Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2(102)-196/2025 31.01.2025 ALİ MƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki kollegiyasının iddiaçı "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin cavabdehlər Cavabdeh1 X2 "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə, Cavabdeh3, Cavabdeh4 qarşı iş üzrə QƏRARİ (Mülki mübahisənin kateqoriyası: Müqavilə münasibətlərindən mübahisələr; Öhdəliklərin icrası; Borc müqaviləsi;) irəli gələn Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası, hakimlər Xıdırov Əhliman Mehman oğlu (məruzəçi hakim), Vəliyeva Elşanə Rafiq qızı, Şəfiyev İspəndiyar Əsəd oğlundan ibarət tərkibdə, iddiaçı "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin cavabdehlər Cavabdeh1 X2, "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə, Cavabdeh3, Cavabdeh4, qarşı “kred it müqaviləsi üzrə yaranmış borcun ödənilməsi və tutmanın ipoteka və girov predmetlərinə yönəldilməsi” tələbinə dair mülki iş üzrə Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin xx.xx.2024-cü il tarixli 2(104)159/2024 nömrəli qətnaməsindən cavabdeh X10 Məsuliyyətli Cəmiyəti tərəfindən kassasiya şikayətinə dair işə Ali Məhkəmənin binasında yazılı icraat qaydasında baxaraq, aşağıdakı qərarı qəbul etdi. İşin halları: 1. "xxxx" İKB ASC ilə xx.xx.2013-cü il tarixdə bağlanmış, 6-BİZ-1-0-101-13 saylı kredit müqaviləsinə əsasən Cavabdeh1 MMC-yə ******* (üç milyon) manat və ya həmin məbləğin digər valyutalarda ekvivalenti məbləğində 120 ay müddətinə, yəni xx.xx.2013-cü ilədək kredit limiti müəyyən edilmiş, xx.xx.2013-cü il tarixdə bağlanmış, 6-BİZ-1-0-101-13 (Ə1) saylı kredit müqaviləsinə əsasən Cavabdeh1 MMC-yə i llik 18% olmaqla 24 ay müddətində 483000 (dörd yüz səksən üç) manat, xx.xx.2014-cü il tarixdə bağlanmış, 6BİZ-1-0-101-13(Ə2) saylı bərpa olunan kredit xətti müqaviləsinə əsasən Cavabdeh1 MMC –yə illik 18% olmaqla 34 ay müddətinə 250000 (iki yüz əlli min) manat və xx.xx.2014-cü il tarixdə bağlanmış 6-BİZ-1-0-101-13(Ə3) saylı kredit müqaviləsinə əsasən Cavabdeh1 MMC-yə illik 14% olmaqla 03 ay müddətinə 130000 (yüz otuz min) manat məbləğində kredit verilmişdir. 2. "xxxx" İKB ASC ilə Cavabdeh4 arasında bağlanmış 28 noyabr 2013-cü il tarixli, 24 yanvar 2014-cü il tarixli və 19 iyun 2014-cü il tarixli zaminlik müqaviləsinə əsasən, Cavabdeh4 xx.xx.2013-cü il tarixli, xx.xx.2014-cü il tarixli və xx.xx.2014-cü il tarixli kredit müqavilələri üzrə yaranmış öhdəliyə görə borcalanla birgə məsuliyyət da şımağı öhdəsinə götürmüşdür. 3. "xxxx" İKB ASC ilə Cavabdeh3 Əli oğlu arasında bağlanmış 24 yanvar 2014-cü il tarixli və 19 iyun 2014-cü il tarixli zaminlik müqaviləsindən görünür ki, Cavabdeh3 Əli oğlu xx.xx.2014-cü il tarixli və xx.xx.2014-cü il tarixli kredit müqavilələri üzrə yaranmış öhdəliyə görə borcalanla birgə məsuliyyət daşımağı öhdəsinə götürmüşdür. 4. "xxxx" İKB ASC ilə Naiqin-K "xxxx" MMC arasında bağlanmış 19 iyun 2014-cü il tarixli və 19 iyun 2014-cü il tarixli zaminlik müqaviləsinə əsasən, Naiqin-K "xxxx" MMC xx.xx.2014-cü il tarixli kredit müqavilələri üzrə yaranmış öhdəliyə görə borcalanla birgə məsuliyyət daşımağı öhdəsinə götürmüşdür. 5. xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13 (İ) saylı ipoteka müqaviləsinə əsasən, kredit müqavilələrindən irəli gələn öhdəliyin icrası nın təmini üsulu kimi Naiqin-K "xxxx" MMC ilə "xxxx"İKB ASC arasında bağlanmış xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13 (İ) saylı İpoteka müqaviləsinə əsasən Tovuz rayonu İbrahim Hacılı kəndində yerləşən ümumi sahəsi 933,8 kv.m olan qeyri-yaşayış binası (alkoqollu içkilərin süzülməsi və doldurulması sexi), xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13(İ2) saylı İpoteka müqaviləsinə əsasən Tovuz rayonu İbrahim Hacılı kəndində yerləşən ümumi sahəsi 527,2 kv.m olan qeyriyaşayış binası (un kombinatı), xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13(İ3) saylı İpoteka müqaviləsinə əsasən Tovuz rayonu İbrahim Hacılı kəndində yerləşən ümumi sahəsi 527,2 kv.m olan qeyri-yaşayış binası (ilkin emal sexi) və xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-10113(İ4) saylı İpoteka müqaviləsinə əsasən Tovuz rayonu İbrahim Hacılı kəndində yerləşən ümumi sahəsi 63,8 kv.m olan qeyri-yaşayış binası (spirt çəkmə sexi) "xxxx"İKB ASC qarşısında ipoteka ilə yüklü edilmişdir. 6. xx.xx.2013-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13/1(G) saylı girov müqaviləsinə əsasən, kredit müqavilələrindən irəli gələn öhdəliklərin icrasının təmini üsulu kimi Naiqin-K "xxxx" MMC ilə "xxxx"İKB ASC arasında bağlanmış xx.xx.2013-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13/1(G) saylı girov müqaviləsinə əsasən adları müqaviləyə əlavə 1 nömrəli qeyd olunan əsas vəsaitlər və xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13(G5) saylı girov müqaviləsinə əsasən adları müqaviləyə əlavə 1 nömrədə qeyd olunan maşın və avadanlıqlar banka girov qoyulmuşdur.
7. Yeni dövr qiymətləndirmə mərkəzinin 12 sentyabr 2022-ci il tarixli rəyinə əsasən, Tovuz rayonu İbrahim Hacılı k əndi 933.80 kv.m sahəsi olan qeyri-yaşayış binasının bazar dəyəri 221.300 manat, likvid dəyəri 141.110 manat, avadanlıqlarla birlikdə bazar dəyəri 310.650 manat, avadanlıqlarla birlikdə likvid dəyəri 224.200 manat, Tovuz rayon İbrahim Hacılı kəndi 1746,40 kv.m sahəsi olan qeyri-yaşayış binasının bazar dəyəri 413.900 manat, likvid dəyəri 277.310 manat, avadanlıqlarla birlikdə bazar dəyəri 609.900 manat, avadanlıqlarla birlikdə likvid dəyəri 459.590 manat, Tovuz rayonu İbrahim Hacılı kəndi 527.20 kv.m sahəsi olan qeyri-yaşayış binasının bazar dəyəri 62.200 manat, likvid dəyəri 43.550 manat, avadanlıqlarla birlikdə bazar dəyəri 145.680 manat, avadanlıqlarla birlikdə likvid dəyəri 118.320 manat, Tovuz rayonu İbrahim Hacılı kəndi 63,80 kv.m sahəsi olan qeyri-yaşayış binasının bazar dəyəri 15.10 0 manat, likvid dəyəri 10.500 manat, avadanlıqlarla birlikdə bazar dəyəri 23.950 manat, avadanlıqlarla birlikdə likvid dəyəri 18.730 manat, qiymətləndirilmiş avadanlıqların bazar dəyəri 382.680 manat və likvid dəyəri 353.020 manat təşkil edir.
8. Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin 27 dekabr 2023-cü il tarixli, 9/8958 saylı rəyinin nəticə hissəsindən görünür ki, "xxxx" İKB ASC ilə Cavabdeh1 MMC arasında bağlanmış xx.xx.2013-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13(Ə1) saylı, kredit müqaviləsi üzrə xx.xx.2015-ci il tarixə əsas borc 483.000,00 manat, faiz borcu isə 134.243,27 manat, xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13(02) saylı üzrə xx.xx.2016-cı il tarixə əsas borc 236.627,05 manat, faiz borcu 106.471,76 manat və xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-10113(03) saylı kredit müqaviləsi üzrə xx.xx.201 4-cü il tarixə əsas borc 121.367,78 manat, faiz borcu isə 2.207,52 manat təşkil edir. İş üzrə qəbul edilmiş məhkəmə aktları: a) Birinci instansiya məhkəməsində icraat:
9. İddiaçı ASC Cavabdeh1 MMC-yə, Naiqin-K "xxxx" MMC-yə, Cavabdeh3 və Cavabdeh4 qarşı «kredit müqaviləsi üzrə yaranmış borcun ödənilməsi və tutmanın ipoteka və girov predmetlərinə yönəldilməsi» tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, İddiaçı ASC ilə Cavabdeh1 MMC arasında bağlanmış xx.xx.2013-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13(Ə1) saylı kredit müqaviləsinə əsasən 483000 (dörd yüz səksən üç min) manat əsas borcun, kreditin bitmə tarixinə hesablanmış ödənilməmiş 214904.28 (iki yüz on dörd min doqquz yüz dörd manat iyirmi səkkiz qəpik) manat məbləğində faiz borcunun, 121957.01 (yüz iyirmi bir min doqquz yüz əlli yeddi manat 01 qəpik) manat məbləğində cərimə borcunun və xx.xx.2015-ci il tarixdən xx.xx.2022-ci il tarixədək gecikdirilmiş vaxt üçün illik 5 (beş) faizlə hesablanmış 150688.05 (yüz əlli min altı yüz səksən səkkiz manat 05 qəpik) manat məbləğində əldən çıxmış fayda olmaqla, ümumilikdə cəmi 970549.34 (doqquz yüz yetmiş min beş yüz qırx doqquz manat otuz dörd qəpik) manat məbləğində borcun Cavabdeh1 MMC-dən və Cavabdeh4, xx.xx.2014cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13(Ə2) saylı kredit müqaviləsinə əsasən 240230.59 (iki yüz qırx min iki yüz otuz manat əlli doqquz qəpik) manat məbləğində əsas borcun, kreditin bitmə tarixinə hesablanmış ödənilməmiş 187906.34 (yüz səksən yeddi min doqquz yüz altı manat otuz dörd qəpik) manat məbləğində faiz borcunun, 80359.05 (səksən min üç yüz əlli doqquz manat 05 qəpik) manat məbləğində cərimə borcunun və xx.xx.2016-cı il tarixdən xx.xx.2022-ci il tarixədək gecikdirilmiş vaxt üçün illik 5 (beş) faizlə hesablanmış 66716.35 (altmış altı min yeddi yüz on altı manat otuz beş qəpik) manat məbləğində əldən çıxmış fayda olmaqla, cəmi 575212.33 (beş yüz yetmiş beş min iki yüz on iki manat otuz üç qəpik) manat məbləğində borcun Cavabdeh1 MMC-dən, Cavabdeh4 və Cavabdeh3, xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13(Ə3) saylı kredit müqaviləsinə əsasən 121303.49 (yüz iyirmi bir min üç yüz üç manat qırx doqquz qəpik) manat əsas borcun, kreditin bitmə tarixinə hesablanmış ödənilməmiş 71932.91 (yetmiş bir min doqquz yüz otuz iki manat doxsan bir qəpik ) manat məbləğində faiz borcunun, 110585.26 (yüz onmin beş yüz səksən beş manat iyirmi altı qəpik) manat məbləğind ə cərimə borcunun və xx.xx.2014-cü il tarixdən xx.xx.2022-ci il tarixədək gecikdirilmiş vaxt üçün illik 5 (beş) faizlə hesablanmış 37845.1 (otuz yeddi min səkkiz yüz qırx beş manat on qəpik) manat məbləğində əldən çıxmış fayda olmaqla, cəmi 341666.76 (üç yüz qırx bir min altı yüz altmış altı manat yetmiş altı qəpik) manat məbləğində borcun Cavabdeh1 MMCdən, Cavabdeh4, Cavabdeh3 və Naiqin-K "xxxx"MMC-dən, iddia ərizəsinin verilməsi üçün ödənilmiş 30 manat məbləğində dövlət rüsumunun əvəzinin cavabdehlərdən müştərək qaydada tutulmasına, tutmanın öhdəliyin təminatı kimi NaiqinK "xxxx"MMC ilə"xxxx" İKB ASC arasında bağlanmış xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0101-13(İ) saylı ipoteka müqaviləsinə əsasən Tovuz Rayonu İbrahim Hacılı kəndində yerləşən ümumi sahəsi 933.8 kv.m qeyri-yaşayış binası na (alkaqol içkilərin süzülməsi və doldurulması sexi), xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13(İ2) saylı ipoteka müqaviləsinə əsasən Tovuz Rayonu, İbrahim Hacılı kəndində yerləşən ümumi sahəsi 1746.4 kv.m qeyri-yaşayış binasına (un kombinatı), xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-10113(İ3) saylı ipoteka müqaviləsinə əsasən Tovuz Rayonu, İbrahim Hacılı kəndində yerləşən ümumi sahəsi 527.2 kv.m qeyri-yaşayış binasına (ilkin emal sexi) və xx.xx.2014cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13(İ4) saylı ipoteka müqaviləsinə əsasən Tovuz Rayonu, İbrahim Hacılı kəndində yerləşən ümumi sahəsi 63.8 kv.m qeyri-yaşayış binasına (spirt çəkmə sexinə), həmçinin kredit müqavilələrindən irəli gələn öhdəliklərin təminatı üsulu kimi Naiqn-K "xxxx" MMC ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış xx.xx.2014-cü il tarixli, 6BİZ- 1-0-101-13 (G) saylı girov müqaviləsinə əsasən adları müqaviləyə əlavə 1 nömrəli qeydə olunan əsas vəsaitlər olan 2002-ci il buraxılışlı 1 ədəd şərab süzmə sexi, 1995-ci il buraxılışlı 1 ədəd spirt saxlama sexi, 2001-ci ildə inşa edilmiş 1 ədəd qazanxana binası, 1996-cı ildə inşa edilmiş 1 ədəd ehtiyat hissələri anbarı, 1998-ci ildə inşa edilmiş keçid binası, 1997-ci il buraxılışlı 47 ədəd emal çənləri, 1995-ci ildə inşa edilmiş 1 ədəd taxta anbar, 1996-cı il buraxılışlı miqdarı 1700 olan daş hasar, 1995-ci ildə inşa edilmiş 1 ədəd qonaq evi, 2001- ci il buraxılışlı 1 ədəd butulka yuyan, 1994-cü ildə inşa edilmiş 1 quraşdırma anbarı, 2001-ci il buraxılışlı 1 ədəd alkoqollu içki çəkən sex, 1998-ci il buraxılışlı 1 ədəd üzüm emal sexi, 2001-ci il buraxılışlı 1 ədəd şərab süzmə sexi binası, 1 996-cı il buraxılışlı 1 ədəd gözətçi butkası, 2004-cü ildə inşa edilmiş 1 ədəd hamam və tualet binası, 2004-cü ildə inşa edilmiş 1 ədəd nəzarətçi postu, 2008-ci il buraxılışlı 8 ədəd çən və avadanlıqlar, 1997-ci il buraxılışlı 2 ədəd yanacaq çənləri, 1996-cı il il buraxılışlı 2 ədəd katyol, 2001-ci il buraxılışlı 1 ədəd spirt çəkən sex, 2001-ci il buraxılışlı 1 ədəd spirt çəkən (düzəlmə), 2001-ci il buraxılışlı 1 ədəd spirt çəkən sex, 2001-ci il buraxılışlı 1 ədəd spirt çəkən sex (avadanlığı), 2004-cü ildə inşa edilmiş 250 metr uzunluqda dəmir hasar, 1995-ci il buraxılışlı 2,5 km uzunluğnda xarici işıqlandırma xətti, 1997-ci il buraxılışlı 1 ədəd D200 markalı dizel işıqlanma generatoru, 1997-ci il buraxılışlı 1 ədəd işıq generatoru Dt124, 1994-cü il buraxılışlı 1 ədəd işıq generatoru, 1994 -cü il buraxılışlı 1 ədəd transfarmator, 2001-ci il buraxılışlı 1 ədəd kompressor, 1993-cü ildə inşa edilmiş 250 metr uzunluğunda su xətti, 1997-ci il buraxılışlı 1 ədəd qapan tərəzi, 1995-ci il buraxılışlı 4 ədəd qapan tərəzi, 1993-cü il buraxılışlı 1 ədəd yükləyici QTX-0,5, 2002-cı il buraxılışlı 1 ədəd kimyəvi analiz laboratoriyası, 2012-ci il buraxılışlı 1 ədəd kompyuter, 1995-ci il buraxılışlı 4 ədəd elektrik qızdırıcısı, 1995-ci ildə alınmış 2 ədəd divan-kreslo, 1995-ci ildə alınmış 2 ədəd elit mebel, 1994-cü il buraxılışlı 1 ədəd ofis telefaksı, 1995-ci il buraxılışlı 2 ədəd ofis üzçıxaranı, 1995-ci ildə alınmış 3 ədəd ofis jurnal stolu, 2012-ci il buraxılışlı 2 ədəd ofis printeri, 1995-ci il buraxılışlı 4 ədəd ofis üçün yanmayan seyf, 1995-ci il buraxılışlı 3 ədəd dəmir seyf, 1995- ci il buraxılışlı 4 ədəd komputer stolu, 1995-ci il buraxılışlı 2 ədəd ofis kreslosu admiralı, 1995-ci il buraxılışlı 3 ədəd ofis üçün elektrik peçi, 1995-ci il buraxılışlı 6 ədəd ofis penlandina, 1995-ci il buraxılışlı 4 ədəd ofis şkafı-İvb, 1995-ci il buraxılışlı 4 ofis şkafı-iv 2B, 2002-ci il buraxılışlı 1 ədəd kondisoner, 1994-cü il buraxılışlı 2 ədəd soyuduçu, 1984-cü il buraxılışlı, ВЪШ 30Д markal 1 ədəd üzüm qəbulu üçün bunker, 1984-cü il buraxılışlı 2 ədəd, ЦДГ -20 markal mərkəzdən qacma üyütmə aparatı, 1984- cü il buraxılışlı 5 ədəd ПМН-28 markalı porşenli nasos, 1984-cü il buraxılışlı ВСН-20 markalı 2 ədəd stekatel, 1986-cı il buraxılışlı 1 ədəd Б2-ВПО-30 markalı press, 1986-cı il buraxılışlı ВПО-30 markal 2 ədəd press, 1988-ci il buraxılışlı ВТВ-20 markal 3 ədəd transporter (skr epkovıy), 1988-ci il buraxılışlı ВТВ-20 markal 2 ədəd transporter (lentovoy), 1990-cı il buraxılışlı AO-514 markal 2 ədəd filtr pressi, 1998-cı il buraxılışlı Н-21 markalı 6 ədəd porşenli nasos, 2000-ci il buraxılışlı вчн-40 markal 8 ədəd məkkəzdən qacma nasosu, 1999-cu il buraxılışlı Н0ГШ-450 markalı 1 ədəd seperator, 1999-cu il buraxılışlı Н0ГШ-251 markal 1 ədəd separator, 1990-cı buraxılışlı AB4-700 markalı 2 ədəd 7,5-lik emal çəni, 1995-ci il buraxılışlı 44ДБС5 markalı 1 ədəd köynəkli 5 tonluq çən, 1998-ci il buraxılışlı Н4С-100 markalı 1 ədəd separator üçün çən, 1985-ci buraxılışlı Б4-2500 markalı 14 ədəd 25 tonluq qıcqırma üçün emal çəni, 1968-ci il buraxılışlı Uİ52/68 markalı 1 ədəd velox, 1996-cı il buraxılışlı С14/4 markalı 1 ədəd Gadoolpa, 1990-cı il buraxılışlı 0Р6 markalı 1 ə dəd ПШEMAШ, 1996-cı il buraxılışlı 3 ədəd С144 markalı filtrpres, 1998-ci il buraxılışlı ФК-1000 markalı 2 ədəd suyun codluğunu almaq üçün 4 tonluq sulfa uqol regenaratoru, 1998-ci il buraxılışlı ФБ0В0С AY-1500 markalı 4 ədəd araq çəkmək üçün regenatorlar, 1998-ci il buraxılışlı ПФ-200 markalı 8 ədəd qum filteri, 1998-ci il buraxılışlı AYK -1600 markalı 1 ədəd regenirator, 1985-ci il buraxılışlı KT0BMA markalı 1 ədəd 750 litrlik mernik, 787-M markal 985-ci il buraxılışlı 1 ədəd 2500 litrlik mernik, 1998-ci il buraxılışlı CP 36-0 markalı 1 ədəd duzlaşdırılmış maye üçün 2130 litrlik titandan çən, 1998-ci il buraxılışlı BCE-200 markalı 1 ədəd 1820 litrlik araq üçün sortlaşdırma çəni, 1998-ci il buraxılışlı BCC-200 markal 3 ədəd araq üçün 1790 litrlik sortlaşdırma çəni, 1998-ci il buraxılışlı P4-700 markalı 1 ədəd yumuşaldılmış 6800 litirlik su üçün qəbul çəni, 1998-ci il