Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2(102)-529/2025 11.03.2025 ALİ MƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki kollegiyasının İddiaçı Cavabdeh Şirkətinin Azərbaycan Respublikasındakı filialına qarşı (Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında X4 Xidmətinin müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs qismində cəlb edildiyi) iş üzrə QƏRARİ (Açar sözlər: əmrin ləğv edilməsi, işə bərpa və məcburi iş buraxma müddəti üçün əmək haqqı tələbi) Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki kollegiyası, hakimlər Əliyev Zaur Əli oğlu (məruzəçi), Babayev Zəki Baba oğlu və X1 ibarət tərkibdə, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının 2(103)-4769/2024 nömrəli, 7 oktyabr 2024-cü il tarixli qətnaməsi ndən iddiaçı tərəfindən verilmiş kassasiya şikayətinə Ali Məhkəmənin binasında yazılı icraat qaydasında baxaraq, aşağıdakı qərarı qəbul etdi. İşin halları
1. Mübahisəyə mahiyyəti üzrə baxan məhkəmələr işin hallarını araşdıraraq aşağıdakıları müəyyən etmişlər:
2. İddiaçı cavabdeh təşkilatda “laboratoriya texniki - kimya” vəzifəsində çalışmış, xx.xx.2024-cü il tarixli ərizə ilə cavabdehə müraciət edərək xx.xx.2024 tarixdən öz xahişi ilə onunla bağlanmış əmək müqaviləsinə xitam verilməsini xahiş etmişdir;
3. Cavabdehin xx.xx.2024-cü il tarixli, K-10 nömrəli əmri ilə iddiaçının əmək müqaviləsinə xx.xx.2024-cü il tarixdən etibarən Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 68.2-ci maddəsinin «a» bəndinə əsasən xitam verilmişdir. Əmr xx.xx.2024cü il tarixdə əmək kitabçası ilə birlikdə iddiaçıya t əqdim olunmuşdur;
4. İddiaçı xx.xx.2024-cü il tarixli ərizəsində işdən azad edilməyi barədə xx.xx.2024-cü il tarixli ərizəni təzyiq və təsir nəticəsində yazdığını, şirkətdə fəaliyyətini davam etdirmək niyyətində olduğunu bildirmişdir. İş üzrə qəbul edilmiş məhkəmə aktları a) Birinci instansiya məhkəməsində icraat:
5. İddiaçı Cavabdeh Şirkətinin Azərbaycan Respublikasındakı filialına qarşı (mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələblər irəli sürməyən üçüncü şəxs qismində Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında X4 Xidməti cəlb edilməklə) «əmrin ləğv edilməsi, işə bərpa olunması və məcburi işburaxmaya görə orta aylıq əmək haqqı hesablanmaqla, kompensasiya kimi ödənilməsi» tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Cavabdeh Şirkətinin Azərbay can Respublikasındakı filialı tərəfindən verilmiş xx.xx.2024-cü il tarixli, k-10 saylı əmrin ləğv edilməsi, onun əvvəlki işinə (vəzifəsinə) bərpa olunması və məcburi işburaxmaya görə orta aylıq əmək haqqı hesablanmaqla ona kompensasiya ödənilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
6. İddiaçı tələbini belə əsaslandırmışdır ki, o, uzun illər “BP” şirkəti ilə əməkdaşlıq edən şırkətlərdə çalışmışdır. Bununla bağlı tutduğu vəzifəyə uyğun kifayət qədər biliyə malikdir. Sonuncu işi cavabdeh təşkilatda laboratoriya texniki vəzifəsi olmuşdur. Bu şirkətdən əvvəl isə analoji vəzifədə “BP” ilə əməkdaşlıq edən digər xarici şirkətdə işləmişdir. Onun iş yerinin dəyişməsinə səbəb mütəxəssis kimi hazırda cavabdeh olan şirkətə dəvət edilməsi olmuşdur. İş yerini dəyişməyə qərar verdikdə əvvəlki şirkətdəki uğurlarının karyerasına müsbət təsir edəcəyini düşünürdü. Hesab edirdi ki, onun vicdanla vəzifəsinə (əməyinə) verdiyi dəyər hazırki cavabdeh şirkət tərəfindən layiqincə qiymətləndiriləcək və o, bununla daha yüksək uğurlara nail olacaqdır. Sonuncu iş yeri üzrə müddətsiz əmək müqaviləsi ilə işə qəbul edilmişdir. O, vəzifəsində məsuliyyətli olmuş, işinə vicdanla yanaşmışdır. Lazım olanda digərlərinin də işini görmüşdür ki, işin ümumi ahəngi pozulmasın. xx.xx.2024-cü il tarixdə səhər saat 8:00-də iş yerində iclas olacağı barədə ona məlumat verilmişdi. İclasda ona «işdən könüllü azad olunması barədə» ərizəyə imza etdirmişlər. İmza etməyəcəyi təqdirdə onu maddə ilə işdən azad edəcəklərini bildirmişlər. Şirkət əməkdaşların şişirdilmiş ittihamları nəticəsində, həmçinin hədə-qorxuları sa yəsində onun iradəsi əleyhinə, çaşdırıcı ifadələrlə onun psixologiyası müvəqqəti olsa da pozulmuş və bununla da «öz xahişi ilə» işdən azad olunması barədə ərizənin yazılmasına müvəffəq olmuşlar. O, ailəlidir, himayəsində 3 azyaşlı uşağı var. Ən kiçik övladı 8 aylıqdır. Onun ipoteka krediti mövcuddur. Bundan başqa, işdən aldığı maaşa arxalanaraq əlavə «Azərbaycan Beynəlxalq Bankı»ndan kredit də götürmüş, lizinq yolu ilə avtomobil də əldə etmişdir. Artıq həmin borcların ödənişlərində çətinlik çəkir. Cavabdeh şirkət Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 69.7-ci maddəsinin tələblərini pozmaqla onunla bağlanmış əmək müqaviləsini ləğv etmişdir.
7. İddiaçı məhkəməyə yazılı izahat təqdim edərək qeyd etmişdir ki, iddia ərizəsində işin hallarını təfsilatı ilə yaza bilməmişdir. Səbəb iddia müdd ətinin ötürülməsindən qorxması olub. İddiası üzrə əsas məsələ işdən çıxarılması barədə ərizənin tarixidir. Həmin ərizə xx.xx.2024-cü il tarixdə həftənin şənbə günündə yazılmışdır. Sonralar cavabdeh şirkətin əməkdaşları tərəfindən ərizənin tarixində düzəliş edilməklə, 02 fevrala dəyişdirilmişdir. Bu halı məhkəmə xətşünaslıq ekspertizası təstiq edə bilər. Əmrin hazırlanması və imzalanması qeyri-iş gününə təsadüf edir. 02 fevral düzəlişini gördükdən və dərk etdikdən sonra isə bu əhəmiyyətli məqamı ərizəsinin başlıq hissəsinə əlavə etmək qərarına gəlmişdir. Həmçinin bildirmək istəyir ki, işdən çıxarılması əmri ona kserosurət şəklində və möhürsüz təqdim edilmişdir. Həmin əmrdə barəsində əmr verən şəxsin ata adı da qeyd edilməmişdir. Əmək Məcəlləsinin 84-cü maddəsinin tələbi ilə ata adı mütləq q eyd edilməlidir. O, “BP” ilə işləyən şirkətin mütəxəssisi kimi təklif əsasında cavabdeh şirkətdə işə qəbul edilmişdir. Halbuki, əvvəlki işdə daha yüksək maaş alırdı. O, işlədiyi dövrdə dəfələrlə təriflərə layiq görülmüşdür. Nümunəvi işçi kimi onu qiymətləndirmişlər. Halbuki, sonradan bilmişdir ki, 7 nəfərlik kollektiv şöbədə qruplaşma var və qruplaşmanın üzvü olmayan şəxslərə qarşı qarayaxma işlər aparılmaqla, hər dəfə imkan yarandığı təqdirdə «qruplaşma üzvü olmayan digər şəxslər» işdən müxtəlif bəhanələrlə kənarlaşdırılır. Necə ki, 2021-ci ildə (Gülnarə x.), 2022-ci ildə (Elnur), eləcə də 2024-cü il tarixdə «digər şəxs» kimi onun da işdən azad olmasına nail olmuşlar. O, işlədiyi dövr ərzində rəhbərlik tərəfindən bir dəfə də olsun intizam tənbehi almamışdır, əmək intizamı pozuntusuna yol verməmişdir, tərəfindən əmək fəaliyyətinin icrası zamanı heç bir qeyri-etik davranışa yol verilməmişdir, öz vəzifəsinin öhdəsindən layiqincə gəlmişdir və