Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № 2(103)-4894/2022 29.09.2022 BAKI APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ İddiaçı cavabdehlər Cavabdeh2, Cavabdeh1 MTK, Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 1 saylı Bakı Ərazi İdarəsinə qarşı mülki iş üzrə QƏTNAMƏSİ (Açar sözlər: müqavilənin etibarsız hesab edilməsi, çıxarışın ləğv edilməsi, cavabdehin mənzildən çıxarılması və iddiaçının mənzilə köçürülməsi ) Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası, hakim Həsənov Rəşad Məhəmməd oğlunun sədrliyi və məruzəsi ilə, Hakimlər Məmmədov Məmməd Allahverdi oğlundan və Məhərrəmova Şeyda Ədalət qızından ibarət tərkibdə, Hüseynli Gültəkin Xalıq qızının katibliyi, İddiaçı, onun nümayəndəsi və vəkili Nümayəndə3, Cavabdeh2 nümayəndəsi və vəkili Nümayəndə2 iştirakı ilə, İddiaçı cavabdehlər Cavabdeh2, Cavabdeh1 MTK, Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 1 saylı Bakı Ərazi İdarəsinə qarşı müqavilənin etibarsız hesab edilməsi, çıxarışın ləğv edilməsi, cavabdehin mənzildən çıxarılması və iddiaçının mənzilə köçürülməsi tələbinə dair mülki iş üzrə çıxarılmış Bakı Şəhəri Sabunçu Rayon Məhkəməsinin 05 may 2022-ci il tarixli, 2(008)-476/2022 saylı qətnaməsindən Cavabdeh2 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, aşağıdakı qətnaməni qəbul etdi. İşin halları
1. Bakı şəhəri İcra Hakimiyyətinin 247 saylı, xx.xx.2005-ci il tarixli sərəncamına əsasən Cavabdeh1 MTK tərəfindən ünvan 1 ünvanında yerləşən 15 mərtəbəli yaşayış binalarının tikintisi layihələndirilmişdir.
2. Sərəncama əsasən inşa edilmiş Bakı şəhəri, Sabunçu rayonu, Bakıxanov qəsəbəsi, Y.Əliyev küçəsində 1 №-li bina, blok A və B, 2 girişli, 14 (+texniki mərtəbə) mərtəbəli, 2 səviyyə zirzəmili; və 1 girişli, 15 (+mansarda) mərtəbəli, 2 səviyyəli zirzəmili yaşayış binalarının xx.xx.2019-cu il tarixdən istismarına İcazə verilmişdir.
3. İddiaçı («Payçı») ilə Cavabdeh1 MTK («Kooperativ») arasında bağlanmış xx.xx.2010-cu il tarixli 047 №-li müqaviləyə əsasən ünvan 1 ünvanda 1A nömrəli 15 mərtəbəli yaşayış binasının tikintisi başa çatdıqdan sonra həmin binanın 13-cü mərtəbəsində yerləşən 88 nömrəli ümumi sahəsi layihə üzrə 179,29 kv.m təşkil edən 3 otaqlı mənzili «Kooperativ» «Payçı»ya (mənzilin tam dəyərini müqavilədə müəyyən edilmiş həcmdə və qayda ilə ödədikdən sonra) verməyi, «Payçı» isə həmin mənzili qəbul etməyi öz öhdələrinə götürmüşdülər. Mənzilin dəyəri 105.000 manat müəyyən edilmiş, Cavabdeh1 MTK tərəfindən xx.xx.2010-cu il tarixdə iddiaçıya həmin məbləğin tam ödənilməsi barədə maliyyə arayışı verilmişdir.
4. İddiaçı və onun anası X5 ünvan 1 saylı mənzilə yaşayış yeri üzrə qeydiyyata düşmüşlər və bu günədək həmin ünvanda qeydiyyatdadırlar.