buraxılışlı BP4-500 markalı 1 ədəd 4350 litrlik araq üçün qəbul çəni, 1998-ci il buraxılışlı BP4-500 markal 1 ədəd araq üçün 4490 litrlik qəbul çəni, 1998-ci il buraxılışlı BP4-200 markalı 1 ədəd araq üçün 4530 litrlik qəbul çəni, 1998-ci il buraxılışlı BP4-200 markalı 2 ədəd araq üçün 1800 litrlik qəbul çəni,1998-ci il buraxılışlı BH4-200 markalı 5 ədəd 1800 litrlik araq üçün təzyiq çəni, 1981ci il buraxılışlı Б6-0MД-3 markalı 1 ədəd butulka yuyan maşın, 1985-ci il buraxılışlı BAP-6 markalı 2 ədəd 6 seksiyalı 6000 kub/saatlıq süzmə xətti, 1988-ci il buraxılışlı PAГ-12 markalı 1 ədəd süzmə aparatı, 2002- ci il buraxılışlı PP 200 markalı 1 ədəd paketlərə süzmək üçün aparat, 1999-cu il buraxılışlı ЛKE-6 AT marka l 2 ədəd spirt çəkmə sexi üçün lankaşır tipli soba, 1990-cı il buraxılışlı PAПД -1000 markalı 1 ədəd şaran tipli spirt çəkmə aparatı, 1992-ci il buraxılışlı 1 ədəd Rullier-2503 markalı tam avtomatlaşdırılmış qablaşdırma-montaj xətti, 52 ədəd şərabın saxlanması üçün çənlər, 2700 ədəd palıd boçkaları, 1991-ci il buraxılışlı Aİ-63-2H markalı 2 ədəd üyütmə aparatı, 1993-cü il buraxılışlı 3M22560 markalı 6 ədəd üyütmə aparatı, 4 ədəd separator, 5 ədəd ələk, 6BİZ-1-0-101-13/1(G5) nömrəli girov müqaviləsinə 1 nömrəli əlavədə göstərilən maşın və avadanlıqlardan 1997-ci il buraxılışlı 47 ədəd emal çənləri, 2001-ci il buraxılışlı 1 ədəd butulka yuyan, 1994-cü il buraxılışlı 1 ədəd quraşdırma anbarı, 2008-ci il buraxılışlı 8 ədəd çən və avadanlıqlar, 1997-ci il buraxılışlı 2 ədəd yanacaq çənləri, 199 6-cı il buraxılışlı 2 ədəd katyol, 2001-ci il buraxılışlı 1 ədəd spirt çəkən (düzəlmə), 2001-ci il buraxılışlı 1 ədəd spirt çəkən sex, 2001-ci il buraxılışlı 1 ədəd spirt çəkən sex (avadanlığı), 1997-ci il buraxılışlı 1 ədəd D-200 markalı dizel işıqlanma generatoru, 1997ci il buraxılışlı 1 ədəd Dt-124 markalı işıq generatoru, 1994-cü il buraxılışlı 1 ədəd işıq generatoru, 1994-cü il buraxılışlı transformator, 2001-ci buraxılışlı 1 ədəd kompressor, 1997-ci il buraxılışlı 1 ədəd qapan tərəzi, 1995-ci il buraxılışlı 4 ədəd qapan tərəzi, 1993cü il buraxılışlı 1 ədəd yükləyici QTX-0,5, 1984-cü il buraxılışlı BЪШ-30Д markalı 1 ədəd üzüm qəbulu üçün bunker, 1984-cü il buraxılışlı ЦДГ-20 markalı 2 ədəd mərkəzdən qaçma üyütmə aparatı, 1984-cü il buraxılışlı ПMH-28 markalı 5 ədəd porşenli nasos, 198 4-cü il buraxılışlı BCH -20 markalı 2 ədəd stekatel, 1986-cı il buraxılışlı Б2-BП0-30 markal 1 ədəd press, 1986-cı il buraxılışlı BП0-30 markalı 2 ədəd press, 1988-ci il buraxılışlı BTB-20 markalı 3 ədəd transporter (skrepkovıy), 1988-ci il buraxılışlı BTB-20 markal 2 ədəd transporter (lentovıy), 1990-cı il buraxılışlı AO-514 markal 2 ədəd filtr press, 1998-ci il buraxılışlı H-21 markal 6 ədəd porşenli nasos, 2000-ci il buraxılışlı BЧH40 markal 8 ədəd mərkəzdən qaçma nasosu, 1999-cu il buraxılışlı HOГШ-450 markal 3 ədəd separator, 1999-cu il buraxılışlı HOГШ-251 markal 1 ədəd separator, 1990-cİ il buraxılışlı AB4-700 markalı 2 ədəd emal çən 7,5, 1995-ci il buraxılışlı 44ДБС-5 markal 2 ЭВЭВ köynəkli 5 tonluq çən, 1998-ci il buraxılışlı H4C-100 markal 1 ədəd separator üçün çən 1 niyy, 1985 -ci il buraxılışlı Б4-2500 markal 14 ədəd qıcqırma üçün çən, 1968- ci il buraxılışlı U152/68 markal 1 ədəd VELOX, 1996-cı il buraxılışlı C14/4 markal 1 ədəd Gadoolpa, 1990-cı il buraxılışlı 1 ədəd OP6 markal ПNШEMAЩ, 1966-cı il buraxılışlı Cadalpe C 14/4 markalı 3 ədəd filtrpress, 1988-ci il buraxılışlı ФЛ-1000 markalı 2 ədəd suyun codluğunu almaq üçün sulfa uqol regeneratoru 4 tonluq, 1988-ci il buraxılışlı фб0всс ay-1500 markalı 4 ədəd araq çəkmək üçün regeneratorlar, 1988-ci il buraxılışlı пф-200 markal 8 ədəd qum filteri, 1988-ci il buraxılışlı 1AYK-1600 markalı 1 ədəd regenerator, 1985-ci il buraxılışlı K7-BMA markalı 1 ədəd mernik 750 litrlik, 1985-ci il burxılışlı 787-M markalı 1 ədəd Mernik 2500 litr, 1998-ci il buraxılışlı CP-30-0 markalı 1 ədəd duzlaşdırılmış maye üçün çən 2130 litirlik, 1998-ci il buraxılışlı BCE-200 markalı 1 ədəd araq üçün sortlaşdırma çəni 1820 litirlik, 1998-ci il buraxılışlı BCC-200 markalı 3 ədəd araq üçün sortlaşdırma çəni 1790 litirlik, 1998-ci il buraxılışlı P4-700 markalı 1 ədəd yumşaldılmış su üçün qəbul çəni 6800 litrlik, 1998-ci il buraxılışlı BP4-500 markalı 1 ədəd araq üçün qəbul çəni 4350 litrlik, 1998-ci il buraxılışlı BP4-500 markalı 1 ədəd araq üçün qəbul çəni 4490 litirlik, 1998-ci il buraxılışlı BP4-200 markalı 1 ədəd araq üçün qəbul çəni 4530 litirlik,1998-ci il buraxılışlı BP4-200 markalı 2 ədəd araq üçün qəbul çəni 1820 litrlik, 1998-ci il buraxılışlı BP4-200 markalı 5 ədəd araq üçün qəbul çəni 1800 litirlik, 1981-ci il buraxılışlı Б6-0MД-3 markalı 1 ədəd butulka yuyan maşın, 1985-ci il buraxılışlı BAP-6 makalı 2 ədəd 6 seksiyalı süzmə xətti 6000 volt/saat, 1988-ci il buraxılışlı PAГ-12 markal 1 ədəd süzmə aparatı, 2002-ci ilburaxılışlı PP200 markalı 1 ədəd paketlərə süzmək üçün aparat, 1999-cu il buraxılışlı ЛKE-6 AT markal 2 ədəd spirtçəkmə sexi üçün Lankaşir tipli soba, 1990-cı il buraxılışlı PAПД-1000 markalı 1 ədəd şaran tipli spirt çəkmə aparatı, 1992-ci il buraxılışlı Rullier2503 markalı 1 ədəd avtomatlaşdırılmış süzmə xətti, 52 ədəd şərabın saxlanması üçün çənlər, 2700 ədəd palıd boçkalar, 1991-ci il buraxılışlı Aİ-Б3-2H 2 ədəd uyütmə aparatı, 1993-ci il buraxılışlı 3m22560 markalı 6 ədəd uyütmə aparatı, 4 ədəd separator, 5 ədəd ələkdən ibarət əmlaka yönəldilməsi və həmin daşınar və daşınmaz əmlakların açıq hərracda satılması, satışdan əldə olunan pul vəsaitinin borc məbləğlərinə ödənilməsi, həmçi nin ipoteka və girov predmetlərinin açıq hərracda satıldıqdan sonra həmin əmlaklardan cavabdehlərin çıxarılması və hərracdan əldə olunan pul vəsaiti kifayət etmədikdə qalan borc məbləğinin cavabdehlərin digər əmlakları və mal varlıqlarına yönəldilməsinə dair qətnamə qəbul etmənizi xahiş etmişdir.
10. İddiaçı ASC tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, o İddiaçı ACS ilə xx.xx.2013cü il tarixdə bağlanmış, 6-BİZ-1-0-101-13 saylı kredit müqaviləsinə əssən "xxxx" MMC-yə ******* (üç milyon) manat və ya həmin məbləğin digər valyutalarda ekvivalenti məbləğində 120 ay müddətinə, yəni xx.xx.2013-cü ilədək kredit limiti müəyyən edilmiş, xx.xx.2013-cü il tarixdə bağlanmış, 6-BİZ-1-0-101-13 (Əİ) saylı kredit müqaviləsinə əsasən Cavabdeh1 MMC-yə illik 18% olmaqla 24 ay müddətində 483000 (dörd yüz səksən üç ) manat, xx.xx.2014-cü il tarixdə bağlanmış, 6-BİZ-1-0-101- 13(Ə2) saylı bərpa olunan kredit xətti müqaviləsinə əsasən Cavabdeh1 MMC–yə illik 18% olmaqla 34 ay müddətinə 250000 (iki yüz əlli min) manat və xx.xx.2014-cü il tarixdə bağlanmış 6-BİZ-1-0-101-13(Ə3) saylı kredit müqaviləsinə əsasən Cavabdeh1 MMC-yə illik 14% olmaqla 3 ay müddətinə 130000 (yüz otuz min) manat məbləğində kredit verilmişdir. Kredit müqavilələrindən irəli gələn öhdəliyin icrasının təmini üsulu kimi Naiqin-K"xxxx" MMC ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış xx.xx.2014-cü il tarixli, 6- BİZ-1-0-101-13 (İ) saylı ipoteka müqaviləsinə əsasən Tovuz rayonu İbrahim Hacılı kəndində yerləşən ümumi sahəsi 933,8 kv.m olan qeyri-yaşayış binası( alkoqollu içkilərin süzülməsi və doldurulması sexi), xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-1 01-13(12) saylı İpoteka müqaviləsinə Tovuz rayonu İbrahim Hacılı kəndində yerləşən ümumi sahəsi 527,2 kv.m olan qeyri-yaşayış binası (un kombinatı), xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101- 13(13) saylı poteka müqaviləsinə əsasən Tovuz rayonu İbrahim Hacılı kəndində yerləşən ümumi sahəsi 527,2 kv.m olan qeyri-yaşayış binası (ilkin emal sexi) və xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13(14) saylı ipoteka müqaviləsinə əsasən Tovuz rayonu İbrahim Hacılı kəndində yerləşən ümumi sahəsi 63,8 kv.m olan qeyri-yaşayış binası (spirt çəkmə sexi) İddiaçı ASC qarşısında ipoteka ilə yüklü edilmişdir. Həmçinin kredit müqavilələrindən irəli gələn öhdəliklərin icrasının təmini üsulu kimi Naqin-K "xxxx" MMC ilə İddiaçı ASC arasında bağlanmış xx.xx.2013-cü il tarixli, 6- BİZ-1-0- 101-13/1(G) saylı girov m üqaviləsinə əsasən adları müqaviləyə əlavə 1 nömrəli qeyd olunan əsas vəsaitlər və xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13(G5) saylı girov müqaviləsinə əsasən adları müqaviləyə əlavə 1 nömrədə qeyd olunan maşın və avadanlıqlar banka girov qoyulmuşdur. Eyni zamanda xx.xx.2013-cü il tarixdə bağlanmış 6-BİZ-1-0-101-13(Ə1) saylı kredit müqaviləsi üzrə öhdəliklərin təminatı olaraq X3 ilə xx.xx.2013-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13 (Z1) saylı, xx.xx.2014-cü il tarixdə bağlanmış, 6BİZ-1-0-101-13(Ə2) saylı Bərpa olunan kredit xətti müqaviləsi üzrə öhdəliklərin təminatı olaraq Cavabdeh4 ilə xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13(Z2) saylı və Cavabdeh3 ilə xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13(Z3) saylı, xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0101-13(Ə3) saylı kredit müqaviləsi üzrə öhdəliklər in təminatı olaraq Cavabdeh3 xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13(Z4) saylı, Cavabdeh4 ilə xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13(Z5) saylı və Naiqin-K "xxxx" MMC ilə xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0101-13(Z6) saylı zaminlik müqavilələri bağlanmış və onlar öhdəlik icra edilmədiyi təqdirdə borclu ilə birgə məsuliyyəti öz üzərlərinə götürmüşlər. Kredit müqavilələrinin və tərəflər arasında tərtib edilmiş ödəniş qrafikinin şərtlərinə cavabdeh tərəfindən əməl edilməmiş, cavabdeh kreditin və kredit faizlərinin qaytarılmasına dair öhdəliyi vaxtında və lazımi qaydada icra etməmiş və onun iddiaçı qarşısında öhdəliyi yaranmışdır. Kredit müqaviləsinin 9.2-ci bəndinə görə borcalan kredit üzrə hesablanmış faizlərin və gecikdirilmiş borc yarandığı gündən hər gecikdirilmiş gün üçün faizlər d ə hesablanmaqla gecikdirilmiş məbləğin 0.1% miqdarında banka dəbbə pulu ödəməlidir. Göstərdiklərinə əsasən hesab edir ki, iddiası qanuni və əsaslı olduğundan təmin edilməlidir.
11. Cavabdeh Naiqin-K "xxxx" MMC-nin nümayəndəsi X6 izahatında göstərmişdir ki, onlar bank qarşısında bütün öhdəliklərini icra etmişlər. Pulun ödənilməsini təsdiq edən başqa sübutları olmasa da belə, Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri Xidmətinin mərkəzləşdirilmiş kredit reyestrindən çıxarışdan görünür ki, Cavabdeh1MMC-nin "xxxx" ASC-yə borcu yoxdur. Odur ki, iddia tələbinin rədd edilməsinə dair qətnamə qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş edib.
12. Tovuz Rayon Məhkəməsinin (bundan sonra mətndə-birinci instansiya məhkəməsi) 28 fevral 2023-cü il tarixli, 2(062)-60/2023 saylı qətnamə si ilə, (hakim Z.Hünbətov) iddia qismən təmin edilərək, xx.xx.2013-cü il tarixli, 6BİZ-1-0-101-13(Ə1) saylı kredit müqaviləsinə əsasən 483000 (dörd yüz səksən üç min) manat əsas borc, kreditin bitmə tarixinə hesablanmış ödənilməmiş 214904.28 (iki yüz on dörd min doqquz yüz dörd manat iyirmi səkkiz qəpik) manat məbləğində faiz borcu, 1000 (min) manat məbləğində cərimə borcu, xx.xx.2015-ci il tarixdən xx.xx.2022-ci il tarixədək gecikdirilmiş vaxt üçün illik 5 (beş) faizlə hesablanmış 150688.05 (yüz əlli min altı yüz səksən səkkiz manat 05 qəpik) manat məbləğində əldən çıxmış fayda olmaqla, cəmi 849592.33 (səkkiz yüz qırx doqquz min beş yüz doxsan iki manat otuz üç qəpik) manat məbləğində borc Cavabdeh1 MMC-dən və Cavabdeh4 müştərək qaydada, xx.xx.2014-cü il tarixli 6-BİZ-10- 101-13(Ə2) saylı kredit müqaviləsinə əsasən 240230.59 (iki yüz qırx min iki yüz otuz manat əlli doqquz qəpik) manat məbləğində əsas borc, kreditin bitmə tarixinə hesablanmış ödənilməmiş 187906.34 (yüz səksən yeddi min doqquz yüz altı manat otuz dörd qəpik) manat məbləğində faiz borcu, 1000 (min) manat məbləğində cərimə borcu, xx.xx.2016-cı il tarixdən xx.xx.2022-ci il tarixədək gecikdirilmiş vaxt üçün illik 5 (beş) faizlə hesablanmış 66716.35 (altmış altı min yeddi yüz on altı manat otuz beş qəpik) manat məbləğində əldən çıxmış fayda olmaqla, cəmi 495853,28 (dörd yüz doxsan beş min səkkiz yüz əlli manat iyirmi səkkiz qəpik) manat məbləğində borc Cavabdeh1 MMCdən, Cavabdeh4 və Cavabdeh3 müştərək qaydada, xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ1-0-10113(Ə3) saylı kredit müqaviləsinə əsasən 121303.49 (yüz iyirmi bir min üç yüz üç manat qırx doqquz qəpik) manat əsas borc, kreditin bitmə tarixinə hesablanmış ödənilməmiş 71932.91 (yetmiş bir min doqquz yüz otuz iki manat doxsan bir qəpik ) manat məbləğində faiz borcu, 1000 (min) manat məbləğində cərimə borcu, xx.xx.2014-cü il tarixdən xx.xx.2022-ci il tarixədək gecikdirilmiş vaxt üçün illik 5 (beş) faizlə hesablanmış 37845.1 (otuz yeddi min səkkiz yüz qırx beş manat on qəpik) manat məbləğində əldən çıxmış fayda olmaqla, cəmi 232081,5 (iki yüz otuz iki min səksən bir manat əlli qəpik) manat məbləğində borc və ödənilmiş 30 manat məbləğində dövlət rüsumunun Cavabdeh1 MMC-dən, Cavabdeh4, Cavabdeh3 və Naiqin-K "xxxx"MMC-dən müştərək qaydada tutularaq, İddiaçı ASC-yə ödənilməsi, tələbin Naiqin K ”Tovuz Baltiya” MMC-yə məxsus Tovuz rayonu İbrahim Hacılı kənd ində yerləşən 933.80 kv.m sahəsi olan qeyri-yaşayış binası (alkaqollu içkilərin süzülməsi və doldurulması sexi), Tovuz rayon İbrahim Hacılı kəndində yerləşən 1746,40 kv.m sahəsi olan qeyri-yaşayış binası (un kombinatı), Tovuz rayonu İbrahim Hacılı kəndində yerləşən 527.20 kv.m sahəsi olan qeyri-yaşayış binası(ilkin emal sexi) və Tovuz rayonu İbrahim Hacılı kəndində yerləşən 63,80 kv.m sahəsi olan qeyri-yaşayış binasına (spirt çəkmə sexi) yönəldilməsi, tələbin həmçinin girov predmeti olan aşağıdakı əşya və avadanlıqlara - 2002-ci il buraxılışlı 1 ədəd şərab süzmə sexi, 1995-ci il buraxılışlı 1 ədəd spirt saxlama sexi, 2001-ci ildə inşa edilmiş 1 ədəd qazanxana binası, 1996-cı ildə inşa edilmiş 1 ədəd ehtiyat hissələri anbarı, 1998-ci ildə inşa edilmiş keçid binası, 1997-ci il buraxılışlı 47 ədəd emal çənləri, 1995-ci ildə inşa edilmiş 1 ədəd taxta anbar, 1996-cı il buraxılışlı miqdarı 1700 olan daş hasar, 1995-ci ildə inşa edilmiş 1 ədəd qonaq evi, 2001ci il buraxılışlı 1 ədəd butulka yuyan, 1994-cü ildə inşa edilmiş 1 quraşdırma anbarı, 2001ci il buraxılışlı 1 ədəd alkoqollu içki çəkən sex, 1998-ci il buraxılışlı 1 ədəd üzüm emal sexi, 2001-ci il buraxılışlı 1 ədəd şərab süzmə sexi binası, 1996-cı il buraxılışlı 1 ədəd gözətçi butkası, 2004-cü ildə inşa edilmiş 1 ədəd hamam və tualet binası, 2004-cü ildə inşa edilmiş 1 ədəd nəzarətçi postu, 2008-ci il buraxılışlı 8 ədəd çən və avadanlıqlar, 1997-ci il buraxılışlı 2 ədəd yanacaq çənləri, 1996cı il il buraxılışlı 2 ədəd katyol, 2001-ci il buraxılışlı 1 ədəd spirt çəkən sex, 2001-ci il buraxılışlı 1 ədəd spirt çəkən (düzəlmə), 2001ci il buraxılışlı 1 ədəd spirt çəkən sex, 2001-ci il buraxılışlı 1 ədəd spirt çəkən sex (avadanlığı), 2004-cü ildə inşa edilmiş 250 metr uzunluqda dəmir hasar, 1995-ci il buraxılışlı 2,5 km uzunluğnda xarici işıqlandırma xətti, 1997-ci il buraxılışlı 1 ədəd D-200 markalı dizel işıqlanma generatoru, 1997-ci il buraxılışlı 1 ədəd işıq generatoru Dt-124, 1994-cü il buraxılışlı 1 ədəd işıq generatoru, 1994-cü il buraxılışlı 1 ədəd transfarmator, 2001-ci il buraxılışlı 1 ədəd kompressor, 1993cü ildə inşa edilmiş 250 metr uzunluğunda su xətti, 1997-ci il buraxılışlı 1 ədəd qapan tərəzi, 1995-ci il buraxılışlı 4 ədəd qapan tərəzi, 1993-cü il buraxılışlı 1 ədəd yükləyici QTX-0,5, 2002-cı il buraxılışlı 1 ədəd kimyəvi analiz laboratoriyası, 2012-ci il buraxılışlı 1 ədəd kompyuter, 1995-ci il b uraxılışlı 4 ədəd elektrik qızdırıcısı, 1995-ci ildə alınmış 2 ədəd divan-kreslo, 1995-ci ildə alınmış 2 ədəd elit mebel, 1994-cü il buraxılışlı 1 ədəd ofis telefaksı, 1995-ci il buraxılışlı 2 ədəd ofis üzçıxaranı, 1995-ci ildə alınmış 3 ədəd ofis jurnal stolu, 2012-ci il buraxılışlı 2 ədəd ofis printeri, 1995ci il buraxılışlı 4 ədəd ofis üçün yanmayan seyf, 