əmək fəaliyyətini layiqincə icra etmişdir. İşlədiyi zaman şirkət hesabına onu Hindistana ezam etmişlər. Orada da yüksək nailiyyətləri ilə bağlı onunla əlaqədar tədbir keçirilmiş və onun oradakı işçilərə köməkliyi yüksək qiymətləndirilmiş və Hindistandan menecerlərinə yazmış olduğu mesaja cavab olaraq menecer də onun əməyini yazılı şəkildə müsbət qiymətləndirmişdir. İşlədiyi zaman ona edilən etimad və tərifnamə maaş artımı ilə bildirilmişdir. Belə ki, maksimum 20 faiz maaş artımı mümkünlüyü zamanı, onun maaşı ortalama 2023-cü ilin iyul ayında 19 faiz artımla verilmişdir. Bu da faydalı, yaxşı, lazımlı işçi olduğunun sübutu kimi qəbul edilmə lidir. Bundan başqa menecer (Denis Manquşov) tərəfindən 2023-cü ilin sonlarında yaxşı nəticələri ilə əlaqədar 2024-cü ilin əvvəlində növbəti maaş artımı ilə mükafatlandırılacağına söz verilmişdir. Bu hadisələr ardı ilə son iş günlərində onun vəzifəsinin daha yuxarı vəzifə ilə əvəz ediləcəyi söz-söhbətləri də aparılmışdır. Hesab edir ki, bu uğurları 1-2 əməkdaş tərəfindən həzm edilməmiş və ona qarşı planın yaranmasına səbəb olmuşdur. Sonra da onun tam sərbəst iş ahəngini pozmadan fəaliyyətini davam etdirdiyi zaman, ona qarşı bu cür «tələ» qurulmuşdur. Hadisələrin axınını yada saldıqca necə sadəlövhcəsinə bu şəxslərə inanmasının peşmançılığını çəkir. İşlədiyi müddət ərzində dəfələrlə bəzi otaq yoldaşlarının kobud əmək mühafizəsi və intizam qaydalarını pozduqlarının şahidi olmuşdur. Bundan ba şqa, bəzilərində işə qarşı biganəlik hiss etmişdir. Qruplarının “WhatsApp” yazışmasının mövcud olması onun dedikərini təsdiq edə bilər. Belə ki, işlədiyi zaman mütəmadi həmin yazışmalarda işdə baş verən hadisələr, müəyyən göstərişlər, əmrlər, məsləhətlər məhz bu yazışmalarda hər bir əməkdaşa çatdırılmışdır. Məhz həmin yazışmalar vasitəsilə də o, iş zamanı şahidi olduğu çatışmamazlıqlar və digər görünən problemləri, onun tərəfindən aşkar edilən pozuntuları qrup üzvlərinə bildirmişdir. Belə səhlənkarlıqların təkrar olunmamasını hətta konkret şəxslərə məsləhət görmüşdür. Kobud pozuntulara misal olaraq iş otağında səhlənkarlıq nəticəsində yaranan alov - tüstülənməni misal çəkə bilər ki, nəticədə şirkətə külli miqdarda zərər dəyə bilərdi. Lakin həmin zərər ört-basdır edilmiş və heç kimə bundan ötrü cəza təyin ediməmişdir. Məhkəmənin nəzərinə çatdırır ki, bu kobud səhv barədə məlumatı o, özündən subordinasiya qaydasında böyük vəzifəliyə Arifəyə bildirmişdir (Arifə koordinator olaraq öz növbəsində məlumatı HR-kadrlar mütəxəssisinə və menecerə bildirməli idi). Lakin hadisə ört-basdır edilir. Arifə növbəti dəfə əməkdaşları Turalı (rəfiqəsinin yoldaşını) müdafiə etməklə, Turalın törətdiyi kobud səhvi rəhbərlikdən gizlətmişdir. O da, belə olmalı kimi öz işini görməyə davam etmişdir. O, Turalın onların 7 nəfərlik komandalarının bir üzvü olduğundan cəzalandırılmasını arzulamamışdır. Sadəcə səhvi buraxan əməkdaşdan (Turaldan) və otaq yoldaşlarından bir daha belə səhvlərin təkrarlanmamasını xahiş etmişdir. Belə ki, belə səhvlər nəticəsində hamısına zərər dəyəcəyini anlamışdır. Bundan ba şqa iş yerində istifadə etdikləri cihazlarla kobudcasına rəftar nəticəsində ələtlərin tez zamanda yararsız hala düşməsi barədə otaq yoldaşlarına məlumat vermişdir. Məqsədi belə hərəkətlərin təkrarlanmaması olmuşdur. Bu söhbətlər otaqlarından kənara çıxmamış və heç kim intizam qaydasında cəzalandırılmamışdır. Otaq, iş yoldaşı kimi münasibətlərin belə olmalı olduğunu düşünmüşdür. Onun ağlına gəlməzdi ki, onun diqqətli olması kimlərisə qıcıqlandıra, ona qarşı ehtiyat və nifrət hissi yarada bilər. Nəticə etibarı ilə onun əmək vəzifələrinə və ümumi iş şəraitinə qarşı sayıqlılığı bəzi əməkdaşların qrup olaraq ona qarşı plan qurmasına, onun danlanmasına və işdən azad olmasına səbəb olacaqdır. İşdən azad edilməsinə də səbəb (onların sözlərinə əsasən - buraxdığı kobud səhv) gördüyü işin - qüsurlu i ş kimi qiymətləndirilməsi olmuşdur. Halbuki, onun gördüyü işin davamı digər əməkdaş tərəfindən davam etdirilməli idi. Hətta işin səhv olduğu təqdirdə, işin təkrar görülməsi üçün digər - onunla eyni vəzifədə olan əməkdaş təkrar «Test» qoymalı olduğu halda qoymamışdır. Sadə izahla dedikdə: o, öz işini (testini) qoyur. Həmin işin nəticəsini gözləmək üçün 1 sutka vaxt lazımdır. O, növbəsi bitdiyi üçün evə gedir. Digər əməkdaşlar test nəticəsinin «səhv» olduğu qənaətinə gəlirlər. Testin nəticəsini zibil qutusuna atırlar. Testin nəticəsi həqiqətən səhv gedirsə onu zibil qutusuna atmaq səlahiyətlərinə malikdirlər, amma bu halda onlar təkrar test nümunəsi qoymalı idilər ki, o, növbəti iş vaxtında onun nəticələri barədə məlumatı (sistemə əlavə etsin) yuxarı injenerə verə bilsin. Həmçinin, testin nə ticəsi səhv olduğu təqdirdə özləri də müvafiq məlumatı menecerə bildirməyə borclu idilər. Lakin məsuliyyətsiz əməkdaşlar tərəfindən təkrar qoyulmayan test numunəsi olmadığından və tərəflərindən menecer məlumatlandırılmadığından onun işə çıxdığı zaman tələsik test nəticəsinin əldə edilməsi injener tərəfindən ondan tələb edilir. Bunun üçün hətta test nümunəsinin zibil qutusundan götürülərək təkrar yoxlanmaya qoyulması ona tapşırılır. 7 nəfərlik kollektivlərindən bir nəfər Arifə adlı işçi (hazırda koordinator) injener vəzifəsinə təyin edilməli idi. Arifə injener təyin edilərdisə bu zaman o da Arifənin vəzifəsinə qalxmalı idi. Lakin Arifə öz vəzifəsinə Turalın gətirilməsini istəyirdi. Tural onun yaxın rəfiqəsinin yoldaşı idi. Həm də Turalın işə götürülməsinə o nail olmuşdu. Arifə Turalin hər d əfə iş zamanı buraxdığı ciddi nöqsanlara göz yummuş, lakin Tural yenə ciddi və bağışlanılmaz səhvlərə yol verməyə davam etmişdir. Turalın səhvi nəticəsində 100.000 dollar dəyərində cihazın az qala sıradan çıxması və laboratoriyada yanğına səbəb olan hal başda olmaqla, bir sıra digər hərəkətləri təqsirsiz və cəzasız qalmışdır. Dəfələrlə onun tərəfindən Arifəyə verilən məlumatlar (intizamsızlıq və məsuliyyətsiz hərəkətlər barədə) sonuncu tərəfindən örtbasdır edilmişdir. Halbuki, adi halda belə səhvlərə görə işçinin işdən kənarlaşdırlması tam normal qəbul edilərdi. Onunla eyni vəzifə daşıyan Nailə (iş yerində Arifənin yaxın rəfiqəsi) elementar nizam qaydalarını pozmaqla saat 18:00 evə getməli olduğu halda 14:00-da işdən çıxmağı, axşam növbəsi olduğu zaman 22:00-də evə getməli olduğu halda 19: 00da evə getməyi adət etmiş və bu iş yerlərində adı hal kimi qəbul edilirdi. Ana olmasına görə ona Arifə tərəfindən qeyri-rəsmi və qanunsuz icazə verilmiş, yuxarı rəhbərlikdən bu intizamsızlıq gizlədilmişdir. Bildirmək istəyir ki, onun tərəfindən də bu hal digər şəxslərlə heç zaman müzakirə