5. Cavabdeh1 MTK tərəfindən xx.xx.2012-ci il tarixdə iddiaçının anası X3 ünvan 1 ünvanında Cavabdeh1 MTK-nin inşa etdiyi Bina 1A, mənzil 88 ünvanında yaşaması və qeydiyyatda olması barədə arayış verilmiş; xx.xx.2021-ci il tarixdə İddiaçı və X3 həmin mənzildə qeydiyyatda olması, lakin həmin mənzildə yaşamaq hüquqlarının olmaması barədə yeni bir arayış verilmiş, bu zaman yaşamaq hüquqlarının olmamasının səbəbləri barədə hər-hansı bir açıqlama verilməmiş; MTK-nın arxivində saxlanan sənədlər əsasında İddiaçı tərəfindən MTK-dan mənzilin alınması və həmin şəxs tərəfindən pay haqqının ödənilməsi barədə hər-hansı bir məlumatın aşkarlanmadığı, təlimata uyğun sənədlərin saxlanma müddəti 5 il müəyyən edildiyindən, 2015-ci il tarixədək olan sənədlərin məhv edildiyi barədə tarixi göstərilməyən, lakin xx.xx.2021-ci il tarixli vəkil sorğusuna cavablanan məktub verilmiş; Bakıxanov qəsəbəsi, Y.Əliyev küçəsində MTK tərəfindən 1A saylı evin inşa edilməsi, 1V saylı evin isə inşa edilməməsi barədə məhkəmənin sorğusuna xx.xx.2021-ci il tarixli məktub ünvanlanmış; İddiaçı tərəfindən MTK-nın kassasına ümumiyyətlə hər-hansı bir ödənişin aparılmasını təsdiq edən kassa mədaxil orderinin köitüyünün mövcud olmaması barədə vəkilin xx.xx.2021-ci il tarixli sorğusuna Cavab ünvanlanmışdır.
6. Cavabdeh1 MTK («Kooperativ») ilə Cavabdeh2 («Payçı») arasında bağlanmış xx.xx.2006-cı il tarixli, 047 №-li müqavilə bağlanmış ünvan 1 ünvanında 1 nömrəli 15 mərtəbəli yaşayış binasının tikintisi başa çatdıqdan sonra həmin binanın 13-cü mərtəbəsində yerləşən 88 nömrəli ümumi sahəsi layihə üzrə 167,28 km metr təşkil edən 3 otaqlı mənzil «Kooperativ» «Payçı»ya (mənzilin tam dəyərini müqavilədə müəyyən edilmiş həcmdə və qayda ilə ödədikdən sonra) verməyi, «Payçı» isə həmin mənzili qəbul etməyi öz öhdələrinə götürmüşdülər; Mənzilin dəyəri 48511,20 manat müəyyən edilmiş, həmin məbləğin «Payçı» tərəfindən «Kooperativ»in kassasına ödənilməli olduğu nəzərdə tutulmuşdur.
7. Adıçəkilən 2006-cı ildə bağlanan müqavilədə Cavabdeh2 Nizami rayon Polis İdarəsi tərəfindən xx.xx.2009-cu il tarixdə verilmiş şəxsiyyət vəsiqəsinə istinad edilmişdir.
8. Nizami rayon Polis İdarəsi tərəfindən xx.xx.2009-cu il tarixdə verilmiş vəsiqədə Cavabdeh2 qeydiyyat ünvanı Bakı şəhəri, Nizami rayonu, M.X.Şərifli küçəsi, bina 4A, 47-dir.
9. Cavabdeh2 xx.xx.2002-ci il tarixdən xx.xx.2008-ci il tarixədək Gəncə şəhəri, Kəpəz rayonu, Ş.İ.Xətai küçəsi, bina 3, mənzil 13-də qeydiyyatda olmuş, xx.xx.2008-ci il tarixdən isə ünvan 3 ünvanında qeydiyyatdadır.
10. Cavabdeh2 şəxsiyyət vəsiqəsi sonuncu dəfə xx.xx.2019-cu il tarixdə yenilənmişdir.
11. Cavabdeh1 MTK tərəfindən xx.xx.2019-cu il tarixdə Cavabdeh2 həmin məbləğin tam ödənilməsi barədə maliyyə arayışı verilmişdir.
12. İddiaçı ilə bağlanan müqavilə ilə hazırki müqavilənin fərqi tarixindən, mənzilin ölçüsündən, mənzilin dəyərindən, binanın nömrəsindən (1 və 1A) ibarət olmuşdur.
13. MTK tərəfindən Cavabdeh2 adına xx.xx.2019-cu il tarixli MTK-nın üzvlərinin ümumi iclasının 015 №-li Protokolundan Çıxarış verilmİşdir. Həmin Çıxarışda binanın nömrəsi artıq 1 deyil, 1V göstərilmiş, mənzilin ölçüsü 167,28 kv metr qeyd edilmişdir.
14. Bakı şəhəri, Sabunçu rayonu, Bakıxanov qəsəbəsi, 1-ci Yavər Əliyev küçəsi ev 1V, 88 saylı mənzil Cavabdeh1 MTK-nın 015 nömrəli xx.xx.2019-cu il tarixli protokoldan çıxarışa, xx.xx.2019-cu il tarixli maliyyə arayışına və Cavabdeh1 MTK ilə bağlanmış xx.xx.2006-cı il tarixli müqaviləyə əsasən xx.xx.2019-cu il tarixdə Cavabdeh2 adına ilkin qeydiyyatdan keçmişdir.