1995-ci il buraxılışlı 3 ədəd dəmir seyf, 1995-ci il buraxılışlı 4 ədəd komputer stolu, 1995-ci il buraxılışlı 2 ədəd ofis kreslosu admiralı, 1995-ci il buraxılışlı 3 ədəd ofis üçün elektrik peçi, 1995-ci il buraxılışlı 6 ədəd ofis penlandina, 1995-ci il buraxılışlı 4 ədəd ofis şkafı-İvb, 1995-ci il buraxılışlı 4 ofis şkafıiv 2B, 2002-ci il buraxılışlı 1 ədəd kondisoner, 1994-cü il buraxılışlı 2 ədəd soyuduçu, 1984-cü il buraxılışlı, В ЪШ 30Д markal 1 ədəd üzüm qəbulu üçün bunker 1984-cü il buraxılışlı 2 ədəd, ЦДГ -20 markal mərkəzdən qacma üyütmə aparatı, 1984-cü il buraxılışlı 5 ədəd ПМН-28 markalı porşenli nasos, 1984-cü il buraxılışlı ВСН-20 markalı 2 ədəd stekatel, 1986-cı il buraxılışlı 1 ədəd Б2-ВПО-30 markalı press, 1986-cı il buraxılışlı ВПО30 markal 2 ədəd press, 1988-ci il buraxılışlı ВТВ-20 markal 3 ədəd transporter (skrepkovıy), 1988-ci il buraxılışlı ВТВ-20 markal 2 ədəd transporter (lentovoy), 1990-cı il buraxılışlı AO-514 markal 2 ədəd filtr pressi, 1998-cı il buraxılışlı Н-21 markalı 6 ədəd porşenli nasos, 2000-ci il buraxılışlı вчн-40 markal 8 ədəd mərkəzdən qaçma nasosu, 1999-cu il buraxılışlı Н0ГШ-450 markalı 1 ədəd seperator, 1999-cu il buraxılışlı Н0ГШ-251 markal 1 ədəd separator, 1990-cı buraxılışl ı AB4-700 markalı 2 ədəd 7,5-lik emal çəni, 1995-ci il buraxılışlı 44ДБС5 markalı 1 ədəd köynəkli 5 tonluq çən, 1998-ci il buraxılışlı Н4С-100 markalı 1 ədəd separator üçün çən, 1985-ci buraxılışlı Б4-2500 markalı 14 ədəd 25 tonluq qıcqırma üçün emal çəni, 1968-ci il buraxılışlı Uİ52/68 markalı 1 ədəd velox, 1996-cı il buraxılışlı С14/4 markalı 1 ədəd Gadoolpa, 1990-cı il buraxılışlı 0Р6 markalı 1 ədəd ПШEMAШ, 1996-cı il buraxılışlı 3 ədəd С144 markalı filtrpres, 1998-ci il buraxılışlı ФК-1000 markalı 2 ədəd suyun codluğunu almaq üçün 4 tonluq sulfa uqol regenaratoru,1998-ci il buraxılışlı ФБ0В0С AY-1500 markalı 4 ədəd araq çəkmək üçün regenatorlar, 1998-ci il buraxılışlı ПФ-200 markalı 8 ədəd qum filteri, 1998-ci il buraxılışlı AYK -1600 markalı 1 ədəd regenirator, 1985-ci il buraxılışl ı KT0BMA markalı 1 ədəd 750 litrlik mernik, 787-M markal 1985-ci il buraxılışlı 1 ədəd 2500 litrlik mernik, 1998-ci il buraxılışlı CP 36-0 markalı 1 ədəd duzlaşdırılmış maye üçün 2130 litrlik titandan çən, 1998-ci il buraxılışlı BCE-200 markalı 1 ədəd 1820 litrlik araq üçün sortlaşdırma çəni, 1998-ci il buraxılışlı BCC-200 markal 3 ədəd araq üçün 1790 litrlik sortlaşdırma çəni, 1998-ci il buraxılışlı P4700 markalı 1 ədəd yumuşaldılmış 6800 litirlik su üçün qəbul çəni, 1998-ci il buraxılışlı BP4500 markalı 1 ədəd 4350 litrlik araq üçün qəbul çəni, 1998-ci il buraxılışlı BP4-500 markal 1 ədəd araq üçün 4490 litrlik qəbul çəni, 1998-ci il buraxılışlı BP4-200 markalı 1 ədəd araq üçün 4530 litrlik qəbul çəni, 1998-ci il buraxılışlı BP4-200 markalı 2 ədəd araq üçün 1800 litrlik qəbul çəni,1998-c i il buraxılışlı BH4-200 markalı 5 ədəd 1800 litrlik araq üçün təzyiq çəni, 1981-ci il buraxılışlı Б6-0MД-3 markalı 1 ədəd butulka yuyan maşın, 1985-ci il buraxılışlı BAP-6 markalı 2 ədəd 6 seksiyalı 6000 kub/saatlıq süzmə xətti, 1988ci il buraxılışlı PAГ-12 markalı 1 ədəd süzmə aparatı, 2002- ci il buraxılışlı PP 200 markalı 1 ədəd paketlərə süzmək üçün aparat, 1999-cu il buraxılışlı ЛKE-6 AT markal 2 ədəd spirt çəkmə sexi üçün lankaşır tipli soba, 1990-cı il buraxılışlı PAПД -1000 markalı 1 ədəd şaran tipli spirt çəkmə aparatı, 1992-ci il buraxılışlı 1 ədəd Rullier-2503 markalı tam avtomatlaşdırılmış qablaşdırma-montaj xətti, 52 ədəd şərabın saxlanması üçün çənlər, 2700 ədəd palıd boçkaları, 1991-ci il buraxılışlı Aİ-63-2H markalı 2 ədəd üyütmə aparatı, 1993-cü il buraxılışlı 3M22560 mar kalı 6 ədəd üyütmə aparatı, 4 ədəd separator, 5 ədəd ələk, 6-BİZ-1-0-101-13/1(G5) nömrəli girov müqaviləsinə 1 nömrəli əlavədə göstərilən maşın və avadanlıqlara- 1997-ci il buraxılışlı 47 ədəd emal çənləri, 2001-ci il buraxılışlı 1 ədəd butulka yuyan, 1994-cü il buraxılışlı 1 ədəd quraşdırma anbarı, 2008-ci il buraxılışlı 8 ədəd çən və avadanlıqlar, 1997-ci il buraxılışlı 2 ədəd yanacaq çənləri, 1996-cı il buraxılışlı 2 ədəd katyol, 2001-ci il buraxılışlı 1 ədəd spirt çəkən (düzəlmə), 2001-ci il buraxılışlı1 ədəd spirt çəkən sex, 2001-ci il buraxılışlı 1 ədəd spirt çəkən sex (avadanlığı), 1997-ci il buraxılışlı 1 ədəd D-200 markalı dizel işıqlanma generatoru, 1997ci il buraxılışlı 1 ədəd Dt-124 markalı işıq generatoru, 1994-cü il buraxılışlı 1 ədəd işıq generatoru, 1994-cü il buraxılışlı t ransformator, 2001-ci buraxılışlı 1 ədəd kompressor, 1997-ci il buraxılışlı1 ədəd qapan tərəzi, 1995-ci il buraxılışlı 4 ədəd qapan tərəzi, 1993cü il buraxılışlı 1 ədəd yükləyici QTX-0,5, 1984-cü il buraxılışlı BЪШ-30Д markalı 1 ədəd üzüm qəbulu üçün bunker, 1984-cü il buraxılışlı ЦДГ-20 markalı 2 ədəd mərkəzdən qaçma üyütmə aparatı, 1984-cü il buraxılışlı ПMH-28 markalı 5 ədəd porşenli nasos, 1984-cü il buraxılışlı BCH 20 markalı 2 ədəd stekatel, 1986-cı il buraxılışlı Б2-BП0-30 markal 1 ədəd press, 1986-cı il buraxılışlı BП0-30 markalı 2 ədəd press, 1988-ci il buraxılışlı BTB-20 markalı 3 ədəd transporter (skrepkovıy), 1988-ci il buraxılışlı BTB-20 markal 2 ədəd transporter (lentovıy), 1990-cı il buraxılışlı AO-514 markal 2 ədəd filtr press, 1998-ci il buraxılışlı H-21 markal 6 ədəd porş enli nasos, 2000-ci il buraxılışlı BЧH40 markal 8 ədəd mərkəzdən qaçma nasosu, 1999-cu il buraxılışlı HOГШ-450 markal 3 ədəd separator, 1999-cu il buraxılışlı HOГШ-251 markal 1 ədəd separator, 1990-cİ il buraxılışlı AB4-700 markalı 2 ədəd emal çən 7,5, 1995-ci il buraxılışlı 44ДБС-5 markal 2 ЭВЭВ köynəkli 5 tonluq çən, 1998-ci il buraxılışlı H4C-100 markal 1 ədəd separator üçün çən 1 niyy, 1985-ci il buraxılışlı Б4-2500 markal 14 ədəd qıcqırma üçün çən, 1968ci il buraxılışlı U152/68 markal 1 ədəd VELOX, 1996-cı il buraxılışlı C14/4 markal 1 ədəd Gadoolpa, 1990-cı il buraxılışlı 1 ədəd OP6 markal ПNШEMAЩ, 1966-cı il buraxılışlı Cadalpe C 14/4 markalı 3 ədəd filtrpress, 1988-ci il buraxılışlı ФЛ-1000 markalı 2 ədəd suyun codluğunu almaq üçün sulfa uqol regeneratoru 4 tonluq, 1988-ci il bur axılışlı фб0всс ay-1500 markalı 4 ədəd araq çəkmək üçün regeneratorlar, 1988-ci il buraxılışlı пф-200 markal 8 ədəd qum filteri, 1988-ci il buraxılışlı 1AYK-1600 markalı 1 ədəd regenerator, 1985-ci il buraxılışlı K7-BMA markalı 1 ədəd mernik 750 litrlik, 1985-ci il burxılışlı 787-M markalı 1 ədəd Mernik 2500 litr, 1998-ci il buraxılışlı CP-30-0 markalı 1 ədəd duzlaşdırılmış maye üçün çən 2130 litirlik, 1998-ci il buraxılışlı BCE-200 markalı 1 ədəd araq üçün sortlaşdırma çəni 1820 litirlik, 1998-ci il buraxılışlı BCC-200 markalı 3 ədəd araq üçün sortlaşdırma çəni 1790 litirlik, 1998-ci il buraxılışlı P4-700 markalı 1 ədəd yumşaldılmış su üçün qəbul çəni 6800 litrlik, 1998-ci il buraxılışlı BP4-500 markalı 1 ədəd araq üçün qəbul çəni 4350 litrlik, 1998-ci il buraxılışlı BP4-500 markalı 1 ə dəd araq üçün qəbul çəni 4490 litirlik, 1998-ci il buraxılışlı BP4-200 markalı 1 ədəd araq üçün qəbul çəni 4530 litirlik,1998-ci il buraxılışlı BP4-200 markalı 2 ədəd araq üçün qəbul çəni 1820 litrlik, 1998-ci il buraxılışlı BP4-200 markalı 5 ədəd araq üçün qəbul çəni 1800 litirlik, 1981-ci il buraxılışlı Б6-0MД-3 markalı 1 ədəd butulka yuyan maşın, 1985-ci il buraxılışlı BAP-6 makalı 2 ədəd 6 seksiyalı süzmə xətti 6000 volt/saat, 1988-ci il buraxılışlı PAГ-12 markal 1 ədəd süzmə aparatı, 2002-ci il buraxılışlı PP200 markalı 1 ədəd paketlərə süzmək üçün aparat, 1999-cu il buraxılışlı ЛKE-6 AT markal 2 ədəd spirtçəkmə sexi üçün Lankaşir tipli soba, 1990-cı il buraxılışlı PAПД-1000 markalı 1 ədəd şaran tipli spirt çəkmə aparatı, 1992-ci il buraxılışlı Rullier2503 markalı 1 ədəd avtomatlaşdır ılmış süzmə xətti, 52 ədəd şərabın saxlanması üçün çənlər, 2700 ədəd palıd boçkalar, 1991-ci il buraxılışlı Aİ-Б3-2H 2 ədəd uyütmə aparatı, 1993-ci il buraxılışlı 3m22560 markalı 6 ədəd uyütmə aparatı, 4 ədəd separator və 5 ədəd ələk-yönəlidilməsi, Naiqin K ”Tovuz Baltiya” MMC-yə məxsus Tovuz rayonu İbrahim Hacılı kəndində yerləşən sahəsi 933.80 kv.m olan qeyriyaşayış binasının (alkaqollu içkilərin süzülməsi və doldurulması sexi) ilkin satış qiymətinin 141.110 manat, Tovuz rayon İbrahim Hacılı kəndində yerləşən sahəsi 1746,40 kv.m olan qeyri-yaşayış binasının (un kombinatı) ilkin satış qiymətinin 277.310 manat, Tovuz rayonu İbrahim Hacılı kəndində yerləşən sahəsi 527.20 kv.m olan qeyri-yaşayış binasının (ilkin emal sexi) ilkin satış qiymətinin 43.550 manat və Tovuz rayonu İbrahim Hacılı kə ndində yerləşən sahəsi 63,80 kv.m olan qeyriyaşayış binasının (spirt çəkmə sexi) ilkin satış qiymətinin 10.500 manat müəyyən edilməklə açıq hərracda satılması, ipoteka qoyulmuş Naiqin K ”Tovuz Baltiya” MMC-yə məxsus Tovuz rayonu İbrahim Hacılı kəndində yerləşən sahəsi 933.80 kv.m olan qeyriyaşayış binasına (alkaqollu içkilərin süzülməsi və doldurulması sexi), Tovuz rayon İbrahim Hacılı kəndində yerləşən sahəsi 1746,40 kv.m olan qeyri-yaşayış binasına (un kombinatı), Tovuz rayonu İbrahim Hacılı kəndində yerləşən sahəsi 527.20 kv.m olan qeyri- yaşayış binasına (ilkin emal sexi) və Tovuz rayonu İbrahim Hacılı kəndində yerləşən sahəsi 63,80 kv.m olan qeyri-yaşayış binasına tutma yönəldikdən və satıldıqdan sonra həmin qeyriyaşayış binaları boşaldılması, ipoteka və girov predmetlərinin satışında n əldə edilən ümumi vəsait hesabına İddiaçı ASC ilə Cavabdeh1 MMC arasında bağlanmış xx.xx.2013-cü il tarixli, 6BİZ-1-0- 101-13 (Ə1)nömrəli kredit müqaviləsi, xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13 (Ə2)nömrəli kredit müqaviləsi və xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-10-101-13(Ə3) nömrəli kredit müqaviləsi üzrə yaranmış, cəmi 1577527.11 (bir milyon beş yüz yetmiş yeddi min beş yüz iyirmi yeddi manat on bir qəpik) manat borcun və 30 manat məbləğində dövlət rüsumunun İddiaçı ASC-yə ödənilməsi və iddianın qalan hissədə təmin edilməməsi qət edilmişdir.
13. Birinci instansiya məhkəməsi qeyd etmişdir ki, bank tərəfindən iddia ərizəsində göstərilən məbləğdə pulun verilməsi mübahisə predmeti deyildir. Mübahisə yalnız götürülmüş kredit məbləğinin qaytarılıb-qaytarılmaması ilə bağlıdır. Yəni, Cavabde h1MMC iddia edir ki, götürülmüş kredit məbləğləri banka ödənilmişdir. Belə olduğu halda sübut etmə yükü həmin təşkilatın öz üzərinə düşür.Yəni, iddiaçı sübutetmə yükündən artıq azad edilmiş olur. Mülki prosessual qanunvericilikdə çəkişmə prinsipinin mövcudluğu hər bir tərəfə öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etmək vəzifəsini qoyur.
14. Cavabdeh1MMC borcun ödənilməsini təsdiq edən yeganə sübuta, Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri Xidmətinin mərkəzləşdirilmiş kredit reyestrindən çıxarışa istinad etmişdir ki, məhkəmə həmin çıxarışda göstərilən məlumatları sübut növü kimi qəbul etmir. Belə ki, işdən görünür ki, verilmiş kredit vəsaitinin 483,000.00 manatı Cavabdeh1MMC-yə 05 dekabr 2013- cü ildə verilmişdir. Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri Xidmətinin mərkəzləşdirilmiş kredit reyestrindən çıxarışda isə kreditin verilmə tarixi 18 dekabr 2013-cü il kimi göstərilmişdir. Bu da onu deməyə əsas verir ki, həmin məlumatlar bankın verdiyi məlumatlar əsasında toplanılmamışdır və mötəbərliyinə şübhələr vardır. Məhkəmə qeyd edir ki, Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası yanında Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri (MKR) xidmətinin məlumat bazası yeni yaradılmış "xxxx" MMC-yə ötürülmüşdür. Yəni, Azərbaycan Respublikasının 8 iyun 2021-ci il tarixli, №343-VİQD nömrəli Qanununa (Qanun) əsasən “Kredit ittifaqları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əlavələr edilmişdir. Həmin Qanunun 15-1-ci maddəsinə əsasən kredit ittifaqı hər bir borcalan haqqında məlumatı ən azı bir kr edit bürosuna və Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankının müəyyən etdiyi qaydada Mərkəzi Bankda yaradılan mərkəzləşdirilmiş kredit reyestrinə təqdim etməlidir.Kredit ittifaqı tərəfindən borcalan barədə məlumatın kredit bürosuna təqdim edilməsi və kredit bürosundan alınması qaydası “Kredit büroları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə tənzimlənir. Cavabdeh1MMC ilə hazırki iş üzrə iddiaçı arasında hüquq münasibətləri yarandığı dövrdə qüvvədə olan Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri haqqında Qaydaların 1.3-cü bəndində göstərilmişdir ki, MKR-in məlumatları yalnız bank nəzarəti, bankların və BOKT-lərin kredit risklərinin azaldılması məqsədilə istifadə oluna bilər. Göründüyü kimi həmin dövrdə məlumatların MKR-ə ötürülməsi yalnız bank nəzarəti, bankların və BOKTlərin kredit risklərini n azaldılması məqsədilə istifadə olunmuş, həmin məlumatlar borcalanın kredit borcunun olmamasını təsdiq edən sübut kimi çıxış edə bilməzdi. Məhz kredit təşkilatlarında sağlam kreditləşmə və məsuliyyətli borclanma, kreditlər üzrə məlumat paylaşması ilə bağlı əlverişli normativ çərçivənin yaradılması və özəl kredit hesabatlığı sahəsində sağlam komponentlərin formalaşdırılması, kredit təşkilatlarında risk idarəetmə siyasətlərinin və qərar qəbuletmə proseslərinin gücləndirilməsi məqsədilə qanunvericilkdə dəyişikliklər edilərək borcalan barədə məlumatın kredit bürosuna təqdim edilməsi və kredit bürosundan alınması qaydası təkmilləşdirilmiş və bu məlumatların verilməsi bankların vəzifələrinə çevrilmişdir.Ona görə də məhkəmə hesab edir ki, kredit verildiyi illərdə bankların borc alan barədə məlum atları mərkəzləşdirilmiş kredit reyystrinə xidmətinə verməsi imperativ qaydada müəyyən edilmədiyindən, banklar qeyd edilən normanı öz hüquqları kimi realizə etmişlər. Ona görə də məhkəmə Cavabdeh1MMC tərəfindən təqdim edilmiş mərkəzləşdirilmiş kredit reyestrində göstərilmiş məlumatları sübut kimi qəbul etməmişdir.
15. Bundan başqa da məhkəmə onu da qeyd etmişdir ki, Cavabdeh1MMC hüquqi şəxs olaraq nağdsız qaydada bank hesabları vasitəsilə fəaliyyət göstərir. Nağdsız hesablaşma nağd puldan istifadə etmədən ödəniş sənədləri əsasında bank hesabları vasitəsilə həyata keçirilən ödənişdir. Ödəniş sənədi isə nağdsız hesablaşmaların aparılması üçün ödəyici və ya vəsait alan tərəfindən kağız və ya elektron daşıyıcılarda verilən sərəncamdır. Vəsait alan-xeyrinə nağdsız hesablaşma və ya pul köçürməsi həyata keçirilən şəxsdir. Pul köçürməsi - ödəyici və/və ya vəsait alanın adına bank hesabı açılmadan nağd pulun vəsait alanın xeyrinə köçürülməsi əməliyyatıdır. İstər Cavabdeh1MMC, istərsə də digər cavabdehlər yuxarıda göstərilən hansı qaydada pul köçürməsindən istifadə etdiklərini də sübut etməmişlər. Məhkəmə qeyd etmişdir ki, nağdsız hesablaşmaların ödəniş tapşırıqları ilə hesablaşmalar; ödəniş tələbnamətapşırıqları ilə hesablaşmalar; inkasso sərəncamları ilə hesablaşmalar və.s formaları olduğu halda Cavabdeh1MMC nəyinki bu formalardan hər hansı biri ilə hesablaşaraq borcunu qaytardığını sübut edə bilməmiş, hətta bank praktikasında tətbiq olunan işgüzar dövriyyə adətləri ilə də belə öhdəliyini icra etdiyini sübut etməmişdir. Bundan başqa da mərkəzləşdirilmiş kredit reyestrindən çıxar ışın mötəbərliyi qəbul edilsə belə, o zaman Cavabdeh1MMC-nin borcu belə tezliklə ödədiyi halda hansı səbəblərdən girov və ipoteka ilə yüklü edilmiş əmlakların yüklülükdən azad edilməsi ilə bağlı müraciətinin olmaması da sual doğuran amillərdəndir.
16. İş materiallarından göründüyü kimi hazırki iş üzrə bir-neçə dəfə ekspertiza təyin edilsə də, bununla bağlı rəyin alınması mümkün olmamışdır. Məhkəmə bankların mülki dövriyyənin sabitliyini təmin etməklə bağlı böyük rolunun olmasını nəzərə alaraq həm prosessual qənaət prinsipi baxımından, həm də işdə olan sübutlar əsasında iddia tələbinə hüquqi qiymətin verilməsi mümkün olduğundan işin təkrar ekspertiza tədqiqatına göndərilməsini zəruri hesab etməmişdir. Belə ki, mübahisə kreditin və ona hesablanmış faizlərlə bağlı olmayaraq, borcun qaytarılma sı ilə bağlı olmuşdur.
