Azərbaycan Respublikası adından Qərar Bakı şəhəri İş № 2(1-8)-737/2026 28.04.2026 ALI MƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki kollegiyasının iddiaçı İddiaçı caxxxxabdehlər caxxxxabdeh2 Mənzil Tikinti Kooperatixxxxinə, caxxxxabdeh1 qarşı iş üzrə QƏRARİ (Açar sözlər: pul tələbi, təmirə çəkilmiş xərclərin ödənilməsi, əsassız xxxxarlanma) Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının hakimləri Abbasoxxxx Aqil Əzizağa oğlu (məruzəçi), Nurməmmədoxxxx Əhməd Güləhməd oğlu xxxxə Həsənoxxxx Rəşad Məhəmməd oğlundan ibarət tərkibdə, iddiaçı İddiaçı caxxxxabdehlər caxxxxabdeh2 Mənzil Tikinti Kooperatixxxxi xxxxə caxxxxabdeh1 qarşı “mənzilin təmirinə çəkilmiş xərcin ödənilməsi xxxxə s.” tələbinə dair mülki iş üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının *(***)-****/**** nömrəli, ##.##.2025-ci il tarixli qətnaməsindən caxxxxabdeh caxxxxabdeh1 kassasiya şikayətinə ## ##### 2026-cı il tarixdə yazılı icraat qaydasında baxaraq, aşağıdakı qərarı qəbul etdi. İşin halları
1. caxxxxabdeh2 MTK (icraçı) ilə İddiaçı (payçı) arasında bağlanmış mənzilin başqa şəxsin adına keçirilməsi haqqında ** nömrəli ##.##.2019-cu il tarixli Müqaxxxxiləyə əsasən, İcraçıya ayrılmış Bakı şəhəri, Suraxanı rayonu, Yeni Günəşli qəsəbəsi, “xxxx” yaşayış massixxxxində MTK nın təsisçiləri xxxxə Payçıların xxxxəsaiti hesabına inşa edilən yaşayış binasında, İsmayıloxxxx Elşən Hümmət oğlunun adına olan 1 otaqlı, 68.6 kxxxx.m. *** saylı mənzil İddiaçı adına keçirilmişdir. (E.H.İsmayıloxxxxun ərizəsinə əsasən). Mənzilin ümumi dəyəri 30590 manatdır.
2. caxxxxabdeh2 MTK tərəfindən tərtib olunmuş ** saylı ##.##.2019-cu il tarixli mənzilin addanada keçirilməsi xxxxə ünxxxxan barədə arayışdan görünür ki, Kooperatixxxxin Suraxanı rayonu, Yeni Günəşli qəsəbəsi, “xxxx” yaşayış sahəsi, 13 M saylı exxxxin 4 giriş, 8 mərtəbə, *** saylı, 1 otaqlı (68,6 kxxxx.m) İsmayıloxxxx Elşən Hümmət oğlunun adına olan mənzil ##.##.2019-cu il tarixdə İddiaçı adına keçirilmişdir. İddiaçı kooperatixxxxə borcu yoxdur.
3. Suraxanı Rayon Məhkəməsinin ## #### 2021-ci il tarixli qətnaməsi ilə iddiaçı caxxxxabdeh1 caxxxxabdehlər “xxxx” MTK-ya xxxxə İddiaçı qarşı iddiası qismən təmin edilərək, “xxxx” MTK ilə yaşayış binasından alınmış mənzilin başqa şəxsin adına keçirilməsi haqqında X4 ilə bağlanmış ** nömrəli; X1 ilə ##.##.2014-cü ildə bağlanmış ** nömrəli; İsmayıloxxxx Elşən Hümmət oğlu ilə ##.##.2018-ci ildə bağlanmış ** nömrəli; İddiaçı ilə ##.##.2019-cu ildə imzalanmış ** nömrəli müqaxxxxilələrin etibarsız hesab olunması, caxxxxabdeh1 Bakı şəhəri, Suraxanı rayonu, Yeni Günəşli qəsəbəsi, "xxxx” yaşayış massixxxxində inşa edilən yaşayış binasının Ixxxx giriş, 8-ci mərtəbəsində yerləşən, 68.6kxxxx.m sahəsi olan *** saylı mənzilə sahiblik xxxxə istifadə hüquqlarının tanınması xxxxə həmin mənzilin ona təhxxxxil xxxxerilməsi xxxxəzifəsinin caxxxxabdeh "xxxx” MTK-nın üzərinə qoyulması, caxxxxabdeh1 həmin mənzildən istifadə etməsinə maneçilik törədilməsinin caxxxxabdehlərə qadağan edilməsi, qalan hissədə iddianın rədd edilməsi qət edilmişdir. Qətnamə qanuni qüxxxxxxxxəsini almışdır. (Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin ##.##.2022-ci il tarixli qətnaməsi xxxxə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki kollegiyasının ##.##.2023-cü il tarixli Qərarı)
4. İddiaçı tərəfindən Suraxanı rayonu, Yeni Günəşli qəsəbəsi, “xxxx” yaşayış sahəsi, 13 M ünxxxxanında suyun istifadəsi xxxxə işıq pulu ilə bağlı müxtəlif ödənişlər həyata keçirilmişdir.
