Gəncə Şəhəri Kəpəz Rayon Məhkəməsi Qərardad — İş №2(043)-1810/2022

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Gəncə şəhəri İş № 2(043)-1810/2022 26.05.2022 GƏNCƏ ŞƏHƏRİ KƏPƏZ RAYON MƏHKƏMƏSİ Gəncə şəhəri Kəpəz Rayon Məhkəməsinin hakimi Qocayev Tural Şəmsi oğlu Ərizəçi “doğumun qeyd edilməsi faktının və ölüm faktının müəyyən edilməsi” tələbinə dair ərizəsinin məhkəmə icraatının mümkünlüyünə dair məsələyə baxaraq müəyyən e t d i: Ərizəçi məhkəməyə müraciət edərək anası X1 01.08.1967-ci il tarixdə Gəncə şəhərində ölməsi faktının və qardaşı X2 20.06.1940-cı il tarixdə Ermənistan Respublikasının Mehri rayonunda doğulmasının qeyd edilməsi faktının müəyyən edilməsinə dair qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Ərizəçinin ərizəsini öyrənərkən müəyyən edilmişdir ki, ərizənin forma və məzmununa dair Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 308 və 310-cu maddələri ilə müəyyən edilmiş tələblərə riayət edilməmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 308-ci maddəsinə əsasən məhkəmə hüquqi əhəmiyyəti olan faktları o zaman müəyyən edə bilər ki, ərizəçi həmin faktları təsdiq edən lazımi sənədləri başqa qaydada ala bilməsin, yaxud itirilmiş sənədlərin bərpası mümkün olmasın. Həmin Məcəllənin 310.1-ci maddəsinə əsasən ərizədə həmin faktın müəyyən edilməsinin ərizəçiyə nə məqsəd üçün lazım olduğu, habelə lazımi sənədləri ərizəçinin ala bilməməsini, yaxud itən sənədlərin bərpasının mümkünsüzlüyünü təsdiq edən sübutlar göstərilməlidir. Məhkəmənin ölüm faktının müəyyən edilməsi barədə ərizəyə baxması üçün ərizəçi ölümün müvafiq icra hakimiyyəti orqanında qeydə alınmasının mümkün olmamasını təsdiq edən sənədlər təqdim etməlidir. Ərizəçi ərizəsinə Gəncə şəhər Qeydiyyat Şöbəsinin 17.05.2022-ci il tarixli məktubunu əlavə etmişdir. Həmin məktubda ərizəçiyə ölüm haqqında tibbi şəhadətnamə təqdim edə bilmədiyi üçün müraciətinin təmin edilməsindən imtina olunduğu bildirilmişdir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 31 oktyabr 2003-cü il tarixli 145 saylı qərarı ilə təsdiq edilmiş “Vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının dövlət qeydiyyatı Qaydası”nın 8.1 və 8.5-ci bəndlərinə əsasən Ölümün qeydə alınması ölmüş şəxsin yaşamış olduğu yerdə və ya ölümün baş verdiyi yerdə Qeydiyyat şöbəsi, konsulluq idarəsi və icra hakimiyyətinin nümayəndəliyi tərəfindən aparılır. Ölüm faktı tibb müəssisəsinin müvafiq sənədi ilə (ölüm haqqında həkim arayışı, ölüm haqqında feldşer arayışı ilə) təsdiq edilməlidir. Ölüm faktını təsdiq edən sənəd ölüm haqqında akt qeydlərinin ikinci nüsxəsinə əlavə olunmalı və onun üzərində qeydlərin nömrəsi, ölümün qeydiyyat tarixi yazılmalıdır. “Hüquqi əhəmiyyəti olan faktların müəyyən edilməsinə dair işlər üzrə məhkəmə təcrübəsinin bəzi məsələləri haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 12 aprel 2019-cu il tarixli, 03 saylı qərarının 1.6-cı bəndində göstərilir ki, ərizədə həmin faktın müəyyən edilməsinin ərizəçiyə nə məqsəd üçün lazım olduğu, habelə lazımi sənədləri ərizəçinin ala bilməməsini, yaxud itən sənədlərin