Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2(102)-1353/2023 03.05.2023 ALİ MƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki kollegiyasının X Cavabdeh qarşı iş üzrə QƏRARİ Açar sözlər:tutmanın ipoteka predmetinə yenəldilməsi və ipoteka müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki kollegiyasının hakimləri Əhmədov Əhməd Abbas oğlu (məruzəçi), Şəfiyev İspəndiyar Əsəd oğlu və X8 ibarət tərkibdə, Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının 09 iyun 2022-ci il tarixli, 2(103)3731/2022 saylı qətnaməsindən müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs X tərəfindən verilmiş kassasiya şikayəti üzrə işə 03 may 2023-cü il tarixdə Ali Məhkəmənin binasında yazılı icraat qaydasında baxaraq, aşağıdakıları müəyyən etdi: İ şin halları X Cavabdeh qarşı “tutmanın ipoteka predmetinə məhkəmə qaydasında yönəldilməsi” tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Cavabdeh Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati-İqtisadi Məhkəməsinin 17 dekabr 2014-cü il tarixli qətnaməsinə əsasən cavabdeh X2 tutulmalı olan 65.000 manat əsas borc və həmin məbləğə hesablanmış 22.949 manat faiz borcunun, ümumilikdə 87.949 manat məbləğində kredit borcunun, bu borcun qətnamə çıxdığı günədək əsas borca illik 7%-lə hesablanacaq faizlərin və 30 manat dövlət rüsumunun, həmçinin cari iddia üçün ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumunun, 01 manat bank xidmət haqqının və ipoteka predmetinə tutma yönəldilməsi üçün ödənilmiş 20 manat dövlət rüsumunun Cavabdeh (əvvəllər X3) mülkiyyətində olan ipoteka predmeti kimi təqdim edilmiş Şərur rayon u, Zeyvə kəndində yerləşən ümumi sahəsi 1024.84 kadrat metr olan qeyri-yaşayış sahəsinə və Şərur rayonu, Zeyvə kəndində 0,1013 hektar torpaq sahəsində yerləşən 2 mərtəbəli 8 otaqlı fərdi yaşayış evinə yönəldilməsi, ipoteka predmetlərinə ilkin satış qiyməti təyin edilməklə onların açıq hərracdan satılması, ipoteka predmeti satıldıqdan sonra əmlakların 1 ay ərzində boşaldılması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs X cavabdeh İddiaçı-nin ləğvedicisi Əmanətlərin Sığortalanması Fonduna qarşı “ipoteka müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi” tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, İddiaçı ilə X6 arasında bağlanmış 18 iyun 2009-cu il tarixli, 169 nömrəli ipoteka müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsi ni xahiş etmişdir. “Bank of Azerbaijan" ASC ilə X6 arasında bağlanmış 5Q6/F-12 saylı, 18 iyun 2009-cu il tarixli təminatlı kredit müqaviləsinin təminatı kimi X5 məxsus Şərur rayonu, Zeyvə kəndində yerləşən ümumi sahəsi 1.024,84 kvadrat metr olan qeyri-yaşayış sahəsi (tövlə), həmçinin, Şərur rayonu, Zeyvə kəndində 0,1013 hektar torpaq sahəsində yerləşən 2 mərtəbəli 8 otaqlı fərdi yaşayış evi ipoteka predmeti kimi Banka təqdim edilmiş və bu barədə 18 iyun 2009-cu il və 12 oktyabr 2009-cu il tarixli ipoteka müqavilələri bağlanmışdır. Naxçıvan MR İnzibati-İqtisad Məhkəməsinin xx.xx.2014-cü il tarixli qətnaməsi ilə İddiaçı-nin 12 saylı Naxçıvan Filialının iddiasının təmin edilməsi, X2 65.000 manat əsas borc və həmin məbləğə hesablanan 22.949 manat faiz borcu, ümumilikdə 87949 manat kredit borcu nun, bu borcun qətnamə çıxdığı günədək əsas borca illik 7 faizlə hesablanacaq faizlərin və 30 manat dövlət rüsumunun alınaraq İddiaçı-nin 12 saylı Naxçıvan filialının hesabına ödənilməsi, kredit borcu ödənilmədiyi təqdirdə kredit borcunun ipoteka qoyulmuş mülkiyyət hüququ ilə X5 məxsus olan Şərur rayonu, Zeyvə kəndində yerləşlən ümumi sahəsi 1024,84 kvadrat metr olan qeyri-yaşayış binasına (tövləyə), həmçinin ipoteka qoyulmuş, mülkiyyət hüququ ilə X5 məxsus olan Şərur rayonu, Zeyvə kəndində 0,1013 hektar torpaq sahəsində yerləşən 2 mərtəbəli, 8 otaqlı fərdi yaşayış evinə yönəldilməsi və həmin girovların açıq hərracda satılaraq kredit borcuna ödənilməsi qət edilmişdir. Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati-İqtisadi Kollegiyasının qanuni qüvvədə olan 25 iyul 2016-cı il tar ixli qərardadı ilə X3 apelyasiya şikayəti qismən təmin edilərək, Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati-İqtisadi Məhkəməsinin 17 dekabr 2014-cü il tarixli qətnaməsinin iddiaçının iddiasının təmin edilməklə, kredit borcu ödənilmədiyi təqdirdə, kredit borcunun ipoteka predmetlərinə yönəldilməsi və həmin girovların açıq hərracda satılaraq kredit borcunun ödənilməsinə dair hissəsi ləğv edilmiş, iddia həmin hissədə baxılmamış saxlanılmışdır. X6 xx.xx.2017-ci il tarixdə vəfat etmişdir və hazırki iş üzrə Cavabdeh digər vərəsələri X10, X14, X mirasın qəbulundan X3 xeyrinə notarial qaydada təsdiq edilmiş ərizə ilə imtina etdiklərindən sonuncu, Cavabdeh vərəsəsi olmaqla, bütün mirası qəbul etmiş ona 12 iyun 2017-ci il tarixli qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə verilmişdir. Bank tərəfind ən X3 vərəsəsi Cavabdeh ipoteka predmetlərinə tutmanın yönəldilməsi ilə bağlı bildirişlər ünvanlanmış, həmin bildirişlər Naxçıvan Muxtar Respublikasının Daşınmaz Əmlak və Torpaq məsələləri üzrə Dövlət Komitəsi tərəfindən qeydiyyata alınmışdır. Daha sonra bank müvafiq iddia tələbi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin 04 may 2018-ci il tarixli sorğusuna cavab olaraq, Şərur rayon İcra Hakimiyyətinin 08 may 2018-ci il tarixli məktubundan görünür ki, X5 məxsus Şərur rayonu, Zeyvə kəndində yerləşən 1024/84 kvadrat metr olan qeyri-yaşayış sahəsi (tövlə) sökülməmişdir. Lakin, X5 məxsus Şərur rayonu, Zeyvə kəndində 0,1013 hektar torpaq sahəsində yerləşən 2 mərtəbəli, 8 otaqlı fərdi yaşayış evi sökülmüşdür. Əlavə olaraq bildirilmişdir ki, Şərur rayon İcra Hakimiyyətinin B aşçısı və müavinləri yeni təyin oldunduğundan X4 məxsus fərdi yaşayış evinin hansı qərar və ya əsasla sökülməsi məlum deyil. Məhkəmə-qiymətləndirmə ekspertizasının 10 aprel 2019-cu il tarixli rəyi ilə Naxçıvan MR, Şərur rayonu, Zeyvə kəndində X5 məxsus 2 mərtəbəli, mansardlı, 8 otaqlı, Sikatodadavamlı kərpiclə üzlənmiş, həyətyanı sahə hasara alınmış, ümumi sahəsi 278,76 kvadrat metr olan fərdi yaşayış evinin və 0,1013 hektar torpaq sahəsinin mart 2019-cu il tarixinə ilkin bazar qiymətinin (fərdi yaşayış evinin qiyməti 88400,0 manat+torpaq sahəsinin qiyməti 25000,0 manat olmaqla) ümumilikdə 113400,0 manat civarında olduğu, Şərur rayonu, Zeyvə kəndinin kənarında yerləşən X5 məxsus, ümumi sahəsi 1024,84 kvadrat metr olan qeyri-yaşayış binasının (tövlələrin) və torpaq sahəsinin (istehsalat sah əsi hasara alınmış) ilkin bazar qiymətinin mart 2019-cu il tarixinə (qeyri-yaşayış sahəsi, hasar və abadlıq işləri-108600,0 manat torpaq sahəsinin qiyməti 10200,0 manat olmaqla) ümumilikdə 118800 manat civarında olduğu müəyyən edilmişdir. Əlavə məhkəmə-qiymətləndirmə ekspertizasının 24 sentyabr 2019-cu il tarixli rəyi ilə X5 məxsus Şərur rayonu, Zeyvə kəndində xüsusi mülkiyyətdə olan 0.1013 ha torpaq sahəsində yerləşən, ümumi sahəsi 278.76 kv.m olan fərdi yaşayış evinə şirkətin mütəxəsisləri tərəfindən baxış keçirilmiş, 0,1013 ha torpaq sahəsində heç bir tikili olmadığı müəyyən olunmuşdur. Lakin, Qərarın icrası ilə əlaqədar ədalət mühakiməsinə köməklik göstərmək məqsədi ilə 0,1013 ha torpaq sahəsində yerləşən 278,76 kv.metr fərdi yaşayış evinin faktiki olaraq mövcud olmadığı nəzərə alınara q, xərclər smetası əsasında qiyməti müəyyən edilmişdir. Şərur rayonu, Zeyvə kəndində X5 məxsus 0,1013 ha torpaq sahəsində tikilmiş 2 mərtəbəli, 8 otaqlı, çöldən boya ilə üzlənmiş, ümumi sahəsi 278,76 kv.metr olan fərdi yaşayış evinin avqust 2019-cu il tarixinə qiyməti 101040,0 manat, torpaq sahəsinin qiyməti 25000 manat olmaqla, ümumilikdə 126040,0 manat civarında olduğu müəyyən edilmişdir. İddiaçı bildirir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati-İqtisadi Məhkəməsinin 17 dekabr 2014-cü il tarixli qətnaməsi ilə İddiaçı-nin cavabdeh X5 qarşı iddiasının təmin edilməsi, X2 65.000 manat əsas borc və həmin məbləğə hesablanan 22.949 manat faiz borcu, ümumilikdə 87.949 manat məbləğində kredit borcunun, bu borcun qətnamə çıxdığı günədək əsas borca illik 7% hesablanacaq faizlər və 30 manat dövlə t rüsumunun alınaraq İddiaçı-nə ödənilməsi qət edilmişdir. Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati-lqtisadi Kollegiyasının 25 iyul 2016-cı il tarixli qərardadı ilə iddiaçının, iddianın cavabdehə məxsus ipoteka predmetnə yönəldilməsi və həmin girovların açıq hərracdan satılaraq kredit borcunun ödənilməsinə dair hissəsi ləğv edilmiş, iddia həmin hissədə baxılmamış saxlanılmışdır. Belə ki, İddiaçı-ti ilə cavabdeh X6 arasında bağlanmış 18 iyun 2009-cu il tarixli təminatlı kredit müqaviləsinə əsasən 60 ay müddətinə, illik 7% olmaqla 40.000 manat məbləğində, 760F-12 nömrəli, xx.xx.2009-cu il tarixli kredit müqaviləsinə əsasən 24 ay müddətinə, ilik 7% olmaqla kredit verilmişdir. Bu kredit müqaviləsinin təminatı kimi X5 məxsus Şərur rayonu, Zeyvə kəndində yerləşər ümumi sahəsi 1.024,84 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsi (tövlə), həmçinin Şərur rayonu, Zeyvə kəndində 0,1013 ha torpaq sahəsində yerləşən 2 mərtəbəli 8 otaqlı fərdi yaşayış evi ipoteka predmeti kimi Banka təqdim edilmiş və bu barədə 18 iyun 2009-cu il tarixli, 169 nömrəli və 12 oktyabr 2009-cu il tarixli, 217 nömrəli ipoteka müqavilələri bağlanmışdır. Cavabdeh yuxarıda qeyd edilən kredit müqaviləsi üzrə üzərinə düşən vəzifələri lazımınca yerinə yetirmədiyi üçün bank tərəfindən məhkəməyə müraciət edilmişdir. İş üzrə Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati-İqtisadi Məhkəməsinin 17 dekabr 2014-cü il tarixli qətnaməsi ilə İddiaçı-nin iddiasının təmin edilməsi, X2 65.000 manat əsas borc və həmin məbləğə hesablanan 22.949 manat faiz borcunun, ümumilikdə 87.949 manat məbləğində kredit borcunun, bu borcun qətnamə çı xdığı günədək əsas borca illik 7% hesablanacaq faizlər və 30 manat dövlət rüsumunun alınaraq İddiaçı-nə ödənilməsi, kredit borcu ödənilmədiyi təqdirdə, kredit borcunun ipoteka qoyulmuş mülkiyyət hüququ cavabdehə məxsus olan yuxarıda qeyd etdiyimiz ipoteka predmetlərinə yönəldilməsi və həmin girovların açıq hərracda satılaraq kredit borcunun ödənilməsi qət edilmiş, cavabdehin Banka qarşı vurulmuş ziyanın əvəzi kimi 235.000 manat pulun tutulmasına dair qarşılıqlı iddia tələbi rədd edilmişdir. Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsi İnzibati-İqtisıadi kollegiyasının 20 aprel 2015-ci il tarixli qətnaməsi ilə cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməmiş, iş üzrə Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati-İqtisadi məhkəməsinin 17 dekabr 2014-cü il tarixli qətnaməsi dəyişdirilm ədən saxlanılmışdır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi İnzibati-İqtisadi kollegiyasının 03 dekabr 2015-ci il tarixli qərarı ilə cavabdeh tərəfindən verilmiş kassasiya şikayətinin qismən təmin edilməsi, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsi İnzibati-İqtisadi kollegiyasının 20 aprel 2015-ci il tarixli qətnaməsinin ləğv edilərək, işin yenidən baxılması üçün həmin məhkəməyə göndərilməsi qərara alınmışdır. Daha sonra Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi İnzibati-İqtisadi kollegiyası tərəfindən qərarda yol verilmiş yanlışlığın düzəldilməsinə dair 03 dekabr 2015-ci il tarixli qərardad çıxarılmış və həmin qərardadda göstərilmişdir ki, Ali Məhkəmə yalnız ipoteka predmetlərinə tutmanın yönəldilməsi hissəsində apellyasiya instansiyası məhkəməsinin 20 aprel 2015-ci il tarixli qətnaməsinə mən fi hüquqi qiymət verərək onun ləğv edilməsi və işə yalnız həmin hissədə yenidən baxılması haqqında məcburi xarakter daşıyan göstəriş vermişdir. Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsi İnzibati-İqtisadi kollegiyasının 25 iyul 2016-cı il tarixli qərardadı ilə X3 apellyasiya şikayəti qismən təmin edilərək, Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati-İqtisadi məhkəməsinin 17 dekabr 2014-cü il tarixli qətnaməsinin iddiaçının iddiasının təmin edilməklə, kredit borcu ödənilmədiyi təqdirdə, kredit borcunun ipoteka predmetlərinə yönəldilməsi və həmin girovların açıq hərracda satılaraq kredit borcunun ödənilməsinə dair hissəsi ləğv edilmiş, iddia həmin hissədə baxılmamış saxlanılmışdır. Cavabdeh tərəfindən kassasiya şikayəti verilmiş və Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi İnzibati-İqtisadi kollegiyas ının 26 oktyabr 2016- il tarixli qərarı ilə kassasiya şikayəti təmin edilməmişdir. Həmçinin, həmin qərarda qeyd olunur ki, “iddiaçı kredik borcunun qaytarılması ilə yanaşı ipoteka predmetinə tutmanın yönəldilməsinə dair tələblə çıxış etməsinə baxmayaraq məhkəməyə müraciət edənədək poteka predmetinə tutmanın yönəldilməsinə dair qanunla müəyyən edilmiş prosedurlara əməl etməmişdir və həmin qaydaya əməl etmək imkanı itirilməmişdir. Ona görə də, qanunvericiliyin sadalanan müddəalarına əsasən iddia tələbinin ipoteka predmetinə tutmanın yönəldilməsinə dair hissələri üzrə ərizə baxılmamış saxlanılmalı, iddiaçıya həmin qaydalara əməl etməklə poteka predmetinə tutmanın yönəldilməsi prosedurunu başlatmaqla təkrar məhkəməyə müraciət etmək hüququna malik olduğu izah olunmalıdır. “Məhkəmə qətnaməsinə əsasən müəyyən edilmiş borc məbləğinin ödənilməsi ilə bağlı X5 Bank tərəfindən yazılı şəkildə bildirişlər göndərilsə də, borcun ödənilməsi istiqamətində müsbət irəliləyiş olmamışdır. Həmçinin, İpoteka haqqında Azərbaycan Respublikası Qanunun 36-cı maddəsinə uyğun olaraq Bank tərəfindən ipoteka predmetinin sahibinə ipoteka predmetinə yönəldilməsi ilə bağlı bildiriş göndərilmiş, 14 aprel 2017-ci il tarixdə qanuna müvafiq surətdə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Daşınmaz Əmlak və Torpaq məsələləri üzrə Dövlət Komitəsi tərəfindən ipoteka predmetinə tutma qeydiyyata alınmışdır. İddiaçı-ti “1586 nömrəli, 26 may 2017-ci il tarixli ipoteka predmetinə məhkəmə qaydasında tutmanın yönəldilməsinə dair” iddia ərizəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati-İqtisadi məhkəməsinə müraciət etmişdir. Məhk əmə 06 iyun 2017-ci il tarixli, 2-2(087)-12/2017 saylı qərardadla iddia ərizəsini geri qaytarmışdır. Qərardadda iddia ərizəsinin qaytarılma səbəbi olaraq göstərilmişdir ki, İddiaçı-ti cavabdeh X5 iddia ərizəsinin çatdırılması barədə heç bir sənədi işin materiallarına əlavə etməmişdir. İddiaçı-ti "xxxx" MMC tərəfindən daxil olan 48 nömrəli, 22 may 2017-ci il larixli aktda içində iddia ərizəsinin surəti olan zərfin qaytarılmasında X3 ölümü səbəb olaraq göstərilmişdir. Poçtdaşıma xidməti fiziki şəxsin ölüm faktını təsdiqləyən orqan olmadığından İddiaçı-ti məhbəməyə 1586 nömrəli, 26 may 2017-ci il tarixli iddia ərizəsi ilə müraciət etmişdir. Belə ki, Bank tərəfindən bütün mümkün vasitələrlə cavabdehin qeydiyyatda olan ünvanına bildiriş göndərilmişdir. 12 iyun 2017-ci tarixində Şərur rayon nota riat kontoru tərəfindən təsdiq edilən “qanun üzrə vərəsəlik hüququ” haqqında şəhadətnamənin surətindən görünür ki, X6 26 aprel 2017-ci ildə vəfat etmiş və şəxsin bütün daşınmaz əmlakı üzrə vərəsəsi ünvan 3 ünvanda yaşayan xx xxxx 1980-ci il təvəllüdlü oğlu Cavabdehdur. Cavabdeh bildirir ki, ilkin iddia tələbi əsassız, müstəqil tələb irəli sürən 3-cü şəxs X tələbi isə əsaslıdır. Müstəqil tələb irəli sürən 3-cü şəxs X bildirir ki, LPO İddiaçı-ti Cavabdeh qarşı Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati-İqtisadi məhkəməsinin 17 dekabr 2014-cü il tarixli qətnaməsinə əsasən cavabdeh X2 tutulmalı olan 65.000 manat əsas borc və həmin məbləğə hesablanan 22.949 manat faiz borcu, ümumilikdə 87.949 manat kredit borcu, bu borcun qətnamə çıxdığı günədək əsas borca illik 7% hesablanacaq faizlər və 30 manat d övlət rüsumunun, həmçinin cari iddia üçün ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumunun, 1 manat bank xidmət haqqının və ipoteta predmetinə tutma yönəldilməsi üçün ödənilmiş 20 manat dövlət rüsumunun Cavabdeh (əvvəllər X3) mülkiyyətində olan ipoteka predmeti kimi təqdim edilmiş Şərur rayonu, Zeyvə kəndində yerləşən ümumi sahəsi 1.024,84 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsinə və Şərur rayonu, Zeyvə kəndində 0,1013 ha torpaq sahəsində yerləşən 2 mərtəbəli, 8 otaqlı fərdi yaşayış evinə yönəldilməsi, ipoteka predmətlərinə ilkin satış qiyməti təyin edilməklə onların açıq hərracdan satılması, ipoteka predmeti satıldıqdan sonra əmlakların bir ay ərzində boşaldılması barədə iddia qaldırmışdır. İddiaçı LPO İddiaçı-ti öz iddiasını onunla əsaslandırmışdır ki, İddiaçı ilə cavabdeh X6 arasında bağlanmış 506/F-12 sa ylı, 18 iyun 2009-cu il tarixli təminatlı kredit müqaviləsinə əsasən 60 ay müddətinə, illik 7% olmaqla 40.000 manat məbləğində, 760F-12 saylı, 12 oktyabr 2009cu il tarixli kredit müqaviləsinə əsasən 24 ay müddətinə, illik 7% olmaqla kredit verilmişdir. Bu kredit müqaviləsinin təminatı kimi X5 məxsus Şərur rayonu, Zeyvə kəndində yerləşən ümumi sahəsi 1.024,84 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsi (tövlə), həmçinin, Şərur rayonu, Zeyvə kəndində 0,1013 ha torpaq sahəsində yerləşən 2 mərtəbəli 8 otaqlı fərdi yaşayış evi ipoteka predmeti kimi Banka təqdim edilmiş və bu barədə 18 iyun 2009-cu il tarixli, 169 nömrəli və 12 oktyabr 2009-cu il tarixli, 217 nömrəli ipoteka müqavilələri bağlanmışdır. O, mərhum X6 ilə 1977-ci ildə nikaha daxil olmuş və vəfat edən günə qədər də rəsmi nikahda olmuşdur. Qeyd olunan müqavilələr bağlanarkən onun razılıq və məlumatı olmadan bağlanılmışdır. Hal-hazırda ipoteka predmeti olan Şərur rayonu, Zeyvə kəndində 0,1013 ha torpaq sahəsində yerləşən 2 mərtəbəli 8 otaqlı fərdi yaşayış evi onların, razılıqları olmadan Şərur Rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən sökülmüşdür. Digər ipoteka predmeti isə hal-hazırda onun istifadəsindədir. Bu günə qədər isə heç kim ona bu barədə hər hansı bir məlumat verməmişdir. Hesab edir ki, Şərur rayonu, Zeyvə kəndində yerləşən ümumi sahəsi 1.024,84 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsinə (tövləyə) dair 18 iyun 2009-cu il tarixli, 169 nömrəli ipoteka müqaviləsi onun məlumatı və razılığı olmadan bağlanıldığı üçün etibarsız hesab edilməlidir. İş üzrə qəbul edilmiş məhkəmə aktları Birinci instansiya məhkəməsində icraat X cavabdehlər Cav abdeh qarşı “ipoteka predmetinə məhkəmə qaydasında yönəldilməsi” tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Cavabdeh Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati İqtisadi məhkəməsinin 17 dekabr 2014-cü il tarixli qətnaməsi ilə cavabdeh X2 tutulmalı olan 65.000 manat əsas borc və həmin məbləğə hesablanmış 22949 manat faiz borcunun, ümumilikdə 87949 manat məbləğində kredit borcunun, bu borcun qətnamə çıxdığı günədək əsas borca illik 7%-lə hesablanacaq faizlərin və 30 manat dövlət rüsumunun, həmçinin cari iddia üçün ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumunun, 1 manat bank xidmət haqqının və ipoteka predmetinə tutma yönəldilməsi üçün ödənilmiş 20 manat dövlət rüsumunun Cavabdeh (əvvəllər X3) mülkiyyətində olan ipoteka predmeti kimi təqdim edilmiş Şərur rayonu, Zeyvə kəndində yerləşən ümumi s ahəsi 1024.84 kv.m olan qeyri-yaşayış sahəsinə və Şərur rayonu, Zeyvə kəndində 0.1013 ha torpaq sahəsində yerləşən 2 mərtəbəli 8 otaqlı fərdi yaşayış evinə yönəldilməsi, ipoteka predmetlərinə ilkin satış qiyməti təyin edilməklə onların açıq hərracdan satılması, ipoteka predmeti satıldıqdan sonra əmlakların 1 ay ərzində boşaldılması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddia tələbi onunla əsaslandırılır ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati-İqtisadi məhkəməsinin 17 dekabr 2014-cü il tarixli qətnaməsi ilə İddiaçı-nin cavabdeh X5 qarşı iddiasının təmin edilməsi, X2 65.000 manat əsas borc və həmin məbləğə hesablanan 22.949 manat faiz borcu, ümumilikdə 87.949 manat məbləğində kredit borcu, bu borcun qətnamə çıxdığı günədək əsas borca illik 7% hesablanacaq faizlər və 30 manat dövl ət rüsumunun alınaraq İddiaçı-nə ödənilməsi qət edilmişdir. Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati-lqtisadi kollegiyasının 25 iyul 2016-cı il tarixli qərardadı ilə iddiaçının, iddianın cavabdehə məxsus ipoteka predmetnə yönəldilməsi və həmin girovların açıq hərracda satılaraq kredit borcunun ödənilməsinə dair hissəsi ləğv edilmiş, iddia həmin hissədə baxılmamış saxlanılmışdır. Belə ki, İddiaçı-ti ilə cavabdeh X6 arasında bağlanmış 506/F-12 saylı, 18 iyun 2009-cu il tarixli təminatlı kredit müqaviləsinə əsasən 60 ay müddətinə, illik 7% olmaqla 40.000 manat məbləğində, 760F-12 saylı, 12 oktyabr 2009-cu il tarixli kredit müqaviləsinə əsasən 24 ay müddətinə, ilik 7% olmaqla kredit verilmişdir. Bu kredit müqaviləsinin təminatı kimi X5 məxsus Şərur rayonu, Zeyvə kəndində yerləşər ümumi sahəsi 1.024,84 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsi (tövlə), həmçinin, Şərur rayonu, Zeyvə kəndində 0,1013 ha torpaq sahəsində yerləşən 2 mərtəbəli 8 otaqlı fərdi yaşayış evi ipoteka predmeti kimi Banka təqdim edilmiş və bu barədə 18 iyun 2009-cu il tarixli, 169 saylı və 12 oktyabr 2009-cu il tarixli, 217 saylı ipoteka müqavilələri bağlanmışdır. Cavabdeh yuxarıda qeyd edilən kredit müqaviləsi üzrə üzərinə düşən vəzifələri lazımınca yerinə yetirmədiyi üçün Bank tərəfindən məhkəməyə müraciət edilmişdir. İş üzrə Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati-İqtisadi məhkəməsinin 17 dekabr 2014-cü il tarixli qətnaməsi ilə İddiaçı-nin iddiasının təmin edilməsi, X2 65.000 manat əsas borc və həmin məbləğə hesablanan 22.949 manat faiz borcu, ümumilikdə 87.949 manat məbləğində kredit borcu, bu borcun qətnamə çıxdığı günədək əsas borca illik 7% hesablanacaq faizlər və 30 manat dövlət rüsumunun alınaraq İddiaçı-nə ödənilməsi, kredit borcu ödənilmədiyi təqdirdə, kredit borcunun ipoteka qoyulmuş mülkiyyət hüququ cavabdehə məxsus olan yuxarıda qeyd etdiyimiz ipoteka predmetlərinə yönəldilməsi və həmin girovların açıq hərracda satılaraq kredit borcunun ödənilməsi qət edilmiş, cavabdehin banka qarşı vurulmuş ziyanın əvəzi kimi 235.000 manat pulun tutulmasına dair qarşılıqlı iddia tələbi isə rədd edilmişdir. Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati-İqtisıadi kollegiyasının 2-2(108)-02/2015 saylı, 20 aprel 2015-ci il tarixli, qətnaməsi ilə cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməmiş, iş üzrə Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati-İqtisadi məhkəməsinin 17 dek abr 2014-cü il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi İnzibati-İqtisadi kollegiyasının 2-2(102)-231/15 saylı, 03 dekabr 2015-ci il tarixli qərarı ilə cavabdeh tərəfindən verilmiş kassasiya şikayətinin qismən təmin edilməsi, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati-İqtisadi kollegiyasının 20 aprel 2015-ci il tarixli qətnaməsinin ləğv edilərək işin yenidən baxılması üçün həmin məhkəməyə göndərilməsi qərara alınmışdır. Daha sonra Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati-İqtisadi kollegiyası tərəfindən qərarda yol verilmiş yanlışlığın düzəldilməsinə dair 2-2(102)-231/15 saylı, 03 dekabr 2015-ci il tarixli qərardad çıxarılmış və həmin qərardadda göstərilmişdir ki, Ali Məhkəmə yalnız ipoteka predmetlərinə tutmanın yönəldilmə si hissəsində apellyasiya instansiyası məhkəməsinin 20 aprel 2015-ci il tarixli qətnaməsinə mənfi hüquqi qiymət verərək onun ləğv edilməsi və işə yalnız həmin hissədə yenidən baxılması haqqında məcburi xarakter daşıyan göstəriş vermişdir. Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsi İnzibati-İqtisadi kollegiyasının 2-2(108)-02/2016 saylı, 25 iyul 2016-cı il tarixli qərardadı ilə X3 apellyasiya şikayəti qismən təmin edilərək Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati-İqtisadi məhkəməsinin 2-2(087)-34/2014 saylı, 17 dekabr 2014-cü il tarixli qətnaməsinin iddiaçının iddiasının təmin edilməklə, kredit borcu ödənilmədiyi təqdirdə, kredit borcunun ipoteka predmetlərinə yönəldilməsi və həmin girovların açıq hərracda satılaraq kredit borcunun ödənilməsinə dair hissəsi ləğv edilmiş, iddia həmin hissədə ba xılmamış saxlanılmışdır. Cavabdeh tərəfindən kassasiya şikayəti verilmiş və Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati-İqtisadi kollegiyasının 22(102)-360/2016 saylı, 26 oktyabr 2016- il tarixli qərarı ilə kassasiya şikayəti təmin edilməmişdir. Həmçinin, həmin qərarda qeyd olunur ki, “iddiaçı kredik borcunun qaytarılması ilə yanaşı ipoteka predmetinə tutmanın yönəldilməsinə dair tələblə çıxış etməsinə baxmayaraq məhkəməyə müraciət edənədək poteka predmetinə tutmanın yönəldilməsinə dair qanunla müəyyən edilmiş prosedurlara əməl etməmişdir və həmin qaydaya əməl etmək imkanı itirilməmişdir. Ona görə də, qanunvericiliyin sadalanan müddəalarına əsasən iddia tələbinin ipoteka predmetinə tutmanın yönəldilməsinə dair hissələri üzrə ərizə baxılmamış saxlanılmalı, iddiaçıya həmin qaydalara əm əl etməklə poteka predmetinə tutmanın yönəldilməsi prosedurunu başlatmaqla təkrar məhkəməyə müraciət etmək hüququna malik olduğu izah olunmalıdır.” Məhkəmə qətnaməsinə əsasən müəyyən edilmiş borc məbləğinin ödənilməsi ilə bağlı X5 bank tərəfindən yazılı şəkildə bildirişlər göndərilsə də, borcun ödənilməsi istiqamətində müsbət irəliləyiş olmamışdır. Həmçinin, İpoteka haqqında Azərbaycan Respublikası Qanununun 36-cı maddəsinə uyğun olaraq bank tərəfindən ipoteka predmetinin sahibinə ipoteka predmetinə yönəldilməsi ilə bağlı bildiriş göndərilmiş, 14 aprel 2017-ci il tarixdə qanuna müvafiq surətdə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Daşınmaz Əmlak və Torpaq məsələləri üzrə Dövlət Komitəsi tərəfindən ipoteka predmetinə tutma qeydiyyata alınmışdır. İddiaçı-ti 1586 saylı, 26 may 2017-ci il tarixli, “ ipoteka predmetinə məhkəmə qaydasında tutmanın yönəldilməsinə dair” iddia ərizəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati-İqtisadi məhkəməsinə müraciət etmişdir. Məhkəmə 06 iyun 2017-ci il tarixli, 2-2(087)-12/2017 saylı qərardadla iddia ərizəsini geri qaytarmışdır. Qərardadda iddia ərizəsinin qaytarılma səbəbi olaraq göstərilmişdir ki, İddiaçı-ti cavabdeh X5 iddia ərizəsinin çatdırılması barədə heç bir sənədi işin materiallarına əlavə etməmişdir. İddiaçı-nə "xxxx" MMC tərəfindən daxil olan 48 saylı, 22 may 2017-ci il larixli aktda içində iddia ərizəsinin surəti olan zərfin qaytarılmasında X3 ölümü səbəb olaraq göstərilmişdir. Poçtdaşıma xidməti fiziki şəxsin ölüm faktını təsdiqləyən orqan olmadığından İddiaçı-ti məhbəməyə 1586 saylı, 26 may 2017-ci il tarixli iddia ərizəsi ilə müraciət etmişdir. Belə ki, Bank tərəfindən bütün mümkün vasitələrlə cavabdehin qeydiyyatda olan ünvanına bildiriş göndərilmişdir. 12 iyun 2017-ci tarixində Şərur rayon ikinci dövlət notariat kontoru tərəfindən təsdiq edilən “qanun üzrə vərəsəlik hüququ” haqqında şəhadətnamənin surətindən görünür ki, X6 26 aprel 2017-ci ildə vəfat etmiş və şəxsin bütün daşınmaz əmlakı üzrə vərəsəsi oğlu Cavabdehdur. 2 saylı Bakı İnzibati-İqtisadi Məhkəməsinin 25 sentyabr 2017-ci il tarixli, 2-2(82)724/2017 saylı qərardadı ilə Cavabdeh nümayəndəsi Vəkil2 mülki işin aidiyyəti üzrə Bakı şəhəri, Nərimanov Rayon Məhkəməsinə göndərilməsi barədə ərizəsi təmin edilərək, İddiaçı-nin Cavabdeh qarşı “ipoteka predmetinə məhkəmə qaydasında yönəldilməsi’ tələbinə dair iddia ərizəsi üzrə mülki iş mahiyyəti üzrə baxılması üçün B akı şəhəri, Nərimanov rayon Məhkəməsinə göndərilmişdir. Müstəqil tələb irəli sürən 3-cü şəxs X iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, LPO İddiaçı ilə X6 arasında bağlanmış 18 iyun 2009-cu il tarixli, 169 saylı ipoteka müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Müstəqil tələb irəli sürən 3-cü şəxsin iddia ərizəsi onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı LPO İddiaçı Cavabdeh qarşı Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati-İqtisadi məhkəməsinin 2-(087)-34/2014 saylı, 17 dekabr 2014-cü il tarixli qətnaməsinə əsasən cavabdeh X2 tutulmalı olan 65.000 manat əsas borcun və həmin məbləğə hesablanan 22.949 manat faiz borcunun, ümumilikdə 87.949 manat məbləğində kredit borcunun, bu borcun qətnamə çıxdığı günədək əsas borca illik 7% hesablanacaq faizlərin və 30 manat dövlət rüsumunun, həmçinin cari iddia üçün ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumunun, 1 manat bank xidmət haqqının və ipoteta predmetinə tutma yönəldilməsi üçün ödənilmiş 20 manat dövlət rüsumunun Cavabdeh (əvvəllər X3) mülkiyyətində olan ipoteka predmeti kimi təqdim edilmiş Şərur rayonu, Zeyvə kəndində yerləşən ümumi sahəsi 1.024,84 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsinə və Şərur rayonu, Zeyvə kəndində 0,1013 ha torpaq sahəsində yerləşən 2 mərtəbəli, 8 otaqlı fərdi yaşayış evinə yönəldilməsi, ipoteka predmətlərinə ilkin satış qiyməti təyin edilməklə onların açıq hərracdan satılması, ipoteka predmeti satıldıqdan sonra əmlakların bir ay ərzində boşaldılması barədə iddia qaldırmışdır. İddiaçı LPO İddiaçı öz iddiasını onunla əsaslandırmışdır