Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(103)-11045/2021

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № 2(103)-11045/2021 02.12.2021 BAKI APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Hakimlər: Tofiq Səməd oğlu Səmədovun sədrliyi və məruzəsi ilə, Şirinov İkram Sabir oğlu və Tanrıverdiyev Anar Vəzir oğlundan ibarət tərkibdə, İsmayılova Günel Rza qızının katibliyi ilə, Cavabdeh iştirakı ilə, İddiaçı "xxxx" ASC-nin Cavabdeh qarşı kredit müqaviləsi üzrə borcun tutulması,tutmanın ipoteka predmetinə yönəldilməsinə dair iddiası üzrə Bakı şəhəri Nizami Rayon Məhkəməsinin 27 may 2021-ci il tarixli qətnaməsindən iddiaçı və cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətlərinə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq müəyyən etdi: İddiaçı "xxxx" ASC Cavabdeh qarşı kredit müqaviləsi üzrə borcun tutulması,tutmanın ipoteka predmetinə yönəldilməsinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. İddia tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin Binəqədi filialı ilə iş üzrə cavabdeh olan Cavabdeh arasında bağlanmış 11.11.2015-ci il tarixli İK № 719/1-15 saylı kredit müqaviləsinə əsasən cavabdehə illik faiz dərəcəsi 20 (iyirmi) % faiz olmaqla 24 (iyirmi dörd) ay müddətinə 19.000 (on doqquz min) ABŞ dolları məbləğində kredit verilmişdir.Kredit müqaviləsi üzrə öhdəliklərin təminatı kimi Bankla Cavabdeh(ipotekaqoyan) arasında bağlanmış 11.11.2015-ci il tarixli İK № 719/f-l 5 saylı ipoteka müqaviləsinə əsasən Cavabdeh məxsus olan JEEP QRAND CHEROKEE, Ban 1C4RJFCG3EC24190U,buraxılış ili 2013-ci il olan avtomobil ipoteka ilə yüklü edilmişdir.Girov müqaviləsinin qeydiyyatı haqqında Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi BDYPİ-dən alınmış AA seriyalı135359 saylı çıxarış Banka təqdim edilmişdir.Cavabdeh kredit müqaviləsi üzrə öhdəliklərinə və müqavilənin şərtlərinə riayət etməmiş, ödəməli olduğu kredit borcunu vaxtlı-vaxtında ödəməmişdir.Belə ki, Cavabdeh 11.11.2015-ci il tarixli İK 19/f-l5 saylı kredit müqaviləsi üzrə öz üzərinə düşən öhdəlikləri tam icra etməmiş, 10 iyul 2020-ci il tarixinədək əsas və faiz borcunu tam ödəməli olduğu halda, əsas borcundan 9,057.77 ABŞ dolları və faiz borcundan isə 4,057.23 ABŞ dolları ödəniş etmişdir. Hazırda Cavabdeh Banka 9,942.23 ABŞ dolları əsas, 1,889.61 ABŞ dolları faiz, 1,777.17 ABŞ dolları cərimə olmaqla, cəmi 13,609.01 ABŞ dolları ödənilməmiş borcu qalmışdır.Tərəflər arasında bağlanmış kredit müqaviləsinin 2.6-cı bəndinə görə “Borcalan” kredit müqaviləsi üzrə borcunu kredit müqaviləsinin tərkib hissəsi olan ödəniş qrafıkinə əsasən ödəyir. Müqavilənin tələbinə görə "Borcalan” Banka kreditdən istifadəyə görə illik 20% faiz, kreditin və ona hesablanmış faizlərin qaytarılma müddətini pozduğu halda isə 40% faiz cərimə faizi ödəyir.Müqavilənin 3.15-ci bəndinə əsasən “Borcalan” kredit müqaviləsində nəzərdə tutulmuş öhdəliklərini yerinə yetirməzsə filial verilmiş kreditin vaxtından əvvəl qaytarılmasını tələb edə və borc tələbini banka girov qoyulmuş avtomobilə yönəldə bilər. Müqavilənin 3.1.2-ci bəndinə görə “Borcalan” kredit üzrə yaranan əsas və faiz borclarını vaxtında ödəməzsə kreditorun borcun dərhal qaytarılmasını (məhkəmə qaydasında) tələb elmək hüququ vardır.Tərəflər arasında bağlanmış 11.112015-ci il tarixli İK 719/-15 saylı ipoteka müqaviləsinin 1,2-ci bəndinə görə “İpotekaqoyan”a veriləcək kreditin və hesablanacaq faiz borclarının ödənilməsi bu müqavilə üzrə ipoteka predmeti olan cavabdehə məxsus JEEP QRAND CHEROKEE Ban İC4RJECG3EC241900, buraxılış ili 2013-ci il olan avtomobil ilə təmin edilir. Müqavilənin 2.1,3-cü bəndinə görə “İpoteka qoyan” öz vəzifələrini icra edə bilmədiyi halda “İpoteka saxlayan” ipoteka predmetinin ona verilməsini tələb edə bilər (məhkəmə qaydasında). 