Xaçmaz Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(067)-26/2022

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Xaçmaz şəhəri İş № 2(067)-26/2022 29.04.2022 XAÇMAZ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Sadıqov Anar Böyükkişi oğlunun sədrliyi, Məhkəmə iclas katibi X2, İddiaçı, Cavabdeh "xxxx" MMC-nin nümayəndəsi Nümayəndə Nayib oğlunun iştirakı ilə İddiaçı cavabdeh "xxxx" MMC-nə qarşı torpaq sahəsinin qanunsuz sahiblikdən geri tələb olunması və sair tələbinə dair mülki işə Xaçmaz şəhərində 29 aprel 2022-ci il tarixdə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, müəyyən etdi: İddiaçı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, cavabdeh "xxxx" MMC-nin qanunsuz hərəkətləri nəticəsində ona məxsus Xaçmaz rayonu, Maqsudkənd kəndi ərazisində yerləşən 0.63 ha pay torpaq sahəsinin alınaraq istifadəsinə qaytarılması, cavabdeh tərəfindən mülkiyyətinə edilən maneələrə son qoyulması, ona dəymiş maddi ziyana görə 48.000 min manat, mənəvi ziyana görə 10.000 manat və ödənilmiş 20 manat dövlət rüsumunun, cəmi 58.020 manat pulun cavabdehdən alınaraq ona verilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, İddiaçı iddianı onunla əsaslandırmışdır ki, Xaçmaz rayon Aqrar İslahat Komissiyasının 28 aprel 1998-ci il tarixli 05 saylı qərarı ilə ona və ailə üzvlərinə Xaçmaz rayonu, Maqsudkənd kəndi ərazisindən kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı məqsədilə 0.63 ha pay torpaq sahəsi ayrılmışdır. Bununla əlaqədar Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında DƏDRX 5 saylı Xaçmaz Ərazi İdarəsinə müraciət edərək, həmin 0.63 ha torpaq sahəsinə 26.12.2015-ci il tarixdə seriya RX ******* saylı çıxarış da almışdır. JN-0818 saylı KOD-u 30213018 olan torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı da verilmişdir. O, 2013-cü ildə Xaçmaz Rayon Məhkəməsinə müraciət edərək, cavabdeh "xxxx" MMC-yə qarşı torpaq sahəsinin qanunsuz sahiblikdən geri tələbi və ziyan tələbinə dair iddia qaldırmış, Xaçmaz Rayon Məhkəməsin 26.07.2013cü il tarixli 2(067)-25/2013 saylı qətnaməsi ilə iddiası təmin edilərək, Xaçmaz rayonu, Maqsudkənd kəndi ərazisində yerləşən ailə üzvlərinə məxsus 0.63 ha pay torpaq sahəsinin cavabdehin qanunsuz sahibliyindən alınaraq ona qaytarılması qət edilmişdir. Sonradan cavabdeh Qusar Rayon Məhkəməsinin 27.06.2007-ci il tarixli, 2-460a/2007 saylı, saxta, heç bir əsası olmayan, guya həmin torpaq sahəsinin tərəflərindən cavabdehə alqı-satqı müqaviləsinə əsasən satılmasını təsdiq edən qətnamə əldə edərək apellyasiya və kassasiya məhkəmələrində işi öz xeyrinə həll etmişdir. Həmin vaxt o “Dünya” TV kanalının “Qanun və İcra” proqramının aparıcısı və rəhbəri, Vəkillər Kollegiyasının üzvü Əkbər Məmmədzadə ilə tanış olmuş və o, ona işi qanuni yolla həll etməyə söz vermişdir. Buna görə ondan 300 manat pulunu və bütün sənədləri almışdır (məhkəmə qətnamələrini və torpağa mülkiyyət sənədlərini) Bir müddət sonra o, Ə.Məmmədzadədən işin nə yerdə olduğunu soruşduqda o, sənədləri itirdiyini bildirmişdir. Məcburiyyət qarşısında qalıb əlavə xərclər çəkərək torpağa dair mülkiyyət sənədlərinin dublikatını çıxarmışdır. Torpaq sahəsinin bütün vergi və rüsumlarını o ödəyir, torpaq sahəsindən isə cavabdeh olan Cavabdeh şirkəti istifadə edir. (əvvələr "xxxx" MMC) Özü 2-ci qrup əlildir. Cavabdeh ona məxsus torpaq sahəsini zəbt edərək istifadə edir, orada olan fındıq məhsulunu yığaraq gəlir əldə edir. 250 ədəd fındıq ağaclarının hər biri orta hesabla 6 kq fındıq məhsulu versə ildə 1.5 ton fındıq edir ki, hər kq orta