ki, İddiaçı ilə cavabdeh X6 arasında bağlanmış 506/F-1 2 saylı, 18 iyun 2009-cu il tarixli təminatlı kredit müqaviləsinə əsasən 60 ay müddətinə, illik 7% olmaqla 40.000 manat məbləğində, 760F-12 saylı, 12 oktyabr 2009cu il tarixli kredit müqaviləsinə əsasən 24 ay müddətinə, illik 7% olmaqla kredit verilmişdir. Bu kredit müqaviləsinin təminatı kimi X5 məxsus Şərur rayonu, Zeyvə kəndində yerləşən ümumi sahəsi 1.024,84 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsi (tövlə), həmçinin Şərur rayonu, Zeyvə kəndində 0,1013 ha torpaq sahəsində yerləşən 2 mərtəbəli 8 otaqlı fərdi yaşayış evi ipoteka predmeti kimi Banka təqdim edilmiş və bu barədə 18 iyun 2009-cu il tarixli, 169 saylı və 12 oktyabr 2009-cu il tarixli, 217 saylı ipoteka müqavilələri bağlanmışdır. O, mərhum X6 ilə 1977-ci ildə nikaha daxil olmuş və vəfat edən günə qədər də rəsmi nikahda olmuşdur. Qeyd olunan müqavilələr bağlanarkən onun razılıq və məlumatı olmadan bağlanılmışdır. Hal-hazırda ipoteka predmeti olan Şərur rayonu, Zeyvə kəndində 0,1013 ha torpaq sahəsində yerləşən 2 mərtəbəli 8 otaqlı fərdi yaşayış evi onun razılığı olmadan Şərur Rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən sökülmüşdür. Digər ipoteka predmeti isə halhazırda onun istifadəsindədir. Bu günə qədər isə heç kim ona bu barədə hər hansı bir məlumat verməmişdir. Hesab edir ki, Şərur rayonu, Zeyvə kəndində yerləşən ümumi sahəsi 1.024,84 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsinə (tövləyə) dair 18 iyun 2009-cu il tarixli, 169 saylı ipoteka müqaviləsi onun məlumatı və razılığı olmadan bağlanıldığı üçün etibarsız hesab edilməlidir. Qeyd edilənlərə əsasən, LPO İddiaçı ilə Cavabdeh arasında bağlanmış 18 iyun 2009-cu il tarixli, 169 saylı i poteka müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi barədə qətnamə qədul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 08 iyun 2018-ci il tarixli qətnaməsi ilə iddiaçıX Cavabdeh qarşı “tutmanın ipoteka predmetinə məhkəmə qaydasında yönəldilməsi” tələbinə dair iddia ərizəsinin təmin edilməməsi, üçüncü şəxs X iddiasının təmin edilərək, LPO İddiaçı-i ilə X6 arasında bağlanmış 18 iyun 2009-cu il tarixli 169 nömrəli ipoteka müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi qət edilmişdir. Birinci instansiya məhkəməsi qəbul etdiyi qətnaməni onunla əsaslandırmışdır ki, kredit müqaviləsi üzrə yaranmış borcun 12 oktyabr 2009-cu il tarixli, 217 saylı ipoteka müqaviləsi üzrə mərhum X5 məxsus Şərur rayonu, Zeyvə kəndində 0,1013 ha torpaq sahəsində yerləşən 2 mərtəbəli 8 otaqlı fərdi ya şayış evinə yönəldilməsi hissəsində ipoteka predmeti məhv olduğundan, yönəldilmə mümkün olmadığından təmin edilməməlidir. Bundan başqa, məhkəmə qeyd etmişdir ki, İddiaçı ilə ilə cavabdeh X6 arasında bağlanmış 506/F-12 saylı, 18 iyun 2009-cu il tarixli kredit müqaviləsinin təminatı kimi 18 iyun 2009-cu il tarixli, 169 saylı ipoteka müqaviləsinə əsasən X5 məxsus Şərur rayonu, Zeyvə kəndində yerləşən ümumi sahəsi 1.024,84 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsinə (tövləyə) borcun yönəldilməsi hissəsində iddia tələbi əsassızdır. Belə ki, LPO İddiaçı ilə X6 arasında bağlanmış 18 yun 2009-cu il tarixli, 169 saylı ipoteka müqaviləsi bağlanan zaman onunla birgə nikahda olan X notariat kontoruna qeyri yaşayış evi (tövlə) ipoteka qoyulmasına dair müvafiq ərizə verilməmiş, onun rəsmi şəkildə razılığı alı nmamışdır. Hənçinin məhkəmə araşdırması zamanı məhkəmənin müvafiq sorğuları əsasında adıçəkilən ipoteka müqaviləsinin bağlanmasına əsas olan sənədlər məhkəməyə təqdim edilmiş, ancaq həmin notariat işinin materiallarında X ipoteka müqaviləsinin bağlanması ilə bağlı hər hansı bir sənədin mövcudluğu aşkar edilməmişdir. Birinci instansiyası məhkəməsi hüquqi mövqeyini Mülki Məcəllənin 294.1.3, 337, 351.1-ci maddələrinə, “İpoteka haqqında” Qanunun 8.1, 48.1.4-cü maddələrinə, Ailə Məcəlləsinin 32.1, 33-cü maddələrinə, həmçinin Mülki Prosessual Məcəllənin 14.2, 77.1, 88, 106.1, 107, 217.4-cü maddələrinə istinadla əsaslandırmışdır. Apellyasiya instansiyası məhkəməsində birinci icraat İddiaçı LPO "xxxx" ASC- nin ləğvedicisi Əmanətlərin Sığortalanması Fondu tərəfindən apellyasiya şikayəti verilərək, iş üzrə Bakı şəhəri, Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 08 iyun 2018-ci il tarixli qətnaməsinin ləğv edilməsi və iddianın tam təmin edilməsi barədə yeni qətnamə qəbul edilməsi xahiş edilmişdir. Apellyasiya şikayətində qeyd olunmuşdur ki, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi əsassız və qanunsuzdur. Belə ki, tərəflər arasında bağlanmış 760F-12 saylı, 12 oktyabr 2009-cu il tarixli kredit müqaviləsinə əsasən, X12 tərəfindən 60 ay müddətinə 40.000 manat kredit verilmişdir. Kreditin təminatı olaraq ona məxsus Şərur rayonu, Zeyvə kəndində yerləşən ümumi sahəsi 1.024.84 kv.metr olan qeyriyaşayış sahəsi (tövlə), həmçinin Şərur rayonu, Zeyvə kəndində yerləşən ümumi sahəsi 0.1013 ha torpaq sahəsində yerləşən 2 mrətəbəli, 8 otaqlı fərdi yaşayış evi Bankın xeyrinə ipoteka qoyulmuşdur. X kredit borcu üzr ə öhdəliyini yerinə yetirmədiyindən cavabdehin borcunun məhkəmə qaydasında tutulması və borcun ipoteka ilə yüklü edilmiş əmlaka yönəldilməsinə dair qətnamə çıxarılması üçün Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati-İqtisadi Məhkəməsinə Müraciət olunmuşdur və iddia məhkəmə tərəfindən qismən təmin edilmiş, cavabdehin Banka olan borcunun tutulması təmin edilsə də, ipoteka predmetinə tutma yönəldilməmişdir. Məhkəmə tərəfindən səbəb kimi bildirişin qeydə alınmaması göstərilmişdir. Eyni zamanda müvafiq məhkəmə qərarında ipoteka predmeti olan əmlaka dair əlavə iddianın qaldırıla bildiyi də məhkəmə qətnaməsində öz əksini tapmışdır. LPO İddiaçı-nin iddia tələbinə Nərimanov rayon Məhkəməsində baxılarkən məhkəmə sübutlara qeyri-obyektiv şəkildə baxaraq, cavabdeh tərəfin izahatlarını əsas gətirərək kredit in təminatı olaraq X məxsus Şərur rayonu, Zeyvə kəndində yerləşən ümumi sahəsi 1.024.84 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsi (tövlə), həmçinin Şərur rayonu, Zeyvə kəndində yerləşən ümumi sahəsi 0.1013 ha torpaq sahəsində yerləşən 2 mərtəbəli, 8 otaqlı fərdi yaşayış evinə dair bağlanmış ipoteka müqavilələrini etibarsız saymışdır. Bakı Apelyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiya 30 oktyabr 2019-cu il tarixli, 2(103)407/2019 saylı qətnaməsi ilə (hakimlər X.Ə.Sarıyev sədrlik edən, məruzəçi, V.T.Həsənov və Ş.A.Məmmədova) X tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti qismən təmin edilmiş, iş üzrə Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 08 iyun 2018-ci il tarixli qətnaməsi “Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati-İqtisadi məhkəməsinin 17 dekabr 2014cü il tarixli qətnaməsinə əsasən X tutulmalı olan 65.000 ma nat əsas borc və həmin məbləğə hesablanan 22.949 manat faiz borcunun, ümumilikdə 87,949 manat məbləğində kredit borcunun, bu borcun qətnamə çıxdığı günədək əsas borca illik 7% hesablanacaq faizlərin və 30 manat dövlət rüsumunun, həmçinin, cari iddia üçün ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumunun, 1 manat bank xidmət haqqının və ipoteka predmetinə tutma yönəldilməsi üçün ödənilmiş 20 manat dövlət rüsumunun Cavabdeh (əvvəllər Xn) mülkiyyətində olan ipoteka predmeti kimi təqdim edilmiş Şərur rayonu, Zeyvə kəndində 0,1013 hektar torpaq sahəsində yerləşən 2 mərtəbəli, 8 otaqlı fərdi yaşayış evinə yönəldilməsi, ipoteka predmetinin ilkin satış qiyməti təyin edilməklə onun açıq hərracdan satılması, ipoteka predmeti satıldıqdan sonra əmlakın 1 ay ərzində boşaldılması”nın təmin edilməyən hissəsində ləğv edilməsi, həmin hissədə iş üzrə yeni qətnamə qəbul edilməsi, iddianın qeyd olunan hissədə təmin edilməsi, Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibatiİqtisadi məhkəməsinin 17 dekabr 2014-cü il tarixli qətnaməsinə əsasən X tutulmalı olan 65,000 manat əsas borc və həmin məbləğə hesablanan 22.949 manat faiz borcu, ümumilikdə 87,949 manat məbləğində kredit borcu, bu borcun qətnamə çıxdığı günədək əsas borca illik 7% hesablanacaq faizlərin və 30 manat dövlət rüsumunun, həmçinin, cari iddia üçün ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumunun, 1 manat bank xidmət haqqının və ipoteka predmetinə tutma yönəldilməsi üçün ödənilmiş 20 manat dövlət rüsumunun Cavabdeh (əvvəllər Xv) mülkiyyətində olan ipoteka predmeti kimi təqdim edilmiş Şərur rayonu, Zeyvə kəndində 0,1013 hektar torpaq sahəsində yerləşən 2 mərtəbəli, 8 otaqlı fərdi yaşayış evinə yönəldilməsi, ipoteka predmetinin ilkin satış qiymətinin 126040,0 manat müəyyən edilməklə əmlakın açıq hərracdan satılması, satışdan əldə olunan vəsait hesabına borcun ödənilməsi, ipoteka predmeti satıldıqdan sonra 1 ay ərzində boşaldılması, qətnamənin qalan hissələrdə dəyişdirilmədən saxlanılması qət edilmişdir. Apelyasiya instansiyası məhkəməsi gəldiyi nəticəni onunla əsaslandırmışdır ki, 10 aprel 2019-cu il tarixli, 11/ƏK saylı rəyində əmlakın mövcud olduğu qeyd olunduğu halda, 24 sentyabr 2019-cu il tarixli, 16/ƏK saylı rəydə əmlakın mövcud olmadığı qeyd olunmuşdur. Həmçinin cavabdeh tərəf Şərur rayonu, Zeyvə kəndində xüsusi mülkiyyətdə olan 0.1013 ha torpaq sahəsində yerləşən, ümumi sahəsi 278.76 kv.m olan fərdi yaşayış evinin mövcud olmadığını qeyd etdiyi h alda, qeydiyyat yazısının ləğvi ilə bağlı mötəbər sübutlar təqdim etməmişdir. Eyni zamanda Məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin istinad etdiyi Şərur rayonu İcra Hakimiyyətinin qeyd olunan məsələ ilə bağlı məktubunu, digər sübutlarla müqayisəli şəkildə tədqiq edərək, mötəbər sübut kimi qəbul etməmişdir. Məhkəmə