15. DƏDRX tərəfindən verilmiş xx.xx.2019-cu il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli Çıxarışda Bakı şəhəri, Sabunçu rayonu, Bakıxanov qəsəbəsi, 1-ci Yavər Əliyev küçəsi ev 1 V, mənzil 88-in mülkiyyət hüququ ilə Cavabdeh2 məxsus olduğu qeyd olunmuşdur. Çıxarışda mənzilin ölçüsü 154,9 kv metr göstərilmişdir.
16. Sonradan onun xx.xx.2021-ci il tarixli müraciəti əsasında mənzilin ünvan rekviziti ilə bağlı reyestrdə aparılmış qeyddə düzəliş aparılmış, Cavabdeh2 məxsus mənzil sahəsinin ünvanı ünvan 48, yeni qaydalarla ünvan 17 olaraq göstərilmiş və bununla bağlı xx.xx.2021-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli yeni Çıxarış verilmişdir.
17. Cavabdeh2 elektrik enerjisinə görə hesablaşmaları iddiaçı kimi MTK ilə aparmış, lakin "xxxx" ASC-də özü abonent kimi qeydiyyata düşmüş, mənzilinə öz adına internet xətti və domofon çəkdirmişdir. Bu hadisələrin hamısı 2019-cu ilə təsadüf edir.
18. Tərəflər arasında mübahisəli mənzillə bağlı əvvəllər də məhkəmə mübahisəsi olmuş, Bakı şəhəri, Sabunçu rayon məhkəməsinin xx.xx.2021-ci il tarixli qətnaməsi ilə Cavabdeh2 cavabdehlər X5 və İddiaçı qarşı Bakı şəhəri Sabunçu rayonu Bakıxanov qəsəbəsi, Yavər Əliyev küçəsi 1 saylı evin 88 saylı mənzilindən istifadə hüququnun olmayan hesab edilməsi barədə ilk və İddiaçı Cavabdeh2, Cavabdeh1 MTK-ya və AR ƏMDK DƏDRX 1 saylı Bakı Ərazi İdarəsinə qarşı DƏDRX tərəfindən verilmiş xx.xx.2019-cu il tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli Çıxarışın (1V evə dair) etibarsız hesab edilməsi barədə qaşılıqlı iddiaları rədd edilmiş, qətnamə qanuni qüvvəyə minmişdir.
Birinci instansiya məhkəməsində icraat
19. İddiaçı cavabdehlər Cavabdeh2, Cavabdeh1 MTK, Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 1 saylı Bakı Ərazi İdarəsinə (sonradan – DƏDRX) qarşı iddia ərizəsi və əlavə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək Cavabdeh2 ilə Cavabdeh1 MTK arasında ünvan 5 ünvanında 1 №-li 15 mərtəbəli yaşıyış binasının 13-cü mərtəbəsində yerləşən 88 №-li mənzilə dair bağlanmış 047 №-li, xx.xx.2006-cı il tarixli müqavilənin etibarsız hesab edilməsi, həmin müqavilə əsasında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində aparılmış qeydlər və bu qeydlər əsasında Cavabdeh2 adına verilmiş ünvan 6 ünvanına dair xx.xx.2019-cu il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli və xx.xx.2021-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışların ləğv edilməsi; Cavabdeh2 və onun ailə üzvlərinin həmin mənzildən çıxarılmaqla, iddiaçının həmin mənzilə köçürülməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