edilməmişdir! Halbuki, Nailənin işçi kimi birbaşa vəzifəsi ilə onun görməli olduğu işlər eynidir və Nailənin işdən tez getməsi onun işinin artmasına səbəb olurdu. Məsələn Nailə test aparatında test nümunələrinin qoyulması işini hər dəfə müxtəlif bəhanələrlə etməmiş, bu işin məsuliyyəti altına girmək istəməmiş və artıq belə olmalıdı kimi bu işin görülməsi hər dəfə ona həvalə edilmiş və nəticələr də ondan tələb edilmişdir. Bu halı adı hal kimi qəbul etmişdir ki, iş yoldaşları ilə münasibəti korlanmasın. S onuncu test nümunəsinin düzgün aparılmaması iddiasında Nailə də danlanılmalı idi. Nailənin də məsuliyyəti müzakirə edilməli idi. Nailə də onun kimi sonuncu test üzrə nəticəyə məsuliyyət daşımalı idi. Amma təəssüf ki, sonuncu iş üzrə nəticənin məsuliyyəti onun üzərinə atılır və yalnız ondan sorğu edilir. İclasın nəticəsinin nə ilə yekunlaşacağını güman etsə idi, gizli video yazı və ya səs yazısı aparardı. İclasda onun vəzifə artımınım müzakirəsini, maaş yüksəlişini, ən pis halda yeni tələblərin qoyulacağını eşidəcəyini gözləyirdi. Məhz qeyd etdikləri səbəbindən sonuncu iclasda onunla yanaşı Arifə və Nailə də iştirak edirdilər. Sonuncular ondan əvvəl iclas otağına gəlmişdilər. Onların rəhbərlik nümayəndələrinə nə dediklərini bilmir. Ancaq onu bilir ki, onların məruzələri ilə (baş vermiş ha disədən özlərinin günahsız çıxmaları üçün) o, işdən kənarlaşdırılmışdır. Qabaqcadan razılaşdırılmış ləkə yaxma, şişirdilmiş ittihamları nəticəsində, həmçinin onların hədəqorxuları sayəsində iradəsi əleyhinə, çaşdırıcı ifadələrlə psixologiyasını müvəqqəti olsa da pozmağa nail olmuşlar və «öz xahişi ilə» işdən azad olması barədə ərizənin yazılmasına müvəffəq olmuşlar. Əmindir ki, iclasın belə tərzdə keçirilməsində də onların təşəbbüsü olmuşdur. 7, 8, 9, 10, 11-ci bəndlərdə sadaladığı əməllərlə əlaqədar «pis və məsuliyyətsiz» əməkdaş kimi onu qaralamaqla, üzərinə ağır ittihamlar atılmışdır. Halbuki onun sonuncu görməli olduğu iş üzrə göstərişi vəzifəcə ondan yuxarıda olan injener (mühəndis) əmr etmişdir. Onun injenerin əmrindən çıxmaq səlahiyyəti yox idi və hətta injenerin əmrindən çıxacağı t əqdirdə tabesizlik, itaətsizlik göstərməkdə onu günahlandıracaqdılar. Nəticə olaraq nəinki böyük və ya orta, hətta kiçik «faciəyə» səbəb olmayan hərəkəti etdiyinə görə iclas adı ilə toplantı keçirmişlər. Bu toplantı zamanı da onu hazır yazdıqları ərizəyə imza etməyə məcbur etmişlər. Hətta iclas zamanı onun təqsiri olmadığını eşitdikləri zaman bunu təkzib etmək üçün çağırdıqları mühəndisləri belə onun dediklərini etiraf etmiş, ona göstərişlərin özü tərəfindən edildiyini bildirmiş və onun göstərişlərdən kənara çıxmadığını iclas iştirakçılarına bildirmişdir. İclas zamanı digər əməkdaşların nəyə görə təkrar test nümunəsini qoymadıqları halı araşdırılmır. Birtərəfli ittiham yalnız ona qarşı yönəldilir. İclas zamanı ona artıq əmrinin hazır olduğunu bildirmişlər. Sadəcə seçim imkanı yaradaraq: «y a ərizə yazmaqla könüllü işdən azad olacaqsan, ya da əmrini verib səni bir daha işləmək imkanından məhrum edəcəyik». Ona təqdim etdikləri «işdən könüllü şəkildə azad edilməsi xahişi barədə» hazır çap edilmiş yazılı vərəq verilmiş və həmin vərəq tərəfindən imzalandığı, həmçinin dedikləri tarixi qoyduğu anda dərhal əlindən alınmış və bundan az müddət sonra müvafiq «işdən azad olunması barədə» k-10 saylı, xx.xx.2024-cü il tarixli əmrin möhürlənməmiş surəti ona təqdim edilmişdir. Əmrdə «03 fevral 2024-cü il tarixdən işdən azad olması» qeyd edilmişdir (detallara sonradan fikir vermişdir). Ona dərhal əmək kitabçası və əmr verilməklə (artıq əvvəldən onların hazır olması şübhə yaratmadı - çünki çox az vaxt ərzində ona təqdim edilmişdir), ona işdə qalmaması, evə getməli olduğu bildirilərək, onu təx minən saat 12:00- də işdən qovmuşlar. Həmin anda ona özünə məxsus (və ailəsini əhatə edən) sığorta kartının da artıq deaktiv olduğunu bildirmişlər. Onun otağında olan şəxsi əşyalarının (kreslo və s.) menecerin nəzarəti ilə götürməsinə və maşına yükləməsinə şərait yaratmışlar. İdarəyə giriş kartını Əlindən almışlar. O, işdən məcburi («könüllü») qovulduğu zaman (idarənin binasını tərk etdikdən sonra) mobil telefonu vasitəsilə dərhal ən yuxarı rəhbərə (və həmin məktubun surətini - ondan vəzifəcə daha aşağı, amma onların rəhbərlikdən yuxarı olan rəhbərlərə) baş verən hallar, imzaladığı ərizəsinə etirazı barədə yazılı məlumat yazmış və göndərmişdir. Baş verənləri tam ətraflı yazmadığından çox da vaxtı getməmişdir. Bu məlumatı göndərən kimi ona TEAMS proqramı vasitəsi ilə əks zəng edilmiş və o, zəngə cavab vermək istədiyi anda - onun bütün proqram təminatlarına, o cümlədən TEAMS əlaqələndirici proqramına, Outlook mail proqramına BLOK qoyulmuş və ən başdakı rəhbərliklə bağlantıları baş tutmamışdır. Hesab edir ki, o, göndərdiyi elektron yazı rəhbərlik tərəfindən nə olduğunun aydınlaşdırılması üçün onların kadrlara (HR əməkdaşına) göndərildiyindən, kadrlar əməkdaşı tələm-tələsik İT mütəxəssisinə bütün əlaqəlandirici proqramların bloklandırılmasını tapşırmışdır. O, xx.xx.2024-cü il tarixdə sığorta imtiyazının qaldığını yoxlamaq üçün, həmçinin işdə olmadığından fürsət kimi istifadə üçün sığorta hesabına uşağına peyvənd etdirmək istəmiş, lakin «Atəşkəs» sığorta ilə telefon bağlantısında onun sığorta kartının bağlandığı ona bildirilmişdir. 02 fevral günü işdə olduğu zaman və işdən son ra evə gəldikdə əhvalı pisləşmiş, bununla çox sarsıntı keçirmişdir. Gün ərzində baş verənləri yadına saldıqca şok halında duruxub qalmışdır. Ərizəni yazmağa necə nail olduqlarını yada salmağa çalışmışdır. Onun psixologiyasının pozulmasına səbəb olan gərgin anlar 6 fevral gündüz vaxtlarına qədər davam etmişdir. Yuxarı rəhbərliyə məlumat göndərdiyindəm işinə bərpa ediləcəyini ümid edirdi. Həmçinin "xxxx" şifahi danışıqlar apardığı Şirkətin HR (kadrlar) mütəxəssisi ona narahat olmamasını, haqq-hesab edilməyənə qədər yaxşı işçi olduğu səbəbindən işə bərpa olunması üçün şansının olduğunu, bu vaxt ərzində heç bir tədbir görməyinə ehtiyac olmadığını (daha doğrusu məsləhət görmədiyini) bildirmişdir. Gözləntilərinin əksi olaraq xx.xx.2024-cü il tarixdə saat 12:31-də son haqq-hesab onun hesabına gön dərilmişdir. İşdən kənarlaşdırlmasından 3 gün sonra ona aid son haqq-hesab vəsaiti ödənilmişdir (Bu hal ilə də bağlı əmək müfəttişliyinə məlumat vermişdir). Tədbirləri fayda vermədiyindən o, xx.xx.2024-cü il tarixdə işə bərpa olunması və yazdığı ərizəni geri götürməsi barədə iş yerinə, həmçinin əmək müfəttişliyinə təcili poçtla məlumat vermişdir. İşdə olan nöqsanlar barədə məlumatlı idi. Onun işdən çıxarılmasına səbəb olan test nəticələrinin