2.1.7-ci bəndə görə isə ipoteka qoyulmuş avtomobilin satışından əldə edilən vəsait ipoteka saxlayanın tələblərini tam ödəmədikdə qalan məbləğin “İpoteka qoyanın” digər əmlakları hesabına ödənilməsini tələb edə bilər. Müqavilənin 4.1-ci bəndinə görə “İpoteka qoyan” kredit müqaviləsi üzrə öhdəlikləri icra etmədikdə və ya lazımınca icra etmədikdə “İpoteka saxlayan” özünün tələbinin ödənilməsi üçün məhkəməyə müraciət etmədən ipoteka predmetinə tutma yönəldə bilər. Müqavilənin 4.2-ci bəndinə görə “İpoteka qoyanın” əsas öhdəliyini, yaxud onun bir hissəsini vaxtında icra etməməsi və ya əsas öhdəlik üzrə faizlərin ödənilməsi müddətini ardıcıl olaraq iki dələ pozması ipoteka predmetinə tutmanın yönəldilməsi anı hesab olunur.Qeyd olunanlara əsasən İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin Binəqədi filialı ilə Cavabdeh arasında bağlanmış 11.11.2015-ci il tarixli İK 719/1-15 saylı kredit müqaviləsinə əsasən Cavabdeh İddiaçı ASC-nin xeyrinə 9,942.23 ABŞ dolları əsas, 1,889.61 ABŞ dolları faiz, 1,777.17ABŞ dolları cəriməı olmaqla, cəmi 13,609.01 (on üç min altı yüz doqquz dollar, bir sent) ABŞ dollarının və iddia ərizəsinin verilməsi üçün ödənilən 30 manat məbləğində dövlət rüsumunun tutulması,tutmanın ipoteka qoyulmuş, Cavabdeh məxsus olan JEEP QRAND CHEROKEE,markalı ** SO *** dövlət qeydiyyat nişanlı, Ban 1C4RJFCG3EC24190U,buraxılış ili 2013-ci il olan avtomobilə yönəldilməsi,həmin avtomobilin açıq hərracda satılması və onun satışından əldə edilən məbləğ hesabına cavabdehin borcununİddiaçı ASC-yə ödənilməsi,ipoteka predmeti borcun ödənilməsinə kifayət etmədikdə qalan hissənin cavabdehə məxsus digər daşınar və daşınmaz əmlaklara yönəldilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Bakı şəhəri Nizami Rayon Məhkəməsinin 27 may 2021-ci il tarixli qətnaməsi ilə iddianın qismən təmin edilməsi, Cavabdeh İddiaçı ASC-nin xeyrinə 9942.23 ABŞ dolları (16901,79 manat) borcun tutulması, tutmanın ipoteka ilə yüklü edilmiş Cavabdeh məxsus olan JEEP QRAND CHEROKEE,markalı ** SO *** dövlət qeydiyyat nişanlı, Ban 1C4RJFCG3EC24190U,buraxılış ili 2013-ci il olan avtomobilə yönəldilməsi, həmin avtomobilin açıq hərracda satılması və onun satışından əldə edilən məbləğ hesabına cavabdehinİddiaçı ASC-nə olan borcunun ödənilməsi, qalan hissədə iddianın təmin olunmaması qət edilmişdir. Qətnamədən iddiaçı apellyasiya şikayəti verərək qətnamənin ləğv edilməsini, iddianın tam təmin edilməsini xahiş etmişdir. Şikayət onunla əsaslandırılmışdır ki, qətnamə maddi və prosessual hüquq normalarının pozulması ilə çıxarılmış, məhkəmə sübutlara düzgün qiymət verməmişdir. Apellyator digər əsaslar da göstərək apellyasiya şikayətinin təmin olunmasını xahiş etmişdir. Qətnamədən cavabdeh apellyasiya şikayəti verərək qətnamənin ləğv edilməsini, “Azərbaycan Respublikasında fiziki şəxslərin problemli kreditlərinin həlli ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 28 fevral 2019-cu il tarixli Fərmanına əsasən fərmanın qüvvəyə mindiyi 01.03.2019-cu il tarixinə sözügedən kredit