kollegiyası Şərur rayonu, Zeyvə kəndində yerləşən ümumi sahəsi 1.024,84 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsi ilə bağlı hissədə iddianın rədd, qarşılıqlı iddianın təmin edilməsi ilə bağlı birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticəni əsaslı hesab etmişdir. Kassasiya instansiya məhkəməsində birinci icraat İddiaçı X kasasiya şikayəti verərək, iş üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının 30 oktyabr 2019-cu il tarixli qətnaməsinin ləğv edilməsi, Bank tərəfindən v erilən iddianın tam təmin edilməsi barədə yeni qətnamə qəbul edilməsi, 3-cü şəxs tərəfindən verilən iddia tələbinin rədd edilməsi və ya işə yenidən baxılması üçün apelyasiya instansiyası məhkəməsinə göndərilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişlər. İddiaçı X kasasiya şikayətini onunla əsaslandırmışdır ki, mülki mübahisə iki kredit müqaviləsi ilə bağlıdır. Birincisi 506/F-12 saylı, 18 iyun 2009-cu il tarixli təminatlı kredit müqaviləsinə əsasən cavabdehə 40.000 manat məbləğində, 760F-12 saylı, 12 oktyabr 2009-cu il tarixli kredit müqaviləsinə əsasən 35.000 manat kredit verilmişdir. Qeyd edilən kredit müqavilələrinin təminatı kimi X ardıcıl olaraq 169 sayıl, 18 iyun 2009-cu il və 217 saylı, 12 oktyabr 2009-cu il tarixli ipoteka müqavilələri bağlanmışdır. Həmin müqavilələrin təminatı kimi Şərur rayonu, Zeyvə kəndində yerləşən ümumi sahəsi 1024.84 kv.m qeyriyaşayış sahəsi, həmçinin Şərur rayonu, Zeyvə kəndində 0.1013 ha torpaq sahəsində yerləşən 2 mərtəbəli, 8 otaqlı fərdi yaşayış evi ipoteka predmeti kimi Banka təqdim edilmişdir. Birinci instansiya məhkəməsi 3-cü şəxs X tərəfindən qaldırılmış iddia tələbinə əsasən 169 saylı, 18 iyun 2009- cu il tarixli ipoteka müqaviləsinin onun notarial razılığı olmadan bağlanmasını əsas gətirərək bankın iddia tələbini bu hissədə rədd etmiş, 3-cü şəxsin iddia tələbini isə təmin etmişdir. Apelyasiya instansiyası məhkəməsi isə bu məsələdə məhkəməyə təqdim edilmiş sübutları və bankın mövqeyini nəzərə almamış, bununla da maddi və prosessual hüquq normalarının tələblərini kobud şəkildə pozmuşdur. X ipoteka predmetinin Bank qarşısında ip oteka ilə yüklü edilməsi barədə notariat qaydada təsdiq olunmuş ərizəsinin surəti mövcud olmuş, lakin bəzi səbəblərdən Naxçıvan Şəhər Dövlət Notariat Kontorundan göndərilən zaman işin içərisində olmamışdır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki kollegiyasının 30 iyun 2020-ci il tarixli, 2(102)-1943/2020 saylı qərarı ilə (hakimlər- M.T.Əhmədova sədrlik edən, məruzəçi, Ə.G.Nurməmmədov və İ.K.Xəlilov) iddiaçı LPO İddiaçı-nin ləğvedicisi Əmanətlərin Sığortalanması Fondu tərəfindən verilmiş kasasiya şikayəti qismən təmin edilmiş, iş üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının 30 iyun 2019-cu il tarixli qətnaməsi ləğv edilmiş və mülki iş yenidən apellyasiya qaydasında baxılması üçün həmin məhkəməyə göndərilmişdir. Kassasiya instansiyası məhkəməsi qəbul etdiyi qərarı onunla əsaslan dırmışdır ki, apellyasiya kollegiyası 18 iyun 2009-cu il tarixli 169 saylı ipoteka müqaviləsi bağlanan zaman Hacıisa Hüseynovla birgə nikahda olan X Şərur rayonu, Zeyvə kəndində yerləşən ümumi sahəsi 1.024,84 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsinin ipoteka ilə yüklü edilməsinə notarat qaydasında yazılıq razılıq ərizəsinin olmamasına istinad edərək, 3-cü şəxsin iddiasını, yəni 18 iyun 2009-cu il tarixli, 169 saylı ipoteka müqaviləsini etibarsız hesab etsə də, iş materiallarını tam araşdırmamışdır. Belə ki, iş materiallarından görünür ki, Hacıisa Hüseynov 26 aprel 2017-ci ildə ölmüşdür və sonuncu ölməmişdən əvvəl, 2016-cı ildə onun mülkiyyətində olan fərdi yaşayış evinin sökülməsi ilə əlaqədar müxtəlif orqanlara söküntü barədə ərizə ilə məlumat vermiş və hazırda iddiaçı olan Bankda mülkiyyətind ə olan fərdi yaşayış evinin girovda olmasını vurğulamışdır. Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən 3-cü şəxs Xn arvadı olmaqla onlar birgə yaşamışlar və fərdi yaşayış evi sökülən zaman X müxtəlif orqanlara ünvanlandığı ərizədən 3-cü şəxs də məlumatlı olmuş və qeyd edilən ərizələrin məzmunu ilə də fərdi yaşayış evinin ipoteka ilə yüklü olduğunu bilmiş olmuşdur. Digər tərəfdən, mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən 3-cü şəxs X iddia tələbi ilə məhkəməyə müraciət edərkən tərtib etdiyi iddia ərizəsində hər iki ipoteka predmetinin ipoteka ilə yüklü edilərkən onun məlumatı və razılığının olmadığını bildirsə də, yalnız 18 iyun 2009-cu il tarixli, 169 saylı ipoteka müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsini tələb etmiş, digər ipoteka müqaviləsinin etibarsızlığını təl əb etməməsinin səbəbi ilə bağlı iddia tələbində heç nə göstərməmiş, həmin ipoteka müqaviləsinə münasibət bildirməmişdir. Qeyd edilməlidir ki, 3-cü şəxsin iddia tələbinin hüquqi əsasını Mülki Məcəllənin 354.2ci maddəsi təşkil edir. Qanunvericiliyin bu norması onu nəzərdə tutur ki, maraqlı şəxs əqdin etibarsız sayılmasına əsas verən halları bildiyi gündən bir il ərzində həmin əqdin etibarsızlığına dair mübahisə açmaq hüququna malikdir. Həmin müddət keçdikdən sonra isə maraqlı şəxs bu hüququnu itirir. Qanunun mənasına görə, qeyd olunan müddət, hüququn itirilməsi ilə bağlı olmaqla iddia müddətinə deyil, kəsici müddətlərə aiddir. Belə ki, kəsici müddət- şəxsin müəyyən zaman ərzində öz hüququndan istifadə etməməsi nəticəsində həmin hüquq xitam verilməsini nəzərdə tutan müddətdir. Belə hallarda h üquqa xitam verilməsi yalnız zamanın keçməsindən deyil, müəyyənləşdirilmiş müddət ərzində hüquq sahibinin hərəkətsiz qalmasından irəli gəlir. Kəsici müddət subyektiv hüququn həyata keçirilməməsi və ya lazımi qaydada həyata keçirilməməsi halında bu hüququn vaxtından əvvəl xitamına səbəb olur. Məhkəmə kollegiyası qeyd etmişdir ki, 3-cü şəxsin iddiası üzrə mülki qanunvericiliklə müəyyən edilmiş müddət kəsici müddət olmaqla, məhkəmə tərəfindən 3-cü şəxsin hüquqlarının pozulmasını bildiyi və ya bilməli olduğu müddət apelyasiyakollegiyası tərəfindən araşdırılmamış və bu barədə hər hansı hüquqi qiymətləndirmə həyata keçirilməmişdir. Apellyasiya instansiya məhkəməsində ikinci icraat Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının 07 iyul 2021-ci il tarixli, 2(103)573/2021 saylı qətnaməsi ilə (haki mlər İ.S.Şirinov sədrlik edən, məruzəçi) iddiaçı LPO İddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin olunmamış, iş üzrə Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 08 iyun 2018-ci il tarixli qətnaməsi onun apellyasiya şikayətinə əsasən mübahisələndirilən hissədə dəyişdirilmədən saxlanılması qət edilmişdir. Apelyasiya instansiyası məhkəməsi qəbul etdiyi qətnaməni onunla əsaslandırmışdır ki, kredit müqaviləsi üzrə yaranmış borcun təminatı kimi 12 oktyabr 2009-cu il tarixli, 217 saylı ipoteka müqaviləsi üzrə yüklü edilmiş mərhum X məxsus Şərur rayonu, Zeyvə kəndində 0,1013 ha torpaq sahəsində yerləşən 2 mərtəbəli 8 otaqlı fərdi yaşayış evi artıq mövcud olmadığından üçüncü şəxs X həmin evə münasibətdə bağlanmış ipoteka müqaviləsini mübahisləndirməmişdir. Bundan başqa Ali Məhkəmə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürən 3cü şəxs HX arvadı olmaqla onlar birgə yaşamışlar və fərdi yaşayış evi sökülən zaman X müxtəlif orqanlara ünvanlandığı ərizədən 3-cü şəxs də məlumatlı olmuş və qeyd edilən ərizələrin məzmunu ilə də fərdi yaşayış evinin ipoteka ilə yüklü olduğunu bildiyini qeyd etsə də “İpoteka haqqında” Qanunun 8.1-ci maddəsinə əsasən, ümumi birgə mülkiyyətdə olan əşya bütün mülkiyyətçilərin notariat qaydasında təsdiq olunmuş razılığı ilə ipoteka qoyula bilər. Ailə Məcəlləsinin 32.1-ci maddəsinə əsasən nikah müddətində ər-arvadın əldə etdikləri əmlak onların ümumi birgə mülkiyyəti sayılır. Həmin Məcəllənin 33-cü maddəsinə əsasən ər-arvadın ümumi əmlakı üzərində sahiblik, istifadə və sərəncam hüququ onların qarşılıqlı razılığı əsasında həyata keçirilir. Ər-arva ddan birinin daşınmaz əmlak üzərində sərəncam vermək barədə notariat qaydasında təsdiq edilən və (və ya) qeydiyyata alınan əqdlər bağlanması üçün digər tərəfin notariat qaydasında təsdiq edilmiş razılığı lazımdır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 11 sentyabr 2000-ci il tarixli Qərarı ilə təsdiq olunmuş Azərbaycan Respublikasında notariat hərəkətlərinin aparılması qaydaları haqqında Təlimatın 49-cu bəndinə əsasən nikah müqaviləsində başqa qayda nəzərdə tutulmayıbsa, nikahın qeydə alınmasından sonra əldə edilən və ər-arvadın ümumi (birgə) mülkiyyəti olan əmlakın özgəninkiləşdirilməsi və ya girov qoyulması haqqında əqdlər o zaman təsdiq oluna bilər ki, əmlakın özgəninkiləşdirilməsinə və ya girov qoyulmasına ər-arvadın digərinin harada daimi qeydiyyatda olmasından asılı olmayaraq y azılı razılığı olsun. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi, aparılan araşdırmalarla müəyyən etmişdir ki, üçüncü şəxs hazırkı mübahisəli məsələdən Bank tərəfindən oğluna qarşı iddia qaldıran vaxt xəbər tutmuş və dərhal da hazırki iddia tələbi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir ki, bu səbəbdən iddia müddəti ötürülməmişdir, çünki müddətin axımı şəxsin öz hüququnun pozulduğunu bildiyi və ya bilməli olduğu gündən başlanır. Kassasiya instansiya məhkəməsində ikinci icraat Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki kollegiyasının 24 fevral 2022-ci il tarixli, 2(102)-297/2022 saylı qərarı ilə (hakimlər Ə.