbul edilmiş kimi qiymətləndirilərək cavabdehə apellyasiya qaydasında şikayət etmək hüququ verilir. Məhkəmə işdə iştirak edən şəxslərin izahatını dinləyib iş materiallarındakı sənədləri hərtərəfli və tam tədqiq edərək belə hesab edir ki, iddia tələbi qismən təmin olunmalıdır. Belə ki, mülki işə əlavə edilmiş "xxxx" ASC və Cavabdeh1 arasında bağlanmış xx.xx.2013-cü il tarixli, №155-13B-PK saylı Kredit (Borc) Müqaviləsindən görünür ki, "xxxx" ASC tərəfindən Cavabdeh1 27 gün güzəştlə 36 ay müddətinə illik 36% olmaqla 500 (beş yüz) manat məbəğində kredit verilmişdir. Borc öhdəliyinin təminatı xx.xx.2013-cü il tarixli, №155-13B saylı X4 bağlanmışdır. Mülki işə əlavə edilmiş "xxxx" ASC, Cavabdeh1 və Cavabdeh2 arasında bağlanmış xx.xx.2013-cü il tarixli, №155-13B saylı Kredit (Borc) Müqaviləsindən görünür ki, "xxxx" ASC tərəfindən Cavabdeh1 18 ay güzəştlə 36 ay müddətinə illik 6% olmaqla 15000 (on beş min) manat məbəğində kredit verilmişdir. Borc öhdəliyinin təminatı xx.xx.2013-cü il tarixli, №155-13B saylı X4 bağlanmışdır. Mülki işə əlavə edilmiş "xxxx" ASC, Cavabdeh1 və Cavabdeh2 arasında bağlanmış xx.xx.2013-cü il tarixli, №155-13B saylı X4ndən görünür ki, Cavabdeh1 ilə kreditor Parabank ASC arasında bağlanmış 12 aprel 2013-cü il tarixli 155-13B No-li kredit (borc) müqaviləsi üzrə: illik 6 (altı) faizlə, 36 (otuz altı) ay müddətinə, 18 (on səkkiz) ay güzəştli dövr olmaqla, 15 000 (on beş min) manat kredit, 12 aprel 2013-cü il tarixli 155- 13B-PK No-li kredit müqaviləsi üzrə: illik 36 (otuz altı) faizlə, 36 (otuz altı) ay müddətinə, 500 (beş yüz) manat kredit alıdığı borc habelə əvvəlki 22 sentyabr 2011-ci il tarixli 602B Kredit (borc) müqaviləsi üzrə öhdəliklərinin icrasının təmin edilməsi məqsədilə Cavabdeh2 mülkiyyətindəki ünvan 1 ünvanında 0.03 ha torpaq sahəsində yerləşən 66.9 kv.m yaşayış, 41 kv.m yardımçı, 107.9 kv.m ümumi sahədən ibarət İ mərtəbəli 3 otaqlı 3B nömrəli fərdi yaşayış evi və fərdi yaşayış evinin tərkibi (həyətyanı tikili və qurğular 21 kv.m) ipoteka ilə yüklü edilmişdir. İpoteka müqaviləsində ipotekanın predmeti 29000 (iyirmi doqquz min) manat dəyərində qiymətləndirilmişdir. Mülki işə əlavə edilmiş Kreditin verilməsi üçün Əmlakın qiymətləndirilməsi barədə Ekspert Rəyindən görünür ki, Bərdə şəhəri Səməd Vurğun küçəsində 0.03 ha ha torpaq sahəsində yerləşən 3 otaqlı, yaşayış sahəsi 66.9 kv.m, yardımçı sahəsi 41 kv.m, ümumi sahəsi 107.9 kv.m olan fərdi yaşayış evinin bazar dəyəri 36000 manat, likvid dəyəri 29000 manat kimi qiymətləndirilmişdir. Mülki işə əlavə edilmiş MA seriyalı, №0167352 nömrəli Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət komitəsinin yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət reyestri Xidmətinin hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışdan görünür ki, ünvan 2 ünvanında 0.03 ha ha torpaq sahəsində yerləşən mərtəbəliyi 1, yaşayış otaqlarının sayı 3, yaşayış sahəsi 66.9 kv.m, yardımçı sahəsi 41 kv.m, ümumi sahəsi 107.9 kv.m olan fərdi yaşayış evi Cavabdeh2 tam mülkiyyətindədir. Mülki işə əlavə edilmiş notarial qaydada təsdiq olunmuş ərizədən görünür ki, X5 əri Cavabdeh2 məxsus olan və X9 küçəsi 3B ünvanında 0.03 ha ha torpaq sahəsində yerləşən evinin ipotekaya qoyulmasına razılıq vermiş və ipoteka pretmetinə ipoteka tutma yönəldildikdə yaşayış evini dərhal tərk etməyi barədə öhdəlik götürmüşdür. Mülki işə əlavə edilmiş iltizamdan görünür ki, Cavabdeh2 ipoteka qoyulmuş fərdi yaşayış evinə tutumanın yönəldilməsi haqqından bildiriş ipoteka qoyana verildiyi andan 7 gün ərzində borc öhdəliyi yerinə yetirilməzsə ən geci 1 ay ərzində fərdi yaşayış evini könüllü tərk etməsi barədə iltizam vermişdir. Mülki