müqaviləsi üzrə mənim vaxtı keçmiş kredit müqaviləsi üzrə kredit borcu 9942,23 ABŞ dolları (16901.79 manat) təşkil etdiyindən həmin borcun restrukturizasiya edilməsinin 5 illik müddətə bərpa olunması barədə İddiaçı ASC tərəfindən icra olunması vəzifəsinin onun üzərinə qoyulması barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Şikayət onunla əsaslandırılmışdır ki, qətnamə maddi və prosessual hüquq normalarının pozulması ilə çıxarılmış, məhkəmə sübutlara düzgün qiymət verməmişdir. Apellyator digər əsaslar da göstərək apellyasiya şikayətinin təmin olunmasını xahiş etmişdir. Apellyasiya baxışı cavabdehin nümayəndəsi apellyasiya şikayətinin təmin edilməsini xahiş etmişdir. Qanunla nəzərdə tutulmuş qaydada məlumat verilməsinə baxmayaraq iddiaçı tərəf məhkəmə kollegiyasının iclasına gəlməmişdir. Kollegiya Azərbaycan Respublikası MPM-nin 376.2-ci maddəsinə əsasən iddiaçının iştirakı olmadan işə baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır (MPM 372.6). Kollegiya sədrlik edənin məruzəsini, cavabdehin izahatını dinləyib, apellyasiya şikayətlərinin dəlillərini ayrı-ayrılıqda müzakirə edib, işdə olan sübutları qiymətləndirdikdən sonra hesab edir ki, aşağıdakı hüquqi əsaslara görə apellyasiya şikayətləri təmin olunmamalı, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 217-ci maddəsinə görə: 217.1. Məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. 217.2. Qətnamə mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı zaman qüvvədə olan maddi hüquq normalarına və işin baxılması zamanı qüvvədə olan prosessual hüquq normalarına uyğun çıxarılmalıdır. 217.3. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. 217.4. Məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. İşdə olan İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin Binəqədi filialı ilə Cavabdeh arasında bağlanmış 11.11.2015-ci il tarixli İK № 719/1-15 saylı kredit müqaviləsindən görünür ki,bank tərəfindən Cavabdeh illik faiz dərəcəsi 20 (iyirmi) % faiz olmaqla 24 (iyirmi dörd) ay müddətinə 19.000 (on doqquz min) ABŞ dolları məbləğində kredit verilmişdir. Kredit müqaviləsi üzrə öhdəliklərin təminatı kimi Bankla Cavabdeh(ipotekaqoyan) arasında bağlanmış 11.11.2015-ci il tarixli İK № 719/f-l 5 saylı ipoteka müqaviləsindən görünür ki, Cavabdeh məxsus olan JEEP QRAND CHEROKEE, Ban 1C4RJFCG3EC24190U,buraxılış ili 2013-ci il olan avtomobil Bankın xeyrinə ipoteka ilə yüklü edilmişdir. 11.11.2015-ci il tarixli kassa məxaric orderindən görünür ki, Cavabdeh İddiaçı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin Binəqədi filialından 19.000 (on doqquz min) ABŞ dolları məbləğində kredit almışdır. 11.11.2015-ci il tarixli ödəniş cədvəlindən görünür ki, cavabdeh hər ayın 11-dən gec olmayaraq 24 ay müddətinə hər ay 650.35-ABŞ dollarından 951.17 ABŞ dollarına qədər aylıq ödəniş etməlidir. 135359 saylı çıxarışdan görünür ki, JEEP QRAND CHEROKEE,markalı ** SO *** dövlət qeydiyyat nişanlı avtomobil üzərində yüklülük 11 noyabr 2015-ci il tarixdə qeydiyyatdan keçmişdir. Ödəniş tapşırığından görünür ki, bank tərəfindən məhkəməyə müraciət etmək üçün 20 manat məbləğində dövlət rüsumu ödənilmişdir. Pretenziya məktubundan görünür ki, borclu Cavabdeh banka borcun ödənilməsi barədə xəbərdar olunmuşdur. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 385.1-ci maddəsinə görə, öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Həmin Məcəllənin 442-ci maddəsinə görə, öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Həmin Məcəllənin 448.1-ci maddəsinə əsasən, əgər bu Məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. Həmin Məcəlləinin 739.1-ci maddəsinə əsasən borc müqaviləsinə görə, iştirakçılardan biri (borc verən) pula və ya digər əvəz edilən əşyalara mülkiyyət hüququnu digər iştirakçıya (borc alana) keçirməyi öhdəsinə götürür, digər iştirakçı (borc alan) isə aldıqlarını müvafiq olaraq pul və ya eyni keyfiyyətdə və miqdarda olan eyni növlü əşyalar şəklində borc verənə qaytarmağı öhdəsinə götürür. Həmin Məcəlləinin 739.2-ci maddəsinə əsasən borc müqaviləsinin predmeti hər hansı pul məbləği olduqda, o, kredit müqaviləsi adlandırılır. Müstəqil peşə fəaliyyəti şəklində pul borc verməklə məşğul olan şəxslər əlavə olaraq peşəkarlıq qaydasında kreditlər verilməsi haqqında müddəaları gözləməlidirlər. İşin hallarından görünür ki, iddiaçı ilə Cavabdeh arasında qanunla müəyyən olunan qaydada kredit və ipoteka müqavilələri bağlanmışdır. İddiaçı kredit müqavilənin şərtlərinə əməl edərək razılaşdırılmış məbləğdə krediti cavabdehə vermiş, o isə öz öhdəliklərini tam və layiqincə icra etməmişdir. Birinci instansiya məhkəməsində işə baxılarkən “Azərbaycan Respublikasında fiziki şəxslərin problemli kreditlərinin həlli ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 28 fevral 2019-cu il tarixli Fərmanının hazırkı mübahisəyə şamil olunub,olunmaması,şamil olunduğu təqdirdə cavabdehin halhazırda nə qədər ödənilməmiş borcu qalması və həmin borcun hansı qrafik əsasında ödənilməli olması barədə mütəxəssis rəyi alınması üçün 12.11.2020-ci il tarixli qərardad qəbul olunmuş və rəyin verilməsi Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankına həvalə olunmuşdur. Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı Cavabdeh ünvanlandığı 14 dekabr 2020-ci il tarixli məktubla fərmanın tətbiqi ilə əlaqədar güzəştli kreditlərin bağlanması müddətinin 2019-cu ilin 31 dekabrında başa çatdığını bildirmişdir. Kollegiya birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə ilə razılaşır və qeyd edir ki, apellyasiya şikayətinin dəlilləri subyektiv mülahizələr üzərində qurulmaqla, təmin edilməsi üçün hüquqi əsaslar müəyyən olunmamışdır. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 77.1-ci maddəsinin tələbinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Həmin Məcəllənin 14.2. maddəsində göstərilir ki, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 88-ci maddəsinə əsasən məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. Kollegiya sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxaraq, heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsinin olmadığını da nəzərə alaraq hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi işə baxarkən maddi və prosessual hüquq normalarını düzgün tətbiq etməklə iş üzrə qanuni və əsaslı nəticəyə gəlmişdir, gəldiyi nəticə işin faktiki hallarına uyğundur. Qeyd olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 382, 384.0.1, 393, 405-ci maddələrini rəhbər tutaraq, kollegiya qət etdi: İddiaçı və cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətləri təmin edilməsin. İş üzrə Bakı şəhəri Nizami Rayon Məhkəməsinin 27 may 2021-ci il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi vaxtdan 2 (iki) ay müddətində Bakı Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinə kassasiya şikayəti verilə bilər.