bərpasının mümkünsüzlüyünü təsdiq edən sübutlar göstərilməli və həmin sübutlar ərizəyə əlavə edilməlidir (Azərbaycan Respublikası MPM-nin 310-cu maddəsi). Belə məlumatlar ərizədə olmadıqda, eləcə də ərizəyə belə sübutlar əlavə edilmədikdə, yaxud ərizəçi məhkəmə tərəfindən müəyyən edilən müddətdə işin mahiyyəti üzrə baxılmasına və həll edilməsinə maneçilik törədən həmin nöqsanları aradan qaldırmadıqda, həmçinin faktın müəyyən olunması məqsədini göstərməkdən imtina etdikdə, məhkəmə, ərizəni və ona əlavə edilmiş sənədləri Azərbaycan Respublikası MPM-nin 152.1.1-ci maddəsinin tələbinə əsasən geri qaytarılmalı, məhkəmə baxışı mərhələsində olduqda isə həmin Məcəllənin 259.0.12-ci maddəsinin tələbinə əsasən ərizəni baxılmamış saxlamalıdır. Həmin Qərarın 9-cu bəndində qeyd olunur ki, Azərbaycan Respublikası MPM-in 307.2.8-ci maddəsində şəxsin müəyyən vaxtda və müəyyən şəraitdə vəfat etməsi faktının müəyyən edilməsi haqqında işlərə baxılarkən məhkəmələr ilk növbədə nəzərə almalıdırlar ki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2003-ci il 31 oktyabr tarixli, 145 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının dövlət qeydiyyatı Qaydası”nın 8.5-ci bəndinə əsasən ölüm faktı tibb müəssisəsinin müvafiq sənədi ilə (ölüm haqqında həkim arayışı, ölüm haqqında feldşer arayışı ilə) təsdiq edilməlidir. Ölüm haqqında həkim şəhadətnaməsi olmadıqda, ölüm faktı məhkəmə tərəfindən müəyyən edilir. Həmin Qərarın 9.2-ci bəndində göstərilir ki, şəxsin müəyyən vaxtda və müəyyən şəraitdə vəfat etməsi faktının müəyyən edilməsi haqqında ərizəyə “Ölüm haqqında tibbi şəhadətnamə”nin alınması üçün müraciət edilməsi və həmin şəhadətnamənin hansı səbəblərdən alınmaması barədə sübutlar əlavə edilməli, belə sübutlar əlavə edilmədikdə isə, Azərbaycan Respublikası MPM-nin 310-cu maddəsinə əməl edilmədiyinə görə ərizə və ona əlavə edilmiş sənədlər Azərbaycan Respublikası MPM-in 152.1.1-ci maddəsinin tələbinə əsasən geri qaytarılmalı, məhkəmə baxışı mərhələsində olduqda isə həmin Məcəllənin 259.0.12-ci maddəsinin tələbinə əsasən ərizə baxılmamış saxlanılmalıdır. Ərizəçi ölümün müvafiq icra hakimiyyəti orqanında qeydə alına bilməsi üçün zəruri olan tibbi şəhadətnaməni almaq üçün müraciət etməsi, həmin şəhadətnamənin hansı səbəblərdən alınmaması ilə bağlı sübutlar təqdim etməmişdir. Bununla da ərizəçi bu növ ərizələr üçün müəyyən edilmiş ərizənin forma və məzmununa dair tələblərə riayət etməmişdir. Ərizəçinin ikinci xahişi isə qardaşı X2 doğumunun qeyd edilməsi faktının müəyyən edilməsi ilə bağlıdır. Məhkəmə qeyd edir ki, hüquqi əhəmiyyəti olan faktın müəyyən edilməsi barədə ərizədə həmin faktın müəyyən edilməsinin hansı səbəbdən ərizəçiyə lazım olduğu göstərilməlidir. Bu isə o mənaya gəlir ki, ərizəçinin ərizədə göstərdiyi səbəb bu faktın müəyyən edilməsinin zəruriliyini təsdiq etməlidir. Ərizəçi anasından miras qalmış əmlakı qəbul etmək üçün müraciət etdiyi notariusun qardaşının doğumu haqqında şəhadətnaməni tələb etdiyini, qardaşının doğumu haqqında şəhadətnaməni tapa bilmədiyini, buna görə də hazırkı ərizə ilə məhkəməyə