Xaçmaz Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(067)-231/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Xaçmaz şəhəri İş № 2(067)-231/2023 18.01.2023 XAÇMAZ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Qasımova Vüsalə Yadigar qızının sədrliyi, Məhkəmə iclas katibi X11, İddiaçı Mövlud oğlunun iştirakı ilə, İddiaçı Mövlud oğlunun Cavabdeh qarşı ləyaqətsiz vərəsə tanınması və vərəsəlik hüququndan məhrum edilməsi tələbinə dair mülki işə Xaçmaz rayon məhkəməsinin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, müəyyən etdi: İddiaçı iddia ərizəsi və dəqiqləşmə ilə məhkəməyə müraciət edərək cavabdehin xx.xx.2020-ci il tarixdə vəfat etmiş həyat yoldaşı, yəni iddiaçının qızı X13 ölümündən sonra açılmış mirasa dair ləyaqətsiz vərəsə tanınması və onun mirasa dair vərəsəlik hüququndan məhrum edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. İddia tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, cavabdeh 2005-ci ildə qızı Raisa ilə faktiki nikah münasibətlərinə daxil olmuş və həmin tarixdə də qızı cavabdehin yaşadığı Xaçmaz rayonu Köhnə Xudat kəndinə gəlin köçmüşdür. Aralarında rəsmi nikah xx.xx.2009-cu il tarixdə bağlanmışdır. Onların birgə nikahlarından 2 uşaqları vardır. xx.xx.2020-ci il tarixdə cavabdeh qısqanclıq zəminində həyat yoldaşı, yəni qızı Raisa Rəşidovanı döyərək ona çox saylı ağır xəsarətlər yetirmiş, nəticədə qızı Raisa həmin xəsarətlərdən xx.xx.2020-ci il tarixdə vəfat etmişdir. Bununla bağlı cavabdehin barəsində AR CM-nin 120.1-ci maddəsi ilə cinayət işi başlanmış və cavabdeh həbsə alınmışdır. Həmin cinayət işi üzrə o, ölmüş zərərçəkmiş şəxsin hüquq varisi tanınmışdır. İstintaq zamanı cavabdeh ifadəsində həyat yoldaşını qısqanclıq zəminində qəsdən öldürdüyünü və buna görə peşman olmadığını bildirmişdir. Mərhum qızının ölümündən sonra miras qalan bəzi əmlaklar var. Belə ki, Xaçmaz rayonu Bostançı kəndində yerləşən və tam mülkiyyət hüququ ilə ona məxsus yaşayış evinin yerləşdiyi 0,30 ha həyətyanı torpaq sahəsi onun və digər 4 nəfər ailə üzvlərinin, o cümlədən qızı Tarverdiyeva (Rəşidova) Raisa Sədrəddinovnanın birgə mülkiyyətidir. Bundan əlavə Xaçmaz rayon AİK-nın 25 mart 1998-ci il tarixli 03 nömrəli qərarı ilə onun və digər 4 nəfər ailə üzvlərinin, o cümlədən qızı Tarverdiyeva (Rəşidova) Raisa Sədrəddinovnanın adına Bostançı kəndi ərazisindən 3.13 ha torpaq sahəsi birgə mülkiyyətlərinə verilmişdir. Məhkəmə iclasında iddiaçı iddianın təmin edilməsini xahiş etmişdir. Eyni zamanda bildirmişdir ki, qızı X12 vəfatından sonra o mirasın qəbulu ilə əlaqədar notariat kontoruna müraciət edib və hazırda nəvələrinin üzərində qəyyum təyin edilib. Məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barəsində cavabdeh lazımi qaydada xəbərdar edilməsinə baxmayaraq, cavabdeh məhkəməyə ərizə ünvanlayaraq işə onun iştirakı olmadan baxılmasını xahiş etmişdir. Məhkəmə iddiaçının izahatını dinləyib, iş materiallarını araşdıraraq hesab edir ki, iddia təmin edilməlidir. Belə ki , iş materiallarında olan şəxsiyyəti təsdiq edən sənədin surətindən görünür ki, X6 atası İddiaçı Mövlud oğludur. İş materiallarında olan torpağa mülkiyyət hüququna dair JN 0008 saylı 30208028 nömrəli dövlət aktının surətindən müəyyən olunur ki, Xaçmaz rayon AİK-nın xx.xx.1998-ci il tarixli 03 nömrəli qərarına əsasən X2, X5, X3, X4 və X1 mülkiyyətinə 3,13 ha torpaq sahəsi verilmişdir. İş materiallarında olan MA seriyalı ******* nömrəli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********45-10301 reyestr nömrəli hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən çıxarışdan müəyyən olunur ki, Xaçmaz rayonu Bostançı kəndində yerləşən 0,30 ha torpaq sahəsində yerləşən fərdi yaşayış evi tam İddiaçı Mövlud oğlunun, torpaq sahəsi ümumi birgə İddiaçı Mövlud oğlunun, X7, X8, X6 və X10 adına xx.xx.2012-ci il tarixdə daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində 26 nömrəli reyestr kitabının 39 nömrəli vərəqində qeydiyyata alınmışdır. İş materiallarında olan ölüm haqqında şəhadətnamənin surətindən müəyyən olunur ki, X21 xx.xx.2020-ci il tarixdə ölmüşdür. İş materillarında olan Xaçmaz rayon 1 saylı Notariat Ofisinin İddiaçı ünvanladığı məktubdan müəyyən edilir ki, xx.xx.2020-ci il tarixdə vəfat etmiş X13 ölümündən sonra miras qalmış əmlaka dair vərəsəlik işi ilə bağlı, vərəsəlik işi üçün qanunla tələb olunan sənədlər Notariat Ofisinə təqdim edilmədiyindən və bilavasitə vərəsələr arasında mübahisə xarakteri daşıdığından (X13 əri Cavabdeh tərəfindən qətlə yetirilmişdir) vərəsəlik işinin aparılması mümkün deyil. Bu səbəbdəndə işin həlli ilə bağlı məhkəməyə müraciət etmək tövsiyyə olunmuşdur. İş materiallarında olan Xaçmaz rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının xx.xx.2021-ci il tarixli 153 saylı Sərəncamından Çıxarışdan müəyyən edilir ki, X9 PİH-nə müraciət edərək nəvələri- xx.xx.2006-ci il təvəllüdlü X25 üzərində himayəçi xx.xx.2008-ci il təvəllüdlü X22 üzərində qəyyum təyin edilmişdir. İş materiallarında olan Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin 1(101)-831/21 saylı xx.xx.2021-ci il tarixli hökmündən müəyyən edilir ki, Cavabdeh CM-nin 120.2.4-cü maddəsi ilə təqsirli bilinib 17 il müddətinə azadlıqdan məhrum etmə cəzasına məhkum edilmişdir.( arvadı X15 qəsdən öldürmüşdür) Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı «İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında» Avropa Konvensiyasına 1 saylı Protokolun 1-ci maddəsinə əsasən «hər bir fiziki və hüquqi şəxs öz mülkiyyətindən maneəsiz istifadə hüququna malikdir. Heç kəs cəmiyyətin maraqları naminə, qanunla və beynəlxalq hüququn ümumi prinsipləri ilə nəzərdə tutulmuş şərtlər istisna olmaqla, mülkiyyətindən məhrum edilə bilməz. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1137-ci maddəsinə əsasən miras qoyanın son iradəsini həyata keçirməsinə qəsdən maneə törətmiş və bununla da özünün və ya özünə yaxın şəxslərin vərəsəliyə çağırılmasına və ya miras paylarının artırılmasına kömək göstərmiş, yaxud vəsiyyət edənin vəsiyyətnamədə ifadə edilmiş son iradəsinə qarşı qəsdən cinayət və ya digər əxlaqsız hərəkət törətmiş şəxs (ləyaqətsiz vərəsə) nə qanun üzrə, nə də vəsiyyət üzrə vərəsə ola bilməz, bu şərtlə ki, həmin hallar məhkəmə tərəfindən təsdiq edilsin. Həmin Məcəllənin 1139-cu maddəsinə əsasən ləyaqətsiz vərəsənin vərəsəlik hüququndan məhrum edilməsinə əsas verən hal ləyaqətsiz vərəsənin vərəsəlik hüququndan məhrum edilməsindən müəyyən əmlak nəticələri əldə edən şəxsin iddiası üzrə məhkəmə tərəfindən müəyyənləşdirilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1146-cı maddəsinə əsasən miras qoyanın öldüyü gün və ya fiziki şəxsin ölmüş elan edilməsi barədə məhkəmə qərarının qüvvəyə mindiyi gün mirasın açıldığı vaxt sayılır. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1193-cü maddəsinə əsasən vəsiyyət edənin uşaqlarının, valideynlərinin və arvadının (ərinin) vəsiyyətnamənin məzmunundan asılı olmayaraq mirasda məcburi payı vardır. Bu pay qanun üzrə vərəsəlik zamanı onlara çatası payın yarısını (məcburi pay) təşkil etməlidir. Həmin Məcəllənin 1194-cü maddəsinə əsasən məcburi payı tələb etmək hüququ mirasın açıldığı an əmələ gəlir. Bu cür tələb hüququ vərəsəlik üzrə keçir. Məcburi payı tələb etmək hüququ olan şəxs qarşısında digər vərəsələr birgə borclu kimi çıxış edirlər. Həmin Məcəllənin 1195-ci maddəsinə əsasən məcburi payın tam həcmi vəsiyyət tapşırığını və ya ümumi faydalı məqsədlər üçün hər hansı hərəkəti yerinə yetirməkdən ötrü nəzərdə tutulan əmlak da daxil olmaqla, bütün mirasdan müəyyənləşdirilir. Həmin Məcəllənin 1196-cı maddəsinə əsasən vərəsələrdən hər birinin məcburi payı müəyyənləşdirilərkən əgər vəsiyyətnamə olmasaydı, miras almağa çağırıla biləcək qanun üzrə vərəsələrin hamısı nəzərə alınmalıdır. Vəsiyyət üzrə vərəsələr nəzərə alınmır. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1248.1-ci maddəsinə əsasən mirasın qəbul edilməsi üçün müəyyənləşdirilmiş müddəti məhkəmə, gecikdirmənin səbəbini üzrlü sayarsa, uzada bilər. Müddət qurtardıqdan sonra, əgər mirası qəbul edən bütün digər vərəsələr razıdırlarsa, miras məhkəməyə müraciət edilmədən də qəbul oluna bilər. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1246-cı maddəsinə əsasən vərəsə vərəsəliyə çağırıldığını bildiyi və ya bilməli olduğu gündən üç ay ərzində mirası qəbul edə bilər. Miras açıldığı gündən altı ay keçdikdən sonra mirasın qəbuluna yol verilmir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1243.1-ci maddəsinə əsasən mirası istər qanun üzrə, istərsə də vəsiyyət üzrə vərəsə qəbul edir. 1243.2. maddəsinə əsasən vərəsə mirasın açıldığı yer üzrə notariat ofisinə mirası qəbul etdiyi barədə ərizə verdikdə və ya əmlaka sahiblik etməyə və ya əmlakı idarə etməyə faktik başladıqda və bununla da mirası qəbul etdiyini şəksiz nümayiş etdirdikdə miras vərəsə tərəfindən qəbul edilmiş sayılır. 1243.3-cü maddəsinə əsasən vərəsə mirasın bir hissəsinə sahiblik etməyə faktik başladıqda hesab edilir ki, mirasın nədə ifadə edilməsindən və harada olmasından asılı olmayaraq, o, mirası tamamilə qəbul etmişdir. Beləliklə, işin yuxarıda sadalanan faktiki hallarından görünür ki, iddia əsaslıdır. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 217.2.-ci maddəsinə əsasən qətnamə mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı zaman qüvvədə olan maddi hüquq normalarına və işin baxılması zamanı qüvvədə olan prosessual hüquq normalarına uyğun çıxarılmalıdır. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2.-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 77.1.-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Qeyd olunanlara əsasən məhkəmə hesab edir ki, iddia tələbi təmin edilməlidir. Məhkəmə iş üzrə sübutlara Mülki Prosessual Məcəllənin 88-ci maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra, həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət vermiş, iddia ərizəsində qoyulmuş tələb üzrə nəticəyə gələrkən isə Mülki Prosessual Məcəllənin 217.4-cü maddəsində təsbit edilmiş bilavasitəlilik prinsipinə uyğun olaraq yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlara əsaslanmışdır. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220, 227, 233, 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qət etdi: İddia təmin edilsin. Rəşidov Cavabdeh (Tarverdiyeva) Raisa Sədrəddinovnaya münasibətdə “ləyaqətsiz vərəsə” (hesab edilsin) tanınsın və o, X16 münasibətdə vərəsəlik hüququndan məhrum edilsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 ay müddətində Xaçmaz Rayon Məhkəməsi vasitəsi ilə Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim Vüsalə Qasımova