20. İddiaçı iddia tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, o, ünvan 1A saylı binanın 88 saylı mənzilini Cavabdeh1 MTK-dan 08 iyul 2010-cu il tarixdə 105.000 manat ödəyərək almış və buna görə aralarında alqı-satqı müqaviləsi bağlanmışdır. Mənzil hazır olduqdan sonra həmin mənzilə köçüb yaşamış, ev tam olaraq ev əşyaları ilə təmin edilmişdir. Səhhəti ilə əlaqədar olaraq xaricdə olduğu üçün uzun müddət həmin mənzildə yaşamamışdır. Anası ilə birlikdə həmin mənzildə qeydiyyatdadırlar. Lakin, DƏDRX tərəfindən Bakı şəhəri, Sabunçu rayonu, Bakıxanov qəsəbəsi, 1-ci Yavər Əliyev küçəsi ev 1V, 88 saylı mənzil Cavabdeh1 MTK-nın 015 nömrəli xx.xx.2019-cu il tarixli protokolundan çıxarışa, xx.xx.2019-cu il tarixli maliyyə arayışına və Cavabdeh1 MTK ilə bağlanmış 047 nömrəli xx.xx.2006-cı il tarixi müqaviləyə əsasən xx.xx.2019-cu il tarixdə Cavabdeh2 adına ilkin qeydiyyatdan keçmişdir. Bakı şəhəri Sabunçu rayon məhkəməsinin xx.xx.2021-ci il tarixli, qanuni qüvvəyə minmiş qətnaməsindən görünür ki, Şirinov X2 Ayna Cəlal qızına və İddiaçı qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək X3 və İddiaçı Bakı şəhəri Sabunçu rayonu Bakıxanov qəsəbəsi Yavər Əliyev küçəsi 1 saylı evin 88 saylı mənzilindən istifadə hüquqlarının olmayan hesab edilməsi barədə iddia tələbi təmin edilməmişdir. Cavabdeh1 MTK ilə Cavabdeh2 arasında bağlanmış xx.xx.2006-cı il tarixli, 047 nömrəli müqavilə iddiaçının hüquqlarını pozur. Belə ki, həmin müqavilə qanunsuzdur və saxtadır. Həmin müddətdə, yəni xx.xx.2006-cı il tarixdə bağlanmamışdır və heç bir hüquqi nəticə yaratmır. Müqaviləyə nəzərə salınsa, xx.xx.2006-ci il tarixdə bağlanmış müqavilənin heç də həmin tarixdə tərtib edilməsi görünmür. Çünki müqavilənin özündə göstərilən bənddən də açıq-aşkar görünür ki, müqavilə bağlanan müddətdə Cavabdeh2 vəsiqəsi xx.xx.2009 il tarixdə Nizami rayon Polis İdarəsi tərəfindən verilmişdir. Əgər Cavabdeh1 MTK Cavabdeh2 ilə 2006-cl ildə müqavilə bağlayaraq sözügedən mənzili ona vermişdirsə, iddiaçı həmin mənzildə necə və hansı əsasla yaşamışdır. O evdə olan əşyalar iddiaçıya məxsusdur. Cavabdeh2 iddiaçının qadın olmağından və əmisinə arxayın olmaqla iddiaçının mənzilinə qanunsuz daxil olmaqla iddiaçının mülkiyyətindən məhrum edib.
21. Bakı Şəhəri Sabunçu Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2022-ci il tarixli, 2(008)- 476/2022 saylı qətnaməsi ilə (hakim T.Əsədova) iddia qismən təmin edilərək, Cavabdeh2 ilə Cavabdeh1 MTK arasında Bakı şəhəri, Y.Əliyev küçəsi,1 ünvanında 1 №-li 15 mərtəbəli yaşıyış binasının 13-cü mərtəbəsində yerləşən 88 №-li mənzilə dair bağlanmış 047 №-li, xx.xx.2006-cı il tarixli müqavilənin etibarsız hesab edilməsi, həmin müqavilə əsasında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində aparılmış qeydlər və bu qeydlər əsasında Cavabdeh2 adına verilmiş ünvan 6 ünvanına dair xx.xx.2019-cu il qeydiyaat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli və xx.xx.2021-ci il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışların ləğv edilməsi; Cavabdeh2 həmin mənzildən çıxarılması, İddiaçı həmin mənzilə köçürülməsi qət edilmiş, iddia «ailə üzvlərinin həmin mənzildən çıxarılması» hissəsində rədd edilmişdir.