qiymətləndirilməsi üçün istifadə edilən test qurğusunun özü daim nasaz vəziyyətdə olmuşdur. Belə ki, onun temperatur göstəricisi heç zaman işləməmişdir. Bütün test nümunələri otaq temperaturu şəraitində aparılıb ki, bu da nəticələrin təxmini hesablama üsulu ilə yazılmasının sübutudur. Yəni ümumilikdə götürüldükdə test aparılma qaydası əvvəldən səhv olu b. Bununla da, onun guya tam dəqiq məlumatları sistemə əlavə etməməsi səbəbi ilə işdə kobud səhvə yol verməsi iddiası qərəzli idi. 2021-ci il tarixdə işdən çıxarılan və sonra məhkəmə yolu ilə işə bərpa edilən Gülnarə ilə dostluğu bəzi əməkdaşları qıcıqlandırırdı. Bunu o, sonradan bilmişdir. İlk əvvəl onun yol yoldaşı kimi (həmçinin köməklik üçün) Gülnarəni işdən sonra maşını ilə Sanqaçaldan şəhərə gətirməsinə münasibət olaraq ehtiyatlı olması bildirilmişdir. Ona demişlər ki, guya Gülnarə «iş verən, böhtançı, qorxulu adamdı». Hətta Gülnarənin qanuni yolla (iş yerində ştatın ixtisarı adı ilə) işdən azad edəcəklərini belə ondan gizlətməmişdilər. Son hadisədən sonra onun ətraflı soraqlaşması nəticəsində məlum olmuşdur ki, Gülnarə 2021-ci il tarixdə özünə qarşı edilən haqsızlığa göz yummamış və məhkəmə yolu ilə vəzifəsinə bərpa edilmiş, hətta bununla bağlı təzminat belə almışdır. Gülnarənin məhkəmə qətnaməsində qeyd etdikləri hallar iş yerində baş verən özbaşınalıqların güzgüsüdür. İş yerində HR (kadrlar mütəxəssisi) işləyən Vüsalə Ələkbərova və Arifə əlbirdirlər. Belə ki, Vüsalə Arifənin sayəsində HR vəzifəsinə işə qəbul edilmişdir. O səbəbə görə də Vüsalə Arifənin dediklərinə birmənalı əməl edir. Sonuncu iclas zamanı HR də Arifənin məsləhəti ilə ona qarşı çıxış etmişdir. İclasdan sonra da sənədləri ona təqdim edildikdə və onun artıq etiraz niyyətini görən HR, ona səbrli olmasını, 3-5 gün gözləməsini, işə bərpa edilmə şansının çox olduğunu və bununla əlaqədar heç bir tədbir görməməsini ona məsləhət görmüşdür. Bu şirkətdə onun işdən azad edilməsindən əvvəl də digər işçilərlə bağ lı analoji hallar baş vermişdir. Ondan əvvəl bir xanım işçiyə qarşı analoji hal baş vermişdir. Sadəcə ya onların basqıları zəif olduğundan və ya xanımın psixikasının daha davamlı olması səbəbindən xanımı əmrlə işdən azad etmişlər. Sonradan ədalət məhkəməsinin qətnaməsi ilə işə bərpa edilmişdir. Daha sonra artıq profesionallaşmış «kollektiv» tərəfindən Elnur adlı əməkdaşları 2022-ci il tarixdə şər və böhtan atılmaqla işdən azad edilmişdir. Elnurun vəzifəsinə Arifə qəbul edilmişdir. Həmin əməkdaş da onun kimi «könüllü» ərizə yazmaqla işdən xaric edilmişdir. Lakin həmin əməkdaşın işə bərpa ilə bağlı iddiasının olmaması cavabdehin əməkdaşlarında belə hərəkətlərin cəzasız qalması fikri yaratmış və təkrar belə qanunsuz və təhdid dolu hərəkətlərlə onun işdən azad olmasına nail olmuşlar. Belə ki, onun üzərində dayanaraq, onunla cinayət əməli görmüş adam kimi rəftar etmiş, ona hər tərəfdən təsir dolu ifadələr, təzyiqlər yağdırmış, şantaj dolu ifadələrlə onun könüllü şəkildə ərizə yazmayacağı təqdirdə onun ən yaxşı halda əmrlə işdən azad edəcəklərini və elə əmr verəcəkləri təqdirdə heç bir idarə-təşkilat tərəfindən işə qəbul edilməyəcəyini bildirmişlər. Hətta ona təzyiq edənlər içərisində «barəndə cinayət işi açdıracağıq» sözlərini də ona eşitdirmişlər. Qısa zaman ərzində ona edilən bu haqsız basqılar nəticəsində yeganə çıxış yolu kimi ərizə yazmaqla canını onlardan qurtarması düşüncəsi yaranmış və nəticədə sonuncuların həmin iclasa arxayıncasına gətirdikləri və mətni hazır olan «işdən könüllü azad olması» barədə ərizəni sadəcə imzalamışdır. Hətta mətnində nə yazılmasını oxumaq imk anı belə olmamışdır. Bütün əvvəlki işdənçıxarılma hadisələri barədə sonradan o, məlumat aldıqda, aldandığını, təhdidə tabe olaraq razılaşmamalı olduğunu anlamış və hazırki mübahisəni qaldırmağa məcbur olmuşdur. Digər işçilərin ona münasibətdə hansı üstünlüklərinin olmasını anlamır. Nəyə görə digər işçilərin kobud səhvləri ört basdır edilir, bəlkə də müəyyən ləvazimatların təkrar alışı kiminsə marağına xidmət edir və həmin kimlərsə onun sayıqlı olmasından ehtiyyatlanaraq onun arzuedilməyən işçi kateqoriyasına aid edilməsinə nail olmuşlar. Bu əlbəttə ki, onun sonradan təxəyyülündə formalaşan qənaətlərdən biridir. Ümid edir ki, bu belə deyil. Onun peşəkarlıq səviyyəsi göz önündə olmuş, lakin rəsmi qaydada bu qiymətləndirilməmişdir. Bu hər dəfə şifahi formada elan edilmişdir. Fikirləşmişdir ki, müsbət hallar onun vəzifəsində irəliləyişinə səbəb olacaq. İşəgötürən tərəfindən hər hansı ciddi yoxlama aparılmamış, onun dedikləri faktlara söykəndiyi halda qəbul edilməmiş, hətta yuxarı rəhbərliyə 02 fevral tarixində etdiyi şikayət dolu yazıları blok edilmiş, onun yuxarı rəhbərliyə yazı imkanları tam olaraq məhdudlaşdırılmışdır. Həmçinin 02 fevral 2024-cü il tarixli əmrin belə tez qəbul edilməsinə hansı zəruriliyin olması sual yaradır. Bir daha xatırladır ki, uzun müddət analoji vəzifədə əmək fəaliyyəti olub. Cavabdeh şirkətdə çalışdığı dönəmdə o, hər zaman öz əmək funksiyalarını dəqiq bir şəkildə yerinə yetirmiş, daxili intizam qaydalarına əməl etmişdir. Bu dönəmdə əmək fəaliyyəti ilə bağlı heç bir intizam və ya inzibati məsuliyyətə cəlb olunmamışdır. Bu hal özü-özlüyündə onun nümunə vi işçi olmasının göstəricisidir. O, ailəlidir, himayəsində 3 azyaşlı uşaq var. Ən kiçik övladının 9 ayı var. Onun ipoteka krediti mövcuddur. Bundan başqa işdən aldığı maaşa arxalanaraq əlavə «Azərbaycan Beynəlxalq Bankı»ndan (bağ evinin təmiri üçün 20.000 manat) kredit də götürmüşdür. Nəqliyyat vasitəsini də iş yerinin məvacibinə arxalanaraq yeniləyərək, lizinq yolu ilə yeni 56.000 manatlıq (ilkin ödəniş 28.000 olmaqla) bahalı avtomobil əldə etmişdir. Məhkəmənin nəzərinə çatdırır ki, lizinqlə götürdüyü avtomobili artıq satışa qoymuşdur ki, həm qalan lizing borcunu bağlasın, həm də, qalıq vəsaitlə müəyyən qədər digər krediti üzrə ödənişlər etsin. Hazırda kreditlərinin ödənişlərində çətinlik çəkir. Yubanmaları var. Halbuki işlədiyi zaman kredit ödənişlərində problemi olmayıb. Ailə başçısı k imi ailəsinin gözündən düşmək istəmir. Bu günkü gündə onun üçün işə bərpa edilməsi çox vacibdir. Belə ki, uzun müddət BP tabeliyindəki şirkətlərdə işlədiyindən, onlar üzrə mütəxəssis olduğundam və son hadisələrdən sonra onun BP tabeliyindəki şirkətlərdə işləmək şansı heçə endirilib. Yəni qeyri-rəsmi olaraq onu işdən azad edən əməkdaşlardan necə işçi olması sorğulandıqda, barəsində mənfi rəy bildiriləcəyinə əmindir. Bu günkü gündə yeni lizinqdə olan maşını ilə yanaşı, bağ evini də satışa çıxarmışdır. Səbəb avtomobilinin satılmaması və mövcud kredit ödənişləri üzrə faiz və cərimə