müraciət etdiyini bildirmişdir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 11 sentyabr 2000-ci il tarixli 167 sayı qərarı ilə təsdiq edilmiş “Notariat hərəkətlərinin aparılması haqqında” Təlimatın 102-ci bəndinə əsasən notarius qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə verərkən sübutlar tələb etmək yolu ilə, habelə bu Təlimatın 13-cü hissəsinin altıncı abzasına uyğun miras qoyanın ölümü faktını, mirasın açıldığı vaxtı və yeri, şəhadətnamə verilməsi haqqında ərizə vermiş şəxslərin miras qoyanla qohumluq münasibətlərini, barəsində şəhadətnamə verilən miras əmlakın tərkibini və olduğu yeri müvafiq sübutlar tələb etmək yolu ilə yoxlayır. Göründüyü kimi notarius vərəsəlik şəhadətnaməsinin verilməsi üçün müraciət etmiş şəxsin özünün miras qoyanla qohumluq münasibətlərini təsdiq edən sübutlar tələb edə bilər. Nə qanuna görə, nə də məntiqlə vərəsədən digər vərəsənin qohumluq münasibətini təsdiq edən sənədi təqdim etməsi tələb oluna bilməz. Belə ki, hətta sağ olan vərəsə də başqa vərəsəyə özünün qohumluq münasibətini təsdiq edən sənədi (məsələn doğum haqqında şəhadətnaməni) verməkdən imtina edə bilər ki, bu da onun hüququdur və onu heç kim sənədi təqdim etməyə məcbur edə bilməz. Qeyd olunanlardan göründüyü kimi ərizəçinin ərizəsində göstərdiyi səbəb, yəni qardaşının doğum haqqında şəhadətnaməsini təqdim edə bilmədiyinə görə vərəsəlik şəhadətnaməsini ala bilməməsi və buna görə də qardaşının doğumunun qeyd edilməsi faktının müəyyən edilməsi barədə məhkəməyə müraciət etməli olması əsaslı səbəb deyildir və ərizəçinin ərizədə göstərdiyi məqsədinə nail ola bilməsi üçün bu faktın müəyyən edilib-edilməməsinin heç bir hüquqi əhəmiyyəti yoxdur. Beləliklə müəyyən edilir ki, ərizəçi qardaşının doğumunun qeyd edilməsi faktının müəyyən edilməsi barədə ərizədə faktın müəyyən edilməsinin zəruriliyini əsaslandırmamışdır. Digər tərəfdən ərizəçi ümumiyyətlə notariusa müraciət etməsi və qeyd edilən əsasla ona vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamənin verilməsindən imtina edilməsi barədə də sənəd təqdim etməmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 152.1.1-ci maddəsinə əsasən iddia ərizəsinin bu Məcəllənin 149-cu maddəsi ilə müəyyən olunmuş formasına və məzmununa riayət edilmədikdə hakim iddia ərizəsini və ona əlavə edilmiş sənədləri geri qaytarır. Həmin Məcəllənin 152.4-cü maddəsinə əsasən, iddia ərizəsinin qaytarılması nöqsanlar aradan qaldırıldıqdan sonra ümumi qaydada ikinci dəfə məhkəməyə müraciət etməyə mane olmur. Şərh olunanlara əsasən və AR MPM-nin 152, 263-264 və 266-268-ci maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə qərara a l d ı: Ərizəçi “doğumun qeyd edilməsi faktının və ölüm faktının müəyyən edilməsi” barədə ərizəsi və ona əlavə olunmuş sənədlər geri qaytarılsın. Ərizəçiyə izah olunsun ki, ərizənin qaytarılması nöqsanlar aradan qaldırıldıqdan sonra ümumi qaydada ikinci dəfə məhkəməyə müraciət etməyə mane olmur. Qərardaddan, rəsmi qaydada verildikdən sonra 10 gün müddətində Gəncə Şəhəri Kəpəz Rayon Məhkəməsinə şikayət verilə bilər. Hakim: Tural Qocayev