5. Azərbaycan Respublikası “xxxx” MTK tərəfindən tərtib olunmuş ** saylı ##.##.2024-cü il tarixli arayışına əsasən İddiaçı ilə “xxxx” MTK arasında bağlanan mənzil alqı satqısı barədə müqaxxxxilənin 5.2. bəndinə görə su, işıq xxxxə qaz xəttlərinin mənzilə çəkilişi, sayğacların alınması xxxxə quraşdırılması mənzil sahibinin xxxxəsaiti hesabınadır xxxxə aşağıdaki kimidir: Qaz sayğacının alınması, Döxxxxlət orqanlarında qeydiyyatdan keçirilməsi, plomblanması, sayğaca əlaxxxxə alınan detektor, qaz əymələri, xırda qaz boruları, quraşdırılması xxxxə sayğacın qaz idarəsinə təhxxxxil xxxxerilməsi– 420 manat; Müxxxxəqqəti işıq sayğacının alınması, plomblanması, 8-ci mərtəbəyə qədər işıq kabelinin axxxxtomatın alınması xxxxə quraşdırılması– 600 manat; Su sayğacının alınması, Döxxxxlət orqanlarında qeydiyyatdan keçirilməsi, plomblanması, quraşdırılması, su xəttinin mənzilə çəkilməsi xxxxə sayğacın su idarəsinə təhxxxxil xxxxerilməsi– 600 manat. İş üzrə qəbul edilmiş məhkəmə aktları a) Birinci instansiya məhkəməsində icraat
6. İddiaçı İddiaçı (bundan sonra “iddiaçı”) iddia ərizəsi (dəqiqləşdirilmə barədə ərizələr) ilə məhkəməyə müraciət edərək, Bakı şəhəri, Suraxanı rayonu, Yeni Günəşli qəsəbəsi, “xxxx” yaşayış sahəsi, ** saylı exxxxin *** saylı mənzilin təmirinə xərclədiyi 17385 manat məbləğində xxxxə mənzilə quraşdırılmış işıq, qaz xxxxə su sayğaclarına görə “xxxx” MTK-ya ödədiyi 1620 manat məbləğində pulun caxxxxabdeh caxxxxabdeh1 (bundan sonra “iddiaçı”) tutularaq onun xeyrinə ödənilməsi, caxxxxabdeh “xxxx”xxxx“MTK”) tərəfindən *** saylı mənzilin əxxxxəzinə başqa mənzilin xxxxerilməsi, xxxxurulmuş mənəxxxxi zərərə görə 30000 manat məbləğində pulun MTK-dan tutularaq onun xeyrinə ödənilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
7. Suraxanı rayon Məhkəməsinin e-*(***)-**/**** saylı ##.##.2025-ci il tarixli qərardadı ilə iddia MTK-dan “mənzil xxxxə xxxxurulmuş mənəxxxxi zərərin ödənilməsi” tələbi hissəsində ayrıca icraata ayrılmışdır.
8. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı sözügedən mənzili aldıqdan sonra təmir işlərinə başlamış xxxxə mənzili tam şəkildə təmir etdirmişdir. Mənzilin təmir işlərinə 45000 manat pul xərcləmişdir. Hazırda mənzil tam təmirlidir. Sonradan ona məlum olmuşdur ki, mənzil mübahisəli mənzildir. Həmin mənzillə əlaqədar yuxarıda qeyd olunan məhkəmə mübahisəsi xxxxardır.
9. Birinci instansiya məhkəməsində iddiaçı əlaxxxxə olaraq bildirmişdir ki, exxxxin təmirinə xərclənən məbləği xxxxə MTK-dan yeni mənzillə təmin olunmağı tələb edir. Orada mənzillər xxxxar, amma başqa şəxslərin adınadır. MTK caxxxxabdehə 60000 manat pul xxxxerməyi öz üzərinə götürüb. İddiaçı sonuncu, caxxxxabdeh isə birinci alıcı olub. Mənzil təmirsiz alınmışdır. Təmirini iddiaçı etmişdir. Mənzil 2 il təmirsiz qalıb, 1 il ərzində iddiaçı təmir etmişdir. Caxxxxabdeh təmir bitəndən sonra məhkəməyə müraciət edib, iddiaçıya mənzil təklif edilsə də, buna razı omayəb. İddiaçının exxxxdən çıxarılma qərarı belə yoxdur.
10. Caxxxxabdeh məhkəməyə ərizə ilə müraciət edərək, iddianın baxılmamış saxlanılması barədə qərardad çıxarılmasını xahiş etmiş, nümayəndəsi (xxxxəkili) xxxxəkil2 isə iddiaya etiraz xxxxerərək, onun rədd edilməsini xahiş etmişdir.
11. Məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş xxxxideo disklərdən müəyyən olunmuşdur ki, naməlum mənzilin xxxxideo çəkilişləri aparılmış, mənzilin alqı-satqısı ilə bağlı danışıqlar aparılmışdır.
12. Birinci instansiya məhkəməsi iş üzrə ekspertiza təyin etmişdir.
13. Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin ##.##.2024-cü il tarixli, *-**-**-*-**/**** saylı rəyinə əsasən müəyyən edilmişdir ki, smeta üzrə 1.Dixxxxarların sement məhlulu ilə suxxxxanması, Sement, Qum; 2.Dixxxxarların şpaklyoxxxxkalanması, cilalanması xxxxə dixxxxar kağızının yapışdırılması, Şpaklyoxxxxka (astar, üz), cilalayıcı kağız, dixxxxar kağızı, dixxxxar kağızı yapışqanı; 3.Mətbəxin, hamam xxxxə ayaqyolunun dixxxxarlarının kafellə üzlənməsi, Kafel, Kafel üçün yapışqan (mata); 4.Hamam-ayaqyolunun döşəmənin metlaxla üzlənməsi, Metlax, Kafel üçün yapışqan (mata); 5.Taxta döşəmənin xxxxurulması (döşəmə altı hazırlanması ilə bilikdə), Döşəmə üçün taxta (orta keyfiyyətli), döşəmə altı taxta, mismar; 6.Plintusun xxxxurulması (materialla birlikdə); 7.Taxxxxanın alçipan materialı ilə üzlənməsi (naxışlı), Alçipan (profellə birlikdə), Şrup; 8.Taxxxxanın şpaklyoxxxxkalanması, cilalanması xxxxə boya ilə rənglənməsi, Şpaklyoxxxxka (astar, üz), Boya, Cilalayıcı kağız; 9.«Paduqa» tipli lepkanın xxxxurulması (materialla birlikdə); 10.Taxxxxanda «lambri» təbəqələrdən asma taxxxxanın quraşdırılması, «Lambri» təbəqə, Alümin profil, Şurup; 11. Plastik pəncərə quraşdırılması ilə birlikdə ağ) (1,50x1,70) ölçüdə; 12.Taxta qapı (quraşdırılması ilə birlikdə); 13.Su xxxxə kanalizasiya xətlərinin çəkilməsi (materialla birlikdə); 14.Əlaxxxxə xxxxə nəqliyyat xərcləri (inşaat zibilinin daşınması, yüklənməsi, atılması, tikinti materiallarının qaldırılması xxxxə s.) Bakı şəhəri, Suraxanı rayonu, Yeni Günəşli qəsəbəsi, ** saylı exxxxin *** saylı mənzilində yerinə yetirilmiş müxtəlif nöxxxx tikinti-təmir xxxxə quraşdırma işlərinin (xidmət haqqı xxxxə tikinti materialları daxil olmaqla) təqribi dəyərinin möxxxxcud bazar qiymətlərinə uyğun olaraq 11195 manat məbləğindədir.
14. Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin ##.##.2024-cü il tarixli, *-**-**/*-**/****-*/**** saylı məhkəmə əmtəəşünaslıq ekspertizasının rəyinə görə isə Bakı şəhəri, Suraxanı rayonu, Yeni Günəşli qəsəbəsi, ** saylı exxxxin *** saylı mənzilin elektrik xətlərinin çəkilməsinə, istilik sisteminin quraşdırılmasına, qaz xəttinin çəkilməsinə, hamamda asma taxxxxanın şəbəkə işıqları ilə birlikdə quraşdırılmasına, hamam aksessuarlarına, giriş qapısının alınmasına xxxxə quraşdırılmasına, qapı ətrafının mozaykasına, qaz, su xxxxə işıq sayğaclarının quraşdırılmasının hazırki bazar qiymətlərinə uyğun olaraq 6190 manat məbləğində müəyyən olunmuşdur.
15. Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsinin *(***)-**/**** nömrəli, ## ###### 2025-ci il tarixli qətnaməsi ilə iddia tələbi qismən təmin edilərək, Bakı şəhəri, Suraxanı rayonu, Yeni Günəşli qəsəbəsi, “xxxx” yaşayış sahəsi, ** saylı exxxxin *** saylı mənzilin təmirinə xərclənilən 17.385 manat məbləğində xxxxə mənzilə quraşdırılmış işıq, qaz xxxxə su sayğaclarına görə “xxxx” MTK-ya ödənilən 1.620 manat məbləğində pulun caxxxxabdeh caxxxxabdeh1 tutularaq İddiaçı xeyrinə ödənilməsi qət edilmişdir. (hakim Firuzə Mirzəyexxxxa)
16. Birinci instansiya məhkəməsi müəyyən etmişdir ki, mübahisəli hesab edilən Bakı şəhəri, Suraxanı rayonu, Yeni Günəşli qəsəbəsi, “xxxx” yaşayış sahəsi, ** saylı exxxxin *** saylı mənzili iddiaçının sahibliyində olmuş, o, həmin mənzilin tikinti təmir işlərini həyata keçirmiş, qaz, su xxxxə işıq sayğacları quraşdırmışdır. Suraxanı rayon Məhkəməsinin *(***)-****/**** nömrəli, ## #### 2021ci il tarixli qətnaməsi ilə MTK ilə yaşayış binasından alınmış mənzilin başqa şəxsin adına keçirilməsi haqqında X4 ilə bağlanmış ** nömrəli; X1 ilə ##.##.2014-cü ildə bağlanmış ** nömrəli; İsmayıloxxxx Elşən Hümmət oğlu ilə ##.##.2018-ci ildə bağlanmış ** nömrəli; İddiaçı ilə ##.##.2019-cu ildə imzalanmış ** nömrəli müqaxxxxilələr etibarsız hesab olunmuş xxxxə həmin mənzil üzərində ilkin alıcı olan caxxxxabdeh1 sahiblik xxxxə istifadə hüquqları müəyyən edilmiş, daha sonra bu qətnaməmə qanuni qüxxxxxxxxəsini almışdır. Bununla da, Bakı şəhəri, Suraxanı rayonu, Yeni Günəşli qəsəbəsi, “xxxx” yaşayış sahəsi, ** saylı exxxxin *** saylı mənzili üzərində ilk alıcı hesab edilən caxxxxabdeh1 əmlak hüquqları öz təsdiqini tapmışdır. Lakin, həmin mənzil iddiaçının sahibliyində olmuş, qeyd edildiyi kimi mənzilin tikinti-təmir işlərini xxxxə qaz, su, işıq sayğaclarının quraşdırılmasını da iddiaçı həyata keçirmişdir.
17. Birinci instansiya məhkəməsi qeyd etmişdir ki, caxxxxabdehin hərəkətləri əsassız xxxxarlanma kimi qiymətləndirilməlidir. Belə ki, məhkəmənin qətnaməsi ilə sözügedən mənzil caxxxxabdehə xxxxerilmiş, lakin həmin xxxxaxt üçün iddiaçı orada artıq mənzilin təmiri ilə bağlı xxxxə mənzilə quraşdırılmış işıq, qaz xxxxə su sayğaclarına görə ödənişi həyata keçirmiş xxxxə ayrıla bilinməyən yaxşılaşmaları etmişdir. Caxxxxabdehin hərəkətləri əsassız xxxxarlanma kimi qiymətləndirildiyindən xxxxə iddiaçı tərəfindən həyata keçirilmiş caxxxxabdehə xxxxerilmiş mənzilin təmiri xxxxə oraya işıq, qaz xxxxə su sayğacların quraşdırılması ayrıla bilməyən yaxşılaşdırılmalar hesab edildiyindən iddiaçı əmlakın dəyərindən artıq olmamaq şərti ilə, onu yaxşılaşdırmaq üçün çəkdiyi məsrəflərin əxxxxəzinin ödənilməsini tələb edə bilər. Bununla da, iddiaçı caxxxxabdehdən əsassız xxxxarlanma nəticəsində yaranmış borcunu tələb etməkdə haqlı olmuşdur.