Əliyev sədrlik edən, məruzəçi, İ.Xələfov və A.Abbasov) iddiaçı LPO "xxxx" ASC-nin ləğvedicisi Əmanətlərin Sığortalanması Fondunun kassasiya şikayəti təmin edilmiş, iş üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mü lki kollegiyasının 07 iyul 2021-ci il tarixli, 2(103)-573/2021 saylı qətnaməsi ləğv edilmiş və mülki iş yenidən baxılması üçün Bakı Apellyasiya Məhkəməsinə göndərilmişdir. Məhkəmə kollegiyası öz hüquqi mövqeyini onunla əsaslandırmışdır ki, hazırki iş üzə kassasiya instansiyası məhkəməsində birinci icraat zamanı Ali Məhkəmənin 30 iyun 2020ci il tarixli qərarında işə təkrar apelyasiya baxışı zamanı bir sıra halların, o cümlədən X vəfat etməmişdən əvvəl, 2016-cı ildə onun mülkiyyətində olan fərdi yaşayış evinin sökülməsi ilə əlaqədar söküntü barədə müxtəlif orqanlara göndərdiyi ərizələrdən arvadı, yəni 3-cü şəxsin məlumatlı olub-olmamasının müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı göstərişlər vermişdir. İş materiallarından görünür ki, işə təkrar baxan apelyasiya instansiyası məhkəməsi qeyd edilən göstər işlə bağlı araşdırma aparmamış və 3-cü şəxsin ipoteka qoyan Hacıisa Hüseynov tərəfindən 2016-cı ildə mübahisə predmeti olan fərdi yaşayış evinin sökülməsi ilə əlaqədar müxtəlif orqanlara göndərdiyi ərizələrdən məlumatlı olub-olmamasını müəyyənləşdirməmişdir. Halbuki, qeyd edilən halın müəyyənləşdirilməsi hazırki iş üzrə mübahisənin düzgün həll edilməsi və 3-cü şəxsin Mülki Məcəllənin 354-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş kəsici müddəti ötürüb-ötürməməsinin müəyyənləşdirilməsi üçün mühüm əhəmiyyətə malikdir. Belə ki, X qeyd edilən ərizələrdə mübahisə predmeti olan fərdi yaşayış evinin Bankda girovda olmasını vurğulamışdır. Bundan başqa qed edilməlidir ki, hazırki iş üzrə 3-cü şəxsin qarşılıqlı iddia verməkdə subyektiv hüququnun olub-olmaması araşdırılmamışdır. İş materiallarından görünür ki, Hacıisa Hüseynov 26 aprel 2017-ci il tarixdə ölmüş və onun vərəsələri kimi Cavabdeh, X13, X14, X qalmışlar. X1, X14, X mirasın qəbulundan Cavabdeh xeyrinə notarial qaydada təsdiq edilmiş ərizə ilə imtina etmiş, sonuncu X3 vərəsəsi olmaqla, bütün mirası qəbul etmiş və ona X3 adına qeydə alınmış əmlaka dair 12 iyun 2017-ci il tarixli “Qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında” Şəhadətnamə verilmişdir. Göründüyü kimi X3 mülkiyyətində olan bütün əmlaklar, o cümlədən hazırkı iş üzrə mübahisə predmeti olan əmlaklar Cavabdeh mülkiyyətinə keçmişdir. Apelyasiya instansiyası məhkəməsi qeyd edilən halları araşdırmamış və həmin hallara hüquqi qiymət verməmişdir. Bundan əlavə 10 aprel 2019-cu il tarixli ekspert rəyində əmlakın mövcud olduğu qeyd olunduğu halda, 24 sentyabr 2019-cu il tarixli rəydə əmlakın mövcud olmadığı qeyd olunmuşdur. Həmçinin cavabdeh tərəf Şərur rayonu, Zeyvə kəndində xüsusi mülkiyyətdə olan 0.1013 ha torpaq sahəsində yerləşən, ümumi sahəsi 278.76 kv.m olan fərdi yaşayış evinin mövcud olmadığını qeyd etdiyi halda, rəsmi reyestrdə qeydiyyat yazısının ləğvi ilə bağlı mötəbər sübutlar təqdim etməmişdir. Apellyasiya instansiya məhkəməsində üçüncü icraat Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının 09 iyun 2022-ci il tarixli, 2(103)3731/2022 saylı qətnaməsi ilə (hakimlər- A.İsgəndərov sədrlik edən, məruzəçi, İ.Kərimli və E.Kazımov) İddiaçı-nin apellyasiya şikayəti təmin edilərək, iş üzrə Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 08 iyun 2018-ci il tarixli qətnaməsinin ləğv edilməsi, iş üzrə yeni qətnamənin çıxarılması, İddiaçı-nin iddiasının qismən təmin olunması, Naxçıva n Muxtar Respublikası İnzibati-İqtisadi məhkəməsinin 17 dekabr 2014-cü il tarixli qətnaməsinə əsasən cavabdeh X2 tutulmalı olan 65.000 manat əsas borc və həmin məbləğə hesablanan 22.949 manat faiz borcu, ümumilikdə 87.949 manat məbləğində kredit borcunun və qətnamə çıxdığı günədək əsas borca illik 7% hesablanacaq faizlərin tutulmasının Cavabdeh (əvvəllər X3) mülkiyyətində olan ipoteka predmeti kimi təqdim edilmiş Şərur rayonu, Zeyvə kəndində yerləşən ümumi sahəsi 1.024,84 kv.metr olan qeyriyaşayış sahəsinə və Şərur rayonu, Zeyvə kəndində 0,1013 ha torpaq sahəsində yerləşən ümumi sahəsi 278,76 kvm olan 2 mərtəbəli 8 otaqlı fərdi yaşayış evinə yönəldilməsi, ipoteka predmeti olan 2 mərtəbəli 8 otaqlı fərdi yaşayış evinin icra zamanı faktiki olaraq mövcud olmadığı müəyyən edilərsə, tutmanın hə min evin yerləşdiyi 0,1013 ha torpaq sahəsinə yönəldilməsi, Şərur rayonu, Zeyvə kəndində yerləşən ümumi sahəsi 1.024,84 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsinin ilkin satış qiymətinin (likvid dəyəri) 36.000 manat, Şərur rayonu, Zeyvə kəndində 0,1013 ha torpaq sahəsində yerləşən ümumi sahəsi 278,76 kv.metr olan 2 mərtəbəli 8 otaqlı fərdi yaşayış evinin torpaq sahəsi ilə birlikdə ilkin satış qiymətinin 126.040 manat, 0,1013 ha torpaq sahəsinin ayrılıqda qiyməti isə 25.000 manat müəyyən edilməsi, həmin əmlakların açıq hərracdan satılması, ipoteka predmetlərinin satıldıqdan sonra əmlakların 1 ay ərzində boşaldılması, 3-cü şəxs X 18 iyun 2009-cu il tarixli, 169 saylı ipoteka müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi tələbinə dair iddiasının əsassız olduğundan təmin edilməməsi qət edilməmişdir. Məhkəmə kollegiyası öz mövqeyini onunla əsaslandırmışdır ki, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsində göstərilmiş nəticələr işin hallarına uyğun gəlmədiyindən və bununla da maddi və prosessual hüquq normalarının pozuntusuna yol verildiyindən qətnamə ləğv edilməli, İddiaçı-nin iddiası təmin, 3-cü şəxsin iddiası isə rədd edilməlidir. Belə ki, hazırki iş iki dəfə kassasiya baxışının predmeti olmuş və Ali Məhkəmənin Mülki Kollegiyası sonuncu qərarında qeyd etmişdir ki, işə baxan məhkəmə tərəfindən 3-cü şəxsin qarşılıqlı iddia verməkdə subyektiv hüququnun olub-olmaması araşdırılmamışdır. Bundan əlavə, 10 aprel 2019-cu il tarixli ekspert rəyində əmlakın mövcud olduğu qeyd olunduğu halda, 24 sentyabr 2019-cu il tarixli rəydə əmlakın mövcud olmadığı qeyd olunmuşdur. Beləliklə, işin yuxarıda qeyd ed ilən hallarından göründüyü kimi, apelyasiya instansiyası məhkəməsi işdə olan sübutlara MPM-nin 88-ci maddəsinin tələblərinə riayət etməklə hüquqi qiymət verməmiş, nəticədə apellyasiya məhkəməsinin qətnaməsi prosessual hüquq normalarının pozuntusu ilə çıxarılmışdır və bu düzgün olmayan qətnamənin qəbul edilməsi ilə nəticələnmişdir. Məhkəmə kollegiyası qeyd etmişdir ki, ipoteka qoyan Hacıisa Hüseynov 26 aprel 2017-ci il tarixdə ölmüş və onun vərəsələri X10, X14, eləcə də X mirasdan Cavabdeh xeyrinə notarial qaydada təsdiq edilmiş ərizə ilə imtina etmiş, sonuncu X3 vərəsəsi olmaqla, bütün mirası qəbul etmiş və ona X3 adına qeydə alınmış əmlaka dair 12 iyun 2017-ci il tarixli “Qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında” Şəhadətnamə verilmişdir. Göründüyü kimi, X3 mülkiyyətində olan bütün əmlaklar, o cümlədən hazırkı iş üzrə mübahisə predmeti olan əmlaklar Cavabdeh mülkiyyətinə keçmişdir. Məhkəmə kollegiyası yuxarıda qeyd olunan maddi və prosessual hüquq normalarının tələblərinə və işin sadalanan hallarına əsasən belə qənaətə gəlmişdir ki, 3-cü şəxs miras əmlaklardan imtina etdiyindən hazırkı mübahisə predmeti olan əmlaka dair iddia qaldırmaq üçün müvafiq subyektiv hüquqa malik şəxs kimi qəbul edilə bilməz. Ona görə də məhkəmə kollegiyası belə qənaətə gəlir ki, 3-cü şəxsin iddiası bu iddianı qaldırmaq üçün müvafiq subyektiv hüquqa malik olmadığından rədd edilməlidir. Məhkəmə kollegiyası qeyd etmişdir ki, birinci instansiya məhkəməsi İddiaçı-nin iddiasını ona görə rədd etmişdir ki, ipoteka predmeti olan fərdi yaşayış evi məhv olmuş, qeyri yaşayış evinin (tövlənin) isə ipoteka qoyulması na dair müvafiq ərizə verilməmiş, ipoteka qoyanın arvadının rəsmi şəkildə razılığı alınmamışdır. İpoteka predmeti olan fərdi yaşayış evinə münasibətdə məhkəmə kollegiyasının hüquqi mövqeyi ondan ibarət olmuşdur ki, cavabdeh rəsmi reyestrdə qeydiyyat yazısının ləğvi ilə bağlı mötəbər sübutları təqdim etmədiyindən cavabdehin bu barədəki dəlili əsaslı sayıla bilməz. Belə ki, qanun “məhv olmanın” qaydasını birmənalı olaraq müəyyən etmişdir və qanunun mənasına görə daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyat yazısı ləğv edildikdə, habelə daşınmaz əmlak tamamilə məhv olduqda, daşınmaz əmlaka mülkiyyət hüququ itirilir. Halbuki, mübahisəli fərdi yaşayış evinə dair rəsmi reystrdə qeydiyyat yazısı ləğv edilməmişdir. Məhkəmə kollegiyası qeyd etmişdir ki, mübahisəli fərdi yaşayış evi onun yerləşdiyi torpaq sahəsi ilə birlikdə ipoteka qoyulmuşdur və evlə yanaşı torpaq sahəsi üzərində də yüklülük qeydə alınmışdır. Bu baxımdan, gələcəkdə fərdi yaşayış evinin sökülməsi halında icra sənədi üzrə hər hansı çətinlik yaranmayacaq və tutma evin yerləşdiyi torpaq sahəsinə yönələcəkdir. Bu baxımdan məhkəmə kollegiyası sözügedən qeyri-yaşayış sahəsinin (tövlənin) likvid dəyərini 36.000 manat, fərdi yaşayış evinin torpaq sahəsi ilə birlikdə qiymətini isə 126.040 manat (fərdi yaşayış evinin qiymətini 101040 manat, torpaq sahəsinin isə 25000 manat) müəyyən etməklə, tutmanı sözügedən ipoteka predmetlərinə yönəltmişdir. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi hüquqi mövqeyini “İpoteka haqqında” Qanunun 59.3, 59.3.1, 59.3.2-ci maddələrinin və digər maddi, prosessual hüquq normalarının tələbləri ilə əsasland ırmışdır. Cavabdeh 29 avqust 2022-ci il tarixdə qətnamədən kassasiya şikayəti vermiş və Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının 31 avqust 2022-ci il tarixli qərardadı ilə kassasiya şikayəti prosessual müddətin buraxılması əsası ilə geri qaytarılmışdır. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi qəbul etdiyi qərardadı onunla əsaslandırmışdır ki, məhkəmə qətnaməsi 10 iyun 2022-ci il tarixdə Cavabdeh elektron kabinetinə yerləşdirilmişdir. Bundan 2 ay 19 gün sonra, yəni 29 avqust 2022- ci il tarixdə Cavabdeh tərəfindən kassasiya şikayəti verilmişdir. Göründüyü kimi, cavabdeh tərəfindən qanunla müəyyən edilmiş 2 aylıq kassasiya şikayəti vermə müddəti ötürülmüş, buraxılmış müddətin bərpa edilməsinə dair isə vəsatət verilməmişdir. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi hüquqi mövqeyini Mülki Proses sual Məcəllənin 130, 405, 408.1.4-cü maddələrinə istinadla əsaslandırmışdır. Kassasiya instansiyası məhkəməsində üçüncü icraat Kassasiya şikayətinin, ona etirazın dəlilləri və işdə iştirak edən şəxslərin izahatları Kassasiya şikayətinin dəlilləri 3-cü şəxs X iş üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının 09 iyun 2022-ci il tarixli qətnaməsindən kassasiya şikayəti vermişdir. Kassasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, 3-cü şəxslə X6 1977-ci ildə nikaha daxil olmuş və vəfat edən günə qədər də rəsmi nikahda olmuşdur. Qeyd olunan müqavilələr bağlanarkən də 3-cü şəxsin razılığı və məlumatı olmadan bağlanmışdır. Halhazırda ipoteka predmeti olan Şərur rayonu, Zeyvə kəndində 0,1013 ha torpaq sahəsində yerləşən 2 mərtəbəli 8 otaqlı fərdi yaşayış evi onların razılıqları olmadan Şərur R ayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən sökülmüşdür. Digər ipoteka predmeti isə hal-hazırda onun istifadəsindədir. Bu günə qədər isə heç kim ona bu barədə hər hansı bir məlumat verilməmişdir. Hesab edir ki, Şərur rayonu, Zeyvə kəndində yerləşən ümumi sahəsi 1.024,84 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsinə (tövlə) dair 18 iyun 2009-cu il tarixli, 169 saylı ipoteka müqaviləsi onun məlumatı və razılığı olmadan bağlanıldığı üçün etibarsız hesab edilməlidir. Apellyasiya məhkəməsi öz qətnaməsini onunla əsaslandırmışdır ki, X6 26 aprel 2017-ci il tarixdə ölmüş və onun vərəsələri X10, X14, eləcə də X notarial qaydada təsdiq edilmiş ərizə ilə imtina etmiş, sonuncu X3 vərəsəsi olmaqla, bütün mirası qəbul etmiş və ona X3 adına qeydə alınmış əmlaka dair 12 iyun 2017-ci il tarixli “Qanun üzrə vərəsəlik hüququ haq qında” Şəhadətnamə verilmişdir. Göründüyü kimi, X3 mülkiyyətində olan bütün əmlaklar, o cümlədən hazırkı iş üzrə mübahisə predmeti olan əmlaklar Cavabdeh mülkiyyətinə keçmişdir. Məhkəmənin bu mövqeyi də heç bir sübuta əsaslanmır və mərhum X3 hər hansı bir əmlakı Cavabdeh mülkiyyətinə keçməmişdir. Bundan əlavə məhkəmə kollegiyası yuxarıda qeyd olunan maddi və prosessual hüquq normalarının tələblərinə və işin sadalanan hallarına əsasən belə qənaətə gəlmişdir ki, 3-cü şəxs miras əmlaklardan imtina etdiyindən hazırkı mübahisə predmeti olan əmlaka dair iddia qaldırmaq üçün müvafiq subyektiv hüquqa malik şəxs kimi qəbul edilə bilməz. Qeyd olunan hal ilə qəti olaraq razılaşmır və məhkəmənin mövqeyini qanunsuz və əsassız hesab edir. Belə ki, hazırki mülki işə Ali Məhkəmədə 2 dəfə baxılmış və mülki işə baxılan zaman məhkəmə tərəfindən subyektiv hüquq məsələsi mübahisələndirilməmişdir və bir mənalı şəkildə həmin qərarlar nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, 3-cü şəxsin bu iddianı qaldırmağa subyektiv hüququ vardır. Bundan əlavə, 3-cü şəxs həyat yoldaşı tərəfindən onlara məxsus mülkü, Banka ipoteka qoymasına dair etiraz etməməsinə dair ərizəni imzalamamışdır və mülki iş materiallarında da, notariat işində də 3-cü şəxs tərəfindən əmlakların girov qoyulmasına dair notarial qaydada təsdiq edilmiş heç bir ərizəsi yoxdur. Bu halı indiyə qədər mövcud olmuş bütün məhkəmə qərarları da təsdiq edir. Kassasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri Kassasiya şikayətinə qarşı etiraz daxil olmamışdır. İşdə iştirak edən şəxslərin izahatları Azərbaycan Respublikası MPM-nin 10.8-1 və 414-cü maddələrinə əs asən işə yazılı icraat qaydasında, yəni məhkəmə iclası keçirilmədən və tərəflər izahatları dinlənilmək üçün çağırılmadan baxıldı. Tətbiq edilən hüquq Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 30 iyul 2008-ci il tarixli qərarı Mülki mübahisənin qanuni həlli üçün işə baxan məhkəmə ilk növbədə iddia qaldırmış şəxsin müvafiq subyektiv hüquqa malik olub-olmamasını araşdırmalıdır. Subyektiv hüquq üç elementin məcmusu kimi qiymətləndirilə bilər: öz hərəkətlərinə hüquqi ixtiyar; başqa (borclu) şəxslərdən tələb etmək hüququ; müdafiə hüququ. Subyektiv hüququn ikinci və üçüncü elementləri birinci elementin mövcudluğu ilə bağlıdır. Belə qaydalara riayət edilmədən subyektiv hüququn digər elementlərinin, yəni başqa şəxslərdən tələb etmək hüququnun yaranmasından, eləcə də həyata keçiril məsindən söhbət gedə bilməz. “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu Maddə 7.2. Bina, tikili, qurğu və ya digər daşınmaz əşyalar yalnız onların yerləşdiyi, yaxud fəaliyyətini təmin etdiyi torpaq sahəsi ilə birlikdə ipoteka qoyulur. Daşınmaz əşyaya tutma yönəldildikdə, onu alan şəxs həmin daşınmaz əşyanın əvvəlki mülkiyyətçisinə əşyanın yerləşdiyi torpaq sahəsi üzərində mənsub olan hüququ əldə edir. Maddə 59.3. İpoteka qoyulmuş yaşayış evinə və ya mənzilə tutma yönəldildikdə və o satıldıqda ipoteka qoyan və onunla birlikdə yaşayan ailə üzvləri və digər şəxslər tutduqları yaşayış sahəsini ən geci bir ay ərzində tərk etməlidirlər, bu şərtlə ki: yaşayış evi və ya mənzil ipoteka müqaviləsi üzrə kreditin qaytarılması üçün ipoteka qoyulmuş olsun; və ya ipoteka qoyanla birlikdə yaşaya n yetkinlik yaşına çatmış ailə üzvləri və digər şəxslər ipoteka müqaviləsi bağlanarkən həmin evə (mənzilə) tutma yönəldildikdə və o satıldıqda onu tərk etmək barədə notariat qaydasında təsdiq edilmiş öhdəlik götürmüş olsunlar. İpoteka müqaviləsi bağlandıqdan sonra həmin evə və ya mənzilə qeydiyyata alınmış şəxslər belə öhdəlik götürmüş sayılırlar. Mülki Məcəllə Maddə 203.1. Daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyat yazısı ləğv edildikdə, habelə daşınmaz əmlak tamamilə məhv olduqda, daşınmaz əmlaka mülkiyyət hüququ itirilir. Mülki Prosessual Məcəlləsi Maddə 14.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş vəzifələr çərçivəsində işə baxan məhkəmə hansı halların iş üçün əhəmiyyət kəsb etdiyini, hansı tərəfin onları sübut etməli olduğunu və ya verilən tələbin təmin olunması üçün hansı halların sübut ed ilməli olduğunu tərəflərin istinad edibetməməsindən asılı olmayaraq onlarla müzakirə etməlidir. Bu zaman hakimin tərəflərlə apardığı müzakirə, iddianın uğurluluğu perspektivi barədə izahlar verməsi və bununla bağlı işin məhkəmədən kənar həlli (barışıq yolu ilə) istiqamətində müzakirələr aparması hakimin baxılan məsələyə dair yekun qərar üzrə fikir bildirməsi kimi qiymətləndirilməməli və hakimə etiraz üçün əsas olmamalıdır. Maddə 14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Maddə 77.1. Hər bir tərəf öz tələblərinin əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Maddə
88. Məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sü butun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. Maddə 217.1. Məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. Maddə 217.3. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş hallara və tərəflərin qarşılıqlımünasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Maddə 407.2. Kassasiya şikayətində işin hallarının sübut olunmamasına, məhkəmənin gəldiyi nəticə üçün əhəmiyyətli olan bütün faktiki halların aydınlaşdırılmamasına və yaxud qətnamə və qərardadda ifadə olunan nəticələrin işin faktiki hallarına uyğun olmamasına istinad etməyə yol verilmir. Maddə 416.1. Kassasiya instansiyası məhkəməsi işə şikayət həddində baxır və kassasiya şikayətində irəli sürülmüş dəlillər üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsini yoxlayır. Maddə 416.2.Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən bu Məcəllənin 418.4-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş prosessual hüquq pozuntusu hesab edilən hallara yol verilməsi şikayətin hədlərindən və dəlillərindən asılı olmayaraq yoxlanılmalıdır. Maddə 418.3. Prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması qətnamənin yaxud qərardadın ləğv edilməsi üçün o vaxt əsas ola bilər ki, bu pozuntu düzgün qətnamə qəbul edilməməsi ilə nəticələnsin və ya nəticələnə bilsin. Kassasiya baxışının hədləri Qanunun tələbinə görə, kassasiya instansiyası məhkəməsi işin faktiki hallarını araşdırmır. Lakin apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq olunub-olunmamasını yoxlamaq zərurətindən irəli gələrək, iş materiallarında olan, aşağı instansiya məhkəmələri t ərəfindən qəbul edilərək işə əlavə olunmuş, araşdırılmış və (və ya) müəyyən edilmiş sübutlara və hüquqi faktlara istinad edilməsi kassasiya instansiyası məhkəməsinin faktiki halları araşdırması kimi qiymətləndirilməməlidir. Hazırki kassasiya şikayətində qətnamə 3-cü şəxs tərəfindən iddiaçının iddia tələbinin qismən təmin edilməsi, özünün iddiasının rədd olunması hissəsində mübahisələndirildiyindən, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin aktı kassasiya şikayətinin dəlilləri hüdudlarında yalnız mübahisədəndirilən hissədə yoxlanıldı. Kassasiya instansiyası məhkəməsinin hüquqi mövqeyi Kassasiya instansiyası məhkəməsi apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mübahisələndirilən hissələrdə gəldiyi nəticə və hüquqi əsaslandırma ilə razılaşır və hesab edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi işə bax arkən maddi və prosessual hüquq normalarının tələblərini hazırki mülki mübahisəyə düzgün tətbiq edib və işdə, kassasiya şikayətinin dəlillərinə əsasən iş üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin kassasiya qaydasında ləğv edilməsi və ya dəyişdirilməsi üçün əsaslar yoxdur. 