22. Məhkəmə mövqeyini belə əsaslandırmışdır ki, MTK tərəfindən Cavabdeh2 adına xx.xx.2019-cu il tarixli MTK-nın üzvlərinin ümumi iclasının 015 №-li Protokolundan Çıxarışda binanın nömrəsi artıq 1 deyil, 1V göstərilmişdir, halbuki MTK tərəfindən məhkəməyə 1V binanın mövcud olmaması barədə məktub göndərilmişdir. Eyni zamanda, şahid qismində ifadə verən X1 da, iddiaçının məhz İsmayılın mülkiyyətində olan mənzildə onun icazəsi ilə yaşadığını və ona sənədləri düzəltdiyini təsdiq etmişdir. Eyni zamanda, şahidin ifadəsində ziddiyətli məqamlar olmuşdur. Belə ki, o, ifadəsində mənzilin İsmayıla babası tərəfindən alındığını, sonra özü tərəfindən alındığını, sonra isə ödənişlərin İsmayıl və onun tərəfindən edilməsini demişdir. Adıçəkilən məhkəmə qətnaməsinin hazırki iş üçün preyudisial qüvvəsi yoxdur, belə ki, həmin qətnamə qəbul edilən zaman Cavabdeh2 ünvanı 1V saylı evə dair olmuşdur, həmin qətnamədə əsas götürülən reyestrdən çıxarış hazırda qüvvədə deyil. Məhkəmə hesab etmişdir ki, MTK iddiaçı və cavabdehlə eyni mənzilə dair müqavilələr bağlamışdır, kassa mədaxil orderinin kötüyünün mövcud olmaması İddiaçı təqsirindən deyil, MTK-nın təqsirindən baş vermişdir, həmin bianın istismarına icazə verilənədək MTK-nın payçılara dair hər-hansı sənədi məhv etmək hüququ olmamışdır. İddiaçı Cavabdeh1 MTK-dan mənzil almış, həmin mənzilin tam dəyərini ödəmiş, həmin mənzilə qeydiyyata düşmüş, MTK 2012-ci ildə iddiaçının anası X3 həmin mənzidə yaşaması və qeydiyyatda olması faktını verdiyi arayışda təsdiq etmiş, lakin sonradan izahsız bunları inkar etmişdir. Bu zaman, MTK yalnız məhkəməyə və vəkillərə ünvanladığı məktublarda bu halları qeyd etmiş, məhkəmədə nümayəndəsinin iştirakını təmin etməmiş, buna dair hər-hansı bir sübut məhkəməyə təqdim etməmişdir. Odur ki, məhkəmə hesab etmişdir ki, İddiaçı qeyd-şərtsiz ünvan 1 ünvanında 1A nömrəli 15 mərtəbəli yaşayış binasının 13-cü mərtəbəsində yerləşən 88 nömrəli mənzili əldə etmiş və onun həmin mənzilə mülkiyyət hüququ yaranmışdır. Cavabdehlə bağlanan müqavilə arxa tarixlə tərtib edildiyindən həmin müqavilə etibarlı əqd hesab edilə bilməz.
23. Məhkəmə öz mövqeyini AR Mülki Məcəlləsinin 152.1, 152.5, 178.8, Mənzil Məcəlləsinin 112.1, «Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 8.0, 8.0.6-cı maddələrinə istinad etməklə əsaslandırmışdır.
Apellyasiya şikayətinin dəlilləri
24. Cavabdeh2 apellyasiya şikayəti verərək, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv edilməsi və iddianın rədd edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
25. Apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən işə baxılan zaman İddiaçı Cavabdeh2 mülkiyyətində olan ünvan 8, 88 saylı mənzilə dair hər hansı bir hüquqa malik olmaması ilə bağlı Sabunçu rayon məhkəməsinin xx.xx.2021-ci il tarixli qətnaməsi ilə müəyyən olunmuş təkzibolunmazlıq, müstəsnalıq və məcburilik kimi hüquqi xassələrə malik olan göstərilən faktlar məhkəməyə məlum olmuş, lakin məhkəmə həmin qətnamə qəbul edilən zaman Cavabdeh2 ünvanının 1V saylı evə dair olmasına və buna görə də adıçəkilən məhkəmə qətnaməsinin hazırki iş üçün preyudisial qüvvəsinin olmamasına dair əsassız nəticəyə gəlmişdir. Belə ki, Cavabdeh2 ünvan 8 ünvanı üzrə bir neçə mənzilin deyil, yalnız bir mənzilin (88 saylı mənzilin) mülkiyyətçisidir. Sabunçu rayon məhkəməsinin xx.xx.2021-ci il tarixli qətnaməsi ilə isə hazırkı iş üzrə İddiaçı hazırkı iş üzrə Cavabdeh2 məxsus yeganə mənzil olan hazırkı iş üzrə mübahisə predmeti olan mənzilə dair subyektiv hüquqlara malik olmaması müəyyən edilmişdir. Əvvəlki mübahisə üzrə işə baxılan zaman verilmiş çıxarışda olan sadə səhv (evin nömrəsinin 1V deyil, 1 olmasına dair) Cavabdeh2 ərizəsi əsasında AR MM-nin 141-ci maddəsinə müvafiq olaraq düzəldilmişdir (düzəliş edilmişdir). Lakin göstərilən düzəliş, hazırkı iş üzrə İddiaçı üçün yenidən çıxarışın etibarsızlığına dair iddia tələbi irəli