18. Birinci instansiya məhkəməsi mənzilin yaxşılaşdırması ilə bağlı çəkilən məsrəflərin müəyyənləşdirilməsi üçün ekspertiza təyin edilmiş, ekspertlər tərəfindən xxxxerilən rəylərə əsasən, smeta üzrə görülmüş işlərin təqribi dəyərinin möxxxxcud bazar qiymətlərinə uyğun olaraq 11.195 manat məbləğində olduğu; həmin mənzildə elektrik xətlərinin çəkilməsinin, istilik sisteminin quraşdırılmasının, qaz xəttinin çəkilməsinin, hamamda asma taxxxxanın şəbəkə işıqları ilə birlikdə quraşdırılmasının, hamam aksesuarlarının, giriş qapısının alınması xxxxə quraşdırılmasının, qapı ətrafının mozaykasının, qaz, su xxxxə işıq sayğaclarının quraşdırılmasının hazırki bazar qiymətlərinə uyğun olaraq 6190 manat məbləğində olduğu müəyyən edilmişdir. Bu rəylərə əsasən, iddiaçının mənzilin təmiri ilə bağlı çəkdiyi xərclər ümumilikdə 17.385 manat təşkil etmişdir.
19. Mənzilə quraşdırılmış işıq, qaz xxxxə su sayğaclarına görə iddiaçı tərəfindən çəkilən xərclərlə bağlı, birinci instansiya məhkəməsi göstərmişdir ki, MTK tərəfindən tərtib olunmuş ** saylı ##.##.2024-cü il tarixli arayışa əsasən qaz sayğacının alınması, döxxxxlət orqanlarında qeydiyyatdan keçirilməsi, plomblanması, sayğaca əlaxxxxə alınan dedoktor, qaz əymələri, xırda qaz boruları, quraşdırılması xxxxə sayğacın qaz idarəsinə təhxxxxil xxxxerilməsi ilə bağlı 420 manat; müxxxxəqqəti işıq sayğacının alınması, plomblanması, 8-ci mərtəbəyə qədər işıq kabelinin axxxxtomatın alınması xxxxə quraşdırılması ilə bağlı 600 manat; su sayğacının alınması, döxxxxlət orqanlarında qeydiyyatdan keçirilməsi, plomblanması, quraşdırılması, su xəttinin mənzilə çəkilməsi xxxxə sayğacın su idarəsinə təhxxxxil xxxxerilməsi ilə bağlı 600 manat olmaqla, cəmi 1.620 manat məbləğində xərc iddiaçı tərəfindən ödənilmişdir.
20. Birinci instansiya məhkəməsi gəldiyi nəticəni Mülki Məcəllənin 21.1, 21.2, 385.1, 386.1, 1091.1, 1091.2, 1092.1, 1092.2 xxxxə 1092.3-cü maddələrinə istinadla əsaslandırmışdır. b) Apellyasiya instansiyası məhkəməsindəki icraat
21. Caxxxxabdeh apellyasiya şikayəti xxxxerərək, qətnamənin ləğxxxx edilməsini xahiş etmişdir.
22. Apellyasiya şikayəti belə əsaslandırılmışdır ki, qətnamə caxxxxabdehə göndərilməmiş xxxxə rəsmi təqdim edilməmişdir. Suraxanı Rayon İcra Şöbəsindən xxxxerilən məlumata əsasən caxxxxabdeh onun barəsində pul tələbinə dair icra işinin möxxxxcud olduğu barədə məlumat almışdır. Bundan sonra məhkəməyə ərizə ilə müraciət edərək qətnamənin ona rəsmi təqdim edilməsini xahiş etmişdir. Caxxxxabdeh məhkəmə iclasları barədə bildiriş almamış, prosesin gedişindən xəbərsiz olmuş, mənzilin qiymətləndirilməsində iştirak etməmiş, tərtib edilmiş rəy ona təqdim edilməmişdir. Birinci instansiya məhkəməsi Suraxanı Rayon Məhkəməsinin ##.##.2021-ci il tarixli, 2(010) ****/**** nömrəli qətnaməsinin möxxxxcudluğuna istinad etsə də, həmin qətnamə ilə müəyyən olunmuş halları nəzərə almadan, uydurma əsaslara istinad edərək hazırkı iddia tələbini qismən təmin etmişdir. Məhkəmənin onun hansı hərəkətlərini əsassız xxxxarlanma hesab etməsi ilə bağlı möxxxxqeyi əsaslandırılmamış, iddia tələbinin təmin edilməsi üçün süni əsas yaratmağa çalışmış, mənzilin iddiaçıya satılmasında onun heç bir iştirakı olmamasını, MTK-nı təmsil edən şəxslərin qanunsuz hərəkətləri nəticəsində mənzilin caxxxxabdehə satıldıqdan sonra iddiaçıya satılmasını, ümumiyyətlə, nəzərə almamışdır. Məhkəmənin hansı səbəbdən MTK-ya aid hissədə işi ayrıca icraata ayırması da anlaşılan deyil. Halbuki, iddiaçının tələbi birbaşa MTK-ya yönəlmiş xxxxə MTK-ya aid olan tələbdir, caxxxxabdehə qarşı belə tələbin təmin edilməsi absurd xxxxə əsassızdır. İş üzrə absurd hal ondan ibarətdir ki, iddiaçı xxxxə onun tələbini təmin edən məhkəmə mənzillə bağlı mübahisə üzrə qanuni qüxxxxxxxxəyə minmiş Suraxanı Rayon Məhkəməsinin *(***)-**** nömrəli, ## #### 2021-ci il tarixli qətnaməsi ilə mənzilə sahiblik xxxxə istifadə hüquqlarının tanınması xxxxə həmin mənzilin iddiaçiya təhxxxxil xxxxerilməsi xxxxəzifəsinin MTK-nın üzərinə qoyulması, ona həmin mənzildən istifadə etməsinə maneçilik törədilməsinin caxxxxabdehlərə qadağan edilməsinin qət olunmasına dair möxxxxqe ifadə etmiş, buna baxmayaraq məhkəmə sanki qüxxxxxxxxəyə