17. Məhkəmə bu qənaətə gəlmişdir ki, iddiaçı kredit müqaviləsində nəzərdə tutulmuş qaydada öhdəliklərinə riayət edərək xx.xx.2013-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-10113(Ə1) saylı kredit müqaviləsinə əsasən 483000 (dörd yüz səksən üç min) manat əsas borc, xx.xx.2014-cü il tarixli 6-BİZ-1-0-101-13(Ə2) saylı kredit müqaviləsinə əsasən 240230.59 (iki yüz qırx min iki yüz otuz manat əlli doqquz qəpik) manat məbləğində əsas borc, xx.xx.2014-cü il tarixli 6-BİZ-1-0-101-13(Ə3) saylı kredit müqaviləsinə əsasən 121303.49 (yüz iyirmi bir min üç yüz üç manat qırx doqquz qəpik) manat əsas borcu Cavabdeh1 MMC-yə, yəni onun direktoru Cavabdeh4 vermiş, onun tərəfindən isə kerditin banka qaytarılması təmin edilməmişdir. Beləliklə məhkəmə araşdırılması zamanı müəyyən edilmişdir ki, "xxxx" İKB ASC ilə Cavabdeh1 MMC arasında bağlanmış xx.xx.2013-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13(Ə1) saylı kredit müqaviləsinə əsasən 483000 (dörd yüz səksən üç min) manat əsas borc, kreditin bitmə tarixinə hesablanmış ödənilməmiş 214904.28 (iki yüz on dörd min doqquz yüz dörd manat iyirmi səkkiz qəpik) manat məbləğində faiz borcu, 121957.01 (yüz iyirmi bir min doqquz yüz əlli yeddi manat 01 qəpik) manat məbləğində cərimə borcu və xx.xx.2015-ci il tarixdən xx.xx.2022-ci il tarixədək gecikdirilmiş vaxt üçün illik 5 (beş) faizlə hesablanmış 150688.05 (yüz əlli min altı yüz səksən səkkiz manat 05 qəpik) manat məbləğində əldən çıxmış fayda olmaqla, ümumilikdə cəmi 970549.34 (doqquz yüz yetmiş min beş yüz qırx doqquz manat otuz dörd qəpik) manat, xx.xx.2014-cü il tarixli 6-BİZ-1-0-101-13(Ə2) saylı kredit m üqaviləsinə əsasən 240230.59 (iki yüz qırx min iki yüz otuz manat əlli doqquz qəpik) manat məbləğində əsas borc, kreditin bitmə tarixinə hesablanmış ödənilməmiş 187906.34 (yüz səksən yeddi min doqquz yüz altı manat otuz dörd qəpik) manat məbləğində faiz borcu, 80359.05 (səksən min üç yüz əlli doqquz manat 05 qəpik) manat məbləğində cərimə borcu və xx.xx.2016-cı il tarixdən xx.xx.2022-ci il tarixədək gecikdirilmiş vaxt üçün illik 5 (beş) faizlə hesablanmış 66716.35 (altmış altı min yeddi yüz on altı manat otuz beş qəpik) manat məbləğində əldən çıxmış fayda olmaqla, ümumilikdə cəmi 575212.33 (beş yüz yetmiş beş min iki yüz on iki manat otuz üç qəpik) manat, xx.xx.2014-cü il tarixli 6BİZ-1- 0-101-13(Ə3) saylı kredit müqaviləsinə əsasən 121303.49 (yüz iyirmi bir min üç yüz üç manat qırx doqquz qəpik) manat əsas borc, kreditin bitmə tarixinə hesablanmış ödənilməmiş 71932.91 (yetmiş bir min doqquz yüz otuz iki manat doxsan bir qəpik) manat məbləğində faiz borcu, 110585.26 (yüz on min beş yüz səksən beş manat iyirmi altı qəpik) manat məbləğində cərimə borcu və xx.xx.2014-cü il tarixdən xx.xx.2022-ci il tarixədək gecikdirilmiş vaxt üçün illik 5 (beş) faizlə hesablanmış 37845.1 (otuz yeddi min səkkiz yüz qırx beş manat on qəpik) manat məbləğində əldən çıxmış fayda olmaqla, ümumilikdə cəmi 341666.76 (üç yüz qırx bir min altı yüz altmış altı manat yetmiş altı qəpik) manat məbləğində borcu qalmışdır. Məhkəmə əsas və faiz borcuna münasibətdə iddiaçının tələbini əsaslı hesab edir. Belə ki, yuxarıda da qeyd edildiyi kimi Cavabdeh1 MMC əsas və faiz borcunu banka qaytardığını iddia etsə də, o bunu təsdiq edən sübutlarını məhkəməyə təqdim etməmişdir. Bankın məhkəməyə təqdim etdiyi sübutlarla, yəni hesabdan çıxarış, maliyyə arayışları, ödəniş cədvəlləri ilə Cavabdeh1 MMC-nin banka iddia edilən məblığdə borcunun olması öz təsdiqini tapmışdır.
18. Cavabdehlər yuxarıdakı hər hansı qaydada borcunu ödədiyini təsdiq edən mötəbər sənədlər təqdim edə bilməmişlər. Məhkəmə hər üç kredit müqavilələri üzrə gecikdirilmiş vaxt üçün illik 5 (beş) faizlə hesablanmış əldən çıxmış faydaya dair də iddia tələbini əsaslı hesab etmişdir. Belə ki, işin hallarından göründüyü kimi xx.xx.2013-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13(Ə1) saylı kredit müqaviləsinə əsasən 483000 (dörd yüz səksən üç min) manat əsas borc, 214904.28 manat faiz borcu, xx.xx.2014-cü il tarixli 6-BİZ-1-0101-13(Ə2) saylı kredit müqavil əsinə əsasən 240230.59 (iki yüz qırx min iki yüz otuz manat əlli doqquz qəpik) manat məbləğində əsas borc, 187906.34 manat faiz borcu, xx.xx.2014-cü il tarixli 6-BİZ-1-0-101- 13(Ə3) saylı kredit müqaviləsinə əsasən 121303.49 (yüz iyirmi bir min üç yüz üç manat qırx doqquz qəpik) manat əsas borc və 71932.91 manat faiz borcu ödənilmədən qalmışdır. "xxxx" İKB ASC ilə Cavabdeh1 MMC arasında bağlanmış xx.xx.2013-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13(Ə1) saylı kredit müqaviləsinə əsasən xx.xx.2015-ci il tarixdən xx.xx.2022-ci il tarixədək gecikdirilmiş vaxt üçün illik 5 (beş) faizlə 150688.05 (yüz əlli min altı yüz səksən səkkiz manat 05 qəpik) manat, xx.xx.2014-cü il tarixli 6-BİZ-1-0-101- 13(Ə2) saylı kredit müqaviləsinə əsasən xx.xx.2016-cı il tarixdən xx.xx.2022-ci il tarixədək gecikdirilmiş vaxt üçün illik 5 (beş) faizlə 66716.35 (altmış altı min yeddi yüz on altı manat otuz beş qəpik) manat, xx.xx.2014-cü il tarixli 6-BİZ-1-0-10113(Ə3) saylı kredit müqaviləsinə əsasən xx.xx.2014-cü il tarixdən xx.xx.2022-ci il tarixədək gecikdirilmiş vaxt üçün illik 5 (beş) faizlə 37845.1 (otuz yeddi min səkkiz yüz qırx beş manat on qəpik) manat məbləğində əldən çıxmış fayda hesablanmışdır.
19. Məhkəmə bu qənaətə gəlmişdir ki, "xxxx" İKB ASC ilə Cavabdeh1 MMC arasında bağlanmış xx.xx.2013-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13(Ə1) saylı kredit müqaviləsinə əsasən xx.xx.2015-ci il tarixdən xx.xx.2022-ci il tarixədək gecikdirilmiş vaxt üçün illik 5 (beş) faizlə 150688.05 (yüz əlli min altı yüz səksən səkkiz manat 05 qəpik) manat, xx.xx.2014-cü il tarixli 6-BİZ-1-0-101-13(Ə2) saylı kredit müqaviləsinə əsas ən xx.xx.2016-cı il tarixdən xx.xx.2022-ci il tarixədək gecikdirilmiş vaxt üçün illik 5 (beş) faizlə 66716.35 (altmış altı min yeddi yüz on altı manat otuz beş qəpik) manat, xx.xx.2014-cü il tarixli 6-BİZ-1-0-101-13(Ə3) saylı kredit müqaviləsinə əsasən xx.xx.2014cü il tarixdən xx.xx.2022-ci il tarixədək gecikdirilmiş vaxt üçün illik 5 (beş) faizlə 37845.1 (otuz yeddi min səkkiz yüz qırx beş manat on qəpik) manat məbləğində əldən çıxmış fayda tələb etməkdə iddiaçı haqlı olmuşdur. Məhkəmə hesablanmış cərimə pulu ilə bağlı onu qeyd edir ki, iş materiallarından göründüyü kimi xx.xx.2013-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0101-13(Ə1) saylı kredit müqaviləsinə üzrə 124957.01 manat, xx.xx.2014-cü il tarixli 6BİZ-1-0-101-13(Ə2) saylı kredit müqaviləsi üzrə 80359.05 manat və xx.xx.2014-cü il tarixli 6-BİZ-1-0- 101-13(Ə3) saylı kredit müqaviləsi üzrə 110585.26 manat cərimə hesablanmışdır.
20. Tələb olunan cərimə ilə bağlı məhkəmə qeyd etmişdir ki, məhkəmə kreditorun əmlak mənafeyini nəzərə alaraq illik beş faiz hesablanmaqla əldən çıxmış fayda şəkilində tələbi təmin etmişdir. Tələbin qeyd edilən hissədə təmin edilməsi itirilmiş pul məbləğini kifayət qədər kompensasiya edir. Ona görə də məhkəmə tənasübsüz qaydada hesablanmış cərimə məbləğinin hər müqavilə üzrə 1000 manat, cəmi 3000(üç min) manat saxlanılmasını kreditorun əmlak və bütün əsaslı mənafelərinə uyğun hesab etmişdir. xx.xx.2013-cü il tarixli 6-BİZ-1-0-101-13(Ə1) saylı kredit müqaviləsi üzrə öhdəliklərin təminatı olaraq X3 ilə xx.xx.2013-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101- 13 (Z1) saylı, xx.xx.2014-cü il tarixdə, 6-BİZ-1-0-101-13(Ə2) saylı Bərp a olunan kredit xətti müqaviləsi üzrə öhdəliklərin təminatı olaraq Cavabdeh4 ilə xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-10113(Z2) saylı və Cavabdeh3 ilə xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13(Z3) saylı, xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0- 101-13(Ə3) saylı kredit müqaviləsi üzrə öhdəliklərin təminatı olaraq Cavabdeh3 xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13(Z4) saylı, Cavabdeh4 ilə xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13(Z5) saylı və Naiqin-K "xxxx" MMC ilə xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13(Z6) saylı zaminlik müqavilələri bağlanmış və onlar öhdəlik icra edilmədiyi təqdirdə borclu ilə birgə məsuliyyəti öz üzərlərinə götürmüşlər.
21. Məhkəmə hesab etmişdir ki, iddia tələbinin zaminlərə qarşı hissəsi də qanuni və əsaslı olduğundan tələb onlara aid hissədə də təmin edilməlidir.
22. Məhkəmə iddia tələbinin tutmanın ipoteka predmetinə yönəldilməsinə dair hissəsini də əsaslı hesab etmişdir.
23. Məhkəmə araşdırılması zamanı müəyyən edilmişdir ki, Tovuz rayonu İbrahim Hacılı kəndi 933.80 kv.m sahəsi olan qeyri-yaşayış binasının bazar dəyəri 221.300 manat, likvid dəyəri 141.110 manat, avadanlıqlarla birlikdə bazar dəyəri 310.650 manat, avadanlıqlarla birlikdə likvid dəyəri 224.200 manat, Tovuz rayon İbrahim Hacılı kəndi 1746,40 kv.m sahəsi olan qeyri-yaşayış binasının bazar dəyəri 413.900 manat, likvid dəyəri 277.310 manat, avadanlıqlarla birlikdə bazar dəyəri 609.900 manat, avadanlıqlarla birlikdə likvid dəyəri 459.590 manat, Tovuz rayonu İbrahim Hacılı kəndi 527.20 kv.m sahəsi olan qeyri- yaşayış binasının bazar dəyəri 62.200 manat, likvid dəyəri 43.550 manat, avad anlıqlarla birlikdə bazar dəyəri 145.680 manat, avadanlıqlarla birlikdə likvid dəyəri 118.320 manat, Tovuz rayonu İbrahim Hacılı kəndi 63,80 kv.m sahəsi olan qeyriyaşayış binasının bazar dəyəri 15.100 manat, likvid dəyəri 10.500 manat, avadanlıqlarla birlikdə bazar dəyəri 23.950 manat, avadanlıqlarla birlikdə likvid dəyəri 18.730 manat. Qiymətləndirilmiş avadanlıqların bazar dəyəri 382.680 manat və likvid dəyəri 353.020 manat təşkil edir. Məhkəmə qeyd edir ki, mübahisə predmeti olan avadanlıqlar həm də girov predmeti olduğundan ipoteka predmetinin ilkin satış qiyməti avadanlıqlar nəzərə alınmadan müəyyən edilməlidir.
24. Məhkəmə borcun girov qoyulmuş əşyalar hesabına ödənilməsinə dair hissəni də qismən əsaslı hesab etmişdir. Belə ki, məhkəmə araşdırılması zamanı müəyyən edilmişdir ki, kred it müqavilələrindən irəli gələn öhdəliklərin icrasının təmini üsulu kimi Naiqin-K "xxxx"MMC ilə "xxxx"İKB arasında bağlanılmış xx.xx.2013-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0101- 13/1(G)saylı girov müqaviləsinə əsasən adları müqaviləyə əlavə № 1-də qeyd edilən əsas vəsaitlər və xx.xx.2014-cü il tarixli 6-BİZ-1-0-101-13(G5) saylı girov müqaviləsinə sasən adları müqaviləyə əlavə № 1-də qeyd olunnan maşın və avadanlıqlar girov qoyulmuşdur. Məhkəmə hesab etmişdir ki, həmin vəsaitlər, maşın və avadanlıqlar da açıq hərracda satılmalı və satışdan əldə edilmiş pul vəsaiti hesabına 1577527.11(bir milyon beş yüz yetmiş yeddi min beş yüz iyirmi yeddi manat on bir qəpik) manat borc İddiaçı ASC-yə ödənilməlidir.
25. Məhkəmə hesab etmişdir ki, tərəflər arasında girov müqaviləsi kredit müqaviləsinin təminatı kimi ba ğlanılmış və bu müqavilə bağlanarkən qanunun tələblərinə tam əməl edilmişdir. Ona görə də məhkəmə bu qənaətə gəlmişdir ki, tutma girov predmeti olan əmlaklara yönədilməlidir. Məhkəmə girov predmetinin ilkin satış qiymətinin müəyyən edilməklə satılmasına və satışdan əladə edilmiş vəsait borcun ödənilməsinə kifayət etmədikdə qalan borc məbləğinin cavabdehlərin digər əmlaklarına yönəldilməsi hissəsini əsaslı hesab etməmişdir. Odur ki, iddia tələbinin həmin hissəsi icra qaydasında həyata keçirilməli olduğundan tələb həmin hissədə təmin edilə bilməz.
26. Bundan başqa da cavabdehlərin əmlakları borcun ödənilməsi üçün yetərli olmadığı halda borcun onların qalan vəsaitləri hesabına tutulmasına dair hissəni də məhkəmə əsaslı hesab etməmişdir. Əvvəla iddiaçı belə bir vəsait barədə sübut təqdim etməm işdir. Əlavə olaraq onu da məhkəmə qeyd edir ki, götürülmüş kreditə mütənasib olaraq əşyalar ipoteka və ya girov qaydasında yüklü edilmişdir. Yəni kredit təminatlı kredit olduğundan əlavə vəsait hesabına ödənilməsi mümkün deyildir. Həmin əmlaklar cavabdehlərin təqsirli hərəkətləri nəticəsində məhv edildiyi və yaxud sair şəkildə sıradan çıxdığı halda iddiaçının dəymiş ziyanla bağlı məhkəməyə müraciət etmək hüququnun olması istisna edilmir. Məhkəmə ipoteka predmetlərinin açıq hərracda satıldıqdan sonra cavabdehlərin çıxarılmasına dair hissəsini də əsaslı hesab edir.
27. Məhkəmə gəldiyi nəticəni Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 279, 295, 296.1, 297, 319.1, 319.2, 317.1, 385, 425, 442, 443.1, 445, 448, 460, 465, 467, 470.1, 529-cu maddələrinə, “İpotekа hаqqındа” Qаnunun 1.0.6, 1.0. 9, 34.1.1, 36.3, 39.3.1, 39.3.2, 39.3.3, 39.3.4., 41.1, 41.2, 59.3, 59.4-cü maddələrinə, İcra haqqında Azərbaycan Respublikası Qanununun 51.1-ci maddəsinə və Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 14.2, 77.1, 77.3,78.2, 115,119.1 və 217.4-cü maddələrinə istinadla əsaslandırmışdır. b) Apellyasiya instansiyası məhkəməsindəki icraat:
28. Qətnamədən narazı qalan cavabdeh “Cavabdeh1 MMC apellyasiya şikayəti verərək birinci instansiya məhkəməsinin 28 fevral 2023-cü il tarixli, 2(062)-60/2023 saylı qətnaməsinin ləğv edilməsini və iddianın rədd edilməsini xahiş etmişdir.
29. Apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, birinci instansiya məhkəməsi işin faktiki hallarını kifayət qədər araşdırmadan yalnız öz şəxsi mülahizəsinə əsaslanaraq sübutlara bir tərəfli qiymət verməklə y ekun nəticəyə gəlmişdir. Belə ki, birinci instansiya məhkəməsində cavabdeh Azəri-Frans MMC-nin nümayəndəsi məhkəməyə Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri Xidmətinin mərkəzləşdirilmiş kredit reyestrindən çıxarış təqdim etmiş və həmin çıxarışa əsasən,"xxxx" MMC-nin "xxxx" ASC-yə borcunun olmaması müəyyən edilmişdir.
30. İddiaçı ilə cavabdeh arasında xx.xx.2013-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13 (Ə1) nömrəli, xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13 (Ə2) nömrəli və xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13 (Ə3) nömrəli kredit müqavilələri bağlanarkən qüvvədə olan kredit məlumatlarının mərkəzi kredit reyestrinə ötürülməsi banklara hüquq kimi deyil, vəzifə olaraq müəyyən edilməsinə dair hissədə məhkəmə yanlış nəticəyə gəlmişdir. Belə ki, həmin müqavilələrin bağlandığı tarixə qüvvədə olan 16 noyabr 2004-cü il tarixində Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində Dövlət Qeydiyyatına alınmış Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri haqqında qaydaların 2.1-ci bəndinə əsasən Banklar, o cümlədən bank lisenziyası ləğvedilən və ləğvetmə prosesində olanlar, icbari qaydada hüquqi və fiziki şəxs borcalanlarının kreditləri barədə MKR-ə məlumat verirlər. Həmin qaydaların 2.2-ci bəndinə əsasən MKR-ə kreditlər haqqında məlumatlar onların müvafiq mühasibat registrlərindəki qalıq dəyəri ilə (mümkün zərərlər üçün yaradılmış ehtiyat məbləğləri çıxılmadan) təqdim edilir. 2.3-cü bəndinə əsasən Banklar fiziki və hüquqi şəxs olan borcalanların istənilən valyutada hər bir krediti, həmçinin, fiziki şəxs olan borcalanların kredit kartları üzrə istənilən valyutada hər bir kr editi haqqında MKR-ə məlumat verməlidirlər.
31. Eyni zamanda 08 oktyabr 2018-ci il tarixli Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının “Bankların və bank olmayan kredit təşkilatlarının borcalanları olmayan kredit təşkilatlarının borcalanları haqqında məlumatın Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestrinə verilməsi Qaydalarının (№ **********) 3.1-ci bəndinə əsasən Kreditlər haqqında məlumatlar kreditin eyniləşdirmə nömrəsi və mühasibat uçotu sənədlərində əks etdirilmiş qalıq dəyəri ilə təqdim edilir. Yuxarıda İstinad olunan qanunveriçilik normalarından da göründüyü kimi banklar tərəfindən götürülən kreditlərə dair məlumatların MKR-ə ötürülməsi imperativ xarakterli normalar olmaqla banklara hüquq olaraq deyil, vəzifə olaraq müəyyən edilmiş və nəticə etibari ilə cavabdehin kreditora hər hansı kredit borcu nun olacağı təqdirdə həmin məlumatlar MKR-də bankın verdiyi məlumatlar əsasında öz əksini tapmalı idi. Lakin həmin məlumatların MKR-də mövcud olmaması və iddiacı "xxxx" ASC-nin həmin məlumatları MKR-ə ötürməməsi cavabdeh "xxxx"MMC-nin YeloBank ASC-yə hər hansı kredit borcunun olmamasını təsdiq edir.
32. Eyni zamanda mübahisənin araşdırılması məqsədilə məhkəmə tərəfindən iki dəfə məhkəmə-muhasibatlıq ekspertizası təyin edilmiş, lakin təyin edilmiş ekspertiza zamanı ekspert tərəfindən ekspertizanın keçirilməsinin mümküsüzlüyünə dair məhkəməyə akt daxil olmuş, birinci instansiya məhkəməsi isə ekspertizanın hansı səbəblərə görə keçirilə bilməməsinin mümküsüzlüyünü və bununla bağlı tədqiqatın aparılması həvalə edilmiş eksperti məhkəmə iclasına dəvət edərək həmin halları dəqiqləşdirməkdənsə ek spertin həmin aktı ilə kifayətlənmiş və iş üzrə zəruri ekspertiza tədqiqatı aparılmadan yekun nəticəyə gəlinmişdir. Lakin eskpert tərəfindən bankın ssuda hesabından çıxarışı eyni zamanda bankın 24-cü və cərimələrin hesablanmasını nəzərdə tutan 34-cü hesabdan çıxarışların tələb olunmasına baxmayaraq bank tərəfindən həmin sənədlərin heç biri ekspertiza tədqiqatının aparılması üçün təqdim edilməmiş birinci instansiya məhkəməsi həmin halları nəzərə almamışdır. Nəzərə catdırılması zəruridir ki, məhkəmə iddiaçı bankda kredit öhdəliyinə dair bank çıxarış sənədlərindən cari hesablarında göstərilən məbləğlər beş müştəri adı altında paylanmış və faizlərin ödənilməsində öz əksini tapmamışdır. Hesaba daxil olan vəsaitlər “valyuta hesabından”gələn pul vəsaitləri konvertasiya olunmuş və borcun akseptsiz olaraq silindiyi halda həmin vəsaitlər başqa müştərilər adı altında paylanmışdır (hansı ki, həmin müştəri yeganə olaraq "xxxx" MMC-dir). İş materiallarında olan sənədlərdən də göründüyü kimi həmin biznes kreditlərində yüzünçü müştəri, 37-saylı müştəri və.s qeyd edilmiş, lakin nəzərə alınmalıdır ki, biznes kreditlərində bir neçə müştərinin olması mümküsüzdür. Qeyd edilməsi zəruridir ki, kredit müqaviləsinin şərtlərinə uyğun olaraq kredit kreditin gecikdirildiyi müddətdə borclunu rəsmi yazılı xəbərdar etməli olduğu halda bunu etməmişdir.