3-cü şəxs kassasiya şikayətində apellyasiya instansiyası məhkəməsinin işə baxarkən maddi və prosessual hüquq normalarının tələblərini pozduğunu, iddiaçının iddia tələblərinin rədd edilməsi, onun iddiasının isə tam təmin edilməsi üçün əsasların olduğunu və sair göstərsə də, kassasiya instansiyası məhkəməsi onun bu dəlilləri ilə razılaşmır. Belə ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi, birinci instansiya məhkəməsinin mübahisələndirilən hissədə gəldiyi nəticə və hüquqi əsaslandırma ilə razılaşmayaraq qeyd etmişd ir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsi İnzibati-İqtisadi kollegiyasının 25 iyul 2016-cı il tarixli qərardadı ilə X3 apellyasiya şikayəti qismən təmin edilərək, Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati-İqtisadi məhkəməsinin 17 dekabr 2014-cü il tarixli qətnaməsi kredit borcunun ipoteka predmetlərinə yönəldilməsi və həmin ipoteka predmetlərinin açıq hərracda satılaraq kredit borcunun ödənilməsinə yönəldilməsi hissəsində ləğv edilmiş, iddia ərizəsi həmin hissədə baxılmamış saxlanılmışdır. İpoteka predmetləri X3 mülkiyyətindədir. İpoteka predmeti olan fərdi yaşayış evi torpaq sahəsi ilə birlikdə və qeyriyaşayış binası (tövlə) Bankın xeyrinə ipoteka ilə yüklü edilmiş, yüklülük rəsmi reyestrdə qeydə alınmışdır. X6 26 aprel 2017-ci il tarixdə ölmüş və mərhumun vərəsələri övladları X10, X1 4, arvadı X mirasdan Cavabdeh xeyrinə imtina etmişlər. 12 iyun 2017-ci il tarixli “Qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında” Şəhadətnaməyə əsasən mərhumun bütün daşınmaz əmlakına vərəsəsi Cavabdehdur. Vərəsəyə məhkəmə qətnaməsi ilə müəyyən edilmiş borc məbləğinin 7 gün müddətində Banka ödənilməsi barədə xəbərdarlıq olunmuş, əks halda ipoteka predmetinə tutma yönəldilməsi üçün məhkəməyə müraciət ediləcəyi bildirilmişdir. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, hazırkı işdə iki iddia vardır. 1) tutmanın ipoteka predmetlərinə yönəldilməsi barədə İddiaçı-nin iddiası; 2) İddiaçı ilə X6 arasında bağlanmış 18 iyun 2009-cu il tarixli, 169 saylı ipoteka müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi barədə müstəqil tələb irəli sürən 3-cü şəxsin iddiası. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi, yuxarıda qeyd olunan maddi və pr osessual hüquq normalarının tələblərinə və işin sadalanan hallarına əsasən belə qənaətə gəlmişdir ki, 3-cü şəxs miras əmlaklardan imtina etdiyindən hazırkı mübahisə predmeti olan əmlaka dair iddia qaldırmaq üçün müvafiq subyektiv hüquqa malik şəxs kimi qəbul edilə bilməz. Ona görə də apellyasiya instansiyası məhkəməsi haqlı olaraq belə qənaətə gəlmişdir ki, 3- cü şəxsin iddiası bu iddianı qaldırmaq üçün müvafiq subyektiv hüquqa malik olmadığından rədd edilməlidir. Birinci instansiya məhkəməsi həmçinin İddiaçı-nin iddiasını ona görə rədd etmişdir ki, ipoteka predmeti olan fərdi yaşayış evi məhv olmuş, qeyri yaşayış evinin (tövlə) isə ipoteka qoyulmasına dair müvafiq ərizə verilməmiş, ipoteka qoyanın arvadının rəsmi şəkildə razılığı alınmamışdır. İpoteka predmeti olan fərdi yaşayış evinə m ünasibətdə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin hüquqi mövqeyi ondan ibarət olmuşdur ki, cavabdeh rəsmi reyestrdə qeydiyyat yazısının ləğvi ilə bağlı mötəbər sübutlar təqdim etmədiyindən cavabdehin bu barədəki dəlili əsaslı sayıla bilməz. Belə ki, Mülki Məcəllənin 203.1-ci maddəsinə əsasən daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyat yazısı ləğv edildikdə, habelə daşınmaz əmlak tamamilə məhv olduqda, daşınmaz əmlaka mülkiyyət hüququ itirilir. Göründüyü kimi, qanun “məhv olmanın” qaydasını birmənalı olaraq müəyyən etmişdir. Qanunun mənasından göründüyü kimi, daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyat yazısı ləğv edildikdə, habelə daşınmaz əmlak tamamilə məhv olduqda, daşınmaz əmlaka mülkiyyət hüququ itirilir. Hazırki halda mübahisəli fərdi yaşayış evinə dair rəsmi reystrdə qeydiyyat ya zısı ləğv edilməmişdir. Digər tərəfdən, “İpoteka haqqında” Qanunun 7.2-ci maddəsinə əsasən bina, tikili, qurğu və ya digər daşınmaz əşyalar yalnız onların yerləşdiyi, yaxud fəaliyyətini təmin etdiyi torpaq sahəsi ilə birlikdə ipoteka qoyulur. Daşınmaz əşyaya tutma yönəldildikdə, onu alan şəxs həmin daşınmaz əşyanın əvvəlki mülkiyyətçisinəəşyanın yerləşdiyi torpaq sahəsi üzərində mənsub olan hüququ əldə edir. Göründüyü kimi, qanunun mənasına görə tikili və ya digər daşınmaz əşyalar yalnız onların yerləşdiyi, yaxud fəaliyyətini təmin etdiyi torpaq sahəsi ilə birlikdə ipoteka qoyulur. Baxılan iş üzrə ipoteka predmeti olan fərdi yaşayış evi də torpaq sahəsi ilə birlikdə iddiaçının xeyrinə ipoteka ilə yüklü edilmişdir və bu yüklülük daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə alınmaqla müvafiq çı xarış verilmişdir. Bu isə o, deməkdir ki, tikili məhv olmuş olsa belə, tikilinin yerləşdiyi torpaq sahəsi bu gün də mövcuddur və ipoteka ilə yüklüdür. Yaranmış vəziyyətdə iddiaçının ipoteka predmeti olan fərdi yaşayış evinə tutma yönəldilməsi barədə tələbi əsaslıdır və təmin edilməlidir. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, apellyasiya baxışı zamanı iddiaçının səlahiyyətli nümayəndəsi Nümayəndə həmçinin ərizə ilə müraciət edərək göstərmişdir ki, gələcəkdə ipoteka predmeti olan evin sökülməsi müəyyən olunacağı təqdirdə icra mərhələsində çətinlik yaranmaması üçün iddiaçı tərəf tutmanın fərdi yaşayış evinə deyil, həmin evin yerləşdiyi torpaq sahəsinə yönəldilməsinə etiraz etmir və qətnamə çıxarılarkən bu halın nəzərə alınmasını xahiş edir. Məhkəmə kollegiyası bir daha qeyd etmişdir ki, mübahisəli fər di yaşayış evi onun yerləşdiyi torpaq sahəsi ilə birlikdə ipoteka qoyulmuşdur və evlə yanaşı torpaq sahəsi üzərində də yüklülük qeydə alınmışdır. Bu baxımdan, gələcəkdə fərdi yaşayış evinin sökülməsi halında icra sənədi üzrə hər hansı çətinlik yaranmayacaq və tutma evin yerləşdiyi torpaq sahəsinə yönələcəkdir. “İpoteka haqqında” Qanuna görə məhkəmə ipoteka predmetinə tutmanın yönəldilməsi haqqında qərar qəbul edərkən qərarda, həmçinin ipoteka predmetinin ilkin satış qiymətini göstərməlidir. İlkin satış qiyməti ipoteka qoyanla ipoteka saxlayanın razılaşması əsasında, mübahisə olduqda isə müstəqil qiymətləndiricinin rəyi əsasında məhkəmə tərəfindən müəyyən edilir (maddə 39.3.3). Digər ipoteka predmetinə - qeyri-yaşayış sahəsinə (tövlə) münasibətdə isə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin hü quqi mövqeyi ondan ibarət olmuşdur ki, əvvəla yuxarıda qeyd olunduğu kimi 3-cü şəxs mərhum Hacıisa Hüseynovun arvadı olsa da, o, mirasdan imtina etmişdir və bu baxımdan hazırkı iddianı qaldırmağa subyektiv hüququ yoxdur. Digər tərəfdən, 3-cü şəxs əri tərəfindən onlara məxsus mülkü Banka ipoteka qoymasına dair etiraz etməməsinə dair ərizəni imzalamışdır. 3-cü şəxs sözügedən ərizəni mübahisəli predmeti olan əmlakların ipoteka qoyulmasından başqa digər əsaslarla imzaladığına dair sübutlar təqdim etməmiş, həmin ərizənin mötəbərliyini şübhə altına alacaq əsaslara istinad etməmişdir. Bu baxımdan apellyasiya instansiyası məhkəməsi qeyd etmişdir ki, iddia tələbi qeyriyaşayış sahəsinə (tövlə) tutma yönəldilməsi hissəsində də əsaslıdır və təmin edilməlidir. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi, işə əlavə edilmiş qiymətləndiricinin rəyini əsas tuturaq haqlı olaraq qeyd etmişdir ki, qeyri-yaşayış sahəsinin (tövlənin) likvid dəyəri 36.000 manat, fərdi yaşayış evinin torpaq sahəsi ilə birlikdə qiyməti isə 126 040 manat (fərdi yaşayış evi 101040 manat, torpaq sahəsi 25000 manat) müəyyən edilməlidir. Məhkəmə kollegiyası iddia tələbini ipoteka predmetləri satıldıqdan sonra əmlakların 1 ay ərzində boşaldılması hissəsində də əsaslı saymış və hesab etmişdir ki, iddia, “İpoteka haqqında” Qanunun 59.3-cü maddəsi rəhbər tutulmaqla həmin hissədə də təmin olunmalıdır. “İpoteka haqqında” Qanunun 59-cu maddəsinə əsasən ipoteka qoyulmuş yaşayış evinə və ya mənzilə tutma yönəldildikdə və o satıldıqda ipoteka qoyan və onunla birlikdə yaşayan ailə üzvləri və digər şəxslər tutduqları yaşayış sahəsini ən g eci bir ay ərzində tərk etməlidirlər, bu şərtlə ki: yaşayış evi və ya mənzil ipoteka müqaviləsi üzrə kreditin qaytarılması üçün ipoteka qoyulmuş olsun; və ya ipoteka qoyanla birlikdə yaşayan yetkinlik yaşına çatmış ailə üzvləri vədigər şəxslər ipoteka müqaviləsi bağlanarkən həmin evə (mənzilə) tutma yönəldildikdə və o satıldıqda onu tərk etmək barədə notariat qaydasında təsdiq edilmiş öhdəlik götürmüş olsunlar. İpoteka müqaviləsi bağlandıqdan sonra həmin evə və ya mənzilə qeydiyyata alınmış şəxslər belə öhdəlik götürmüş sayılırlar. Bu baxımdan kassasiya instansiyası məhkəməsi 3-cü şəxsin kassasiya şikayətinin dəlilləri ilə razılaşmır və yuxarıda qeyd olunanları nəzərə alıb hesab edir ki, onun kassasiya şikayəti ilə eyni məzmunlu olan apellyasiya şikayətinin dəlillərinə apellyasiya instansi yası məhkəməsi tərəfindən araşdırılaraq düzgün hüquqi qiymət verildiyi üçün həmin dəlilləri təkrar araşdırmağa lüzum görmür. Ona görə də iş üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsi mübahisələndirilən hissədə dəyişdirilmədən, kassasiya şikayəti təmin edilmədən saxlanılmalıdır. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 416, 417 və 419-cu maddələrinin tələblərini rəhbər tutaraq, kassasiya instansiyası məhkəməsi Qərara aldı: Müstəqil tələb irəli sürən üçüncü şəxs X kassasiya şikayəti təmin edilməsin. İş üzrə Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mülki kollegiyasının 09 iyun 2022-ci il tarixli, 2(103)-3731/2022 saylı qətnaməsi mübahisələndirilən hissədə dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərar qətidir və qəbul edildiyi andan qüvvəyə minir.