məbləğlərinin artmasıdır. Sadalanan maddi asılılığa malik şəxsin iş yerindən könüllü şəkildə ərizə yazmaqla ayrılması absurd səsləndiyi kimi, cəfəngiyyatdır. İnsan nə qədər məsuliyyətsiz və ailəsinə qarşı vicdansız ola bilər ki, sadalanan hallar olaola iş yerindən könüllü çıxsın. Bu şirkətdə dəfələrlə işdən məcburi çıxarılma halları olmuşdur. Bəzi hallarda onun kimi «könüllü ərizə yazdırmaq» şansları olub. Bəlkə də, Azərbaycanda başqa belə 2-ci xarici şirkət yoxdur ki, bu qədər əmək mübahisələri olsun, əməkdaşların hüquqları məcburi və zorakı yolla pozulsun. Qısa araşdırma nəticəsində cavabdehin bəzi əməkdaşlarının əmək mübahisələri ilə əlaqədar (pozulmuş hüquqlarının bərpası ilə bağlı) Ali Məhkəmə tərəfindən qəbul edilən 3 məhkəmə aktını aşkarlamışdır. Onlarda şirkət daxili baş verən xoşağəlməz hallar qeyd edilmişdir. Hələ onun əldə edə bilmədiyi nə qədər bu şirkətlə əlaqəli məhkəmə qərarlarının olmasını ancaq təxmin etmək olar. 16 fevral 2021-ci il tarixli qərarda açıq-aşkar şəkildə iddiaçı tərəfin dən şirkət daxili pozuntu halları qeyd edilir. Onun bu mübahisəsi üzrə həmin əməkdaşın izahatını şahid ifadəsi kimi də qəbul etmək olar (qeyd edilən qərarda bəzi ifadə və faktların altından qırmızı qələmlə xətt çəkmişdir). O, cavabdeh şirkətlə mübahisənin məhkəmədən kənar həllinə cəhd etmişdir. O, mübahisənin mediasiya vasitəsilə tənzimlənməsinə səy göstərmişdir, lakin cavabdeh şirkətin onu tanıyan nümayəndəsi mediasiya sessiyalarında iştirak etməyib, onların əvəzində onun necə işçi olduğunu bilməyən, işə yalnız hüquqi cəhətdən qiymət verə bilən vəkilləri iştirak etmişdir. O, mediasiyaya müraciət etdikdə yegənə niyyəti cavabdehlə qarşılıqlı anlaşma şəraiti yaratmaq və barışıq əldə etməklə işə bərpa edilməsi olub. O, işdən azad edildikdən sonra yerinə vakant yer işçi axtarışına başlamışla r. Halbuki onun özünü işə bərpa edə bilərdilər. O, yuxarıda sadalağı hallardan başqa, hüquqi əsasları da bu ərizədə qeyd etmişdir. Lakin bütün bu göstərdiklərindən savayı bir halı da nəzərə almaq lazımdır ki, Əmək Məcəlləsinin 69-cu maddəsində işçinin könüllü ərizə yazdığı dövrdən etibarən 1 ay xəbərdarlıq müddətində işə bərpa edilməyi mümkün hal hesab edilib. Cavabdeh deyəcək ki, ərizədə tarix göstərilməsəydi 1 aylıq müddət tətbiq edilməli idi. Onun işdən çıxma müddətini «könüllü» yazmasını nəzərə aldıqda belə, ərizəni yazdığı vaxtla (03 fevral - 02 fevral düzəlişi) işdən çıxarılma anını qeyd etdiyi müddət aralığında (03 fevral) yuxarı rəhbərliyə etdiyi yazılı elektron müraciəti, xəbərdarlıq müddətində ərizəsinin geri götürülməsi kimi qiymətləndirilməlidir. O, müddət ərzində yeni işçi də işə götürülməmişdir (qanunvericiliyin tələbi: işçi xəbərdarlıq müddəti bitənədək, istədiyi vaxt ərizəsini geri götürə bilər və ya onu etibarsız hesab etmək barədə işəgötürənə yeni ərizə verilə bilər. Bu halda əmək müqaviləsi ləğv edilə bilməz. Bu şərtlə ki, işəgötürən həmin vəzifəyə yeni işçinin götürülməsi barədə işçiyə rəsmi qaydada yazılı xəbərdarlıq etməmiş olsun). İşçi tərəfindən əmək müqaviləsinin ləğv edilməsi onun iradəsinin könüllü ifadəsinin nəticəsi olmalıdır. Lakin hazırki halda «könüllü ərizə yazılması» işçinin iradə ifadəsini kölğələmək niyyəti daşıyıb. Halbuki qanunla işəgötürən tərəfindən zor işlədilərək, hədə-qorxu gələrək, yaxud hər hansı başqa üsulla işçinin iradəsinin əleyhinə əmək müqaviləsini ləğv etməyə onu məcbur etmək qadağandır. Maddi hüquq normaları təfsir edilən zaman qanunun güddüyü məqsədə uyğun şərh verilməlidir. Qanun (Əmək Məcəlləsinin 69-cu maddəsinin 7-ci bəndi) işçinin ərizəsinin könüllü yazıbyazmadığını ətraflı araşdırılmalı olduğunu və iradəsinə zidd yazılma halı aşkarlanarsa, bu pozuntunun qadağan olunduğunu bildirir. Hazırki ərizəsində pozuntuya işarə verən və bu halları əks etdirən kifayət qədər əsaslar mövcuddu. Yetər ki, onları görmək istəyi olsun. Yekunda bildirmək istəyir ki, cavabdehin tərtib etdiyi əmr tam qanunsuz, əsassız olmaqla, ona münasibətdə işçilər tərəfindən qərəzli olaraq təşkil olunmuşdur.
8. Cavabdehin nümayəndəsi və vəkili Vəkil2 məhkəmə iclasında iddianı qəbul etməmiş və izahatında bildirmişdir ki, iddia əsassız tələblərdən ibarətdir. Hər bir tərəf öz tələblərinin əsasını sübut etməlidir. İddiaçı öz ərizəsi ilə iş dən çıxmışdır. İşdən çıxma proseduru qanunvericiliyin tələblərinə uyğun aparılmışdır. O, ərizəni təzyiq altında yazdığını iddia etmişdir. Lakin bununla bağlı heç bir sübut təqdim etməmişdir. Yeganə sübut şahidin dindirilməsi ilə bağlı olmuşdur, lakin şahid də hər-hansı bir təzyiqin olmadığını qeyd etmişdir. İddiaçının ona davamlı olaraq 4 saatdan çox təzyiqin olması dəlili isə özü-özlüyündə inandıcı deyil. Adam bu situasiyanı heç təsəvvür edə bilmir. Göründüyü kimi, iddia tələblərinin heç bir əsası yoxdur. Məhkəmədən qeyd olunanların nəzərə alınaraq, iddianın rədd edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş edir.
9. Məhkəmədə X3 şahid qismində ifadə verərək bildirmişdir ki, o, iddiaçını tanıyır. İddiaçı onlarda iki ildir işləyir. İddiaçının işdən çıxma ərizəsi ofis şəraitində yazılmışdır. İddiaçının işdən çıxması ilə bağlı məsələ iclas şəraitində müzakirə olunmuşdur. İclas işçilərin davamiyyəti ilə bağlı olmuşdur. İclas təxminən 1 saat çəkmişdir. İclasda işdən çıxmaq ərizəsini şəxsən iddiaçı özü yazmışdır. Ofisdə işçinin işdən çıxması barədə ərizə nümunələri var. İclas vaxtı iddiaçıya hər hansı təzyiq göstərilməyib. Ərizənin tarixi xx.xx.2024-cü il kimi qeyd olunmuşdur. İşçi əmrlə tanış olmalıdır. Həmin otaqda kamera var və əlbəttə ki səs yazıları gündəlik yazılır. Ərizəyə heç kim tərəfindən düzəliş olunmamışdır. O, insan resursları şöbəsində işləyir. Arifə isə laborant işləyir. İddiaçıya iclasda yalnız onun səhvi özü şəxsən boynuna aldığını bildirmişdir. İlk öncə iddiaçı səhv olmadığını dediyinə görə, onlar mühəndis dəvət etmişlər. İddiaçı 3 uşağı olduğuna görə güzəşt olun masını deməmişdir. İddiaçının ərizəsinə qarşı inamsızlıq olduğuna görə ərizəyə müsbət cavab verməmişlər. İddiaçı işdən çıxma barədə ərizə verdikdə işdən çıxmasının səbəbini deməmişdir. Sadəcə işdən çıxmaq istədiyini bildirmişdir. Onun tərəfindən iddiaçının işdən çıxmasına görə hər hansı təzyiq olmamışdır. Əmr hazır olan kimi həmin gün iddiaçıya təqdim olunmuşdur. Onlarda işçinin işdən çıxması barədə hazır formalar olduğundan həmin ərizə nümunəsini iddiaçıya təqdim etmişlər. Ərizə nümunəsi iddiaçının təqdim etdiyi ərizədən yarım saat sonra təqdim olunmuşdur.
10. Bakı Şəhəri Qaradağ Rayon Məhkəməsinin (hakim K.B.Əsədov) xx.xx.2024-cü il tarixli, e-2(002)- 1572/2024 nömrəli qətnaməsi ilə iddia təmin edilməmişdir.