33. Qeyd edilməsi zəruridir ki, iddiaçı bankın suda hesabına (kreditin ucotunun aparıldığı hesab) dair məhkəmədə hər hər hansı məlumat olmadan (hansı ki bank tərəfindən həmin məlumatların verilməsindən bank tərəfindən həmin məlumatların verilməsindən imtina edilir) məhkəmə tərəfindən cavabdehin iddiacı banka kredit borcunun olması qənaətinə gəlməsi işə dair hüquqi müəyyənlik prinsipinin pozulmasına səbəb olmuşdur. Nəzərə catdırır ki, 03 oktyabr 2007-ci ilin tarixində "xxxx" İKB ilə Naiqin K "xxxx"MMC arasında 850000 manat kredit ayrılması ilə bağlı müqavilə bağlanmışdır. Kreditin təminatı olaraq bank “Borcalanın”anbarında saxlanılan ******* manat dəyərində hazır konyak və konyak spirtini girov götürmüşdür. Bank, Naiqin K "xxxx" MMC-ni ödənişlə bağlı heç bir gecikdirməsi olmadığı bir halda, kreditin müddəti tamam olmadan məhkəməyə iddia ərizəsi verərək “Borcalanın” bank qarşısında 983934 manat borc öhdəliyi ilə bağlı icra vərəqəsi əldə etmişdir. (İcra vərəqəsi əlavə edilir.) “Borcalanın”maliyyə vəziyyətini nəzərə alıb məhkəmə ******* manat mə bləğində bankda girovda olan konyak materialının 983934.51 manat dəyərində olan hissəsini girova yönəldilmiş, yerdə qalan (9604800 – 983934.51)= 8620865.49 manat dəyərində girovdan artıq qalan konyak materialını girovdan azad edilmişdir. “Borcalan”girovdan azad olmuş konyak spirtini sataraq banka olan borcunu konyak materialı ilə deyil, pul vəsaiti ilə ödəmək üçün (çünki konyak materialı kredit dövründə saxlamaya görə dəyəri artmışdır) Dağıstan Respublikasının Kizlər Konyak zavodu ilə ******* avro məbləğində alqı-satqı müqaviləsi bağlamış alıcı tərəf əvvəlcədən ödəniş etmişdir. Bank “Borcalanın” icra vərəqəsində olan 983934.51 manat icra məbləğinin ödəniləcəyini hiss edib, onun girovdan azad olmuş (9604800 – 983934.51) = 8620864.49 manat məbləğində yerdə qalan konyak spirtini də hərrac yol u ilə mənimsəmək məqsədi ilə Tovuz rayon Baş icra məmuru Anar Əhmədovla əlbir olaraq konyak materialı saxlama anbarları ağzı bağlı saxlayaraq, Kizlər Konyak zavodunun Rəhbərliyinə “Borcalan” barəsində təhlükəli və riskli formada olması barədə şantaj xarakterli məktub göndərmiş, Kizlər Konyak zavodu da birinci ödənişdən sonra, bankın yazdığı məktubdan sonra alqı-satqı müqaviləsinin dayandırmışdır. “Borcalan” bankın bu əməlindən məhkəməyə şikayət vermişdir. Cavabdeh bankın Tovuz Rayon icra məmuru ilə əlbir olub, onun malını ələ keçirmək məqsədi ilə “Borcalana” vurduğu ziyana görə 1 saylı Bakı İnzibati İqtisadi Məhkəmənin xx.xx.2013-cü il tarixli saylı Qətnaməsi ilə cavabdeh "xxxx" İKB və üçüncü şəxsTovuz rayon İcra Şöbəsinə qarşı dəymiş zərərin ödənilməsinə dair iş materialları ədalətli qa ydada araşdıraraq məhkəmədə Naiqin K "xxxx" MMC-nin "xxxx"İKB-yə qarşı ona vurduğu maddi-mənəviziyan tələbinə dair iddiası təmin edilərək cavabdeh "xxxx" İKB-dən ******* manat məbləğində vəsaitin məcburi alınaraq, Naiqin K "xxxx"MMC-yə ödənilməsi barədə qətnamə çıxarmışdır.
34. Bank ifşa olduğunu, “Borcalana” vurduğu maddi və mənəvi zərərlərin icra edildiyini, 1 saylı Bakı İnzibati – İqtisadi Məhkəməsinin cavabdeh "xxxx"İKB-nin və üçüncü şəxs Tovuz rayon İcra şöbəsinə qarşı dəymiş zərərin ödənilməsi məqsədi ilə “Borcalana” vurduğu ******* manat zərərin ödənilməsi ilə bağlı qətnaməsindən Bakı Apelliyasiya Məhkəməsinə verdikləri şikayətin də prespektivsiz olduğuna "xxxx" İKB-nin X7 V.V.Xamaza əmin olub Naiqin K "xxxx" MMC-nin ofisində barışıq üçün görüşməsini xahiş etsə də“Borcalan” barışıqd an imtina etmişdir. "xxxx"İKB-nin İdarə Heyətinin üzvü Zaur Abdıyev bankın etibarnaməsi ilə“Borcalan” Cavabdeh4 ofisinə gəlib barışıq elan etmiş, vurduqları zərəri bərpa etmək məqsədi ilə 10 il müddətinə güzəştli şərtlərlə 3 milyon manat “Borcalının” təsiscisi olduğu "xxxx" MMC-yə güzəştli kredit verəcəklərini, gələcəkdə bank tərəfindən çox güzəştli şərtlərlə xidmət göstərəcəklərini, bir daha bank tərəfindən “Borcalana” qarşı heç bir pritenziya qaldırılmayacağını bildirmişlər. Bunun müqabilində isə 1 saylı Bakı İnzibati-İqtisadi Məhkəməsinin xx.xx.2013-cü il tarixli ******* manat iddia tələbindən Bakı Apelliyasiya Məhkəməsinə imtina ərizəsi verilməsini xahiş etmişdir. Ən nəhayət razılağa gəlindi ki, Naiqin K "xxxx" MMC-nin əvvəlki krediti üzrə icra vərəqəsindən ödənilməmiş MMC-nin əvvəlki krediti üzrə icra vərəqəsindən ödənilməmiş qalan 173380 manat vəsaiti olan bütün borcunu bağlayıb, qoyulmuş girovu azad edib "xxxx" MMC-yə ayrılması nəzərdə tutulmuş 3 (üç) milyon manat kreditin təminatı kimi banka ipoteka və girova qoyulması razılaşılmışdır. Bankla xx.xx.2013-cü il tarixli cavabdeh "xxxx"İKB-yə qarşı dəymiş zərərin ödənilməsinə qarşı ******* manat iddia məbləğindən etiraz edilməsi məqsədi ilə xx.xx.2013-cü il tarixində 10 il müddətinə "xxxx"İKB ilə "xxxx" MMC arasında 3 milyon manat məbləğində kredit 6-BİZ-1-0-101-13 saylı əsas müqavilə imzalanmışdır. “Borcalan”da öz növbəsində 1 saylı Bakı İnzibati İqtisadi Məhkəməsinin xx.xx.2013-cü il tarixli qətnaməsi ilə bankın “Borcalana” ödəyəcəyi ******* manat iddia tələbindən Bakı Apelliyasiya Məhkəməsinə etiraz vermişdir. (Bu ba rədə Bakı Apelliyasiya Məhkəməsinin xx.xx.2014-cü il tarixli qətnamə) 6-BİZ-1-0-10113 saylı əsas müqavilə limiti çərçivəsində xx.xx.2013-cü il tarixində 6-BİZ-1-0-101-13 (Ə1) saylı müqavilə ilə “Borcalana” 483000 manat kredit ayırmışdır. Bank həmin kreditdən 173380 manatını dərhal Naiqin K "xxxx" MMC-nin icra vərəqəsindən ödənilməmiş qalmış borc qalığına silmişdir. Yerdə qalanını (483000-173380) = 310620 manatın 7513.05 manatı kredit kimi “Borcalana” verilmiş, yerdə qalan (310620 – 7503.5) = 303117 manat kredit vəsaiti isə özbaşından “müqaviləyə əsasən” adı ilə məlum olmayan hesablara silmişdir. (Bu müqavilələrin bank hesablarından çıxarışlarda nə tarixi, nə sıra nömrəsi göstərilməmişdir) İddiaçı "xxxx" İKB (hazırda İddiaçı ASC) Naiqin K "xxxx" MMC və Cavabdeh4 və Cavabdeh3 zaminliyi ilə " xxxx" MMC-yə 6-BİZ-1-0-101-13 saylı əsas müqavilə çərçivəsində ayrılan 863000 manat kreditin xx.xx.2013-cü il tarixli 6-BİZ-1-0101-13 (Ə1) saylı kredit müqaviləsi üzrə 483000 manat, xx.xx.2014-cü il tarixli 6-BİZ-1-0101-13(Ə2) müqaviləsi üzrə 250000 manat, xx.xx.2014-cü il tarixli 6-BİZ-1-0-101-13 (Ə3) saylı kredit müqaviləsi üzrə ödənilməmiş kredit ayrılmışdır. Həmin kreditlərin öhdəlikləri tam bağlandıqdan sonra “Borcalan” Bankdan 3 (üç)milyon manat güzəştli kreditin verilməsini (6-BİZ-1-0-101-13) əsas müqavilə çərçivəsində xahiş etdikdə, bank məlum olmayan səbəbdən nə “Borcalanın” nümayəndələrini qəbul etməmiş, nə şifahi, nə də rəsmi məktublarına cavab verməmişlər. “Borcalan” isə məcbur olub, ardıcıllığını hiss edib (1162635 manat iddia tələbindən etirazına görə) 1 saylı Bakı İnzibati İ qtisadi Məhkəməsinə bankın bu dələduzluq əməlindən şikayət vermişdir. Məhkəmə işi araşdıraraq xx.xx.2016-ci il tarixində 2-2(81)55/2016 saylı qətnaməsi ilə tərəflər arasında bağlanmış əsas müqavilə və onun əsasında bağlanmış 3 mübahisələndirilən kredit müqavilələrini ləğv etməsi barədə qətnamə çıxarmışdır. (Qətnamə əlavə edilir.) Həmin qətnamədən bank Bakı Apelliyasiya Məhkəməsinə şikayət vermiş, bankın şikayəti təmin edilməyərək Bakı Apelliyasiya Məhkəməsinin xx.xx.2016-cı il tarixli qətnaməsi ilə bankın iddiasını rədd edərək 1 saylı Bakı İnzibati İqtisadi Məhkəməsinin qətnaməsini qüvvəsində saxlamışdır. "xxxx" ASC isə iddia həcmini dəfələrlə süni artıraraq xx.xx.2022-ci il tarixinədək 844584 manat əsas, 484742.91 manat faiz, 312891 manat cərimə, 255249 manat əldən çıxmış fayda, ümumili kdə cəmi müraciət etmişdir. Tovuz Rayon Məhkəməsin də heç bir araşdırma aparmadan qərəzli və natamam qətnamə çıxarmışdır.
35. Tovuz Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2023-cü il tarixli 2(062)-60/2023 saylı qətnaməsinin təsviri və əsaslandırıcı hissəsin mətnindən açıq-aydın görünür ki, işə baxan məruzəçi hakim iş üzrə sübutların əldə edilməsi, həqiqi halların aydınlaşdırılması, obyektiv nəticə üçün xüsusi biliyə malik kompleks məhkəmə ekspertizasının keçirilməsinin vacibliyinin aşkar olduğu bir halda, prosessual tələblərə riayət etməmiş, yalnız iddiaçı bankın sonuncu iddia ərizəsini təkrarlamaqla, adiyatı olan və olmayan bütün MPM və MM-nin maddələrini sadalamaqla işi öz mahiyyətindən tam uzaqlaşdırmaqla, iş üçün əhəmiyyətli olan vacib hallara hüquqi qiymət vermədən natamam və ziddiyyətlərlə dolu qə rəzli qiymət vermədən natamam və ziddiyyətlərlə dolu qərəzli qətnamə çıxarmışdır
36. Belə ki, Tovuz Rayon Məhkəməsində işə baxılarkən MPM-nin 88-ci, 377-ci maddələrinin tələbləri pozulmuşdur. Məhkəmə prosesi zamanı “Borcalanın” nümayəndəsi iş üçün əhəmiyyətli olan hallarla bağlı bankın müqavilə öhdəliklərini, bankın özünün kredit müqaviləsində öz hüquq və vəzifələrini özbaşına pozması, mübahisələndirilən müqavilələr üzrə bütün öhdəliklərin icra edilməsi ilə bağlı bankın hesabdan çıxarış sənədlərində bankın akseptsiz olaraq sildiyi vəsaitləri, hətta belə cari hesaba ödənilmiş vəsaitlərin təyinatlarının dəyişdirilərək mübahisələndirilən kredit müqavilələri üzrə kredit əməliyyatları eyni cari hesabda aparılaraq həmin cari hesablardan çıxarış sənədlərində müxbirləşmə hissəsində kassa, ssuda, f aiz və cərimələrin hesabları çaşqınlıq yaratmaq üçün göstərilməmiş, təqdim edilmiş ödənişlər üzrə qəbzlərdə müqavilələr üzrə qəsdən kredit ödənişlərinin hesabları göstərilməməsi ilə bağlı bu məbləğlərin mənimsənilməsi, gizlədilməsi, təhrif edilməsi hallarına toxunmamışdır. Bank öhdəliklərin gecikdirilməsi ilə bağlı “Borcalana” heç bir xəbərdarlıq, pritenziya və sadə bildirişi belə göndərmədiyi hətta bankın müvafiq bank hesabatlarından çıxarışlarında iddianın qaldırıldığı tarixlərə bir manat da olsun nə cərimə, nə əldən çıxmış fayda, nə də dəbbə pulu hesablanılmadığı bu öhdəliklərin gecikdirilməsi ilə bağlı isə adiyatı hesabdan çıxarış sənədlərində heç bir hesablamaların və tutmaların aparılmadığı mötəbər sübutlarla məhkəməyə təqdim edilməsinə baxmayaraq, hakim öz qətnaməsində bütün bu hall arı gizlətmiş, təqdim olunan bu cür sənədlərə hüquqi qiymət verməmişdir. Müqaviləsinin öhdəliklərinin icrasıilə bağlı tərəflərin hüquq və vəzifələrinin yerinə yetirilmə vəziyyətini müqavilənin imperativ və disporativ qaydalarına uyğun icra edilib-edilməməsinə tamamilə toxunmamışdır.
37. Baş kredit müqaviləsinin 6-BİZ-1-0-101-13 saylı və onun əsasında bağlanmış üç mübahisələndirilən kredit müqavilələrinin ödəniş qrafiklərinin məzmunlarından bəlli olur ki, baş kredit müqaviləsi üzrə müddət 10 il, əlavə bağlanmış kreditlərin isə müddətləri bitməmiş müqavilə üzrə qalmış müddətlər üçün faizlərin tələb edilməsi, faiz öhdəlikləri heç bir gecikdirmə olmadan ödənildiyi bir halda, hətta ödəniş cədvəllərində mübahisələndirilən hər üç kredit müqaviləsi üzrə cəmi müəyyən edilmiş (135317 + 98844 + 4090) = 238251 manat faiz borcuna qarşı məhkəmənin çıxardığı qətnamədə 473743.53 manat yəni (473743-238251)=135492 manat ödəniş cədvəlindəki müəyyən edilmiş məbləğdən də artıq faiz hesablamışdır.
38. Hətta bu bir daha borcalalnın banka bir manat da olsun faiz borcundan ödəniş aparmadığını göstərməsi deməkdir. Lakin, bankın istər cari hesabdan çıxarış sənədlərində, istərsə də bankın müvafiq digər hesabdan çıxarış sənədlərində “Borcalanın” barəsində tərtib olunmuş biznes kredit hesablarından çıxarış sənədlərindən faizlərin ödənişlərinin uçotunda ciddi ziddiyyətlər vardır. Belə ki, “Borcalan” cari hesaba ödədiyi faiz və əsas borca ödənilmiş məbləğlər cari hesabda faizlərə ödəniş kimi göstərilsə də, faizlərin uçotu aparılan hesabdan çıxarış sənədində əksər məbləğlər özəksini tapmır.
39. Bunu bank ın cari hesabdan çıxarış sənədində və bankın faiz borclarının uçotunun aparıldığı hesabdan çıxarış sənədində özəksini tapmamışdır. (Fakt bankın cari hesabdan çıxarış sənədi və kredit faizlərinin uçotunun aparıldığı hesabdan çıxarış sənədi təkrar iş materiallarına əlavə edilir.) Əyani misal olaraq “Borcalanın” cari hesaba faiz borcu adı ilə ödədiyi (xx.xx.2014 - 452.75 manat, xx.xx.2014-431.05 manat, xx.xx.2014cü il tarixində - 2315.78 manat, xx.xx.2014-cü il tarixində 2050 manat, xx.xx.2014-cü il tarixində 1172 manat xx.xx.2014-cü il tarixində 3300 manat, xx.xx.2014-cü il tarixində 5063 manat, xx.xx.2014-cü il tarixində 1567 manat, xx.xx.2014-cü il tarixində 229.36 manat və sair) küllü miqdarda vəsaitlərin təyinatları dəyişdirilərək, faizlərin ödənişinə deyil, məlum olmayan hesablara köçür ülmüşdür.
40. Qətnmədə guya “Borcalanın” nümayəndəsinin məhkəməyə Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının çıxarışını təqdim etməkdən başqa heç bir sənədin də təqdim edə bilmədiyini göstərmişdir. Hakimin bu qərəzli mövqeyinə və onun qətnamənin təsviri və “əsaslandırıcı” hissəsində qeyri-səmimi ifadələrinə nəzər salsaq açıq-aydın hakimin bankın təsirinə məruz qalaraq hakimin yüksək adını unudaraq qərəzli olduğunu görmək mümkündür.
41. Qətnamənin 13-cü səhifəsinin 5-ci abzasında məruzəçi hakim “Borcalanın” borcun ödənilməsini təsdiq edən yeganə sənəd Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyesterindən çıxarışa istinad etməsini bu çıxarışda da göstərilən məlumatlarına bankın tərəfindən verilən məlumat olmadığına görə, bu çıxarışa şübhə ilə yanaşdığını bildirmişdir. B elə ki, istər Mərkəzi Bankın Kredit Reyesterindən istər sonradan yaradılmış Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının Kredit Reyesterindən çıxarışda ən nəhayət "xxxx" MMC-nin bütün çıxarışlarında sonuncu səhifəsində, məlumatın dəqiqliyinə görə məlumat təhcizatçısı (Bank) məsuliyyət daşıdığı göstərilmişdir.
42. Məhkəmənin guya Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının verdiyi çıxarışda verilmiş 483000 manatı "xxxx" MMC-yə xx.xx.2013-cü ildə verildiyi bir halda, Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyesteri Xidmətinin, Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyesterindən çıxarışda isə kreditin verilmə tarixinin xx.xx.2013cü ildə göstərildiyini əsas gətirərək, bunun da guya bankın verdiyi məlumatlar əsasında toplanmadığından möhtəbərliyinə şübhə yarandığını göstərmişdir. Lakin, ban kın cari hesabdan çıxarış sənədinə nəzər salınsa görünəcək ki, hakim işlə tanış olmadığından qeyri-səmimilik nümayiş etdirərək 483000 manat kreditin verildiyi tarix də Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının çıxarışında göstərilən tarixdə xx.xx.2013-cü ildə verilmişdir. xx.xx.2013-cü il tarixində tərəflər arasında yalnız kredit müqaviləsi imzalanmışdır. (Fakt bankın 38-ci cari hesabdan çıxarış sənədi 1 sətr, 1-ci – 6-cı sütunlar)
43. Hakim Qətnamənin 13-cü səhifəsində 6 abzasında Kredit Bürosu haqqında Qanunun mahiyyətindən bəhs etdiyi bir təqdirdə, çıxardığı qətnamə və gəldiyi nəticəilə ifadələri tam ziddiyyət təşkil etdiyi, ən adi hüquqi biliyi olmayan sadə vətəndaşa da məlum olur ki,ciddi ziddiyyət yaratmışdır.
44. Misal: Hələ Azərbaycan Respublikasının X1 Kredit Reyesterindən elektron qaydada əldə edilmiş xx.xx.2016-cı il, xx.xx.2016-cı il, xx.xx.2016-cı il tarixli çıxarışlarda mübahisələndirilən hər üç kreditin kredit qalığının məbləği 0.00 manat əsas borcun gecikdirildiyi günlərin sayı “0”, faiz məbləğinin qalığı “0.00” manat, faizlərin gecikdirildiyi günlərin sayı “0” olduğu göstərilmişdir. (Çıxırışlar əlavə edilir)
45. Sonradan yaradılmış Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyesterindən çıxarış sənədlərində xx.xx.2016-cı il tarixli, xx.xx.2016-cıil tarixli, xx.xx.2016-cı il tarixli ASAN Xidmət vasitəsi ilə əldə edilmiş çıxarışlarda da “Borcalanın” kreditin qalıq məbləğinin 0.00 manat kreditin gecikdirildiyi günlərin sayının isə “0” gün olduğu, kreditin faiz məbləğinin qalığı 0.00 manat, faizlərin gecikdiyi günlərin sayının “0” gün old uğu göstərilmişdir.
46. Hətta hakimin "xxxx" MMC-nin göstəricilərinə istinad edərək qeyd etdiyi bir halda, "xxxx" MMC-nin xx.xx.2018-ci il tarixli, xx.xx.2022-ciil tarixli xx.xx.2022-ci il tarixli ASAN Xidmətdən alınmış çıxarışlarda faizlərin gecikdirildiyi günlərin sayı“0” olduğu göstərilmişdir. (Fakt kredit bürosundan çıxarışlar.)
47. Göstərilənlərə əsasən hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 317.1 və 34.1.1-ci maddələrini düzgün tətbiq və təfsir etmədən tərəflərin müqavilə üzrə həqiqi öhdəliklərinin olub olmamasını müəyyən etmədən hazırkim übahisə üzrə yanlış nəticəyə gəlmişdir.
48. Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası xx.xx.2024-cü il tarixli 2(104)-159/2024 nömrəli iş üzrə (hakimlər A. H. Hüseynzadeh (sədrlik edən və mər uzəçi), İ. T.Həsənov, Ş.Q. Rzaquliyev ibarət tərkibdə) qətnaməsi ilə, Tovuz Rayon Məhkəməsinin 28 fevral 2023-cü il tarixli, 2(062)-60/2023 saylı qətnaməsindən Cavabdeh1 MMC tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti qismən təmin edilmiş, Tovuz Rayon Məhkəməsinin 28 fevral 2023-cü il tarixli, 2(062)-60/2023 saylı qətnaməsi əsas borc, faiz, öhdəliyin icrasının gecikdirilməsinə görə illik 5 faiz hesablanmış məbləğ, buna müvafiq olaraq ümumi borc məbləği və tələbin girov qoyulmuş əşyalara yönəldilməsi hissəsində qismən ləğv edilməsi və həmin hissədə yeni qətnamə çıxarılması, pul tələbinə dair hissədə iddianın qismən təmin edilməsi, xx.xx.2013-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13(Ə1) saylı kredit müqaviləsi üzrə 483000 manat əsas borc, 134243,27 manat faiz, 1000 manat cərimə və öhdəliyin icrasının ge cikdirilməsinə görə illik 5 (beş) faiz hesablanmış 150688.05 manat faiz məbləği olmaqla, cəmi 768931,32 manat cəmi (yeddi yüz altmış səkkiz min doqquz yüz otuz bir manat, 32 qəpik) manatın cavbdehlər Cavabdeh1 MMC-dən və Cavabdeh4, xx.xx.2014-cü il tarixli 6-BİZ-1-0-101-13(Ə2) saylı kredit kredit müqaviləsi üzrə 236627,05 manat əsas borc, 106471,76 manat faiz, 1000 manat cərimə və öhdəliyin icrasının gecikdirilməsinə görə illik 5 (beş) faiz hesablanmış 65631,35 faiz məbləği olmaqla, cəmi 409730,16 (dörd yüz doqquz min yeddi yüz otuz manat, 16 qəpik) manatın cavbdehlər Cavabdeh1 MMC-dən, Cavabdeh4 və Cavabdeh3, xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-10113(Ə3) saylı kredit müqaviləsi üzrə 121303.49 manat əsas borc, 2207,52 manat faiz, 1000 manat cərimə və öhdəliyin icrasının gecikdirilməsinə gö rə illik 5 (beş) faiz hesablanmış 37845.1 manat faiz məbləği olmaqla, cəmi 162356,11 (yüz altmış iki min üç yüz əlli altı manat 11 qəpik) və ödənilmiş 30 manat məbləğində dövlət rüsumunun cavbdehlər Cavabdeh1 MMC-dən, Cavabdeh4, Cavabdeh3 və Naiqin-K "xxxx"MMC-dən tutularaq, İddiaçı ASC-yə ödənilməsi, ipoteka və girov predmetlərinin satışından əldə edilən ümumi vəsait hesabına İddiaçı ASC ilə Cavabdeh1 MMC arasında bağlanmış xx.xx.2013-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13 (Əl) nömrəli kredit müqaviləsi, xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101 -13 (Ə2) nömrəli kredit müqaviləsi və xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-10-101-13(Ə3) nömrəli kredit müqaviləsi üzrə yaranmış, cəmi 1.341.017,59 (bir milyon üç yüz qırx bir min on yeddi manat, 59 qəpik) manat borcun və 30 manat məbləğində dövlət rüsumunun İd diaçı ASC-yə ödənilməsi, Tovuz Rayon Məhkəməsinin 28 fevral 2023-cü il tarixli, 2(062)-60/2023 nömrəli qətnaməsinin, tələbin girov predmeti olan 2002-ci il buraxılışlı 1 ədəd şərab süzmə sexi,1995-ci il buraxılışlı 1 ədəd spirt saxlama sexi, 2001ci ildə inşa edilmiş 1 ədəd qazanxana binası, 1996-cı ildə inşa edilmiş 1 ədəd ehtiyat hissələri anbarı, 1998-ci ildə inşa edilmiş keçid binası, 1995-ci ildə inşa edilmiş 1 ədəd taxta anbar, 1996-cı il buraxılışlı miqdarı 1700 olan daş hasar, 1995-ci ildə inşa edilmiş 1 ədəd qonaq evi, 1994-cü ildə inşa edilmiş quraşdırma anbarı, 2001-ci il buraxılışlı 1 ədəd alkoqollu içki çəkən sex, 1998-ci il buraxılışlı 1 ədəd üzüm emal sexi, 2001-ci il buraxılışlı 1 ədəd şərab süzmə sexi binası, 2004-cü ildə inşa edilmiş 1 ədəd hamam və tualet binası, 2004-cü ildə inşa edilmiş 1 ədəd nəzarətçi postu, 2001-ci il buraxılışlı 1 ədəd spirt çəkən sex, 1994-cü il buraxılılı 1 ədəd quraşdırma anbarı, 2004-cü ildə inşa edilmiş 250 metr uzunluqda dəmir hasar, 1995-ci il buraxılışlı 2,5 km uzunluğunda xarici işıqlandırma xəttinə və təkrar qeyd olunmuş eyni girov əşyalarına aid yönəldilmə hissəsində ləğv edilməsi, həmin hissədə iddianın təmin edilməməsi, apellyasiya şikayətinin qalan hissədə təmin edilməməsi, qətnamənin qalan hissədə dəyişdirilmədən saxlanılması, ekspertiza tədqiqatının dəyəri olan 100 (yüz) manatın cavabdehlər Cavabdeh1 MMC-dən, Cavabdeh4, Cavabdeh3 və Naiqin-K "xxxx" MMC-dən tutularaq tutularaq, Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin hesabına ödənilməsi qət edilmişdir.
49. Məhkəmə kollegiyası öz mövqeyini onunla əsaslandırmışdır ki, məhkəmə kollegiyasının iclasında müəyyən edilmişdir ki, iddiaçı tərəfindən kredit müqavilələri üzrə öhdəliyin icrası müddəti bitdikdən sonra da faiz məbləği hesablanmış və tələb edilmişdir. Halbuki, tərəflər arasında bağlanmış kredit müqaviləsi üzrə öhdəliyin icrası müddəti xx.xx.2013-cü il tarixli kredit müqaviləsi üzrə xx.xx.2015-ci il tarixədək, xx.xx.2014-cü il tarixli kredit müqaviləsi üzrə xx.xx.2016-cı il tarixədək, xx.xx.2014-cü il tarixli kredit müqaviləsi üzrə isə xx.xx.2014-cü il tarixədək müəyyən edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 399.3, 399.4, 445 və 449-cu maddələrinin bəzi müddəalarının şərh edilməsinə dair 24 dekabr 2014-cü il tarixli qərarında göstərilən hüquqi mövqeyə əsasən kreditor kredit müqaviləsind ən irəli gələn öhdəliyin icrası üçün nəzərdə tutulmuş müddət bitənədək pul vəsaitindən istifadə haqqının (faizlərin), həmin müddətdən sonrakı dövr üçün isə öhdəliyin icra edilməməsinə görə mülki qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş və hesablanmış faiz formasında zərərin (real zərər və əldən çıxmış faydanın) ödənilməsini tələb edə bilər. Birinci instansiya məhkəməsi isə qeyd olunan faktı nəzərə alamdan iddianı faiz məbləği hissəsində tam təmin etmişdir. Məhkəmə kollegiyası tərəfindən isə iş üzrə məhkəmə mühasibatlıq ekspertizası təyin edilmiş və kredit müqavilələri üzrə öhdəliyin icrasının son müddətinə görə hesablanmış faiz məbləğləri müəyyən edilmişdir. Buna görə də məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, hər üç müqavilə üzrə tələb edilən faiz məbləği hissəsində qətnamə ləğv edilməli və müqavilə üzrə öhdəliyin icrasının son müddətinə ekspert rəyi ilə müəyyən edilmiş faiz məbləği hissəsində iddia təmin edilməlidir.
50. Bundan başqa xx.xx.2014-cü il tarixli kredit müqaviləsi üzrə iddiaçı tərəfindən 240230,59 manat əsas borc məbləği tələb edilsə də ekspert rəyi ilə həmin məbləğin 236627,05 manat məbləğində olması müəyyən edilmişdir. Buna görə də qətnamə xx.xx.2014-cü il tarixli kredit müqaviləsi üzrə əsas borc məbləği, həmçinin buna müvafiq olaraq öhdəliyin icrasının gecikdirilməsinə görə illik hesablanmış 5 faiz məbləği hissəsində ləğv edilməli və cavabdehlərdən xx.xx.2014-cü il tarixli kredit müqaviləsi üzrə 236627,05 manat əsas borc məbləği və həmin məbləğə müvafiq olaraq da öhdəliyin icrasının gecikdirilməsinə görə illik 5 (beş) faiz hesablanmış 65.631,35 faiz məbləği tutulmalıdı r.
51. Məhkəmə kollegiyası həmçinin qeyd etmişdir ki, 19 iyun 2014-cü il tarixli kredit müqaviləsi üzrə əsas borc məbləği ekspert rəyi ilə 121376,78 manat məbləğində müəyyən edilsə də iddiaçı tərəfindən həmin məbləğdən daha az məbləğ, yəni 121303.49 manat tələb edildiyindən həmin hissədə ekspert rəyi nəzərə alınmamalıdır.
52. Bundan başqa məhkəmə kollegiyası qeyd etmişdir ki, birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən tələbin girov predmeti olan 2002-ci il buraxılışlı 1 ədəd şərab süzmə sexi,1995-ci il buraxılışlı 1 ədəd spirt saxlama sexi, 2001-ci ildə inşa edilmiş 1 ədəd qazanxana binası, 1996-cı ildə inşa edilmiş 1 ədəd ehtiyat hissələri anbarı, 1998-ci ildə inşa edilmiş keçid binası, 1997-ci il buraxılışlı 47 ədəd emal çənləri, 1995-ci ildə inşa edilmiş 1 ədəd taxta anbar, 1996-cı il bura xılışlı miqdarı 1700 olan daş hasar, 1995-ci ildə inşa edilmiş 1 ədəd qonaq evi, 1994-cü ildə inşa edilmiş 1 quraşdırma anbarı, 2001-ci il buraxılışlı 1 ədəd alkoqollu içki çəkən sex, 1998-ci il buraxılışlı 1 ədəd üzüm emal sexi, 2001-ci il buraxılışlı 1 ədəd şərab süzmə sexi binası, 2004-cü ildə inşa edilmiş 1 ədəd hamam və tualet binası, 2004-cü ildə inşa edilmiş 1 ədəd nəzarətçi postu, 2001-ci il buraxılışlı 1 ədəd spirt çəkən sex və 2001-ci il buraxılışlı 1 ədəd spirt çəkən sexə yönəldilməsi qərara alınmışdır ki, həmin predmetlərin bəziləri ümumi anlayış qismində olmaqla, daşınmaz əmlak hesab olunmuşdur. Daşınmaz əmlaklar isə girovun deyil, ipotekanın predmeti olmaqla, həmin predemtlərə dair isə ipoteka müqaviləsi bağlanmamış, girov müqaviləsinin həmin predmetlərə dair şərti isə etib arsız olmuşdur. Həmçinin, tələb 2004-cü ildə inşa edilmiş 250 metr uzunluqda dəmir hasar və 1995-ci il buraxılışlı 2,5 km uzunluğnda xarici işıqlandırma xəttinə yönəldilmşdir ki, həmin predmetlər daşınmaz əmlakın təyinatı üzrə istifadəsi qismində ipoteka predmeti olan daşınmaz əşyanın ləvazimatı qismində tərkib hissəsi olmuşdur ki, həmin əşyaların ayrıca girov qoyulması da etibarsız olmuşdur. Bundan başqa xx.xx.2013-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0101-13/1(G) saylı və xx.xx.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-101-13(G5) saylı girov müqaviləsinə əsasən eyni kredit xətti müqaviləsi üzrə bir çox eyni əşyalar girov qoyulmuşdur ki, birinci instansiya məhkəməsi də qətnaməsinin nəticə hissəsində girov qoyulmuş eyni əşyalara təkrarən tələbin yönəldilməsini qət etmişdir ki, bu təkrarlığa hər hansı bir ehtiyac da olmamışdır. Buna görə də qeyd olunan girov əşyalarına aid hissədə də qətnamə ləğv edilməli, iddia təmin edilməməlidir.
53. Bundan başqa məhkəmə kollegiyası qeyd etmişdir ki, araşdırma zamanı müəyyən edilmişdir ki, cavabdeh tərəfindən məhkəməyə çox sayda kredit müqaviləsi üzrə ödənişləri və təsisçidən hesaba mədaxili özündə əks etdirən saxta mədaxil qəbzləri təqdim edilmişdir. Belə ki, iddiaçı banka məxsus vurulmuş möhürün, "ödəyənin" və "pulu qəbul edən xəzinədarın" imzalarının bütün qəbzlərdə eyni yerdə və eyni şəkildə olması baxımından həmin qəbzlərin saxta olmasına dair əsaslı şübhələr yarandığından cavabdehdən qeyd olunan qəbzlərin əslinin məhkəməyə təqdim edilməsi təklif edilsə də cavabdeh tərəf həmin qəbzlərin əsllərini məhkəməyə təqdim etməmişdir. Saxta olmasına dair əsaslı şübhələ r yaranmış qəbzlərin bəziləri aşağıdakılar olmuşdur:
54. Mülki işin 3-cü cildinin 4-cü səhifəsində olan 1***-*******0 nömrəli, 25 fevral 2014-cü il tarixli qəbzdə 550 manatlıq öədniş məbləği qeyd olunmuşdur ki, 22-ci səhifədə olan 14 fevral 2014-cü il tarixli, eyni nömrəli qəbzdə ödəniş məbləği 5000 manat;
55. Mülki işin 3-cü cildinin 5-ci səhifəsində olan 1***-*******2 nömrəli, 25 fevral 2014-cü il tarixli qəbzdə 100 manatlıq öədniş məbləği qeyd olunmuşdur ki, 110-cu səhifədə qeyd olunmuş eyni tarixli, eyni nömrəli qəbzdə ödəniş məbləği 10000 manat, 04 aprel 2014-cü il tarixli, eyni nömrəli qəbzdə isə 5000 manat;
56. Mülki işin 3-cü cildinin 12-ci səhifəsində olan 1***-*******3 nömrəli, 27 may 2014-cü il tarixli qəbzdə 230 manatlıq öədniş məbləği qeyd olunmuşdur ki, 134-cü səhifədə olan e yni tarixli, eyni nömrəli qəbzdə ödəniş məbləği 23000 manat;
57. Mülki işin 4-cü cildinin 88-ci səhifəsində olan 1***-*******2 nömrəli, 06 fevral 2014-cü il tarixli qəbzdə 120 manatlıq ödəniş məbləği qeyd olunmuşdur ki, 3-cü cildinin 42-cı səhifəsində olan 1***-*******2 nömrəli, 17 aprel 2014-cü il tarixli qəbzdə 1000 manatlıq,16-cı səhifədə (eyni zamanda 136-cı səhifədə) olan 06 fevral 2014-cü il tarixli, eyni nömrəli qəbzdə ödəniş məbləği 12000 manat;
58. Mülki işin 3-cü cildinin 26-cı səhifəsində olan 1***-*******3 nömrəli, 17 fevral 2014-cü il tarixli qəbzdə 900 manatlıq öədniş məbləği qeyd olunmuşdur ki, 19-cu səhifədə (eyni zamanda 102-ci səhifədə) olan 11 fevral 2014-cü il tarixli, eyni nömrəli qəbzdə ödəniş məbləği 20900 manat;
59. Mülki işin 3-cü cildinin 23-cü səhifəsində olan 1* **-*******3 nömrəli, 14 fevral 2014-cü il tarixli qəbzdə 1200 manatlıq ödəniş məbləği qeyd olunmuşdur ki, 132-ci səhifədə olan 08 may 2014-cü il tarixli, eyni nömrəli qəbzdə ödəniş məbləği 20000 manat;
60. Mülki işin 4-cü cildinin 118-ci səhifəsində olan 1***-*******0 nömrəli, 28 fevral 2014-cü il tarixli qəbzdə 20 manatlıq ödəniş məbləği qeyd olunmuşdur ki, 3-cü cildinin 28cü səhifəsində olan 1***-*******0 nömrəli, 24 fevral 2014-cü il tarixli qəbzdə 6000 manatlıq, 111-ci səhifədə olan 28 fevral 2014-cü il tarixli, eyni nömrəli qəbzdə ödəniş məbləği 20000 manat;
61. Mülki işin 4-cü cildinin 105-ci səhifəsində olan 1***-*******3 nömrəli, 20 fevral 2014-cü il tarixli qəbzdə 150 manatlıq ödəniş məbləği qeyd olunmuşdur ki, 3-cü cildinin 107-cı səhifəsində olan eyni nömrəli, eyni tarixli qəb zdə ödəniş məbləği 15000 manat;
62. Mülki işin 4-cü cildinin 97-ci səhifəsində olan 1***-*******3 nömrəli, 14 fevral 2014-cü il tarixli qəbzdə 250 manatlıq ödəniş məbləği qeyd olunmuşdur ki, 3-cü cildinin 21-cı səhifəsində olan eyni nömrəli, eyni tarixli qəbzdə ödəniş məbləği 2500 manat; 63. 1***-*******3 nömrəli, 14 aprel 2014-cü il tarixli qəbzdə 400 manatlıq ödəniş məbləği qeyd olunmuşdur ki, mülki işin 3-cü cildinin 24-cü səhifəsində olan 1***-*******3 nömrəli, 17 fevral 2014-cü il tarixli qəbzdə 7500 maant, 45-ci səhifədə olan 02 may 2014cü il tarixli, eyni nömrəli qəbzdə ödəniş məbləği 4000 manat, 123-cü səhifədə olan eyni nöməli, eyni tarixli qəbzdə isə 4000 manat;
64. Mülki işin 4-cü cildinin 140-cı səhifəsində olan 1***-*******6 nömrəli, 01 aprel 2014-cü il tarixli qəbzdə 700 mana tlıq ödəniş məbləği qeyd olunmuşdur ki, mülki işin 3-cü cildinin 121-ci səhifəsində eyni nömrəli, eyni tarixli qəbzdə 7000 manat, 46-cı səhifəsində olan eyni nömrəli, 15 may 2014-cü il tarixli qəbzdə isə 3500 manat; 65. 1***-*******3 nömrəli, 18 aprel 2014-cü il tarixli qəbzdə 270 manatlıq ödəniş məbləği qeyd olunmuşdur ki, mülki işin 3-cü cildinin 50-ci səhifəsində olan eyni nömrəli, 19 iyun 2014-cü il tarixli qəbzdə 3200 manat;
66. Mülki işin 4-cü cildinin 119-cu səhifəsində olan 1***-*******5 nömrəli, 04 mart 2014-cü il tarixli qəbzdə 350 manatlıq ödəniş məbləği qeyd olunmuşdur ki, mülki işin 3-cü cildinin 112-ci səhifəsində olan eyni nömrəli, eyni tarixli qəbzdə 3500 manat;
67. Mülki işin 4-cü cildinin 156-cı səhifəsində olan 1***-*******3 nömrəli, 29 aprel 2014-cü il tarixli qəbzdə 51 5 manatlıq ödəniş məbləği qeyd olunmuşdur ki, mülki işin 3-cü cildinin 129-cu səhifəsində olan eyni nömrəli, eyni tarixli qəbzdə 5500 manat qeyd olunmuşdur.
68. Mülki işin 3-cü cildinin 32-ci səhifəsində olan 1***-*******4 nömrəli, 07 mart 2014-cü il tarixli qəbzdə təsisçi tərəfindən hesaba 6000 manat pulun qoyulması qeyd olunsa da 137-ci səhifəsində olan eyni nömrəli, 10 fevral 2014-cü il tarixli qəbzdə 22600 manat pulun qoyulması qeyd olunmuşdur.
69. Göründüyü kimi daha az ödəniş olan mədaxil qəbzlərinin bəzi hallarda tarixləri dəyişdirilmiş, bəzi hallarda isə dəyişdirilmədən qəbzlərdəki məbləğlər üzərində dəyişikliklər edilərək, məhkəməyə təqdim edilmişdir.
70. Məhkəmə kollegiyası cavbdehin Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri Xidmətinin mərkəzləşdirilmiş kredit reyestrindən çıxarışına əsa sən borcunun olmaması ilə bağlı dəlilinə münasibətdə qeyd edir ki, həmin hissədə məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin həmin sənədi mötəbər hesab etməməsi ilə bağlı əsaslandırması ilə razılaşaraq, əlavə əsaslandırmaya zərurət görməmişdir. Digər tərəfdən hazırkı icraat çərçivəsində cavabdehin iddiaçıya borcunun olması iş materialları ilə yanaşı, əldə edilmiş ekspert rəyi ilə də öz təsdiqini tapmışdır. Həmçinin, iş materiallarında olan Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin 01 noyabr 2017-ci il tarixli, 2-2(102)-415/2017 saylı qərarından görünür ki, Cavabdeh1 MMC hazırkı iş üzrə iddiaçı banka qarşı hazırkı kredit müqavilələrinin ləğv edilməsi tələbinə dair iddia qalıdrmışdır ki, həmin icraat çərçivəsində də Cavabdeh1 MMC-nin 25 dekabr 2014-cü il tarixə xx.xx.2013-cü il tarixl i kredit müqaviləsi üzrə 483000 manat, xx.xx.2014-cü il tarixli kredit kredit müqaviləsi üzrə 240230,59 manat,xx.xx.2014-cü il tarixli, kredit müqaviləsi üzrə isə 121303.49 manat məbləğində olması müəyyən edilmiş, həmin tarixdən sonra isə cavabdeh tərəfindən hər hansı bir ödəniş edilməmişdir.
71. Cavabdeh hazırkı mübahisənin predmeti olan kredit müqavilələrinin 1 saylı Bakı İnzibati İqtisadi Məhkəməsinin xx.xx.2016-ci il tarixli, 2-2(81)-55/2016 saylı qətnaməsi ilə ləğv edildiyini iddia etsə də iş materiallarında olan Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin 01 noyabr 2017-ci il tarixli, 2-2(102)-415/2017 saylı qərarından görünür ki, həmin qətnamə sonradan ləğv olunmuş və iddiaçının iddia tələbi təmin olunmamışdır.
72. Bundan başqa məhkəmə kollegiyası cavabdeh tərəfin xx.xx.2014-cü il ta rixdə 452.75 manat, xx.xx.2014-cü il tarixdə 431.05 manat, xx.xx.2014-cü il tarixdə 2315.78 manat, xx.xx.2014-cü il tarixdə 2050 manat, xx.xx.2014-cü il tarixdə 1172 manat, xx.xx.2014-cü il tarixdə 3300 manat, xx.xx.2014-cü il tarixdə 5063 manat, xx.xx.2014-cü il tarixdə 1567 manat və xx.xx.2014-cü il tarixdə 229.36 manat vəsaitlərin təyinatlarının dəyişdirilərək, faizlərin ödənişinə deyil, məlum olmayan hesablara köçürülməsi ilə bağlı şikayətinin dəlilini əsassız hesab etmişdir. Belə ki, iş materiallarına əlavə edilmiş iddiaçı tərəfindən təqdim edilmiş hesabdan çıxarışdan və ekspert rəyindən görünür ki, xx.xx.2014-cü il tarixində 452.75 manat, xx.xx.2014-cü il tarixində 431.05 manat, xx.xx.2014-cü il tarixində 2315.78 manat, xx.xx.2014-cü il tarixində 2050 manat, xx.xx.2014-cü il tarixind ə 1172 manat, xx.xx.2014-cü il tarixində 3300 manat ödəniş məbləğləri xx.xx.2014-cü il tarixli kredit müqaviləsi üzrə borc məbləğinə silinmişdir. Həmçinin, xx.xx.2014-cü il tarixdə ödəniş 5063 manat deyil, 3603.46 manat olmuş və xx.xx.2014-cü il tarixli kredit müqaviləsi üzrə borc məbləğinə silinmişdir. xx.xx.2014-cü il tarixdə 1567 manat, xx.xx.2014-cü il tarixdə 229.36 manat isə xx.xx.2014-cü il tarixli kredit müqaviləsi üzrə borc silinmişdir.