işə əlavə edilmiş 420 saylı , xx.xx.2020-cı il tarixli İpoteka predmetinə tutmanın yönəldilməsinə dair bildiriş qeydə alınması haqqında Ərizədən görünür ki, "xxxx" ASC Azərbaycan Respublikası ƏMDK yanında DƏDRX- nin Bərdə rayon Ərazi İdarəsinə ərizə ilə müraciət edərək, "xxxx" ASC ilə borclu Cavabdeh1 arasında bağlanmış xx.xx.2013- cü il tarixli 155-13B nömrəli kredit müqavilələrinə əsasən verilmiş borcun təminatı olaraq, Azərbaycan Respublikası Əmlak məsələləri Dövlət Komitəsi Yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin Bərdə rayon Ərazı İdarəsində dövlət reyestrində qeydə alınıb, verilmiş seriya MA No 0167352, 18 nömrəli reyestr kitabının 12 nömrəli vərəqində ********** qeydǝalma nömrəsilə xx-xx-2011 ci il tarixli çıxarışa əsasən Cavabdeh2 mülkiyyətindəki, Bərdə şəhəri Səməd Vurğun küçəsi 2B də yerləşən 0.03 ha torpaq sahəsində mərtəbəliyi 1, Yaşayış otaqlarının sayı 3, Yaşayış sahəsi 66.9 kv.m, Yardımçı sahəsi 41 kv.m, Ümumi sahəsi 107.9 kv.m olan fərdi yasayis evinə məhkəmə qaydasında tutmanın yönəldilməsi haqqında bildirişin qeydə alınmasını xahiş etmişdir. Mülki işə əlavə edilmiş 418 saylı, xx.xx.2020-ci il tarixli Bildirişdən görünür ki, iddiaçı tərəfindən cavabdehlərə bank qarşısında icra edilməmiş və ipoteka ilə təmin olunmuş öhdəliklərin icrasını ipoteka predmetinə “məhkəmə qaydasında tutmanın yönəldilməyə başlandığı barədə xəbərdarlıq edilmişdir. Mülki işə əlavə edilmiş xx.xx.2020-ci il tarixli Maliyyə Arayışından görünür ki, Cavabdeh1 xx.xx.2013-cü il tarixli, №155-13B saylı kredit müqaviləsi üzrə "xxxx" ASC -yə 532,34 manat əsas borc, 1381,23 manat faiz borcu, cərimə borcu 2009,14 manat olmaqla, ümumilikdə 3922,71 manat borcu vardır. Mülki işə əlavə edilmiş xx.xx.2020-ci il tarixli Maliyyə Arayışından görünür ki, Cavabdeh1 xx.xx.2013-cü il tarixli, №155-13B-PK saylı kredit müqaviləsi üzrə "xxxx" ASC -yə 295,58 manat əsas borc, 862,64 manat faiz borcu olmaqla, ümumilikdə 1158,22 manat borcu vardır. Mülki işə əlavə edilmiş "xxxx" MMC tərəfindən təqdim edilmiş Daşınmaz Əmlakın Qiymətləndirilməsi barədə 02-121/23 saylı xx.xx.2023-cü il tarixli Rəydən görünür ki, aparılmış hesablamalar və təhlillərə əsasən xx.xx.2011-ci ildə qeydiyyata alınmış ********** qeydiyyat nömrəli MA No0167352 saylı çıxarışa əsasən Cavabdeh2 məxsus ünvan 4 ünvanında yerləşən (həyətyanı tikili və qurğuları LİTER 1: 1 mərtəbəli 21 kv.m tikintialtı sahəsi olan toyuq hini olan) Liter A: 1 mərtəbəli, 3 otaqlı, 66.9 kv.m yaşayış sahəsi olan 41 yardımçı sahəsi olan, 107.9 kv.m ümumi sahəsi olan fərdi yaşayış evinin yerləşdiyi 0.03 ha torpaq sahəsi ilə birlikdə xx.xx.2023-cü il tarixinə: bazar dəyəri 30000 (otuz min) manat dəyərində, likvid dəyəri isə 24000 (iyirmi dörd min) manat dəyərində qiymətləndirilmişdir. Qiymətləndirmə xərci 250 manat təşkil edir. Mülki işə əlavə edilmiş ödəniş tapşırıqlarından görünür ki, "xxxx" ASC məhkəmə qaydasında tutmanın yönəldilməsi haqqında bildirişin qeydə alınması üçün ƏMDK yanında DƏDRX- nin 7 saylı Ərazi İdarəsinə 20 manat məbləğində dövlət rüsumu ödənilmişdir. Mülki işə əlavə edilmiş ödəniş tapşırığından görünür ki, İddiaçı BOKT ASC məhkəmədə iddia qaldırmaq üçün 30 manat məbləğində dövlət rüsumu ödənilmişdir. Beləliklə, məhkəmə tərəfindən müəyyən edildi ki, "xxxx" ASC tərəfindən Cavabdeh1 xx.xx.2013-cü il tarixli, №155-13B-PK saylı Kredit (Borc) Müqaviləsinə əsasən 27 gün güzəştlə 36 ay müddətinə illik 36% olmaqla 500 (beş yüz) manat məbəğində və xx.xx.2013-cü il tarixli, №155-13B saylı Kredit (Borc) Müqaviləsinə əsasən18 ay güzəştlə 36 ay müddətinə illik 6% olmaqla 15000 (on beş min) manat məbəğində kredit verilmişdir. Borc öhdəliklərinin təminatı olaraq xx.xx.2013-cü il tarixli, №155-13B saylı X4 bağlanmışdır. İş üzrə iddiaçı "xxxx" ASC üzərinə düşən öhdəliyi yerinə yetirmiş, lakin iş üzrə cavabdehlər müqavilələr üzrə öhdəliklərinin lazımınca icrasını təmin etməməklə müqavilənin şərtlərini və mülki qanunvericiliyin tələblərini pozmuşdur. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin (bundan sonra Mülki Məcəllənin) 6.2-ci maddəsinə əsasən, fiziki və hüquqi şəxslər mülki hüquqları öz mənafelərini gerçəkləşdirmək üçün iradələrinə uyğun olaraq əldə edir və həyata keçirirlər. Onlar müqavilə əsasında öz hüquq və vəzifələrini müəyyənləşdirməkdə və qanunvericiliyə zidd olmayan hər hansı müqavilə şərtləri qoymaqda sərbəstdirlər. Mülki Məcəllənin 390.1-ci maddəsinə əsasən fiziki və hüquqi şəxslər azad surətdə müqavilələr bağlaya və bu müqavilələrin məzmununu müəyyənləşdirə bilərlər. Onlar bu Məcəllədə nəzərdə tutulmayan, lakin ona zidd olmayan müqavilələr də bağlaya bilərlər. Həmin Məcəllənin 405.1-ci maddəsinə əsasən, tərəflər müqavilənin bütün mühüm şərtləri barəsində tələb olunan formada razılığa gəldikdə müqavilə bağlanmış sayılır. Müqavilənin predmetinə dair şərtlər, bu Məcəllədə həmin növ müqavilələr üçün mühüm və ya zəruri adlandırılmış şərtlər, habelə tərəflərdən birinin müraciəti ilə barəsində razılaşma əldə edilməli olan bütün şərtlər mühüm sayılır. Mülki Məcəllənin 385.1-ci maddəsinin tələbinə görə, öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Mülki Məcəllənin 386.1-ci maddəsinin tələbinə görə, öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. Mülki Məcəllənin 442-ci maddəsinin tələbinə görə, öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Mülki Məcəllənin 445.1-ci maddəsinin tələbinə görə, icranı gecikdirmiş borclu gecikdirmə nəticəsində vurduğu zərər üçün və gecikdirmə zamanı təsadüfən baş vermiş icra mümkünsüzlüyünün nəticələri üçün kreditor qarşısında məsuliyyət daşıyır. Mülki Məcəllənin 448.1-ci maddəsinin tələbinə görə, əgər bu Məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. Mülki Məcəllənin 739.1-ci maddəsinə əsasən, borc müqaviləsinə görə bir tərəf (borcverən) pul vəsaitinə və ya digər əvəz edilən əşyalara mülkiyyət hüququnu digər tərəfə (borcalana) verməyi öhdəsinə götürür, borcalan isə aldıqlarını müvafiq olaraq eyni məbləğdə pul vəsaiti və ya eyni keyfiyyətdə və miqdarda olan eyni növlü əşyalar şəklində borcverənə qaytarmağı öhdəsinə götürür. Mülki Məcəllənin 739.2-ci maddəsinə əsasən borc müqaviləsi predmetinin məbləği üç min manatdan çoxdursa və ya məbləğindən asılı olmayaraq, müqavilənin iştirakçılarından biri hüquqi şəxsdirsə, borc müqaviləsi yazılı formada bağlanılmalıdır. Mülki Məcəllənin 741.1-ci maddəsinə əsasən bu Məcəllədə ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, borcalanın əmlak vəziyyətinin əhəmiyyətli dərəcədə pisləşməsi və ya borcalanın borcverənə hər hansı yanlış məlumat verməsi səbəbindən borcun vaxtında qaytarılmayacağı açıq-aşkar bəlli olduqda, yaxud borcalan borcun verilməsi üçün borc müqaviləsində nəzərdə tutulmuş öhdəliyini icra etmədikdə, o cümlədən təminat təqdim etmədikdə, borcverən borc vermək öhdəliyini tam və ya qismən icra etməkdən birtərəfli qaydada imtina edə bilər. Göründüyü kimi, Cavabdeh1 xx.xx.2013-cü il tarixli, №155-13B-PK və xx.xx.2013-cü il tarixli, №155-13B saylı Kredit (Borc) Müqavilələri üzrə üzərinə götürdüyü öhdəliyi icra etməmiş, iddiaçıya olan borcunu müqavilədə nəzərdə tutulan vaxtda və qaydada ödəməmişdir. Bununla da müqavilənin şərtlərini pozmuşdur. Buna görə də Cavabdeh1 hərəkətləri öhdəliyin lazımınca icra edilməməsi kimi qiymətləndirilməli, bu səbəbdən Cavabdeh1 risk dairəsinə