sürməsi üçün əsas ola bilməz. Belə ki, şərh olunduğu kimi Cavabdeh2 ünvan 8 ünvan üzrə bir neçə mənzilin deyil, yalnız bir mənzilin (88 saylı mənzilin) mülkiyyətçisidir. Cavabdeh2 göstərilən ünvanda digər mənzili yoxdur. Sabunçu rayon məhkəməsinin xx.xx.2021-ci il tarixli qətnaməsi ilə isə hazırkı iş üzrə İddiaçı hazırkı iş üzrə Cavabdeh2 məxsus mənzilə dair subyektiv hüquqlara malik olmaması müəyyən edilmişdir. Odur ki, əvvəlki mübahisə üzrə işə baxılan zaman verilmiş çıxarışda olan sadə səhvin (evin nömrəsinin 1V deyil, 1 olmasına dair) Cavabdeh2 ərizəsi əsasında AR MM-nin 141-ci maddəsinə müvafiq olaraq düzəldilməsi, hazırkı iş üzrə İddiaçı üçün yenidən çıxarışın etibarsızlığına dair iddia tələbi irəli sürməsi üçün əsas ola bilməz. Digər tərəfdən, iş materiallarında olan Cavabdeh1 MTK tərəfindən verilmiş çoxsaylı arayışlarda göstərilmişdir ki, İddiaçı tərəfindən MTK-nın kassasına ümumiyyətlə hər hansı bir ödəniş aparılmasını təsdiq edən kassa mədaxil orderinin kötüyü mövcud olmamışdır. İş materialları ilə müəyyən edilmişdir ki, Cavabdeh2 Cavabdeh1 MTK üzvlərinin ümumi yığıncağnın qərarı ilə Cavabdeh1 MTK üzvlüyünə qəbul edilmiş, ünvan 8, 88 saylı mənzilin payçısı olmuş, həmin mənzilin pay haqqını tam ödəmiş, mənzili təmir etdirmiş və uzun illərdir ki, ailə üzvləri ilə birlikdə göstərilən mənzildə yaşayır. Həmçinin göstərilən mənzil üzrə "xxxx" ASC, "xxxx" ASC və "xxxx" ASC-də abonent kimi qeydiyyata düşmüş, mənzilinə öz adına internet xətti və domofon çəkdirmişdir. Apellyasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri
26. Apellyasiya şikayətinə qarşı etiraz daxil olmamışdur.
Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları
27. Məhkəmə kollegiyasının iclasında Cavabdeh2 nümayəndəsi və vəkili apellyasiya şikayətini müdafiə edərək şikayətin təmin olunmasını xahiş etdi.
28. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən iddiaçı, onun nümayəndəsi və vəkili iddia ərizəsinin məzmununa uyğun izahat verərək şikayətin təmin olunmamasını xahiş etdi.
29. İşə baxılmasının yeri və vaxtı barədə məlumat verilməsinə baxmayaraq, digər cavabdehlərin nümayəndələri məhkəmə iclasına gəlməmiş, gəlməmələrinin səbəbləri barədə məlumat verməmişlər. İşə AR MPM-in 376.2-ci maddəsinə əsasən gəlməyən tərəflərin iştirakı olmadan baxılması mümkün hesab edilmişdir.
Apellyasiya baxışının hədləri
30. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.6-cı maddəsinə görə apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır.
31. Həmin Məcəllənin 372.7-ci maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının tətbiqinin düzgünlüyünü apellyasiya şikayətinin dəlillərindən asılı olmayaraq yoxlayır.
32. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372-ci maddəsinin apellyasiya baxışının hədləri barədə müddəalarının həmin Məcəllənin 372.1 və 372.7-ci maddələrinin tələbləri baxımından şərh edilməsinə dair” 20 may 2011-ci il tarixli qərarında göstərilmişdir ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1-ci maddəsinə uyğun olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi həmin Məcəllənin 372.6-cı maddəsində nəzərdə tutulduğu hallarda birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını mübahisələndirilən hissəsində apellyasiya şikayətinin dəlilləri həcmində yoxlayır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1 və 372.7-ci maddələrinə uyğun olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi maddi hüquq normalarına riayət edilməsini birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin mübahisələndirilən hissəsində yoxlayır.
33. Məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, Cavabdeh2 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti qətnamənin qismən ləğv edilərək, iddianın həmin hissədə rədd edilməsinə yönəldiyindən, apellyasiya baxışının predmetini qətnamənin iddianın təmin olunmuş hissəsində yoxlanılması təşkil edir.