73. Məhkəmə kolegiyası cavabdehin hesabında olan pul vəsaitinin kredit ödənişinə deyil, məhz onun iradəsi olmadan ona məlum olmayan əməliyyatlar üzrə silinməsi və ya başqa hesablara köçürülməsi ilə bağlı dəlilinə münasibətdə isə qeyd edir ki, iddiaçının həmin dəlili hazırkı mübahisənin predmetinə aid olmamışdır. Buna görə də cavabdeh belə bir halın mövcudluğunu iddia etdiyi halda konkret olaraq faktları müəyyən edib iddiaçı banka qarşı müvafiq iddia qaldırmaqla məhkəmə müdafiəsindən istifadə etmək hüququna malik olmuşdur. Bundan başqa iddiaçı apellyasiya şikayətində qeyd etmişdir ki, iddiaçı tərəfindən verilmiş 483000 manat borc məbləğinin 173380 manatı dərhal Naiqin K "xxxx" MMC-nin icra vərəqəsindən ödənilməmiş qalmış borc qalığına silinmiş, 7513.05 manatı kredit kimi “Borcalana” verilmiş, yerdə qalan 303117 manat kredit vəsaiti isə özbaşından “müqaviləyə əsasən” adı ilə məlum olmayan hesablara silinmişdir. Məhkəmə kollegiyası cavabdehin həmin dəlilinə münasibətdə isə qeyd edir ki, iş materiallarında olan Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin 01 noyabr 2017-ci il tarixli, 2-2(102)415/2017 saylı qərarından görünür ki, Cavabdeh1 MMC hazırkı iş üzrə iddiaçı banka qarşı hazırkı kredit müqavilələrinin ləğv edilməsi və kredit müqavilələri üzrə verilmiş kredit məbləğindən birbaşa köhnə kredit borclarına silinmiş 457683 manat məblğin kredit hesabında bərpa edilməsinə dair iddia qaldırsa da sonradan kredit müqavilələri üzrə verilmiş kredit məbləğindən birbaşa köhnə kredit borclarına silinmiş 457683 manat məblğin kredit hesabında bərpa edilməsi hissəsində iddia tələbinin həcmini azaldaraq, yalnız kredit müqavilələrinin ləğv edilməsi tələbinə dair iddiasını müdafiə etmişdir. Həmin iş üzrə Cavabdeh1 MMC əsas müqavilə üzrə nəzərdə tutulmuş ümumi kredit məbləğinin qalan hissəsinin yəni ******* (3000000-483000-250000-130000=2137000) manatın ona verilmədiyini əsas gətirmişdir ki, bu da cavabdehin kredit müqaviləsi üzrə borc məb ləğlərinin ona verilməsini təsdiq etməklə yanaşı, kredit verildikdən sonra onun bir hissəsinin köhnə borclara silinmiəsi ilə bağlı onun razılığının olmasını təsdiq etmişdir.
74. Məhkəmə kollegiyası həmçinin qeyd edir ki, məhkəmə kollegiyasının iclasında cavabdeh tərəf ipoteka predmetlərinin ilkin satış qiymətinin müəyyənləşdirilməsi üçün yenidən qiymətləndirmə keçirilməsi ilə bağlı vəsatət vermişdir ki, məhkəmə kollegiyası həmin vəsatətləri təmin etməmişdir. Belə ki, birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən müvafiq qiymətləndirmə rəyi əldə edildikdən sonra cavabdeh tərəf həmin qiymətləndirmə rəyinə qarşı hər hansı bir etiraz irəli sürməmiş və yenidən qiymətləndirmə ilə bağlı vəsatət verməmişdir. Bundan başqa cavabdeh apellyasiya şikayətində qətnaməni ipoteka predmetinə yönəldilməsi hissəsin də ümumiyyətlə mübahisələndirməmişdir.
75. Məhkəmə öz mövqeyini Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 135.11, 276.1, 385.1, 442., 448.1., 448.2, 739.1-ci maddələrinə, Azərbaycan Respublikası MülkiProsessual Məcəlləsinin 14.2, 77.1, 88, 217.3-cü maddələrinə istinadla əsaslandırmışdır. Kassasiya şikayətinin və ona etirazın dəlilləri: a) Kassasiya şikayətinin dəlilləri:
76. Cavabdeh "xxxx" MMC (vəkil X4) kassasiya şikayəti verərək, Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin 2(104)-159/2024 saylı, xx.xx.2024-cü il saylı qətnaməsinin qismən – iddia tələbinin təmin edilən hissəsində ləğv edilərək iddia tələbinin tam təmin edilməməsinə dair yeni qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
77. Kassasiya şikayəti belə əsaslandırılmışdır ki, "xxxx" MMC tərəfindən məhkəməyə ASAN Xidmət vasitəsi ilə əldə edilmi ş Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri Xidmətinin mərkəzləşdirilmiş kredit reyestrindən çıxarış təqdim edilmişdir. Həmin çıxarışa əsasən "xxxx" MMC-nin "xxxx" ASC-yə borcunun olmaması müəyyən edilmişdir. "xxxx" MMC borcun ödənilməsini təsdiq edən Kredit müqaviləsinin maddəsinə əsasən müvafiq ssuda hesablarından çıxarışlar, digər mötəbər sübutlarla yanaşı guya yeganə sübuta, Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri Xidmətinin mərkəzləşdirilmiş kredit reyestrindən çıxarışa istinad etdiyi kimi, məhkəmə həmin çıxarışda göstərilən məlumatları sübut növü kimi qəbul etməmişdir. Verilmiş kredit vəsaitinin 483000 manatı "xxxx" MMC-yə 05 dekabr 2013-cü ildə verilmişdir. Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının Mərkəzləşdirilmiş Kre dit Reyestri Xidmətinin mərkəzləşdirilmiş kredit reyestrindən çıxarışda isə kreditin verilmə tarixi 18 dekabr 2013-cü il kimi göstərilmişdir. Bu da onu deməyə əsas verir ki, həmin məlumatlar bankın verdiyi məlumatlar əsasında toplanılmadığını və mötəbərliyinə şübhələr olduğunu göstərmişdir. Lakin, iş materiallarında olan Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının Kredit Reyesteri Xidmətinin ASAN Xidmətdən alınmış xx.xx.2016-cı il tarixli 19-6/2442 saylı çıxarışında həqiqətən də kreditin verildiyi tarixin xx.xx.2013-cü il tarixində olduğu göstərilmişdir. İş materiallarında olan Bankın 38-ci hesabdan çıxarışına nəzər salsaq xx.xx.2013-cü il tarixində deyil, həqiqətən də kreditin verildiyi tarix xx.xx.2013-cü il tarixdə aparıldığı sübuta yetirilir. Lakin, görünür hakim kreditin bağlandığı xx.xx. 2013-cü il tarixi ilə kreditin verildiyi xx.xx.2013-cü il tarixini səhv salaraq doğru olmayan qənaətə gəlmişdir. Bağlanmış kredit müqaviləsinin 11.1 maddəsinə əsasən kreditor bu müqavilə və əlavə kredit müqavilələri ilə müəyyən edilmiş müddətdə və məbləğdə ayrılmış krediti “Borcalanın” ssuda hesabında bir vəzifə olaraq köçürməyi öhdəsinə götürdüyü halda bunu etməmişdir. Həmin müqavilənin 14.1 maddəsində isə ayrılmış kredit vəsaitinin kreditor tərəfindən “Borcalanın” ssuda hesabına köçürüldüyü andan qüvvəyə mindiyi göstərildiyi bir halda, hətta sözügedən kredit müqaviləsinin 11.4 maddəsində ayrılmış kreditdən təyinatı üzrə istifadə edilməməsi faktı müəyyən edildikdə kreditor borcu tam məbləğdə geri qaytarmaq hüququ və vəzifə borcu olduğu halda, bunun əksinə hərəkətetmişdir.
78. Banklar tərə findən götürülən kreditlərə dair məlumatların MKR-ə ötürülməsi imperativ xarakterli normalar olmaqla banklara hüquq olaraq deyil, vəzifə olaraq müəyyən edilmiş və nəticə etibari ilə cavabdehin kreditora hər hansı kredit borcunun olacağı təqdirdə həmin məlumatlar MKR-də bankın verdiyi məlumatlar əsasında öz əksini tapmalı idi. Lakin həmin məlumatların MKR-də mövcud olmaması və iddiaçı "xxxx"ASC-nin həmin məlumatları MKR-ə ötürməməsi cavabdeh "xxxx"MMC-ninYeloBank ASC-yə hər hansı kredit borcunun olmamasını təsdiq edir. Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində Dövlət Qeydiyyatına alınmış Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyesteri haqqında qaydaların 2.2-ci bəndində də bir daha göstərilir ki, MKR-ə kreditlər haqqında məlumatlar onların müvafiq mühasibat (müvafiq ssuda hesablarındakı) reyestrindək i qalıq dəyəri ilə təqdim edildiyini göstərmişdir. Müvafiq mühasibat (müvafiq ssuda hesablarındakı) reyestrindəki qalıq məbləği isə mübahisələndirilən kredit müqavilələrinin 4.1, 4.2, 5.1, 11.1, 11.2, 14.1 maddələri ilə müvafiq ssuda hesablarından çıxarış sənədləri əsasında yalnız dəqiqləşdirilir, uçotu aparılır. “Bankın” müvafiq ssuda hesablarından çıxarış sənədləri bankın müştərilərlə bağlanmış kredit (ssuda) müqavilələri üzrə kredit vəsaitinin verilməsini, ödənilməsini, faizin, cərimələrin hesablanılmasını və silinməsini özündə əksetdirən yeganə hüquqi gücə malik olan bank daxili ilkin mühasibat sənədidir. Bank isə müvafiq ssuda hesablarından çıxarış sənədlərinə əsasən müvafiq mühasibat reyestirindəki qalıq məbləğə görə hesabat verərək həm elektron, həmdə kağız üzərindən “Borcalanları n” əsas borc qalıqlarının məbləğlərinin “0.00”manat, faiz borc qalığının “0.00” manat olduğu, ssuda hesablarında isə heç bir gecikdirmə olmadığına görə cərimə hesablanıb, silinməmiş, gecikdirilən günlərin sayı isə“0” gün olduğu göstərilmişdir. Lakin "xxxx" İKB-nin sabiq X7 V.V.Xamazanın barəsində dələduzluq halları ilə bağlı cinayət işi qaldırıldığını hiss edib, bankın ssuda hesablarından çıxarış sənədlərini məhv etmiş, hazırda həmin sənədlər 3 dəfə keçirilən məhkəmə ekspertizaları zamanı banka olan borc qalığının dəqiqləşdirilməsi məqsədi ilə ekspertin dəfələrlə müvafiq ssuda hesablarından çıxarışlar vəsatətlərlə dəfələrlə tələb edilsə də iddiaçı bank ssuda hesablarından çıxarışları məhkəməyə, ekspertə təqdim edə bilməmiş, 1-ci və 2-ci dəfə ekspertizalar üzrə yekun nəticə rəyinin verilməs i mümkünsüz olmuş, 3-cü ekspert rəyi isə əvvəlki iki rəylərə zidd olaraq ssuda hesabından çıxarış sənədinə deyil, “Borcalanın” əvvəllər açılmış təssərrüfat hesabından cari hesabdan çıxarışa istinad edilərək verildiyinə görə kəskin ziddiyyət yaratmışdır. Göründüyü kimi Tovuz Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2023-cü il tarixli iş №2(062)-60/2023 saylı qətnaməsinin “əsaslandırıcı hissəsində” 14-cü sətrdə "xxxx"MMC tərəfindən təqdim edilmiş MKR-in ASAN Xidmətdən alınmış Kredit Reyesterindən çıxarış sənədi(kreditin kupçası) ilə bağlı həmin sənədin sübut kimi qəbul etməməsi və Gəncə Apelliyasiya Məhkəməsinin də xx.xx.2024-cü iltarixli 2(104)-159/2024 saylı qətnaməsində də həmin sübut növünün tanınmaması, qəbul edilməməsi qənaətinə gəlmələrinin hüquqi əsası yoxdur. Tovuz Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2023-cü il tarixli iş № 2 (062)-60/2023 saylı qətnaməsinin 14-cü səhifəsinin sonuncu abzasında göstərilmişdir ki, iş materiallarından göründüyü kimi hazırkı iş üzrə bir neçə dəfə ekspertiza təyin edilsə də bununla bağlı ekspertiza rəyinin alınmasının mümkün olmamışdır. Eyni zamanda öz qərardadı ilə qətnamədən əvvəl ilkin ekspertizasının rəyi kifayət qədər aydın olmadığına, ekspert qarşısında qoyulmuş suallar həll edilmədiyinə görə təkrar ekspertiza keçirilməsi barədə qərar vermişdir. Qərarda qoyulmuş sualların icrası üçün 1 ay vaxt verilmişdir. Lakin 14 ay ərzində ekspertlər bankdan müvafiq ssuda hesablarından çıxarış sənədlərini ala bilmədiyinə görə ekspert rəyi verə bilməmişdir. Gəncə Apelliyasiya Məhkəməsi də öz növbəsində xx.xx.2023-cü il tarixindəəlavə məhkəmə mühasibatlıq ekspertizası keçiri lməsi barədə iş № 2(104)-2210/2023 saylı qərardad çıxarmışdır. Həmin qərardadla bank Azərbaycan Respublikası MPM-in və Azərbaycan Respublikası MM-in və Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzlərində ekspertizaların keçirilməsi ilə bağlı Təlimatın müvafiq maddələrini kobud surətdə pozmuşdur. Belə ki, hazırkı iş üzrə tərəflər arasında mübahisənin qanuni, əsaslı və ədalətli həll olnması bilavasitə borc öhdəliyinin mövcudluğunun müəyyənləşdirilməsi ilə əlaqədardır. Borc öhdəliyinin müəyyənləşdirilməsi isə Ədliyyə Nazirliyinin təsdiq etdiyi Mərkəzi Bankın Kredit Reyesteri haqqında Qaydaların 2.2 maddəsində göstərildiyi kimi kreditlər haqqında yekun məlumatlar onların müvafiq mühasibat reyesterindəki qalıq dəyəri ilə təqdim edildiyi göstərilmişdir. Kredit müqaviləsinin 4.1 maddəsində isə göstərilmişdir ki, kreditin qalığı, uçotu hərəkəti onun hesablanmasının əsasını təsdiq edən yeganə hüquqi qüvvəyə malik ssuda hesablarından çıxarış sənədləridir. Kreditin heç bir bəndində, maddəsində Kredit Reyesteri haqqında Qaydaların heç bir maddəsində cari hesabdan çıxarış sənədi və ya bank mədaxil qəbzi kreditin uçotunun, hərəkətinin, borc öhdəliklərinin hesablanılmasının əsasını təsdiq edən sənəd kimi göstərilmədiyi bir halda, Gəncə Apelliyasiya Məhkəməsinin hakimi Afiq Hüseynzadə məhkəmə mühasibatlıq ekspertizasının keçirilməsi ilə bağlı qərardad çıxararkən ssuda hesabından çıxarış sənədlərinin bankın tərəfindən məhkəməyə təqdimedə bilməyəcəyini bilərək, yalnız məhkəmənin ekspertə verdiyi cari hesabdan çıxarış sənədinə görə Rəy verməsini göstərərək prosessual qaydaları pozmaqla qərə zli rəy əldə edilmişdir. Rəyin heç bir hüquqi əsası olmadan yalnız bankın maliyyə arayışına əsasən yazıldığı göstərildiyi üçün təkrar komission məhkəmə mühasibatlıq ekspertizası keçirilməsi məqsədiilə vəsatət verilməsinə baxmayaraq X8 ekspertin kredit müqaviləsiilə müəyyən edilmiş ssuda hesablarından çıxarış sənədlərinə əsasən tədqiqat aparmaq əvəzinə kredit müqavilələrinin şərtlərinə və Mərkəzi Bankın müvafiq qaydalarına zidd olaraq cari –təsərrüfat hesabından çıxarış sənədlərinə istinad edilərək verilməsi ziddiyyətli və natamam rəyi mötəbər sənəd, sübut verilmiş kimi əsas tutaraq qərəzli və natamam qətnamə çıxarmışdır. X8 kreditin mövcudluğunu sübut edən müvafiq ssuda hesablarından çıxarış sənədləri ilə kredit mövcudluğunu araşdırıb ona hüquqi qiymət vermək əvəzinə, kredit müqaviləsi i lə müəyyən edilməyən, kredit müqaviləsinin heç bir bəndində bank mədaxil qəbzlərinin hüquqi təsdiq edici sənəd kimi göstərilmədiyi bir halda, işi öz mahiyyətindən uzaqlaşdıraraq guya iş materiallarında saxta bank mədaxil qəbzlərinin olmasını hallandırmış, lakin həmin qəbzlərin kimin tərəfindən tərtib edilməsi ilə bağlı sənədlərin texniki ekspertizasını və ya xəttşünaslıq ekspertiza keçirmədən doğru olmayan qənaətə gəlmişdir. Ekspertiza rəyindən İnzibati Məhkəməyə şikayət verilmiş inzibati məhkəmə işə baxaraq,ekspert rəyinə yuxarı instansiya məhkəmələrində baxılması ilə bağlı qərar çıxararaq, ekspert rəyinin Bakı İnzibati Məhkəməsində baxılmasının mümkünsüzlüyü barədə qərardad çıxarılmışdır.
79. Müqavilənin 4.1-ci və 6.1-ci maddələrinin şərtləri Bank tərəfindən pozulmuşdur. Müqavilənin 4.1- ci maddəsinə əsasən kredit vəsaitinin hərəkəti ssuda hesabı ilə təmin edilir, lakin bu kreditor tərəfindən pozulmuş, borclunun maddi vəziyyətinin qərəzəli və qəsdlə ağırlaşması üçün şərait yaratmışdır. Belə ki, ssuda hesabına vəsait daxil olmadan Əlavə kredit müqaviləsi üzrə ayrılan vəsaitlər Müqavilə tərəfi olan nə "xxxx" MMC-yə ayrılmış, nə də ki "xxxx"MMC-yə aidiyyəti olmayan borca silinmişdir. Bununla da iddiaçı cavabdehi Müqaviləni Cavabdeh1 MMC-dən asılı olmadığı halda 6-cı maddənin tələblərinin pozulmasına şərait yaratmış, hüquqdan sui istifadə etmiş, Müqavilənin 6.1-ci maddəsinin tələbləri Kreditor tərəfindən pozulmuşdur.
80. İşin hallarından görünür ki, Əlavə Kredit Müqaviləsinə əsasən ayrılan vəsaitlər Müqavilə üzrə cavabdehin ssuda hesabına köçürülmədən cari hesabından digər MMC -nin kredit öhdəliklərinə silinmişdir, yəni Müqqavilənin 6-cı maddəsinin tələbləri borclu tərəfindən deyil, kreditor tərəfindən pozulmuşdur, lakin bu pozuntu və sui-istifadəyə görə kreditorun heç bir məsuliyyəti Müqavilədə birbaşa göstərilməsə də Əlavə Müqavilənin 10cu maddəsinə əsasən Müqavilə ilə müəyyən edilməyən hallarda Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi əsas götürülür. İş materiallarına əlavə edilmiş cari hesabdan çıxarış sənədində kredit borcu vaxtında tam ödənildiyi üçün, gecikmə müddətlərində “Borcalana” bir dəfə də olsun nə pritenziya, nə xəbərdarlıq, nə də bildiriş göndərilməmiş, məhz buna görə də “Borcalana” dəymiş ziyan gecikdirilmiş borcla bağlı heç bir dəbbə və cərimə hesablanılmamış, iş materiallarında da bu cərimə və dəbbə ilə bağlı hesablanılmamış məbləğlərin hesa blanılmasının əsasını təsdiq edən heç bir müvafiq sənəd olmamışdır.
81. İş materiallarından göründüyü kimi “Borcalanların” qarşısında öhdəliyi özbaşına dəyişmiş ona küllü miqdarda ziyan vurmuş, vəziyyəti pisləşmiş, hətta üstəlik “Borcalanı” Korrupsiyaya Qarşı Mübarizə İdarəsinə yoxlama üçün şikayət vermiş, beləliklə hakim MMnin 477.0.1 maddəsinə istinad etmədən zamin duranları üstəlik banka heç bir borc öhdəliyi qalmadığı bir halda, “Borcalanlarla” birgə borcun ödənilməsi ilə bağlı qərəzli və ziddiyyətli qətnamə çıxarmışdır.
82. Cavabdeh iddiaçının müqavilədən nəzərdə tutulmayan məsuliyyət müəyyən etməyən qanunazidd hərəkətləri və sui-istifadə nəticəsində AR MM 562-ci maddəsinə əsasən ləngitmə hüququndan istifadə etməkdə də haqlı olmuşdur.
83. Müqavilə bank və Cavabdeh1 MMC arasında bağlan mış olsa da, öhdəlik Cavabdeh1 MMC üçün yaranmış olsa da iş materiallarından görünür ki, bank Cavabdeh1 MMC qarşında Müqavilədən irəli gələn öhdəliyi yerinə yetirməmişdir. Cavabdeh1 MMC-yə ayırdığı vəsaiti ssuda hesabına köçürmədən özü kredit barədə sərəncam verərək cari hesaba köçürdüyü vəsaiti Cavabdeh1 MMC –yə aidiyyəti olmayan borclara silmişdir. Cavabdeh1 MMC-nin buna dair nərazılığı olmamış, nə də bankın bu hüququ olmamışdır. Müqavilə şərtlərini özbaşına, hüquqdan sui-istifadə edərək pozaraq bu əməliyyat aparılmışdır. Belə olan halda da Cavabdeh1 MMC-nin kreditor olan bank qarşısında heç bir öhdəlik yaratmır, Cavabdeh1 MMC tərəfindən icra mümkün deyildir. Belə ki, Cavabdeh1 MMC almadığı vəsaitə görə öhdəlik daşıya bilməz. İş materiallarından görünür ki, bunda təqsirli isə bir başa kr editor olan bank özüdür
84. İş materialları və hətta qanunsuz və əsassız Ekspert Rəyi ilə də təsdiq olunur ki, tələb olunan borc cari hesaba köçürülən və qanunsuz silinən kredit vəsaitləridir. Beləliklə bu gün iddiaçı qüvvədə olmayan Müqaviləyə əsasən borc, faiz borcu hələ bir dəbbə pulu tələb edir. Qanuni qüvvəsini almayan Müqaviləyə görə məhkəmə qətnamə qəbul edir, apellyasiya məhkəməsi isə buna əhəmiyyət vermədən icraatı davam etdirərək faiz və dəbbə pulu hesablanması üçün ekspertiza təyin edir.
85. Apellyasiya şikayətinin dəlillərinə hüquqi qiymət verilməmiş, apellyaisya şiakyətinə əlavə ümumiyyətlə qətnamədə yoxdur, sanki belə birəlavə ümumiyyətlətəqdimedilməmişdir.