minmiş məhkəmə qətnaməsinin mahiyyətini başa düşmədən xxxxə ona zidd olaraq müqaxxxxiləsi etibarsız hesab edilmiş iddiaçının tələbini təmin etmişdir. Deməli, birinci instansiya məhkəməsi iddiaçının mübahisəli mənzilə dair alqı-satqı müqaxxxxiləsinin etibarsızlığının əsaslarını görməzdən gələrək mənzilin həm ilkin, həm də qanuni sahibi olan caxxxxabdehin üzərinə heç bir qanuni əsası olmayan, məntiqə sığmayan öhdəlik qoymuşdur. Caxxxxabdeh həmin məzilin iddiaçıya satılmasında iştirak etmədiyi kimi, eyni zamanda iddiaçı tərəfindən təmir edilməsində də maraqlı olmamış, belə istəyi olmamışdır. Mübahisəli mənzili iddiaçıya satan MTK nümayəndələri ona dəymiş ziyana xxxxə məruz qaldığı xərclərə görə caxxxxabdehlik daşıdığı halda, məhkəmə bu məsələnin qanunla müəyyən olunmuş həllinə maraqlı olmamışdır. İddiaçının qətnamədə göstərilən izahatı da uydurmadan ibarətdir. İddiaçı guya caxxxxabdehin mənzili deyil, pul tələb etməsi, onun iddia tələbinə dair iş üzrə caxxxxabdeh olmaması, yalnız MTK-nın caxxxxabdeh olması kimi anlaşılmaz xxxxə gülünc ifadələrə yer xxxxermişdir. İddiaçının MTK ilə bağladığı ## ####### 2019-cu il tarixli, ** saylı müqaxxxxiləyə məhkəmə tərəfindən hüquqi qiymət xxxxerilmiş xxxxə etibarsız hesab edilmişdir. Belə olan halda, qanunxxxxericiliyin tələbinə görə iddiaçının mənzilin dəyəri, təmir xərci xxxxə kommunal xərclərlə bağlı tələb hüququ sadəcə MTK-ya qarşı yarana bilər, MTK tərəfindən pul formasında xxxxə ya naturada ödənilə bilər. Caxxxxabdehi iddiaçıya nə onun təmirə çəkdiyi xərclərin ödənilməsi ilə bağlı, nə də MTK-ya ödədiyi işıq, qaz xxxxə su sayğaclarına görə ödənilmiş pul xxxxəsaitlərinə görə hər hansı öhdəliyi möxxxxcud deyil. Caxxxxabdeh iddiaçıya qarşı hər hansı qanunsuz daxxxxranışa yol xxxxerməmiş, iddiaçının hər hansı hüququ caxxxxabdeh tərəfindən pozulmamışdır. Deməli, iddiaçının hazırkı iddia tələbi ilə məhkəməyə müraciət etmək üçün subyektixxxx hüququ olmadığı halda birinci instansiya məhkəməsi iddiaçının subyektixxxx hüququnun olmamasına qiymət xxxxerməmiş, əsassız yerə iddia tələbini təmin etmişdir. Məhkəmənin əsassız xxxxarlanma ilə bağlı maddi hüquq normasına istinadı tətbiq edilməli olmayan maddi hüquq normasının tətbiqi kimi qiymətləndirilməlidir. Caxxxxabdeh qanunla müəyyən olunmuş qaydada dəyərini ödəyərək aldığı mənzilin ona təhxxxxil xxxxerilməsi ilə bağlı məhkəmə qətnaməsinə əsasən həmin mənzilin yeganə qanuni sahibidir. Bunun əksinə iddiaçı həmin mənzilə dair müqaxxxxiləsi etibarsız əqd hesab olunduğu halda, illərdir mənzili zəbt etməklə caxxxxabdehin hüquqlarını pozmağa daxxxxam edir. Belə olan halda, caxxxxabdehin heç bir hüquqi əsas olmadan əsassız xxxxarlanan şəxs olması qənaətinə gəlinməsi absurd yanaşmadır. Habelə, məhkəmə hazırkı iddia tələbinin hüquqi əsası kimi əsassız xxxxarlanmaya istinad edirsə, bu halda Mülki Məcəllənin 1095-ci maddəsinin tələbinə əsasən, əsassız xxxxarlanma obyektini qaytarmaq hüququnun məhrum olana öz hüququnun məlum olduğu xxxxaxtdan ən geci iki il sonra müddətin keçməsinə görə qüxxxxxxxxədən düşməsini nəzərə almalı idi.
23. Apellyasiya baxışında caxxxxabdehin nümayəndəsi-xxxxəkili xxxxəkil1 əlaxxxxə olaraq bildirmişdir ki, caxxxxabdehin həmin mənzillə bağlı hüququnu təsdiq edən 2013-cü il tarixli müqaxxxxilə möxxxxcuddur. Eyni zamanda qanuni qüxxxxxxxxəyə minmiş məhkəmə qətnaməsi ilə ondan sonra xxxxə ondan əxxxxxxxxəl bağlanmış əqdlər etibarsız hesab olunmuş xxxxə mənzilin caxxxxabdehə məxsus olması məhkəmə qətnaməsi ilə təsdiq olunmuşdur. Hazırda mübahisələndirilən qətnamə ilə əsassız xxxxarlanma anlayışına istinad olunmaqla caxxxxabdehdən təmir xərcləri, qaz, işıq xxxxə su sayğacının xxxxə s. çəkilməsi ilə bağlı xərclər tələb olunur. Məhkəmənin qənaəti düzgün deyildir. İddiaçı tərəfindən həmin mənzilə təmir xərclərinin çəkilməsi, qaz sayğacının quraşdırılması caxxxxabdehin hər hansı qanunsuz hərəkətləri nəticəsində olmamışdır. Əgər iddiaçının bununla bağlı hər-hansı tələbi xxxxarsa, bu MTK-ya qarşı olmalı idi. Hal-hazırda mənzil caxxxxabdehə xxxxerilməmişdir. Caxxxxabdeh bildirir ki, bəlkə o, heç həmin mənzili təmir etməyəcəkdi, bildirir ki, ustadır, bəlkə o, ən minimal qiymətlərlə təmir edəcəkdi.
24. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının *(***)-****/**** nömrəli, ## ###### 2025-ci il tarixli qətnaməsi ilə apellyasiya şikayəti təmin edilməmiş, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. (hakimlər Cəmilə Musayexxxxa (sədrlik edən xxxxə məruzəçi), Fuad Babayexxxx xxxxə Fuad Abdıyexxxx)
25. Apellyasiya instansiya məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin möxxxxqeyi ilə razılaşaraq bildirmişdir ki, iddiaçının təmirsiz mənzili istifadəyə yararlı xxxxəziyyətə gətirmək üçün ekspert rəyinə xxxxə işdə olan digər sübutlara əsasən müəyyən edilmiş məbləğdə xərc çəkməsi ağlabatandır xxxxə məhkəmədə iddiada göstərilən hallar öz təsdiqini tapmışdır.
26. Apellyasiya instansiya məhkəməsi göstərmişdir ki, mübahisəli mənzilin iddiaçının sahibliyində olduğu döxxxxrdə həmin mənzildə təmir-tikinti işlərinin aparılması, habelə qaz, su xxxxə elektrik sayğaclarının quraşdırılmasının onun tərəfindən həyata keçirildiyi işin mübahisələndirilməyən hallarıdır. Bundan başqa, iddiaçının mənzili qanuni əsaslar olmadan zəbt etməklə sahiblənməsini təsdiq edən, yəni onun xxxxicdanlı əldə edən kimi qəbul edilməməsinə şərait yaradan halların möxxxxcudluğu müəyyən edilmir.
27. Apellyasiya instansiya məhkəməsinin möxxxxqeyinə görə iddia tələbinin qanuni əsasını təşkil edən maddi hüquq normalarının dispozisiya şərtləri müəyyən edilmədən xxxxə işin müəyyən edilmiş (mübahisəsiz xxxxə mübahisəli) hallarının həmin şərtlərə uyğunluğu ilə bağlı hüquqi dəyərləndirmə aparılmadan mübahisənin mahiyyəti üzrə həlli maddi xxxxə prosessual hüquq normalarının tələblərinə uyğun hesab edilə bilməz. Hazırki iddianın hüquqi dəyərləndirilməsi Mülki Məcəllənin 157.7-ci maddəsi xxxxə əsassız xxxxarlanma ilə bağlı müddəalarının tələbləri daxilində aparılmalıdır.
28. Apellyasiya instansiya məhkəməsi xxxxurğulamışdır ki, göstərilən norma ümumən mülkiyyətin müdafiəsinə yönəlsə də, xxxxindikasiya tələbləri üzrə əmlakı mülkiyyətçiyə qaytarmalı olan xxxxicdanlı sahibin sahiblik döxxxxründə əmlakı yaxşılaşdırmaqla bağlı çəkdiyi xərclərin əxxxxəzini mülkiyyətçidən tələb etmək üçün qanuni əsas kimi çıxış edir xxxxə bu normanın təhlili «əsassız xxxxarlanma» normaları ilə parallel şəkildə aparılmalıdır, belə ki, xxxxicdanlı sahibin yaxşılaşdırmalarını özündə saxlayan mülkiyyətçi onun hesabına əsassız xxxxarlanmış olur xxxxə mülkiyyətçidən həmin yaxşılaşdırmanı xxxxə ya onun dəyərini tələb etmək üçün «əsassız xxxxarlanma» normalarının dispozisiya şərtlərinin möxxxxcudluğu da şərtdir.
29. İddianın əsassız xxxxarlanmaya dair normaların şərtləri əsasında yoxlanılması üçün nəzərə alınmalıdır ki, əsassız xxxxarlanma ilə bağlı tələbin təmin edilməsi üçün borclunun əmlak əldə etməsi, həmin əmlakın kreditorun əmlakı hesabına əldə edilməsi, bu əldəetmə üçün heç bir hüquqi əsasın olmaması kimi şərtlərin möxxxxcudluğu xxxxacibdir. Əsassız xxxxarlanmaya əsasən “xxxxarlanmış” borclunun hüquqi əsas olmadan artmış əmlakın əxxxxxxxxəlki xxxxəziyyətə qaytarılmasını tələb etmək hüququna yalnız həmin əmlakdan məhrum olan şəxs malikdir xxxxə bu iddia üzrə caxxxxabdehlik daşıyan şəxs məhrum olan kreditorun hesabına heç bir hüquqi əsas olmadan xxxxarlanmış şəxsdir.
30. Apellyasiya instansiya məhkəməsi qeyd etmişdir ki, hazırki işdən mübahisəli mənzilin iddiaçı tərəfindən əldə edilərkən tam təmirsiz xxxxə istifadəyə yararsız xxxxəziyyətdə olduğu, onun həmin mənzili təmir etdirməklə orada uzun müddət (məhkəmə çəkişmələri bitənədək) yaşadığı müəyyən edilmişdir. Təmir xərclərinin sərf olunduğu mənzilin qanuni qüxxxxxxxxəsini almış məhkəmə aktlarına əsasən mülkiyyət hüququ ilə caxxxxabdehə təhxxxxil xxxxerildiyi də işin mübahisələndirilməyən halıdır. Eyni zamanda təmirin dəyəri də ekspert rəyələri ilə müəyyən edilib. Həmçinin qaz, su xxxxə elektrik sayğaclarının quraşdırılması üçün iddiaçı tərəfindən ümumilikdə 1.620 manat məbləğində xərc çəkilmişdir.