daxil olan öhdəliyin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdeh olduğundan, öz öhdəliyinin hər bir təqsirli pozuntusuna görə məsuliyyət daşıyaraq, kredit borcunu razılaşdırıldığı kimi iddiaçıya ödəməlidir. Həmçinin, məhkəmə hesab edir ki, dəbbə pulunun tutulması hissəsində dəbbə pulunun məbləği azaldılmalıdır. Mülki Məcəllənin 465.2-ci maddəsinə əsasən, əgər borclu öhdəliyin lazımınca icra edilməməsi, o cümlədən müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilməməsi üçün cərimə ödəyəcəyini vəd etmişdirsə, kreditor cərimənin ödənilməsini və öhdəliyin icrasını tələb edə bilər. Əgər kreditorun lazımınca icra etməmək nəticəsində dəyən zərərin əvəzinin ödənilməsi hüququ varsa, kreditor onun ödənilməsini tələb edə bilər. Əgər kreditor icranı qəbul etmişsə, cərimənin tutulmasını yalnız icranı qəbul edərkən bu hüququ özündə saxlamış olduğu halda tələb edə bilər. Mülki Məcəllənin 462.1-ci maddəsinə görə, dəbbə pulu (cərimə, penya) qanun və ya müqavilə ilə müəyyənləşdirilən, öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyi halda borclunun kreditora ödəməli olduğu pul məbləğidir. Əgər öhdəliyin məzmununu hərəkətdən çəkinmək təşkil edirsə, dəbbə pulu hərəkətin edildiyi andan tutulmalıdır. Dəbbə pulunun ödənilməsi tələbi üzrə kreditor ona zərər vurulduğunu sübuta yetirməyə borclu deyildir Mülki Məcəllənin 467-ci maddəsinə görə məhkəmə işin hallarını nəzərə alaraq tənasübsüz surətdə yüksək dəbbə pulunu azalda bilər. Tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınır. Dəbbə pulu ödənildikdən sonra onun miqdarının azaldılması istisna edilir. Qanunun mənasına görə dəbbə pulu müqavilə ilə müəyyənləşdirilən və öhdəliyin icrasının təmin edilməsi üsulu kimi öhdəliyin icra edilmədiyi və ya lazımınca icra edilmədiyi, o cümlədən icranın gecikdirildiyinə görə borclunun kreditora cərimə və ya penya formasında ödəməli olduğu pul məbləğidir. Dəbbə pulunun hüquqi təyinatı əsas öhdəliyin müqavilənin şərtlərinə və qanunvericiliyin tələblərinə müvafiq olaraq lazımınca, vaxtında, tam həcmdə ödənilməsini təmin etməkdir. Dəbbə pulu mülki qanunvericiliyin prinsipləri olan mülki hüquq subyektlərinin bərabərliyi və müqavilə azadlığına uyğun, yəni tərəflər arasında sərbəst şəklində bağlanmış müqavilə ilə müəyyənləşdirilir. Bununla yanaşı Mülki Məcəllənin 467-ci maddəsi tərəflər arasında müəyyənləşdirilmiş dəbbə pulunun məhkəmə tərəfindən azaldılmasını nəzərdə tutmuşdur. Həmin normada istənilən dəbbə pulun deyil, yalnız tənasübsüz surətdə yüksək olan dəbbə pulun azaldılması göstərilmişdir. Qeyd olunan maddənin dispozitiv şərtlərinə görə məhkəmə işin hallarını və tənasüb müəyyənləşdirilərkən kreditorun əmlak və bütün əsaslı mənafelərini nəzərə almalıdır. Məhkəmə işin hallarını, yəni cavabdeh tərəfindən götürülən kredit məbləğini, kreditin verilmə tarixini və müqavilənin bitmə tarixini müqayisə edərək, həmçinin aparılmış ödənişləri, kreditə görə hesablanan faizləri nəzərə alır və iddiaçı "xxxx" BOKT ASC-nin iddiasının xx.xx.2013-cü il tarixli, №155-13B Kredit (Borc) Müqaviləsi üzrə 2009,14 manat məbləğində cərimənin tutulması hissəsinə münasibətdə məhkəmə belə qənaətə gəlir ki, cərimə təyin edilərkən tənasüblük qorunmamış, kreditorun həm əmlak mənafeləri, həm də bütün əsaslı mənafeləri nəzərə alınmaqla, yüksək hesablanmış dəbbə pulu azaldılmalı və cavabdehlərdən dəbbə pulu olaraq 300 manat məbləğində pul tutulmalıdır. Məhkəmə tərəfindən həmçinin müəyyən edildi ki, "xxxx" ASC, Cavabdeh1 və Cavabdeh2 arasında bağlanmış xx.xx.2013-cü il tarixli, №155-13B saylı X4nə əsasən Cavabdeh1 ilə kreditor Parabank ASC arasında bağlanmış 12 aprel 2013-cü il tarixli 155- 13B №-li kredit (borc) müqaviləsi üzrə: illik 6 (altı) faizlə, 36 (otuz altı) ay müddətinə, 18 (on səkkiz) ay güzəştli dövr olmaqla, 15 000 (on beş min) manat kredit, 12 aprel 2013-cü il tarixli 155- 13B-PK №-li kredit müqaviləsi üzrə: illik 36 (otuz altı) faizlə, 36 (otuz altı) ay müddətinə, 500 (beş yüz) manat kredit alıdığı borc öhdəliklərinin icrasının təmin edilməsi məqsədilə Cavabdeh2 mülkiyyətindəki ünvan 1 ünvanında 0.03 ha torpaq sahəsində yerləşən 66.9 kv.m yaşayış, 41 kv.m yardımçı, 107.9 kv.m ümumi sahədən ibarət İ mərtəbəli 3 otaqlı 3B nömrəli fərdi yaşayış evi və fərdi yaşayış evinin tərkibi (həyətyanı tikili və qurğular 21 kv.m) ipoteka ilə yüklü edilmişdir. İpoteka müqaviləsinə əsasən ipoteka saxlayanın tələblərinin ödənilməsi üçün tutma, ipoteka ilə təmin edilmiş öhdəliyi ipoteka verən yerinə yetirmədikdə və ya lazımınca yerinə yetirmədikdə ipoteka ilə yüklü edilmiş əmlaka yönəldilməsi barədə tərəflər razılığa gəlmişlər. Cavabdeh həmin kredit müqaviləsi üzrə götürdüyü öhdəliyi müəyyən edilmiş vaxtda və qaydada icra etməmiş və iddiaçı (ipoteka saxlayana) ipotekaya tutma yönəltmək hüququndan istifadə etmişdir. İddiaçı cavabdehlərə kredit müqaviləsinə əsasən ödəmədiyi kredit borcuna görə tələbin Cavabdeh2 mülkiyyətindəki ünvan 1 ünvanında 0.03 ha torpaq sahəsində yerləşən fərdi yaşayış evinə məhkəmə qaydasında tutmanın yönəldilməsinin başlanması barədə bildiriş göndərmiş, həmin bildiriş Azərbaycan Respublikası ƏMDK yanında DƏDRX- nin 7 saylı Ərazi İdarəsində qeydə alınmışdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 269.1-ci maddəsinə əsasən, girov və ipoteka hüququ girov qoyanın əşyası barəsində girov saxlayanın əşya hüququdur və eyni zamanda borclunun girov saxlayan qarşısında pul və ya başqa öhdəliyinin icrasının təmin edilməsi üsuludur. Mülki Məcəllənin 269.2-ci maddəsinə əsasən, girov və ipoteka hüququ əşya hüquqlarının məhdudlaşdırılmasından ibarətdir. Mülki Məcəllənin 269.4-cü maddəsinə əsasən İpoteka daşınmaz əşyalara, habelə rəsmi reyestrdə qeydə alınmalı olan daşınar əşyalara əşya hüquqlarının məhdudlaşdırılmasıdır. Mülki Məcəllənin 269.7-ci maddəsinə əsasən, girovla və ipoteka ilə təmin edilmiş öhdəlik üzrə kreditorun (girov saxlayanın və ipoteka saxlayanın) hüququ var ki, borclunun həmin öhdəliyi icra etmədiyi halda girov qoyulmuş və ya ipoteka ilə yüklü edilmiş əşyanın dəyərindən həmin əşyanın mənsub olduğu şəxsin (girov qoyanın və ipoteka qoyanın) digər kreditorlarına nisbətən üstün qaydada təminat alsın. Mülki Məcəllənin 317.1-ci maddəsinə əsasən, borclu təminat vasitəsi ipoteka olan əsas öhdəliyi icra etmədikdə və ya lazımınca icra etmədikdə, ipoteka saxlayan daşınmaz əşyanın satılmasını tələb edə bilər. Mülki Məcəllənin 319.1-ci maddəsinə əsasən əgər borclu icrasını təmin etmək üçün əşyanın ipotekaya verildiyi öhdəliklərin yerinə yetirilməsini gecikdirmişsə, ipoteka saxlayan ipoteka ilə yüklü edilmiş obyekti açıq hərracdan satmaq hüququna malikdir. Borclunun ipoteka ilə təmin olunmuş öhdəliklərini yerinə yetirmədiyi və ya yerinə yetirilməsini gecikdirdiyi hallarda daşınmaz əmlaka mülkiyyət hüququnun bilavasitə kreditora keçməsi barədə razılaşma etibarsızdır. İpoteka haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanununun 34.1-ci maddəsinə əsasən ipoteka saxlayanın ipoteka predmetinə tutmanın yönəldilməsi hüququnun yaranmasına əsas verən hallar aşağıdakılardır: 34.1.1. əsas öhdəliyin, yaxud onun bir hissəsinin icrasının 90 təqvim günü və daha çox müddətə gecikdirilməsi; 34.1.3. ipoteka müqaviləsində nəzərdə tutulmuş və ipoteka saxlayana ipotekaya tutma yönəltmək hüququ verən şərtinin baş verməsi; 34.1.4. bu Qanunda nəzərdə tutulmuş