86. Məhkəmə tərtibi və nəzarəti cavabdehlərin iradəsindən asılı olmayan məhz iddiaçıların təqdim etdikləri sənədlər əs asında formalaşan Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri Xidmətinin mərkəzləşdirilmiş kredit reyestrindən çıxarışının mötəbər hesab edilməməsinə istinad edərək əlavə əsaslandırmaya zərurət görməmişdir. Halbuki mötəbər hesab edilməmənin əsasları araşdırlmalı idi. Belə ki həm birinci instansiya məhkəməsində həm də apellyasiya məhkəməsində cavabdeh bunu əsas sübutlarından biri kimi təqdim etmişdir. Qətnamədə daha sonra müəyyən edilir ki, guya- “Məhkəmə kolegiyası cavabdehin hesabında olan pul vəsaitinin kredit ödənişinə deyil, məhz onun iradəsi olmadan ona məlum olmayan əməliyyatlar üzrə silinməsi və ya başqa hesablara köçürülməsi ilə bağlı dəlilinə münasibətdə isə qeyd edir ki, iddiaçının həmin dəlili hazırkı mübahisənin predmetinə aid olmamışdır. – Məhkəmənin gəldiyi bu absurd nəticə və cavabdeh in buna dair mövcud sübutlarına qiymət vermədən yayınması cavabdehə qarşı növbəti qərəzli icraatdır. İddiaçı tələb etmişdir ki kredit borcunu ödə, cavabdeh isə sübutlar təqdim edir ki, kredit borcu bankın özü tərəfindən hesablardan silinmişdir, məhkəmə isə buna hüquqi qiymət verərək bildirir ki, bu ayrıca mübahisə predmetidir. Məhkəmənin nəticəsi budur ki, tələb edilən borcu ödə, ayrıca iddia ilə müraciət elə və sübut elə ki, borc silinib. Hazırkı iddia tələbindən silinən borcların kimin hansı hesablardan hansı hesablara silinməsini araşdırmaqdan yayınaraq cavabdehə məsləhət verilir ki, bu barədə ayrıca iddia qaldır. Qətnamədə daha sonra müəyyən edilir ki- “Məhkəmə kollegiyası həmçinin qeyd edir ki, məhkəmə kollegiyasının iclasında cavabdeh tərəf ipoteka predmetlərinin ilkin satış qiymətin in müəyyənləşdirilməsi üçün yenidən qiymətləndirmə keçirilməsi ilə bağlı vəsatət vermişdir ki, məhkəmə kollegiyası həmin vəsatətləri təmin etməmişdir. Belə ki, birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən müvafiq qiymətləndirmə rəyi əldə edildikdən sonra cavabdeh tərəf həmin qiymətləndirmə rəyinə qarşı hər hansı bir etiraz irəli sürməmiş və yenidən qiymətləndirmə ilə bağlı vəsatət verməmişdir. Bundan başqa cavabdeh apellyasiya şikayətində qətnaməni ipoteka predmetinə yönəldilməsi hissəsində ümumiyyətlə mübahisələndirməmişdir.”- Məhkəmə qəbul edilən qətnamədə işin hallarına qiymət verərkən bu hissədə də qərəzli qiymətləndirmə aparımışdır. Belə ki, ipoteka predmetinin qiymətinin birinci instansiya məhkəmədsində mübahsə edilməməsi o demək deyil ki, tam araşdırma aparmaq səlahiyyəti olan apellyasi ya instansiyası məhkəməsində bu araşdırılmamalıdır. Bundan başqa cavabeh bütöv tələbi mübahisləndirilsə, qiymətləndirmə də həmin mübahisəli tələbə daxildir və ayrıca qiymətləndirmə üçün vəsatət təqdim etməyə zərurət yoxdur. Yəqin ki, “ayrıca qiymətləndirmə mübahisə edilsə idi, hakim o zaman bildirəcəkdi ki, digər tələblərlə razısız, ona görə qiymətləndirməni mübahisə edirsiz.
87. Kassasiya şikayətinin əsası kimi 16 noyabr 2004-cü il tarixində Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyində Dövlət Qeydiyyatına alınmış Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri haqqında qaydaların 2.1, 2.2, 2.3, 6.1, 6.3, 6.4, 6.6-cı bəndlərinə, Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Ekspertizalarının aparılmasının təşkili haqqında Təlimatın 2.4.5, 2.8.1, 5.1, 5.4, 5.5 maddələrinə, Azərbaycan Respublikasın ın 8 iyun 2021-ci il tarixli, №343VİQD nömrəli Qanununa (Qanun) əsasən “Kredit ittifaqları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əlavələr edilmişdir. Həmin qanunun 151-ci maddəsinə, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 556.1, 556.2-maddələrinə, Girov Müqavilələrinin 2.1-ci maddəsinə, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun xx.xx.2006-cı il tarixli Qərarında və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 77.1 və 88-ci maddələrinə istinad etmişdir. b) Kassasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri:
88. Kassasiya şikayətinə etiraz daxil olmamışdır. Tətbiq edilən hüquq: Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsi:
89. Maddə 135.11. Ümumi anlamda və ya əsas əşya mülkiyyətçisinin aydın iradəsinə əsasən təsərrüfatın daimi aparılması, əsas əşyanın istif adəsi və ya saxlanması üçün nəzərdə tutulan və ona uyğunlaşdırılan daşınar əşyalar əşyanın ləvazimatıdır. Əgər əşya ləvazimatdırsa, onun bu keyfiyyəti əsas əşyadan müvəqqəti ayrıldığı halda da saxlanılır. Əgər ayrı razılaşma yoxdursa, əşyaya sahiblik onun ləvazimatında da şamil edilir.
90. Maddə 276.1. İpoteka predmeti olan əşyalar, habelə mülki dövriyyədən çıxarılmış əşyalar və kreditorun şəxsiyyəti ilə qırılmaz bağlı olan tələblər, o cümlədən alimentlər, həyata və ya sağlamlığa vurulmuş zərərin əvəzinin ödənilməsi haqqında tələblər və digər şəxsə güzəşt olunması qanunla qadağan edilmiş sair hüquqlar istisna olmaqla, istənilən əşyalar və tələblər girov predmeti ola bilər.
91. Maddə 385.1. Öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsəl ən, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır.
92. Maddə
442. Öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür.
93. Maddə 448.1. Əgər bu Məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir.
94. Maddə 448.2. Borclu öz öhdəliklərinin hər bir təqsirli pozuntusu (hərəkət və ya hərəkətsizlik) üçün məsuliyyət daşıyır. Borclunu təqsirə görə, yəni qərəzə və ya kobud ehtiyatsızlığa görə məsuliyyətdən qabaqcadan azad etmək olmaz.
95. Maddə 739.1(hüquq münasibətinin yarandığı vaxt qüvvədə olmuş redaksiya). Borc müqaviləsinə görə, iştirakçılardan biri (borc verən) pula və ya digər əvəz edilən əşyalara mülkiyyət hüququnu digər iştirakçıya (borc alana) keçirməyi öhdəsinə götürür, digər iştirakçı (borc alan) isə aldıqlarını müvafiq olaraq pul və ya eyni keyfiyyətdə və miqdarda olan eyni növlü əşyalar şəklində borc verənə qaytarmağı öhdəsinə götürür. Azərbaycan Respublikasının Mülki-Prosessual Məcəlləsi:
96. Maddə 14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir.
97. Maddə 77.1. Hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir.
98. Maddə
88. Məhkəmə s übutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur.
99. Maddə 217.2. Qətnamə mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı zaman qüvvədə olan maddi hüquq normalarına və işin baxılması zamanı qüvvədə olan prosessual hüquq normalarına uyğun çıxarılmalıdır.
100. Maddə 217.3. Qətnamə iş üzrə müəyyən olunmuş hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətlərinə uyğun əsaslandırılmalıdır.
101. Maddə 407.2. Kassasiya şikayətində işin hallarının sübut olunmamasına, məhkəmənin gəldiyi nəticə üçün əhəmiyyətli olan bütün faktiki halların aydınlaşdırılmamasına və yaxud qətnamə və qərardadda ifadə olunan nəticələrin işin faktiki hallarına uyğun olmama sına istinad etməyə yol verilmir.
102. Maddə 416.1. Kassasiya instansiyası məhkəməsi işə şikayət həddində baxır və kassasiya şikayətində irəli sürülmüş dəlillər üzrə apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsini yoxlayır.
103. Maddə 418.1. Maddi və prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması, o cümlədən maddi və prosessual hüququn tətbiqi üzrə məhkəmə təcrübəsinin vahidliyinin pozulması apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnamə və qərardadının ləğv edilməsi üçün əsasdır.
104. Maddə 418.3. Prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması qətnamənin yaxud qərardadın ləğv edilməsi üçün o vaxt əsas ola bilər ki, bu pozuntu düzgün qətnamə qəbul edilməməsi ilə nəticələnsin və ya n əticələnə bilsin. Kassasiya baxışının hədləri:
105. Qanunun tələbinə görə, kassasiya instansiyası məhkəməsi işin faktiki hallarını araşdırmır. Lakin apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq olunub-olunmamasını yoxlamaq zərurətindən irəli gələrək, iş materiallarında olan, aşağı instansiya məhkəmələri tərəfindən qəbul edilərək işə əlavə olunmuş, araşdırılmış və (və ya) müəyyən edilmiş sübutlara və hüquqi faktlara istinad edilməsi kassasiya instansiyası məhkəməsinin faktiki halları araşdırması kimi qiymətləndirilməməlidir.
106. Hazırkı kassasiya şikayətinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsi iddianın təmin edilən hissəsində yoxlanılır. Kassasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi:
107. Məhkəmə kollegiyası hesab edir k i, yoxlanılan hissədə apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən mübahisəli hüquq münasibətini tənzimləyən maddi hüquq normaları düzgün tətbiq olunmuşdur. İş üzrə düzgün qətnamə qəbul edilməməsi ilə nəticələnən prosessual hüquq normalarının pozulması və ya səhv tətbiq olunması halları müəyyən edilmir. Bu baxımdan, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin yoxlanılan hissədə ləğv olunması və ya dəyişdirilməsi üçün əsas yoxdur.
108. Məhkəmə kollegiyası kassasiya şikayətinin məhkəmənin qəbul edilən qətnamədə işin hallarına qiymət verərkən bu hissədə də qərəzli qiymətləndirmə apardığı, ipoteka predmetinin qiymətinin birinci instansiya məhkəməsində mübahsə edilməməsinin tam araşdırma aparmaq səlahiyyəti olan apellyasiya instansiyası məhkəməsində bunun araşdırılmamalı olması demək ol madığı barədə dəlili ilə əlaqədar qeyd edir ki, iş materialları ilə təsdiq edilir ki, apellyasiya məhkəməsi apellyasiya şikayətinin dəlillərinə uyğun olaraq Tovuz Rayon Məhkəməsinin 28 fevral 2023-cü il tarixli, 2(062)-60/2023 saylı nömrəli qətnaməsinin qanuniliyi və əsaslılığını mübahisə edilən hissələr üzrə, yəni cavabdehlərdən tutulan tutulan borc məbləğinin mövcudluğu və əsaslılığı, o cümlədən dolayısı ilə mübahisə edilən tələbin girov qoyulmuş əmlaklara yönəldilməsi hissəsində yoxlamışdır. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası MPM-in 372-ci maddəsinin apelyasiya baxışının hədləri barədə müddəalarının həmin Məcəllənin 372.1 və 372.7-ci maddələri baxımından şərh edilməsinə dair” 2011-ci il 20 may tarixli qərarında qeyd edilir ki, hədlərə qiym ət verməmişdən öncə ilk növbədə apelyasiya qaydasında verilən şikayətin obyekti və predmeti aydınlaşdırılmalıdır. Apelyasiya instansiyası məhkəməsində icraata dair MPM-in 41-ci fəslinin, o cümlədən 372-ci maddəsinin təhlili göstərir ki, apelyasiya şikayətinin obyekti birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi və yaxud onun bir hissəsidir və obyekt apelyasiya tələbləri ilə məhdudlaşa bilər. Şikayətin dəlilləri tərəfin qətnaməni mübahisələndirdiyi hissəsi ilə bağlı dəlillərdə özünü büruzə verir. Qətnamə tamamilə mübahisələndirildiyi halda şikayətin dəlilləri onun bütün hissələrinin əsassızlığı ilə bağlı, hissəvi mübahisələndirildikdə isə məhz həmin hissənin əsassızlığı ilə bağlı olmalıdır. Məhz bu dəlillər şikayətin obyektini müəyyən edir. O da qeyd edilməlidir ki, çəkişmə və dispozitivlik kimi mülki prosesin fundamental prinsiplərinin təmin edilməsi baxımından apelyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsini yalnız mübahisələndirilən hissədə yoxlamalı, mübahisələndirilməyən hissəsinə toxunmamalıdır.
109. Həmçinin Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki və Kommersiya kollegiyaları Apelyasiya və kassasiya şikayətlərinin mümkünlüyü və şikayətlərə baxılmasının hədləri ilə bağlı Mülki Prosessual Məcəllənin tətbiqi məsələlərinə dair 14 oktyabr 2020-ci il tarixli qərardadının 59-cü bəndində qeyd edilmişdir ki, məhkəmələr mübahisələndirilən hissəni müəyyən edərkən şikayətin nəticə hissəsində aktın tam və yaxud qismən ləğvinin tələb edilib-edilməməsindən asılı olmayaraq, mübahisələndirilən hissəni şikayətin dəlilləri və şikayət verən şəxsin müvafi q hissəni mübahisələndirməsi ilə bağlı subyektiv hüququnun olub-olmaması baxımından müəyyən etməlidir. Əks halda, bu, bir tərəfdən şikayət verən şəxsin faktiki olaraq mübahisələndirmədiyi hissənin dispozitivlik prinsipinə zidd olaraq yoxlanılması, digər tərəfdən isə məhkəmə aktından şikayət verməmiş digər şəxslərin hüquqlarının əsassız məhdudlaşdırılması ilə nəticələnəcəkdir. Təsadüfi deyil ki, MPM-in 372.6-cı maddəsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun həm düzünə, həm də dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində yoxlanılmasını nəzərdə tutur.
110. Yuxarıda qeyd edilənlərə əsasən məhkəmə kollegiyası belə qənaətə gəlir ki, apellyasiya məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsini ipoteka predmetinin qiymətinə aid hissədə yoxlamayaraq prosessual hüquq norma larının pozuntusuna yol verməmişdir.
111. Məhkəmə kollegiyası kassasiya şikayətinin məhkəmənin zamin duranları üstəlik banka heç bir borc öhdəliyi qalmadığı bir halda, “Borcalanlarla” birgə borcu ödəməsi ilə bağlı qərəzli və ziddiyyətli qətnamə çıxardığı barədə dəlili ilə əlaqədar qeyd edir ki, kassasiya şikayəti verən Cavabdeh1 MMC-dir. Onun apellyasiya məhkəməsinin qətnaməsinin zaminlərə aid hissəsindən kassasiya şikayəti vermək hüququ müəyyən edilmir.Ona görə də həmin dəlilə hüquqi qiymət verilmir.
112. Məhkəmə kollegiyası məhkəmənin iş materiallarında saxta bank mədaxil qəbzlərinin olmasını hallandırdığı, lakin həmin qəbzlərin kimin tərəfindən tərtib edilməsi ilə bağlı sənədlərin texniki ekspertizasını və ya xəttşünaslıq ekspertiza keçirmədən doğru olmayan qənaətə gəldiyi barədə dəlili ilə əlaqədar bildirir ki, apellyasiya məhkəməsi müvafiq qəbzlərin mötəbər hesab edilməməsini əsaslandırmış və təqdim edilmiş qəbzlərin saxtalaşdırılması ilə bağlı hər hansı bir cinayət hadisəsinin olub-olmaması və hər hansı şəxsin əməlində cinayət tərkibinin olub-olmamasının müəyyən edilməsi üçün 23 fevral 2024-cü il tarixli xüsusi qərardad çıxarılaraq xüsusi qərardadın Azərbaycan Respublikasının Baş Prokurorluğuna göndərilməsi qərara alınmışdır.Qeyd edilənlərə əsasən məhkəmə kollegiyası belə qənaətə gəlir ki, göstərilən dəlil üzrə də apellyasiya məhkəməsi tərəfindən qətnamənin mübahisələndirilən hissədə ləğvinə səbəb olan prosessual hüquq normalarının pozuntusuna yol verildiyi müəyyən edilmir.
113. Məhkəmə kollegiyası kassasiya şikayətinin iş materiallarında olan Maliyyə Bazarlarına Nəza rət Palatasının Kredit Reyesteri Xidmətinin ASAN Xidmətdən alınmış xx.xx.2016-cı il tarixli 19-6/2442 saylı çıxarışında həqiqətən də kreditin verildiyi tarixin xx.xx.2013-cü il tarixində olduğu göstərildiyi, iş materiallarında olan Bankın 38-ci hesabdan çıxarışına nəzər salsaq xx.xx.2013-cü il tarixində deyil, həqiqətən də kreditin verildiyi tarix xx.xx.2013-cü il tarixdə aparıldığının sübuta yetirildiyi, lakin, görünür hakimin kreditin bağlandığı xx.xx.2013-cü il tarixi ilə kreditin verildiyi xx.xx.2013-cü il tarixini səhv salaraq doğru olmayan qənaətə gəldiyi barədə dəlili ilə əlaqədar qeyd edir ki, birinci instansiya məhkəməsi qeyd etmişdir ki, işdən görünür ki, verilmiş kredit vəsaitinin 483,000.00 manatı Cavabdeh1MMC-yə 05 dekabr 2013- cü ildə verilmişdir. Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri Xidmətinin mərkəzləşdirilmiş kredit reyestrindən çıxarışda isə kreditin verilmə tarixi 18 dekabr 2013-cü il kimi göstərilmişdir. Bu da onu deməyə əsas verir ki, həmin məlumatlar bankın verdiyi məlumatlar əsasında toplanılmamışdır və mötəbərliyinə şübhələr vardır.
114. Eyni zamanda birinci instansiya məhkəməsi qeyd etmişdir ki, kredit ittifaqı tərəfindən borcalan barədə məlumatın kredit bürosuna təqdim edilməsi və kredit bürosundan alınması qaydası “Kredit büroları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə tənzimlənir. Cavabdeh1MMC ilə hazırki iş üzrə iddiaçı arasında hüquq münasibətləri yarandığı dövrdə qüvvədə olan Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri haqqında Qaydaların 1.3-cü bəndində göstərilmişdir ki, MKR-in məlumatları yalnız bank nə zarəti, bankların və BOKT-lərin kredit risklərinin azaldılması məqsədilə istifadə oluna bilər. Göründüyü kimi həmin dövrdə məlumatların MKR-ə ötürülməsi yalnız bank nəzarəti, bankların və BOKT-lərin kredit risklərinin azaldılması məqsədilə istifadə olunmuş, həmin məlumatlar borcalanın kredit borcunun olmamasını təsdiq edən sübut kimi çıxış edə bilməzdi. Məhz kredit təşkilatlarında sağlam kreditləşmə və məsuliyyətli borclanma, kreditlər üzrə məlumat paylaşması ilə bağlı əlverişli normativ çərçivənin yaradılması və özəl kredit hesabatlığı sahəsində sağlam komponentlərin formalaşdırılması, kredit təşkilatlarında risk idarəetmə siyasətlərinin və qərar qəbuletmə proseslərinin gücləndirilməsi məqsədilə qanunvericilkdə dəyişikliklər edilərək borcalan barədə məlumatın kredit bürosuna təqdim edilmə si və kredit bürosundan alınması qaydası təkmilləşdirilmiş və bu məlumatların verilməsi bankların vəzifələrinə çevrilmişdir.Ona görə də məhkəmə hesab edir ki, kredit verildiyi illərdə bankların borc alan barədə məlumatları mərkəzləşdirilmiş kredit reyystrinə xidmətinə verməsi imperativ qaydada müəyyən edilmədiyindən, banklar qeyd edilən normanı öz hüquqları kimi realizə etmişlər. Ona görə də məhkəmə Cavabdeh1MMC tərəfindən təqdim edilmiş mərkəzləşdirilmiş kredit reyestrində göstərilmiş məlumatları sübut kimi qəbul etməmişdir.
115. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi isə cavbdehin Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri Xidmətinin mərkəzləşdirilmiş kredit reyestrindən çıxarışına əsasən borcunun olmaması ilə bağlı dəlilinə münasibətdə qeyd etmişdir ki, həmin hissədə məhkəmə kollegiyası birinci inst ansiya məhkəməsinin həmin sənədi mötəbər hesab etməməsi ilə bağlı əsaslandırması ilə razılaşaraq, əlavə əsaslandırmaya zərurət görməmişdir.
116. Məhkəmə kollegiyası yuxarıda qeyd edilənlərlə əlaqədar qeyd edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən razılaşılan birinci instansiya məhkəməsinin Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri Xidmətinin mərkəzləşdirilmiş kredit reyestrindən çıxarışda kreditin verilmə tarixi 18 dekabr 2013-cü il kimi göstərildiyinin həmin məlumatlar bankın verdiyi məlumatlar əsasında toplanılmadığını deməyə əsas verdiyi və çıxarışın mötəbərliyinə şübhələr olduğu barədə mövqe apellyasiya məhkəməsinin qətnaməsinin ləğvinə əsas olan hal kimi qiymətləndirilə bilməz.Çünki, birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən hüquq münasibətlə ri yarandığı dövrdə qüvvədə olan Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri haqqında Qaydalarına müvafiq olaraq Mərkəzi Kredit Reyestrinin məlumatlarının yalnız bank nəzarəti, bankların və BOKT-lərin kredit risklərinin azaldılması məqsədilə istifadə oluna biləcəyi, həmin dövrdə məlumatların MKRə ötürülməsinin yalnız bank nəzarəti, bankların və BOKT-lərin kredit risklərinin azaldılması məqsədilə istifadə olunduğu, həmin məlumatların borcalanın kredit borcunun olmamasını təsdiq edən sübut kimi çıxış edə bilməyəcəyini əsaslandırmış, apellyasiya məhkəməsi də həmin mövqe ilə razılaşmışdır.
117. Kollegiya bildirir ki, sübutları araşdırmaq və qiymətləndirmək səlahiyyətinə malik olan apellyasiya məhkəməsi tərəfindən yoxlanılan hissə üzrə işdəki sübutlar araşdırılmış, onlara, habelə kassasiya şikayətində gö stərilən digər hüquqi hallara mülki prosessual normalara əsasən hüquqi qiymət verilməklə yuxarıdakı qənaətə gəlinmiş və məhkəmənin gəldiyi nəticə əsaslandırılmışdır. Kassasiya kollegiyası yoxlanılan hissədə apellyasiya məhkəməsinin iş üzrə gəldiyi nəticə və əsaslandırma ilə razılaşır.
118. Ona görə də kassasiya şikayəti təmin olunmamalı, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsi iddianın təmin edilən hissəsində dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır.
119. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 416, 417 və 419-cu maddələrini rəhbər tutub məhkəmə kollegiyası qərara aldı: Cavabdeh1 MMC tərəfindən verilmiş kassasiya şikayəti təmin edilməsin. Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının 23 fevral 2024-cü il tarixli 2(104)-159/2024 nömrəli qətnaməs i iddianın təmin edilən hissəsində dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərar qəbul edildiyi andan qüvvəyə minir.