11. Birinci instansiya məhkəməsi mövqeyini onunla əsaslandırmışdır ki, ərizəni n verilmə tarixi və işəgötürən tərəfindən qəbul edilməsi tarixi faktiki olaraq xx.xx.2024-cü ildə olmuşdur. Belə ki, iddiaçı məhkəmə iclasında verilmiş suallara cavab olaraq bildirmişdir ki, ərizənin verilməsi xx.xx.2024-cü il tarixə təsadüf etmişdir. Cavabdehin nümayəndəsi də bu faktı təsdiq edərək bildirmişdir ki, ərizə faktiki olaraq xx.xx.2024-cü il tarixdə təqdim olunmuşdur.
12. Məhkəmə qeyd edilən halı hərtərəfli araşdırmaq üçün ərizəçinin digər, xx.xx.2024cü il tarixli ərizəsini və işəgötürənin əmək müqaviləsinə xitam verilməsi barədə K-10 saylı əmrini araşdırmışdır. İddiaçı xx.xx.2024-cü il tarixli ərizəsində əmək müqaviləsinə öz təşəbbüsü ilə xitam verilməsi barədə verdiyi ərizənin tarixini xx.xx.2024-cü il tarixi kimi göstərmişdir. Bundan başqa, işəgötürənin xx.xx.2024-cü il tari xli K-10 saylı əmrindən görünür ki, iddiaçı ilə bağlanmış əmək müqaviləsinə 03 fevral 2024-cü il tarixdən etibarən Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 68.2-ci maddəsinin «a» bəndinə əsasən xitam verilmiş, həmin əmr dərc olunaraq imzalanmış və möhürlənmiş, iddiaçı həmin əmrlə tanış edilmiş və xx.xx.2024-cü il tarixdəcə iddiaçıya təqdim olunmuşdur. İddiaçı əmrin surətini xx.xx.2024-cü il tarixdə almasına dair müvafiq qeyd aparmış və ərizəni imzalamışdır. Qeyd olunan halların məcmusundan aydın olur ki, iddiaçı tərəfindən işdən çıxma barədə ərizə faktiki olaraq xx.xx.2024-cü il tarixdə təqdim edilmiş və işəgötürən tərəfindən qəbul edilmişdir.
13. İddiaçı iddia tələbini başlıca olaraq onunla əsaslandırmışdır ki, təzyiq altında işdən azad edilmə barədə ərizə yazmışdır, sonradan həmin ərizə nin etibarsız hesab edilməsinə dair cavabdehə xx.xx.2024-cü il tarixdə rəsmi şəkildə ərizə göndərsə də, həmin ərizə nəzərə alınmamışdır.
14. İddiaçı təzyiq altında işdən azad edilməsinə dair məhkəməyə mötəbər sübut təqdim etməmişdir. Məhkəmə iclasında araşdırma aparılan zaman da iddiaçının qeyd etdiklərinin lehinə olan hər hansı təsdiqedici hallar aşkar edilməmişdir. Göründüyü kimi, iddiaçı işəgötürənə ərizə yazaraq işdən azad olunma tarixini qeyd etməklə, onunla bağlanmış əmək müqaviləsinə xitam verilməsini xahiş etmişdir. İşəgötürən həmin ərizəni nəzərə alaraq, işçi ilə bağlanmış əmək müqaviləsinə ərizədə qeyd edilən tarixdə xitam vermişdir.
15. Məhkəmə öz mövqeyini Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 68-ci maddəsinin 1-ci, 2-ci hissələrinə, 69-cu maddəsinə; Mülki Prosessual Məcəll əsinin 14.2, 77.1, 217.4-cü maddələrinə istinadla əsaslandırmışdır. b) Apellyasiya instansiyası məhkəməsindəki icraat
16. İddiaçı apellyasiya şikayəti verərək qətnamənin ləğv, iddianın təmin olunmasını xahiş etmişdir.
17. Apellyasiya şikayəti iddia ərizəsi və yazılı izahatına uyğun əsaslandırılmış və əlavə olaraq qeyd edilmişdir ki, işə bərpa mübahisələrində sübutetmə yükü cavabdehin üzərinə düşür. Çünki iddianın əksini sübut etmə potensialına malikdir. Buna cəhd etməyəndə və faktları gizlədəndə isə, iddianın əsaslı tələblər üzərində qaldırılması anlamına gəlir. Əgər cavabdehin nümayəndəsi bildirirsə ki, iddiaçı öz ərizəsi ilə könüllü işdən çıxmışdır. Ərizənin könüllü şəraitdə imzalanmasına dair, işdən çıxarılmaya səbəb olan iclasın 4 saata qədər davam etdirilməsinə dair, iclas zamanı təqz yiqlərin olmasının inandırıcı olmadığını bildirirsə, həmin zalda olan daimi yaddaşa malik videogörüntüləri təqdim etsin (əhəmiyyətli iclasların həmin zalda keşirilməsini nəzərə alan cavabdehin rəhbərliyi orada və bir sıra mühüm yerlərdə aparılan video görüntü yazılarını daimi olaraq yaddaşlarda saxlayırlar). İş üzrə iddiaçının əldə edə biləcəyi sübutlar məhkəməyə təqdim edilmişdir. Bundan başqa, məhkəmənin ona köməklik kimi əldə edilməsi mümkün olmayan sübutların əldə edilməsi üçün müfaviq sorğu və cavbadehin vəkilinə tapşırıqlar verə bilməsi imkanı olduğu halda bunu etməmişdir. Əldə edilməsi mümkün olan sübutların əldə edilməsi üçün imkanlar məhdudlaşdırılmış və ən əsası da sübutetmə yükünün cavabdehin üzərinə düşmə halı bir dəfə də olsun cavabdehin vəkilinə bildirilməmişdir.
18. Bakı A pellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının 2(103)-4769/2024 nömrəli, 7 oktyabr 2024-cü il tarixli qətnaməsi ilə İddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinin təmin edilməməsi, Bakı Şəhəri Qaradağ Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2024-cü il tarixli, e2(002)-1572/2024 nömrəli qətnaməsinin dəyişdirilmədən saxlanılması qət edilmişdir (hakimlər Məhəmməd Rüstəmli - sədrlik edən və məruzəçi, Akif İsgəndərov və Vahid Sadıqov).
19. Məhkəmə kollegiyası hesab etmişdir ki, apellyasiya şikayətinin dəlilləri qətnamənin ləğvinə əsas ola bilməz. Birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi qənaət qanuni və əsaslı olmuşdur. Əmək qanunvericiliyinin tələblərindən göründüyü kimi, tərəflərdən birinin təşəbbüsü əmək müqaviləsinə xitam verilməsinin əsaslarından biridir. Eyni zamanda, əmək müqaviləsinə xitam verilməsi barədə əmrin surəti işçinin əmək kitabçası ilə birlikdə sonuncu iş günü işçiyə verilməlidir.
20. Məhkəmə kollegiyası qeyd etmişdir ki, iddiaçının özünün də bildirdiyi kimi, cavabdeh tərəfindən əmrin surəti və əmək kitabçası ona sonuncu iş günü, yəni xx.xx.2024-cü ildə təqdim edilmişdir. İddiaçı işdən çıxma barədə ərizənin tarixini xx.xx.2024-cü il yazdığını, lakin cavabdehin sonradan 3 rəqəmini 2 rəqəminə dəyişdirdiyini bildirsə də, ərizənin mətnindən görünür ki, iddiaçı xx.xx.2024-cü il tarixdən əmək müqaviləsinə xitam verilməsini xahiş etmiş, eyni zamanda, cavabdehə ünvanladığı xx.xx.2024-cü il tarixli ərizəsində də xx.xx.2024-cü il tarixli ərizəsinə istinad etmişdir. Bundan başqa, iddiaçı xx.xx.2024-cü il tarixli ərizəsində təzyiq altında işdən azad edilməsini bildirmiş, lakin qeyd olu nan dəlilləri təsdiq edən mötəbər sübutları məhkəməyə təqdim etməmişdir.
21. İddiaçı bununla bağlı iddia ərizəsində və ona əlavədə bildirir ki, xx.xx.2024-cü il tarixdə keçirilən iclasda onun işdən azad edilməsinə səbəb gördüyü işin qüsurlu iş kimi qiymətləndirilməsi olmuş, cavabdehin əməkdaşları qabaqcadan razılaşdırılmış ləkə yaxma, şişirdilmiş ittihamlar və hədə-qorxusu nəticəsində iradəsi əleyhinə, çaşdırıcı ifadələrlə psixologiyasını müvəqqəti olsa pozmağa nail olmuş və «öz xahişi ilə» işdən azad olması barədə ərizənin yazılmasına müvəffəq olmuşlar. Onun psixologiyasının pozulmasına səbəb olan gərgin anlar 6 fevral gündüz vaxtlarına qədər davam etmişdir.
22. Bununla belə iddiaçı həmçinin qeyd edir ki, o, işdən məcburi qovulduğu zaman (idarənin binasını tərk etdikdən sonra) mobil telef onu vasitəsilə dərhal ən yuxarı rəhbərə (və həmin məktubun surətini - ondan vəzifəcə daha aşağı, amma onların rəhbərlikdən yuxarı olan rəhbərlərə) baş verən hallar, imzaladığı ərizəsinə etirazı barədə yazılı məlumat yazmış və göndərmişdir.