Tətbiq edilən hüquq
Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi (xx.xx.2018-ci il tarixədək olan redaksiyasında)
34. Maddə 178.8. Mənzil, bağ, qaraj və ya başqa kooperativin üzvü, pay yığımına hüququ olan digər şəxslər kooperativin verdiyi mənzil, bağ, qaraj və ya ayrı qurğu üçün pay haqqını tam verdikdə, həmin əmlaka mülkiyyət hüququ əldə edirlər.
35. Maddə 112.1. Mənziltikinti kooperativinin üzvü pay haqqını tam ödədikdə, yaşayış sahəsinə mülkiyyət hüququ əldə edir.
36. Maddə 113.3. Mənzil-tikinti kooperativində üzvlük yaşayış sahəsinə sahiblik, ondan istifadə etmək və qanunvericiliklə müəyyən edilmiş hədlərdə barəsində sərəncam vermək üçün əsasdır.
Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsi
37. Maddə 152.1. Mülkiyyət hüququ - subyektin ona mənsub əmlaka (əşyaya) öz istədiyi kimi sahib olmaq, ondan istifadə etmək və ona dair sərəncam vermək üzrə dövlət tərəfindən tanınan və qorunan hüquqdur.
38. Maddə 152.5. Mülkiyyətçi qanunvericiliklə və ya başqa şəkildə, o cümlədən müqavilə məhdudiyyətləri ilə müəyyənləşdirilmiş hədlərdə əmlaka (əşyaya) sərbəst surətdə sahib ola bilər, ondan istifadə edə bilər və ona dair sərəncam verə bilər, həmin əmlaka başqa şəxslərin sahibliyinə yol verməyə bilər, ona mənsub əmlak barəsində öz mülahizəsi ilə istənilən hərəkətləri edə bilər, bir şərtlə ki, həmin hərəkətlər qonşuların və ya üçüncü şəxslərin hüquqlarını pozmasın, yaxud hüquqdan sui-istifadə olmasın.
39. Maddə 337.1. Bu Məcəllədə müəyyənləşdirilmiş şərtləri pozmaqla bağlanmış əqd etibarsızdır. Etibarsız əqdlər mübahisə edilən əqdlər və ya əhəmiyyətsiz əqdlər ola bilər,
40. Maddə 337.3. Əhəmiyyətsiz əqd məhkəmə tərəfindən etibarsız sayılıbsayılmamasından asılı olmayaraq özlüyündə etibarsız olan əqddir.
41. Maddə 385.1. Öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır.
42. Maddə 417.1. Müqavilənin standart şərtləri əvvəlcədən ifadə edilmiş, dəfələrlə istifadə üçün nəzərdə tutulan elə şərtlərdir ki, bunları bir tərəf (təklif edən) digər tərəfə təqdim edir və əvvəlcədən müəyyənləşdirilmiş normalardan fərqlənən və bu normaları tamamlayan qaydalar onların vasitəsilə müəyyənləşdirilir.
43. Maddə 419.2. Müqavilənin standart şərtləri təfsir edilərkən rast gəlinən bütün qeyri-müəyyənliklər, onları özündə əks etdirən şərtlərin müqaviləyə daxil edilməsini təklif etmiş tərəfin ziyanına (əleyhinə) təfsir edilir.
44. Maddə 452.1. Fərdi-müəyyən əşyanı kreditorun mülkiyyətinə və ya əvəzli istifadəsinə vermək öhdəliyi icra edilmədikdə kreditor həmin əmlakın borclunun əlindən alınmasını və öhdəlikdə nəzərdə tutulan şərtlərlə ona verilməsini tələb edə bilər. Bu hüquq əmlakın üçüncü şəxsə mülkiyyət hüququ ilə verildiyi halda aradan qalxır. Əgər əmlak hələ verilməmişsə, öhdəlik hansı kreditorun xeyrinə daha əvvəl əmələ gəlmişsə, üstünlük o kreditorundur, bunu müəyyənləşdirmək mümkün olmadıqda isə daha əvvəl iddia irəli sürənindir.
Apellyasiya instansiya məhkəməsinin mövqeyi
45. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası aşağıdakılara əsasən hesab edir ki, mübahisələndirilən hissədə birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə işin həqiqi hallarına uyğun olmamışdır.
46. Kollegiya ilk növbədə hesab edir ki, hazırkı mübahisənin düzgün həlli baxımından iddiaçı ilə cavabdehin iddia etdikləri mübahisəli mənzilin eyni mənzil olubolmaması müəyyən edilməlidir.