digər hallarda. İpoteka haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanununun 36.3-cü maddəsinə əsasən İpoteka predmetinə tutmanın yönəldilməsi haqqında bildiriş ipotekanın dövlət qeydiyyatı orqanında ipoteka saxlayanın ərizəsi əsasında 1 iş günü müddətində qeydə alınmalıdır. Ərizədə bildirişin ipoteka qoyana göndərildiyi gün göstərilir və iki nüsxədə qeydiyyat orqanına verilir. Qeydiyyat orqanı ərizəni onun verildiyi gün qəbul edir və bir nüsxəsini qeydiyyat orqanının səlahiyyətli şəxsinin imzası və möhürü ilə təsdiqləməklə ərizəçiyə qaytarır. İpoteka haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanununun 47.4-cü maddəsinə əsasən Bu Qanunun 47.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş ödənişlər həyata keçirildikdən sonra ipoteka predmetinin satışından əldə olunan vəsaitin qalan hissəsi ipoteka qoyana qaytarılır. Beləliklə, təqdim edilmiş sənədlərdən görünür ki, iddiaçı “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tələblərinə əsasən, ipoteka predmetinə tutmanın yönəldilməsi proseduruna əməl etmiş, ipoteka saxlayanın ipoteka predmetinə tutma yönəldilməsi hüququ yaranmışdır. İddiaçı (ipoteka saxlayan) hazırda tutmanın ipoteka predmetinə yönəldilməsini və ipoteka predmetinin açıq hərracdan satılmasını tələb edir. Məhkəmə hesab edir ki, iddia tələbi bu hissədə təmin edilməli, öhdəlik icra edilmədiyindən kredit borcu üzrə tutma borcun təminatı olaraq ipoteka ilə yüklü edilmiş Cavabdeh2 mülkiyyətindəki ünvan 1 ünvanında 0.03 ha torpaq sahəsində yerləşən 66.9 kv.m yaşayış, 41 kv.m yardımçı, 107.9 kv.m ümumi sahədən ibarət İ mərtəbəli 3 otaqlı 3B nömrəli fərdi yaşayış evinə yönəldilməli, həmin mənzil açıq hərracda satılmalı, satışdan əldə ediləcək pul vəsaiti yuxarıda göstərilən pul tələbinin təmin edilməsi üçün iddiaçıya ödənilməlidir. Bundan başqa məhkəmə ipoteka qoyulmuş ünvan 1 ünvanında 0.03 ha torpaq sahəsində yerləşən fərdi yaşayış evinin qiymətini müəyyən edərkən hesab edir ki, ipoteka qoyulmuş əmlakın likvid qiyməti 24000 manat məbləğində müəyyən olunmalıdır. Belə ki, məhkəmə qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, ipoteka predmeti olan mənzilin qiyməti ilə bağlı suala aydınlıq gətirilməsi üçün müvafiq ekspertiza təyin edilmiş və ekspert rəydən görünür ki, ipoteka ilə yülki edilmiş ünvan 1 ünvanında 0.03 ha torpaq sahəsində yerləşən fərdi yaşayış evinin likvid bazar dəyəri 24000 manat təşkil edir. Bu səbəbdən də, ipoteka predmetinin ilkin satış qiyməti mütəxəsis rəyi ilə müəyyən edilmiş məbləğ götürülməlidir. Məhkəmə iddia tələbinin ipoteka predmeti olan ünvan 1 ünvanında 0.03 ha torpaq sahəsində yerləşən fərdi yaşayış evinə tutma yönəldikdə və o satıldıqda sonra 1 ay ərzində evin boşaldılması ilə bağlı aşağıdakıları qeyd etməyi zəruri bilir. Məhkəmə iddia tələbinin ipoteka predmeti olan ünvan 1 ünvanında 0.03 ha torpaq sahəsində yerləşən fərdi yaşayış evinə tutma yönəldikdə cavabdehlərin çıxarılması və evin boşaldılması ilə bağlı aşağıdakıları qeyd etməyi zəruri bilir. «İpoteka haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 59.1-ci maddəsinə əsasən, yaşayış evi və ya mənzil ipoteka qoyulduğu halda, ona tutma yönəldildikdə və o satıldıqda bu Qanunun 59.3-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla, həmin evdə və ya mənzildə qeydiyyatda olan şəxslərin çıxarılması üçün əsas deyildir. Həmin Qanunun 59.3-cü maddəsinə əsasən, ipoteka qoyulmuş yaşayış evinə və ya mənzilə tutma yönəldildikdə və o satıldıqda ipoteka qoyan və onunla birlikdə yaşayan ailə üzvləri və digər şəxslər tutduqları yaşayış sahəsini ən geci bir ay ərzində tərk etməlidirlər, bu şərtlə ki: 59.3.1. yaşayış evi və ya mənzil