23. Kollegiya hesab etmişdir ki, iddiaçının iclasda baş verənləri dərk edərək iclasdan dərhal sonra rəhbərinə şikayət etməsini bildirməsi ilə onun xx.xx.2024-cü ilin gündüz vaxtlarına qədər psixologiyasının pozulması, yəni baş vermişləri dərk etmək iqtidarında olmadığını bildirməsi bir-biri ilə uzlaşmır və sonuncu hal inandırıcı deyil.
24. Bununla belə, iddiaçı bir neçə gün sonra deyil, elə iclasdan sonra həmin gün işəgötürənə yazılı müraciət edərək ərizəsini geri götürdüyünü bildirə bilərdi. Belə ki, iddiaçı xx.xx.2024-cü il tarixli ərizəsində onunla ba ğlanmış əmək müqaviləsinə xx.xx.2024-cü il tarixdən xitam verilməsini xahiş etmiş və iddiaçı sözügedən ərizə ilə müraciət edəcəyi təqdirdə əmək müqaviləsi cavabdeh tərəfindən ləğv edilə bilməzdi.
25. Məhkəmə kollegiyası həmçinin hesab etmişdir ki, işçinin əmək funksiyasını yerinə yetirərkən yol verdiyi nöqsanların müzakirəsi zamanı ona işəgötürən tərəfindən intizam tənbehinin veriləcəyini ehtimal edərək işəgötürənə öz xahişi ilə işdən azad olunması barədə müraciət etməsi, onun hədə-qorxu, yaxud hər hansı başqa üsulla iradəsinin əleyhinə əmək müqaviləsini ləğv etməyə məcbur etmə halı kimi qiymətləndirilə bilməz.
26. Apelyasiya instansiyası məhkəməsi mövqeyini Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 68.1, 68.2, 69.1, 69.4, 69.7, 83.3-cü; Mülki Prossesual Məcəlləsinin 14.2, 77.1, 88, 217. 3, 217.4, 384.0.1 və 385.2-ci maddələrinə istinadla əsaslandırmışdır. Kassasiya şikayətinin və ona etirazın dəlilləri a) Kassasiya şikayətinin dəlilləri:
18. İddiaçı (vəkil Nümayəndə) kassasiya şikayəti verərək, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin 07 oktyabr 2024-cü il tarixli, 2(103) 4769/2024 saylı qərarının ləğv edilməsini, iş üzrə yeni qərarın çıxarılmasını, Hallibörton Yeureyja Limited Şirkətinin Azərbaycan Respublikasındakı filialı tərəfindən verilmiş k-10 saylı, xx.xx.2024-cü il tarixli əmrin ləğv edilməsi, iddiaçının əvvəlki işinə (vəzifəsinə) bərpa olunmağı və məcburi iş buraxılmaya görə orta aylıq əmək haqqının hesablanmaqla, ona kompensasiya ödənilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
19. Kassasiya şikayəti belə əsaslandırılmışdır ki, cavabdeh şirkətin onun işdən öz ərizə si ilə çıxmağını sübut edə bilməmişdir. Belə ki, narazılığını baş ofisə elektron məktub forması ilə müraciət edərək bildirmiş, video görüntülərin qeydlərinin çıxarışlarını tələb etmiş lakin həm baş ofisdən həm də məhkəmə iclasında ifadə verən şahid öz ifadəsində bildirmişdir ki, video görüntülər müddətli olaraq yaddaş paketində qeydə alındığı üçün halhazırda həmin video görüntüləri əldə etmək mümkün deyildir. Kassator isə öz növbəsində bunun yalan olduğunu və həmin video görüntülərin yaddaş paketlərində daimi qaldığını bildirmişdir. Belə ki, o, bu məlumatı həmin sahənin mütəxəssizi, bilicisi olduğu üçün dəqiq bildiyini qeyd etmişdir. Bunu nəzərə almaqla cavabdeh asanlıqla “könüllü şəkildə imza etdiyim ərizə”nin yazılması və imzalanması mərasimini sübut kimi məhkəməyə təqdim edə bilərdi. Am ma öz ziyanlarına olan yazının təqdim edilməsinin nəticəsini və görüntülərin reallıqda nədən ibarət olmasını nəzərə alan cavabdeh belə sübut təqdim etmə iqtidarında deyildi. 1-ci instansiya Məhkəməsində hakim- iclas zalında mənim videoyazını təqdim etməyimi mənə təklif etdi ki, bu da absurddur. Mənim iddia ərizəmə əlavə ərizəmi oxumayan məhkəmə, mənim tərəfimdən idarənin həmişəlik 02 fevral 2024 cü il tarixdə məcburi qaydada saat 12 radələrində tərk etdiyim ifadəsini unutmuşdu.Məhkəmələr ərizənin yazılması halını sübut etməsini onun üzərinə qoymuşdur.
20. Maraqlı şəxs dindirilməyib, ekspertiza təyin olunmayıb və cavabdehin üzərinə sübutetmə yükü qoyulmayıb. Məhkəmə tərəfindən cavabdehdən sübutlar tələb edilməmiş (bu tip mübahisələrdə sübutetmə yükünün cavabdeh üzərində olmasına əhəmiyyət v erilməmişdir), maraqlı şəxsin iştirakı təmin edilməmiş, rəqəmdə düzəliş edilmə ilə bağlı ekspertiza təyin edilməmiş, şahidlər çağırılmamış, ədalətli məhkəmə araşdırılması aparılmamışdır. Bundan başqa məhkəmədə iddiaçının əmək funksiyalarının nədən ibarət olması, cavabdehin əsasnaməsi (nizamnaməsi), cavabdehin iş yerində iş yükünün bölüşdürülməsinin, rəsmiləşdirilməsinin hansı formada aparması barədə dəlillər tələb edilməmişdir.
21. O, məhz işdən çıxma barədə ərizənin tarixini bilərəkdən 03 fevral yazmışdır. Belə ki, o, ətraflı olaraq apellyasiya şikayətində qeyd etmişdir ki, onu iş daxili iclasda danladıqdan, psixiloji təsirlərə məruz qoyduqları vaxtdan təxminən işdən azad edilməyinə dair ərizəni imzalamış, (blankı doldurmuş) və imzaladıqdan təxminən 30 dəqiqə sonar şirkətin X2 yerləşən ba ş ofisinə şikayət və etiraz ərizəsini elektron formada göndərmişdir. Məhz bunun nəticəsi olaraq Qafqaz region üzrə baş menejer onunla əlaqə yaratmaq istəmişdir. Həmin əlaqə isə şirkətin İT (kompyuter mütəxəssisləri) tərəfindən mümkünsüz edilmişdir. Belə ki, şirkət daxili əlaqə proqramından onun adı dərhal silinmiş və onunla əlaqə mümkün olmamışdlr. Bu barədə telefonunda olan şəkillər (zənigin nə zaman və kim tərəfimdən edilməsi barədə) iş materiallarına əlavə edilmişdir.
22. Onun "xxxx" QSC-də işləməyi qeyd edilmiş, lakin bu məlumat yalnışdır. Belə ki, o, məhkəmə qərarı çıxarılandan üç ay qabaq artıq qeyd edilən işdən könüllü çıxmışdır.
23. Onun cavabdeh şirkətdən işdən çıxarılmağı maddi cəhətdən ona çox baha başa gəldi. Belə ki, götürdüyü kreditləri (istehlak, avto və s.) ödəmək qabiliy yətində olmadığından özünə məxsus bağ sahəsini satmağa məcbur olmuşdur. Bundan başqa onu işsiz qoyan cavabdeh şirkət onun ailəli olmağını, ən kiçiyi 9 ay olmaqla 3 övlad atası olduğunu nəzərə almamışdır. Ailəsinin ipoteka krediti, bundan başqa işdən aldığı maaşa arxalanaraq əlavə «Azərbaycan Beynəlxalq Bankı»ndan (bağ evinin təmiri üçün 20.000 manat) kreditinə görə ödənişi, nəqliyyat vasitəsi üçün də lizinq yolu ilə 28.000 manatlıq kredit götürmüşdür. Bu maddiyyatla bağlı öhdəliklərinin ödəniş mənbəyi iş yeri olmuşdur. Belə olan halda onun iş yerindən könüllü çıxmağı absurddur.
24. Bundan əlavə üçüncü şəxs qismində Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında X4 Xidməti işə cəlb edilməsinə baxmayaraq, məhkəmə iclaslarında iştirak etməmiş və onlara aid məhkəmə tərəfindən hər hansı sorğu göndərilməmişdir. Üçüncü şəxs qismində Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında X4 Xidməti işə cəlb edilməsinə baxmayaraq, məhkəmə iclaslarında iştirak etməmiş və onlara aid məhkəmə tərəfindən hər hansı sorğu göndərilməmişdir.