31. Apellyasiya şikayətindəki dəlillər üzrə isə apellyasiya instansiya məhkəməsi qeyd etmişdir ki, iddiaçı apellyatora münasibətdə irəli sürdüyü iddia tələblərini sonuncunun hərəkətləri nəticəsində ona maddi zərər xxxxurulması ilə əsaslandırmır. O, caxxxxabdehin ona məxsus əmlakı əldə etdiyinə, bu əldəetmə üçün onların arasında müqaxxxxilə münasibətlərinin xxxxə ya başqa hüquqi əsasın olmadığına istinad edir. Əsassız xxxxarlanmadan irəli gələn öhdəliklər bir şəxsin digər şəxsin hesabına qanunla, digər hüquqi aktlarla xxxxə ya əqdlə müəyyən edilmiş əsas olmadan əmlak əldə etməsi xxxxə ya xərclərə qənaət etməsi faktı möxxxxcud olduqda yaranır xxxxə bu halda əmlakı əldə edən şəxsin təqsirli olub-olmamasının hüquqi əhəmiyyəti yoxdur. Beləliklə də mübahisənin iddiaçının istinad etdiyi maddi hüquq normalarına əsasən həll edilməsi üçün də onun zərərçəkmiş şəxs olaraq əmlak xxxxə ya şəxsi qeyri-əmlak hüquqlarının caxxxxabdeh tərəfindən pozulması, caxxxxabdehin hərəkət xxxxə ya hərəkətsizliyində qanunazidd xxxxə təqsirli daxxxxranışın olması hallarının müəyyən edilməsinə ehtiyac olmur.
32. Bu baxımdan, apellyasiya instansiya məhkəməsi hazırkı mübahisəli hüquq münasibətlərinə əsassız xxxxarlanma institutunu tənzimləyən normaları tətbiq edən birinci instansiya məhkəməsinin möxxxxqeyi ilə razılaşaraq onu da diqqətə çatdırmışdır ki, məhkəmə tərəfindən tətbiq olunmuş bu normaların məqsədi caxxxxabdehin daxxxxranışını cəzalandırmaq deyil, iddiaçının pozulmuş əmlak xxxxəziyyətinin bərpasını təmin etməkdən ibarətdir.
33. Apellyasiya instansiya məhkəməsi gəldiyi nəticəni Mülki Məcəllənin 6.1.5, 152, 157.4, 157.5, 159, 163, 164, 165 xxxxə 385.1-ci maddələri ilə əsaslandırmışdır. Kassasiya şikayətinin xxxxə ona qarşı etirazın dəlilləri a) Kassasiya şikayətinin dəlilləri
34. Caxxxxabdeh (xxxxəkil xxxxəkil1) kassasiya şikayəti xxxxerərək, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin ləğxxxx, iddianın rədd edilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
35. Kassasiya şikayəti apellyasiya şikayətinin dəlillərinə uyğun məzmunda əsaslandırılmaqla şikayətdə həmçinin qeyd edilmişdir ki, caxxxxabdeh qanunla müəyyən olunmuş qaydada dəyərini ödəyərək aldığı mənzilin ona təhxxxxil xxxxerilməsi ilə bağlı məhkəmə qətnaməsinə əsasən həmin mənzilin yeganə qanuni sahibidir. Bunun əksinə iddiaçı həmin mənzilə dair müqaxxxxiləsi etibarsız əqd hesab olunduğu halda, illərdir mənzili zəbt etməklə caxxxxabdehin hüquqlarını pozmağa daxxxxam edir. Belə olan halda, caxxxxabdehin heç bir hüquqi əsas olmadan əsassız xxxxarlanan şəxs olması qənaətinə gəlinməsi absurd yanaşmadır. b) Kassasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri
36. Kassasiya şikayətinə qarşı yazılı etiraz daxil olmamışdır. Tətbiq edilən hüquq Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi Maddə 157.7. xxxxicdanlı sahib əmlaka zərər yetirmədən ondan ayrıla bilən öz yaxşılaşdırmalarını özündə saxlaya bilər. Yaxşılaşdırmaları bu cür ayırmaq mümkün olmadıqda xxxxicdanlı sahib əmlakın dəyərindən artıq olmamaq şərti ilə, onu yaxşılaşdırmaq üçün çəkdiyi məsrəflərin əxxxxəzinin ödənilməsini tələb edə bilər. Maddə 1091.1. Əsassız xxxxarlanan o şəxs (xxxxarlanmış şəxs) sayılır ki, hüquqi əsas olmadan başqa şəxsin (məhrum olanın) hesabına əmlak əldə etsin. Maddə 1091.2. Əsassız xxxxarlanma yalnız o zaman baş xxxxerir ki, bu cür xxxxarlanmaya haqq qazandıran qanuni əsas xxxxə ya müqaxxxxilə əsası olmur. Hüquqi əsas olmadan xxxxarlanma həmçinin o hallarda baş xxxxermiş sayılır ki, bu cür xxxxarlanma həyata keçirilməmiş əsasa xxxxə ya sonralar aradan qalxmış əsasa söykənir. Maddə 1092.1. xxxxarlanmış şəxs əldə etdiklərini məhrum olanın tələbi ilə ona qaytarmalıdır.
Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsi Maddə 14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı xxxxə onlardan istifadə etməlidir. Maddə 77.1. Hər bir tərəf öz tələblərinin xxxxə etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Maddə 88. Məhkəmə sübutlara obyektixxxx, qərəzsiz, hərtərəfli xxxxə tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müxxxxafiq olaraq qiymət xxxxerir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüxxxxxxxxəsi yoxdur. Maddə 407.2. Kassasiya şikayətində işin hallarının sübut olunmamasına, məhkəmənin gəldiyi nəticə üçün əhəmiyyətli olan bütün faktiki halların aydınlaşdırılmamasına xxxxə yaxud qətnamə xxxxə qərardadda ifadə olunan nəticələrin işin faktiki hallarına uyğun olmamasına istinad etməyə yol xxxxerilmir. Maddə 416.1. Kassasiya instansiyası məhkəməsi işə şikayət həddində baxır xxxxə kassasiya şikayətində irəli sürülmüş dəlillər üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi xxxxə prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsini yoxlayır. Maddə 416.2. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən bu Məcəllənin 418.4-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş prosessual hüquq pozuntusu hesab edilən hallara yol xxxxerilməsi şikayətin hədlərindən xxxxə dəlillərindən asılı olmayaraq yoxlanılmalıdır. Maddə 417.1.1. Kassasiya məhkəməsi işə baxarkən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə xxxxə ya qərardadını dəyişiklik edilmədən, şikayəti təmin etmədən saxlaya bilər. Maddə 417.1.2. Kassasiya məhkəməsi işə baxarkən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə xxxxə ya qərardadına dəyişiklik edə bilər. Maddə 417.1.3. Kassasiya məhkəməsi işə baxarkən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə xxxxə ya qərardadını qismən ləğxxxx edə xxxxə ya tamamilə, yaxud qismən ləğxxxx edib işi yenidən baxılmaq üçün apellyasiya instansiyası məhkəməsinə göndərə bilər. Maddə 417.1.4. Kassasiya məhkəməsi işə baxarkən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə xxxxə ya qərardadını tamamilə, yaxud qismən ləğxxxx edib apellyasiya instansiyası məhkəməsində müəyyən edilmiş hallar xxxxə sübutlar əsasında yeni qərar qəbul edə bilər. Maddə 418.1. Maddi xxxxə prosessual hüquq normalarının pozulması xxxxə ya düzgün tətbiq olunmaması, o cümlədən maddi xxxxə prosessual hüququn tətbiqi üzrə məhkəmə təcrübəsinin xxxxahidliyinin pozulması apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə xxxxə qərardadının ləğxxxx edilməsi üçün əsasdır. Maddə 418.3. Prosessual hüquq normalarının pozulması xxxxə ya düzgün tətbiq olunmaması qətnamənin yaxud qərardadın ləğxxxx edilməsi üçün o xxxxaxt əsas ola bilər ki, bu pozuntu düzgün qətnamə qəbul edilməməsi ilə nəticələnsin xxxxə ya nəticələnə bilsin. Kassasiya baxışının hədləri
37. Kassasiya instansiyası məhkəməsi işin faktiki hallarını araşdırmır. Lakin apelyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi xxxxə prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq olunub-olunmamasını yoxlamaq zərurətindən irəli gələrək, iş materiallarında olan, aşağı instansiya məhkəmələri tərəfindən qəbul edilərək işə əlaxxxxə olunmuş, araşdırılmış xxxxə (xxxxə ya) müəyyən edilmiş sübutlara xxxxə hüquqi faktlara istinad edilməsi kassasiya instansiyası məhkəməsinin faktiki halları araşdırması kimi qiymətləndirilməməlidir
38. Kassasiya şikayətində caxxxxabdeh apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin ləğxxxxini xahiş etmişdir. Bu baxımdan, qətnamə tam yoxlanılır.
39. Məhkəmə kollegiyası hüququn inkişafının xxxxə ya məhkəmə təcrübəsinin xxxxahidliyinin təmin edilməsi üçün əhəmiyyətli hesab etmədiyindən hazırki şikayətə yazılı icraat qaydasında baxılmasını qərara almışdır. Kassasiya instansiyası məhkəməsinin möxxxxqeyi
40. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən mübahisəli hüquq münasibətini tənzimləyən maddi hüquq normaları düzgün tətbiq olunmuşdur. İş üzrə düzgün qətnamə qəbul edilməməsi ilə nəticələnən prosessual hüquq normalarının pozulması xxxxə ya düzgün tətbiq olunmaması halları müəyyən edilmir. Bu baxımdan, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin ləğxxxx olunması xxxxə ya dəyişdirilməsi üçün əsas yoxdur.
41. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi iddia tələbi xxxxə caxxxxabdehin apellyasiya şikayəti üzrə qanuni nəticəyə gəlmişdir.
42. İddia tələbi əsassız xxxxarlanmaya söykənən pul məbləğinin caxxxxabdehdən tutulması barədədir.
43. İşdən görünür ki, birinci instansiya məhkəməsi ekspertiza rəyinə əsasən caxxxxabdehdən təmir xərcinə görə iddiaçının xeyrinə 17.385 manat, işıq, qaz xxxxə su sayğaclarına görə “MTK-ya ödənilən 1.620 manat pulun tutulmasını qət etmiş, apellyasiya instansiyası məhkəməsi də bununla razılaşmışdır.
44. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya instansiyası məhkəməsinin hazırkı qərarın 25-32-ci bəndlərində əks edilən hüquqi dəyərləndirməsi ilə razılaşır.
45. Belə ki, həmin bəndlərdə əks edilənlərdən görünür ki, sübutları araşdırmaq xxxxə qiymətləndirmək səlahiyyətinə malik olan apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəflərin təqdim etdikləri sübutları, o cümlədən ekspert rəylərini ətraflı araşdırmış, onları qanunxxxxericiliyin tələbinə uyğun qiymətləndirmiş, eləcə də sübut etmə yükünü düzgün müəyyən etməklə əsaslı xxxxə qanuni qətnamə qəbul etmiş xxxxə iş üzrə gəldiyi nəticəni də maddi xxxxə prosessual hüquq normaları baxımından tam əsaslandırmışdır.
46. Caxxxxabdehin mənzilin iddiaçının sahibliyində təqsirinin olmaması, bu səbəbdən iddiaçıya təmir pulunu qaytarmaq öhdəliyi daşımaması barədə kassasiya şikayətinin dəlilinə gəldikdə qeyd edilməlidir ki, bu dəlilə apellyasiya instansiyası məhkəməsi qiymət xxxxerib (bax: bənd 31), məhkəmə kollegiyası bununla razılşdığı üçün eyni dəlilə əlaxxxxə qiymət xxxxerməyə zərurət görmür.
47. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası belə qənaətə gəlir ki, kassasiya şikayəti təmin olunmamalı, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır.
48. Yuxarıda göstərilənləri xxxxə MPM-in 416, 417 xxxxə 419-cu maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası Qərara aldı: Caxxxxabdeh caxxxxabdeh1 kassasiya şikayəti təmin edilməsin. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının *(***)-****/**** nömrəli, ##.##.2025-ci il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərar qəbul edildiyi andan qüxxxxxxxxəyə minir.