ipoteka müqaviləsi üzrə kreditin qaytarılması üçün ipoteka qoyulmuş olsun; və ya 59.3.2. ipoteka qoyanla birlikdə yaşayan yetkinlik yaşına çatmış ailə üzvləri və digər şəxslər ipoteka müqaviləsi bağlanarkən həmin evə (mənzilə) tutma yönəldildikdə və o satıldıqda onu tərk etmək barədə notariat qaydasında təsdiq edilmiş öhdəlik götürmüş olsunlar. İpoteka müqaviləsi bağlandıqdan sonra həmin evə və ya mənzilə qeydiyyata alınmış şəxslər belə öhdəlik götürmüş sayılırlar. Bu Qanunun 59.4-cü maddəsinə görə, Bu Qanunun 59.3-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş müddətdə ipoteka qoyan və onunla birlikdə yaşayan ailə üzvləri və digər şəxslər ipoteka qoyulmuş yaşayış sahəsindən və yaşayış yeri üzrə qeydiyyatdan çıxmadıqda, həmin şəxslər evdən (mənzildən) və yaşayış yeri üzrə qeydiyyatdan ayrıca məhkəmə qərarı tələb olunmadan ipoteka predmetinə tutmanın yönəldilməsi barədə icra sənədi əsasında 10 təqvim günü müddətində məcburi qaydada çıxarılırlar. Göründüyü kimi, qanunvericilikdə ipoteka qoyan və onunla birlikdə yaşayan ailə üzvlərinin və digər şəxslərin məhkəmə qərarı ilə ipoteka predmetindən məcburi qaydada çıxarılması nəzərdə tutulmuşdur, ipoteka predmetinin boşaldılması deyil. Lakin, bu halda iddia ərizəsində müəyyən olunur ki, bank tərəfindən iddia tələbində ipoteka predmetindən çıxarılma nəzərdə tutulduğundan iddia tələbi həmin hissədə də təmin edilməlidir. Məhkəmə hesab edir ki, iddia tələbi ipoteka predmetinə istifadə hüququnun itirilməsi hissəsində rədd edilməlidir. Belə ki, məhkəmə qeyd edir ki, iddiaçı kimi İddiaçı BOKT ASC ipoteka predmeti əmlaka istifadə hüququnun itirilməsi barədə iddia qaldırmaq hüququnun subyekti deyildir. Tərəflər arasında yaranmış müqavilə münasibətləri (kredit və ipoteka) çərçivəsində bankın tələb hüququna yalnız kreditin qaytarılması və bununla bağlı zərərin ödənilməsini tələb etmək, ipoteka predmetinə tutma yönəltmək, eləcə də ipoteka predmetində yaşayan şəxslərin mənzildən çıxarılması aid ola bilər. Nə Mülki Məcəllədə, nə də ki “İpoteka haqqında” Qanunda bankın bu məzmunda iddia qaldırmaq hüququ nəzərdə tutulmamışdır. Həmin hüquq ipoteka predmetinə tutma yönəldilərək mənzil özgəninkiləşdiriləcəyi halda yeni mülkiyyətçiyə məxsusdur. Bu səbəbdən də, iddia tələbi bu hissədə rədd edilməlidir. Məhkəmə toplanmış və tədqiq olunmuş sübutlara məcmu halda hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, İddiaçı BOKT ASC-nin iddia tələbi qismən təmin edilməli, Cavabdeh1 xx.xx.2013-cü il tarixli, №155-13B-PK saylı Kredit (Borc) Müqaviləsi üzrə 295,58 manat əsas, 862,64 manat faiz borcu olmaqla cəmi 1158,22 manat və xx.xx.2013cü il tarixli, №155-13B saylı Kredit (Borc) Müqaviləsi üzrə 532,34 manat əsas, 1381,23 manat faiz borcu, 300 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 2213,57 manat İddiaçı BOKT ASC-nin xeyrinə tutulmalı, tutulan məbləğ Cavabdeh2 mülkiyyətindəki ünvan 1 ünvanında 0.03 ha torpaq sahəsində yerləşən 66.9 kv.m yaşayış, 41 kv.m yardımçı, 107.9 kv.m ümumi sahədən ibarət İ mərtəbəli 3 otaqlı 3B nömrəli fərdi yaşayış evinə yönəldilməli, mənzilin ilkin satış qiyməti 24000 (iyirmi dörd min) manat müəyyən olunmalı, mənzil açıq hərracdan satılmalı,əldə olunan vəsait hesabına iddiaçının borc tələbi ödənilməli, satışdan götürülən və ya əldə edilən məbləğ göstərilən məbləğdən artıq olduqda əldə edilən vəsaitin qalıq hissəsi əmlakın mülkiyyətçisinə qaytarılmalı, fərdi yaşayış evi satıldıqdan sonra Cavabdeh2 və X5 həmin evdən çıxarılmalı və fərdi yaşayış evi boşaldılmalıdır. Bundan başqa Mülki Prosessual Məcəllənin 107-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə xərcləri dövlət rüsumundan və işə baxılması ilə əlaqədar olan məsrəflərdən ibarətdir. Mülki Prosessual Məcəllənin 115.0.1-ci maddəsinə görə, şahidlərə, ekspertlərə, mütəxəssislərə, tərcüməçilərə verilməli olan məbləğlər işə baxılması ilə əlaqədar məsrəflərə daxildir. Mülki Prosessual Məcəllənin 119.