25. Bundan başqa ona təqdim edilən əmrin möhürü olmamışdır. Belə ki, əmrə sonradan möhür vurulub və onun ərizəsinin tarixinin 3 fevral olması sonradan aşkar edilib. Aşkar edildikdən sonar da özbaşına düzəliş edilib. Qərarın 27 ci bəndində ona əmrin surəti və əmək kitabçasının verildiyi bildirir. Amma onun apellyasi şikayətimdə qeyd edilən halonunla sonuncu haqq hesab 02 fevral tarixində edilməməsi barədə məhkəmə araşdırma aparmamışdır. Belə kçi, o cavabdehin onu 02 fevralda işdən çıxarmalarında israrlı ol duqlarını bilirmiş. Həmin gün onu idarənin binasından təxminən 12:00-13:00 radələrində qovmuşdular. Onların bu hərəkətləri qarşılığında o, ona təqdim edilən sənədləri götürməli idi.
26. Kassasiya şikayətinə əlavədə qeyd edilir ki, onunla yanaşı şöbələrində olan digər işçiləri də məcburi qaydada işdən çıxarıblar. Belə ki, onlar da həmçinin eyni predmetlə bağlı məhkəməyə müraciət etmişdirlər və məhkəmələr buna qiymət vermişdirlər. Lakin fərq onda olmuşdur ki, o, ona təsir nəticəsində ərizə yazmışdır. Bundan başqa onu işdən azad etməsini sübut edəcək audio diski kassasiya şikayətinə əlavə ərizəsinə əlavə etdiyini qeyd etmişdir. b) Kassasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri 18.Cavabdeh kassasiya şikayətinə qarşı təqdim etdiyi etirazında göstərmişdir ki, kassator kassasiya şikayətinin pozulm uş maddi və prosessual normalarla bağlı hissəsində maddənin sıra sayını və mətnini göstərməklə kifayətlənmiş, həmin normanın hansı formada, kim tərəfindən, necə pozulması ilə bağlı bir dəlil də olsun yazmamışdır. Belə olan halda ümumiyyətlə kassasiya şikayəti mümkün sayılmalı deyildir. “Digər məsələlər” hissəsində isə işin faktiki halları ilə bağlı, artıq iki instansiyada qiymət verilmiş, məsələlərlə bağlı öz mülahizələrini yazmışdır. Həm iddia ərizəsində həm də apelyasiya şikayətinə etirazda qeyd olunanları cavabdeh qurum təkrarən kassasiya şikayətinə etirazlarında qeyd edərək bildirmişdir ki, kassasiya şikayəti ümumiyyətlə əsassız və qanunsuzdur. Kassasiya şikayətinin əsasları artıq digər instansiyalarda tam formada təkzib edilmişdir. Tətbiq edilən hüquq Azərbaycan Respublikası Əmək Məcə lləsi 19.Maddə 68, hissə
2. Tərəflərdən birinin təşəbbüsü əmək müqaviləsinə xitam verilməsinin əsaslarından biridir. 20.Maddə 69, hissə
1. İşçi bir təqvim ayı qabaqcadan işəgötürəni yazılı ərizəsi ilə xəbərdar etməklə əmək müqaviləsini ləğv edə bilər. 21.Maddə 69, hissə
2. Ərizə verildiyi gündən bir təqvim ayı bitdikdən sonra işçi işə çıxmamaq və son haqq-hesabının aparılmasını tələb etmək hüququna malikdir. Bu halda işəgötürən işçinin tələblərini yerinə yetirməyə borcludur. 22.Maddə 69, hissə
3. İşçi yaşa, əlilliyə görə əmək pensiyasına çıxdıqda, təhsilini davam etdirmək üçün müvafiq təhsil müəssisəsinə daxil olduqda, yeni yaşayış yerinə köçdükdə, başqa işəgötürənlə əmək müqaviləsi bağladıqda, seksual qısnamaya məruz qaldıqda və qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş digər hallarda ərizəsind ə göstərdiyi gün əmək müqaviləsi ləğv edilə bilər. 23.Maddə 69, hissə
4. Əmək müqaviləsini ləğv etmək barədə ərizə vermiş işçi xəbərdarlıq müddəti bitənədək istədiyi vaxt ərizəsini geri götürə və ya onu etibarsız hesab etmək barədə işəgötürənə yeni ərizə verə bilər. Bu halda əmək müqaviləsi ləğv edilə bilməz. Bu şərtlə ki, işəgötürən həmin vəzifəyə (peşəyə) yeni işçinin götürülməsi barədə işçiyə rəsmi qaydada yazılı xəbərdarlıq etməmiş olsun. Əmək müqaviləsi bu maddə ilə müəyyən edilmiş qaydalara əməl olunmaqla ləğv edildikdən sonra işçinin əvvəlki ərizəsini geri götürmək və ya onu etibarsız hesab etmək barədə edilən müraciətin hüquqi qüvvəsi yoxdur. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsi 24.Maddə 14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlarda n istifadə etməlidir. 25.Maddə 77.1. Hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. 26.Maddə
88. Məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. 27.Maddə 407.2. Kassasiya şikayətində işin hallarının sübut olunmamasına, məhkəmənin gəldiyi nəticə üçün əhəmiyyətli olan bütün faktiki halların aydınlaşdırılmamasına və yaxud qətnamə və qərardadda ifadə olunan nəticələrin işin faktiki hallarına uyğun olmamasına istinad etməyə yol verilmir. 28.Maddə 416.1. Kassasiya instansiyası məhkəməsi işə şikayət həddində baxır və kassasiya şikayətində irəli sürülmüş dəlillər üzrə apellya siya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsini yoxlayır. Kassasiya baxışının hədləri 29.Kassasiya instansiyası məhkəməsi işin faktiki hallarını araşdırmır. Lakin apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq olunub-olunmamasını yoxlamaq zərurətindən irəli gələrək, iş materiallarında olan, aşağı instansiya məhkəmələri tərəfindən qəbul edilərək işə əlavə olunmuş, araşdırılmış və (və ya) müəyyən edilmiş sübutlara və hüquqi faktlara istinad edilməsi kassasiya instansiyası məhkəməsinin faktiki halları araşdırması kimi qiymətləndirilməməlidir. 30.Kassasiya şikayətində qətnamə tam mübahisələndirldiyi üçün apellyasiya instansiyası məhkəməsinin aktı bütövlükdə yoxlanılır. Kassasiya instansiy ası məhkəməsinin mövqeyi 31.Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən mübahisəli hüquq münasibətini tənzimləyən maddi hüquq normaları düzgün tətbiq olunmuşdur. İş üzrə düzgün qətnamə qəbul edilməməsi ilə nəticələnən prosessual hüquq normalarının pozulması və ya səhv tətbiq olunması halları müəyyən edilmir. Bu baxımdan, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv olunması və ya dəyişdirilməsi üçün əsas yoxdur. 32.Mübahisəyə mahiyyəti üzrə baxan məhkəmələr iş materiallarını araşdıraraq bu qənaətə gəlmişlər ki, cavabdehin mübahisə olunan əmri əmək qanunvericiliyinin tələblərinə zidd olmamış, iddiaçı tələbinin əsasında qoyduğu faktiki halları sübuta yetirə bilməmişdir. Belə olan halda iddianın təmin edilməsi üçün qanuni əsaslar müəyyən edilm ir. 33.Kollegiya bildirir ki, sübutları araşdırmaq və qiymətləndirmək səlahiyyətinə malik olan apellyasiya məhkəməsi tərəfindən işdəki sübutlar araşdırılmış, onlara və iddiaçının dəlillərinə qanunvericiliyə uyğun hüquqi qiymət verilməklə yuxarıdakı qənaətə gəlinmiş və məhkəmənin gəldiyi nəticə əsaslandırılmışdır. Kassasiya kollegiyası apellyasiya məhkəməsinin iş üzrə gəldiyi nəticə və əsaslandırma ilə razılaşır. 34.O da qeyd edilməlidir ki, işin faktiki halları kassasiya instansiyası məhkəməsinin araşdırma predmetini təşkil etmir. Kassasiya instansiyası məhkəməsi sübuta yetirilməyən halların əlavə araşdırılması vəzifəsini öz üzərinə götürmədən mülki prosesdə rəhbər tutulan hüquqi həqiqət prinsipinə uyğun olaraq, yalnız iş üzrə müəyyən edilmiş hallara hüququn düzgün tətbiq edilib-edilmədiyi ni yoxlayır. 35.Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya məhkəməsi tərəfindən işin hallarının araşdırılması üçün tərəflərə lazımi şərait yaradıldığından və onların dəlillərinə hüquqi qiymət verildiyindən iş üzrə maddi və prosessual hüquq normaları düzgün tətbiq olunmuşdur, kassasiya şikayətinin dəlilləri qətnamənin ləğv edilməsi üçün əsas təşkil etmir. 36.Ona görə də kassasiya şikayəti təmin olunmamalı, apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. 37.Göstərilənlərə əsasən və MPM-in 416, 417 və 419-cu maddələrini rəhbər tutaraq, Məhkəmə kollegiyası Qərara aldı: Kassasiya şikayəti təmin edilməsin. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının 2(103)-4769/2024 nömrəli, 7 oktyabr 2024-cü il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərar qəbu