hesabla 4 manat hesabı ilə hesablansa bu ildə 6000 manat gəlir olur. 7 il ərzində isə 48.000 manat gəlir əldə etmək mümkündür. Bundan başqa cavabdeh öz hərəkətləri ilə özünün və ailə üzvlərinin əsəb gərginliyi keçirmələrinə səbəb olub və ona dəyən mənəvi ziyanı 10.000 manat qiymətləndirir. Dəfələrlə cavabdehdən mülkiyyətinə olan qəsdlərə son qoyulmasını tələb etmiş, lakin nəticəsi olmamışdır. Buna görə də məhkəməyə müraciət etmək məcburiyyətində qalmışdır. Məhkəmə iclasında iddiaçı tərəf iddianı müdafiə edərək təmin olunmasını xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında cavabdeh tərəf iddianı qəbul etməyərək təmin olunmamasını xahiş etmişdir. Məhkəmə tərəflərin izahatlarını dinləyib, iş materiallarını araşdıraraq hesab edir ki, iddia tələbi qismən təmin olunmalıdır. Belə ki, iş materiallarında olan RX seriyalı, ******* nömrəli, qeydiyyat nömrəsi **********, qeydiyyat tarixi 26.12.2015-ci il, reyestr nömrəsi **********41 olan daşınmaz əmlakın dövlət reyestr xidməti hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışdan müəyyən olunur ki, Xaçmaz rayonu Maksudkənd kəndində 0,63 ha torpaq sahəsi ümumi birgə mülkiyyət hüququ üzrə İddiaçı və ailə üzvlərinin adına daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində 147 nömrəli reyestr kitabının 79 nömrəli vərəqində qeydiyyata alınmışdır. İş materiallarında olan Xaçmaz rayonu, Susayqışlaq Bələdiyyəsinin 07 iyul 2020-ci il tarixli, 64 saylı arayışından müəyyən olunur ki, RX ******* saylı çıxarış əsasında İddiaçı və ailə üzvlərinə məxsus Xaçmaz rayonu, Maqsudkənd kəndi ərazisində yerləşən 0.63 ha pay torpaq sahəsinə görə hesablanmış torpaq vergisi 01.01.2020-ci il tarixə kimi tam ödənilmişdir. İş materiallarına əlavə edilmiş Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakın Kadastrı və Ünvan Reyestri Xidmətinin mütəxəssis rəyindən görünür ki, RX seriyalı, ******* nömrəli hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışa əsasən İddiaçı və ailə üzvlərinə məxsus 0,63 ha pay torpaq sahəsi faktiki olaraq Cavabdeh tərəfindən istifadə edilir. RX seriyalı, ******* nömrəli hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışa əsasən İddiaçı və ailə üzvlərinə məxsus 0,63 ha pay torpaq sahəsi faktiki olaraq Cavabdeh tərəfindən hər hansı bir tikili inşa edilməmişdir. İş materiallarında olan Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin 05.08.2021-ci il tarixli 10/3338 nömrəli ekspert rəyindən müəyyən olunur ki, RX seriyalı, ******* nömrəli hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışa əsasən İddiaçı və ailə üzvlərinə məxsus 0,63 ha pay torpaq sahəsi faktiki olaraq Cavabdeh tərəfindən istifadə edilir. RX seriyalı, ******* nömrəli hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışa əsasən İddiaçı və ailə üzvlərinə məxsus 0,63 ha pay torpaq sahəsi faktiki olaraq Cavabdeh tərəfindən hər hansı bir tikili inşa edilməmişdir. Beləliklə, işin yuxarıda sadalanan faktiki hallarından görünür ki, iddia tələbi qismən əsaslıdır. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 13-cü maddəsinə əsasən Azərbaycan Respublikasınında mülkiyyət toxunulmazdır və dövlət tərəfindən müdafiə olunur. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 29-cu maddəsinə əsasən. İ. Hər kəsin mülkiyyət hüququ vardır. İİ. Mülkiyyətin heç bir növünə üstünlük verilmir. Mülkiyyət hüququ, o cümlədən xüsusi mülkiyyət hüququ qanunla qorunur. İİİ. Hər kəsin mülkiyyətində daşınar və daşınmaz əmlak ola bilər. Mülkiyyət hüququ mülkiyyətçinin təkbaşına və ya başqaları ilə birlikdə əmlaka sahib olmaq, əmlakdan istifadə etmək və onun barəsində sərəncam vermək hüquqlarından ibarətdir. İnsan Hüquqlarının və X3 Haqqında Konvesiyanın 1 saylı Protokolunun 1-ci maddəsinə əsasən hər bir fiziki və hüquqi şəxs öz mülkiyyətindən dinc istifadə hüququna malikdir. Heç kəs cəmiyyətin maraqları naminə, qanunla və beynəlxalq hüququn ümumi prinsipləri ilə nəzərdə tutulmuş şərtlər istisna olunmaqla, öz mülkiyyətindən məhrum edilə bilməz. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 152.1.-ci maddəsinə uyğun olaraq, mülkiyyət hüququ - subyektin ona mənsub əmlaka (əşyaya) öz istədiyi kimi sahib olmaq, ondan istifadə etmək və ona dair sərəncam vermək üzrə dövlət tərəfindən tanınan və qorunan hüququdur. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 152.2.-ci maddəsinə əsasən sahiblik hüququ-əmlaka (əşyaya) faktiki sahibliyi həyata keçirməyin hüquqi cəhətdən təmin edilmiş imkanıdır. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 152.3.-cü maddəsinə əsasən istifadə hüququ-əmlakdan (əşyadan) onun faydalı təbii xassələrini hasil etməyin, habelə ondan fayda götürməyin hüquqi cəhətdən təmin edilmiş imkanıdır. İstifadədən fayda gəlir, artım, bəhər, törəmə şəklində və başqa formalarda ola bilər. Azərbaycan Respublikasının Torpaq Məcəlləsinin 84-cü maddəsinə əsasən torpaq mülkiyyətçilərinin, istifadəçilərinin və içarəçilərinin hüquqları qanunla qorunur. Azərbaycan Respublikasının Torpaq Məcəlləsinin 111-ci maddəsinə əsasən Azərbaycan Respublikasında torpaqların özbaşına tutulması qanunla qadağan olunur. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 157.2-ci maddəsinin tələblərinə əsasən mülkiyyətçi özgəsinin qanunsuz sahibliyindən öz əmlakını geri tələb edə bilər. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 157.5 ci maddəsinə əsasən mülkiyyətçi özgəsinin qanunsuz sahibliyindən əmlakını geri tələb edərkən, bu şəxsin əmlaka sahibliyinin qanunsuz olduğunu bildiyi və ya bilməli olduğu halda (vicdansız sahib), əmlakın onda olduğu bütün vaxt ərzində onun götürdüyü və ya götürməli olduğu bütün gəlirlərin qaytarılmasını və ya əvəzinin ödənilməsini də tələb edə bilər; vicdanlı sahibdən isə onun əmlaka sahibliyinin qanunsuz olduğunu bildiyi və ya bilməli olduğu vaxtdan və ya əmlakın qaytarılmasına dair mülkiyyətçinin iddiası üzrə məhkəmə bildirişini aldığı vaxtdan götürdüyü və ya götürməli olduğu bütün gəlirlərin qaytarılmasını və ya əvəzinin ödənilməsini tələb edə bilər. Bundan başqa vicdansız sahib əmlakın mülkiyyətçisinə əmlakın onda olması ilə bağlı bütün zərərin əvəzini ödəməlidir. Vicdanlı sahib isə əvəzi ödənilərkən yoxa çıxan və ya zərər çəkən əmlakın, o cümlədən əmlakdan gəlir götürdüyünə görə zərərin əvəzini ödəməyə borclu deyildir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 21.1-ci maddəsinə əsasən, zərərin əvəzinin ödənilməsini tələb etmək hüququna malik olan şəxs ona vurulmuş zərərin əvəzinin tam ödənilməsini tələb edə bilər, bu şərtlə ki, qanunda və ya müqavilədə zərərin əvəzinin daha az miqdarda ödənilməsi nəzərdə tutulmasın. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 21.2-ci maddəsinə əsasən zərər dedikdə, hüququ pozulmuş şəxsin pozulmuş hüququnu bərpa etmək üçün çəkdiyi və ya çəkməli olduğu xərclər, əmlakından məhrum olunması və ya əmlakının zədələnməsi (real zərər), habelə hüququ pozulmasaydı, həmin şəxsin adi mülki dövriyyə şəraitində əldə edəcəyi gəlirlər (əldən çıxmış fayda) başa düşülür. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 21.3-cü maddəsinə əsasən zərərin əvəzinin ödənilməsi ilə bağlı tələbin həcminin müəyyənləşdirilməsi zamanı zərərçəkənin, onun işçisinin və qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş hallarda üçüncü şəxslərin davranışının zərərin yaranmasına və artmasına hansı həcmdə şərait yaratması nəzərə alınmalıdır. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 77.1.-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2.-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 217.4.-cü maddəsinə əsasən məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Məhkəmə nəzərə alır ki, mülki prosesdə qəbul edilmiş və sübut hüququnun tələbləri baxımından mühüm əhəmiyyətə malik olan formal həqiqət prinsipinə görə sübutların toplanması və təqdim edilməsi yükü bütünlüklə tərəflərin üzərinə düşür. MPM sübutetmə vəzifələrinin bölgüsünün ümumi qaydasını müəyyən edir. Bu qaydaya görə iş iştirakçıları tələb və etirazlarını əsaslandırdıqları faktları isbat etməlidirlər. Məhkəmə öz istəyinə görə iş iştirakçısı olan bu və ya başqa şəxsi onun öz iddia və etirazlarını əsaslandırmaq üçün söykəndiyi halların və qanunla sübut etməli olduğu başqa halların sübut olunması yükündən azad edə, yaxud sübutetmə yükünü bölüşdürə bilməz. MPM məhkəməyə öz təşəbbüsü ilə sübutlar toplamaq hüququ vermir və sübutların toplanması və verilməsi yükünü bütünlüklə sübutetmə yükünü daşıyan iş iştirakçılarının üzərinə qoyur. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməli, tərəflərin məhkəməyə təqdim etmədikləri faktları nəzərə almalıdır (MPM-nin 14.2 və 77.1-ci maddələri). Həmin Məcəlləsinin 78.1-ci maddəsinin tələblərinə əsasən sübutlar işdə iştirak edən şəxslər tərəfindən birinci instansiya məhkəməsinə təqdim edilir. Məhkəmə hesab edir ki, işin obyektiv həlli üçün yalnız mötəbər sübutlardan istifadə oluna bilər. Sübutlar sübut edilən fakta birmənalı bağlı olmalı, yəni həmin faktın varlığı barədə güvənli nəticə çıxarmağa əsas verməlidir. Mülki prosesdə sübutlar əsasında nəticə çıxararkən aşağıdakı qayda əsas tutulmalıdır: 1) güvənli nəticəyə gəlməkdən ötrü bir yox, bir neçə sübut olmalıdır; 2) sübutların heç birinin güvənliliyi şübhə doğurmamalıdır; 3) bu sübutlar bir-birini təsdiq etməli və tamamlamalıdır; 4) bu sübutlar birlikdə dəyərləndirilməlidir. Bundan əlavə iddiaçı tərəfindən iddianın pul tələbinə dair hissəsini təsdiq edəcək sübutlar məhkəməyə təqdim edilməmişdir. Beləliklə, tərəflərin izahatlarını, ekspert rəyini nəzərə alaraq məhkəmə hesab edir ki, iddia qismən təmin olunmalıdır. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220-ci və 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qət etdi: İddia tələbi qismən təmin olunsun. RX seriyalı, ******* nömrəli hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışa əsasən İddiaçı və ailə üzvlərinə məxsus Xaçmaz rayonu Maqsudkənd kəndində yerləşən 0,63 ha torpaq sahəsi "xxxx" MMC-nin istifadəsindən (sxem rəyə əlavə edilib) alınaraq İddiaçı istifadəsinə qaytarılsın. İddia qalan hissədə təmin edilməsin. İş üzrə ödənilmiş dövlət rüsumu və mütəxəssis rəyi üçün ödənilmiş 311 manat məbləğində pul cavabdehdən alınaraq iddiaçıya verilsin. Ekspertiza tədqiqatlarının dəyəri olan 50 manat məbləğində pul cavabdeh "xxxx" MMC-dən alınaraq X1, kod 210005, VÖEN **********, Müxbir hesab AZ41NABZ********************, SWİFT BİK CTREAZ22 Məhkəmə Eksperizası Mərkəzi VOEN ********** AZ34CTRE******************** hesaba keçirilsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 ay müddətində Xaçmaz rayon məhkəməsi vasitəsi ilə Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim Anar Sadıqov