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Məhkəmə xərcləri ilə bağlı məhkəmə hesab edir ki, iş üzrə ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumu Cavabdeh1 İddiaçı BOKT ASC -nin xeyrinə tutulmalıdır. Məhkəmə qaydasında tutmanın yönəldilməsi haqqında bildirişin qeydə alınması üçün ƏMDK yanında DƏDRX- nin 7 saylı Ərazi İdarəsinə ödənilmiş 20 manat məbləğində rüsumu Cavabdeh1 İddiaçı BOKT ASC ASC-nin xeyrinə tutulmalıdır. Qiymətləndirmə Ekspertiza tədqiqatının dəyəri 250 manat Cavabdeh1 tutularaq "xxxx" MMC -yə ödənilməlidir. Müki Prosessual Məcəllənin 9.1, 9.3, 14.2, 88, 217.1, 218.1, 218.3 və 220.4-cü maddələrinə görə hər hansı mübahisənin qanuni və əsaslı həlli üçün məhkəmə baxışı zamanı məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli olan hüquq normalarına müvafiq qiymət verməlidir. Məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. Hakim işdə iştirak edən şəxslərin verdiyi tələblər üzrə qətnamə çıxarır. Qətnamə çıxarıldıqda hakim sübutları qiymətləndirir, iş üçün əhəmiyyətli olan nə kimi halların müəyyən edildiyini, nə kimi halların müəyyən edilmədiyini, tərəflərin hansı hüquqi münasibətdə olmalarını, həmin iş üzrə hansı qanunun tətbiq edilməli olduğunu və iddianın təmin olunub-olunmadığını müəyyən etməlidir. Mülki Prosessual Məcəllənin 217.3-cü maddəsinə əsasən qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Mülki Prosessual Məcəllənin 217.4-cü maddəsinə əsasən, məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-in 216-220, 227, 233-cü maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə Q Ə T E T D İ: İddia tələbi qismən təmin edilsin. Cavabdeh1 xx.xx.2013-cü il tarixli, №155-13B-PK saylı Kredit (Borc) Müqaviləsi üzrə 295,58 manat əsas, 862,64 manat faiz borcu olmaqla cəmi 1158,22 (bir min yüz əlli səkkiz manat iyirmi iki qəpik) manat və xx.xx.2013-cü il tarixli, №155-13B saylı Kredit (Borc) Müqaviləsi üzrə 532,34 manat əsas, 1381,23 manat faiz borcu, 300 manat cərimə borcu olmaqla, cəmi 2213,57 (iki min manat alınaraq İddiaçı BOKT ASC-yə ödənilsin. Tutma Cavabdeh2 mülkiyyətindəki ünvan 1 ünvanında 0.03 ha torpaq sahəsində yerləşən 66.9 kv.m yaşayış, 41 kv.m yardımçı, 107.9 kv.m ümumi sahədən ibarət İ mərtəbəli 3 otaqlı 3B nömrəli fərdi yaşayış evinə yönəldilsin. İpoteka predmetinin ilkin satış qiyməti 24000 manat müəyyən edilsin. Həmin əmlak açıq hərracdan satılmaqla kredit borcu bu əmlakın dəyərindən tutulsun və artıq qalan məbləğ mülkiyyətçiyə qaytarılsın. İpoteka predmeti açıq hərracdan satıldıqdan sonra ən geci 1 (bir) ay ərzində X5 və Cavabdeh2 həmin fərdi yaşayış evindən çıxarılsınlar və fərdi yaşayış evini boşaltsınlar. İddia tələbi qalan hissədə təmin olunmasın. İş üzrə ödənilmiş 30,00 manat dövlət rüsumu Cavabdeh1 alınaraq İddiaçı BOKT ASC -yə ödənilsin. Məhkəmə qaydasında tutmanın yönəldilməsi haqqında bildirişin qeydə alınması üçün ƏMDK yanında DƏDRX- nin 7 saylı Ərazi İdarəsinə ödənilmiş 20,00 manat məbləğində rüsum Cavabdeh1 alınaraq İddiaçı BOKT ASC-nin xeyrinə ödənilsin. Qiymətləndirmə Ekspertiza tədqiqatının dəyəri 250 manat Cavabdeh1 tutularaq "xxxx" MMC -yə ödənilsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1(bir) ay müddətində Bərdə Rayon Məhkəməsi vasitəsilə Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilmədikdə, qəbul edildiyi gündən 1(bir) ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Hakim: Qamət Əbilov