47. Belə ki, iş materiallarından da göründüyü kimi, Cavabdeh1 MTK tərəfindən inşa edilmiş yaşayış kompleksi əslində ayrı-ayrı üç binadan ibarətdir.
48. İddiaçı ilə Cavabdeh1 MTK arasında bağlanmış 08 iyul 2010-cu il tarixli 047 №-li müqavilədə mənzilin ünvanı ünvan 10rtəbəli yaşayış binasının 13-cü mərtəbəsində yerləşən 88 nömrəli, ümumi sahəsi 179,29 kv.m-dən ibarət 3 otaqlı mənzil kimi göstərilmişdir.
49. Cavabdehlə Cavabdeh1 MTK arasında bağlanmış 01 iyun 2006-cı il tarixli 047 №-li müqavilədə isə müqavilə predmeti olan mənzilin ünvanı ünvan 11təbəli yaşayış binasının 13-cü mərtəbəsində yerləşən 88 nömrəli, ümumi sahəsi 167,28 kv.m-dən ibarət 3 otaqlı mənzil kimi göstərilmişdir.
50. Lakin hər iki müqavilənin mətnindən görünür ki, MTK tərəfindən inşa edilmiş kompleksin bir ünvanı olmuşdur - Bakıxanov qəsəbəsi, Y.Əliyev küçəsi, 1.
51. Sonradan, yəni 2019-cu il tarixdə Cavabdeh1 MTK-nın ümumi yığıncağının 015 №-li protokolundan çıxarışda Cavabdeh2 aid mənzilin ümumi sahəsi 167,28 kv.m, binanın sayı isə 1-V kimi göstərilmişdir. Halbuki MTK tərəfindən məhkəməyə 1V saylı binanın mövcud olmaması barədə məktub göndərilmişdir.
52. MTK səlahiyyətli nümayəndəsinin iştirakını heç bir iclasda təmin etmədiyindən 1V saylı binanın olmadığı halda hansı səbəbdən Protokolda 1V bina qeyd edildiyi barədə MTK-nın mövqeyini öyrənmək mümkün olmamışdır.
53. ƏMDK yanında DƏDRX-nin 1 saylı Bakı Ərazi İdarəsi tərəfindən təqdim edilmiş sənədlərdən görünür ki, cavabdehin mübahisəli mənzilə dair mülkiyyət hüquqları onunla MTK arasında 2006-cı ildə bağlanmış müqaviləyə, habelə Cavabdeh1 MTK-nın ümumi yığıncağının 015 №-li protokoluna və eyni tarixli maliyyə arayışına əsasən dövlət reyestrində qeydə alınmış və bu barədə verilmiş dövlət reyestrindən çıxarışda mənzilin ünvanı ünvan 13ənzil 88, mənzilin ümumi sahəsi isə 154,9 kv.m kimi göstərilmişdir.
54. Tərəflər arasında Cavabdeh2 cavabdeh X4 və İddiaçı qarşı mənzildən istifadə hüquqlarının olmayan hesab edilməsinə dair ilk, həmçinin İddiaçı Cavabdeh2 qarşı xx.xx.2019-cu il tarixli Çıxarışın etibarsız hesab edilməsi və qeydin Dövlət Resyestrindən çıxarılması tələbinə dair qarşılıqlı iddiaları üzrə mülki iş olmuş, Sabunçu rayon məhkəməsinin xx.xx.2021-ci il tarixli qətnaməsi ilə həm ilk, həm də qarşılıqlı iddialar təmin edilməmişdir.
55. Məhkəmə gəldiyi nəticəni belə əsaslandırmışdır ki, ilk iddiaçıya məxsus mənzilin ünvanı ünvan 13ənzil 88 olmuş, qarşılıqlı İddiaçı təqdim etdiyi müqavilə və maliyyə arayışı isə ünvan 15 ünvanı ilə əlaqədar olmuş, bu ünvanlar fərqli olmuş, habelə mübahisəli mənzilin dəyərinin İddiaçı tərəfindən ödənilməsini təsdiq edən kassa məxaric orderi və ya kötüyü müəyyən edilməmiş, Cavabdeh1 MTK tərəfindən verilmiş məktubda isə MTK-nın arxivində saxlanılan sənədlər arasında İddiaçı tərəfindən pay haqqının ödənilməsi barədə hər hansı məlumatın aşkar edilməməsi qeyd olunmuş, onun bu mənzildə yaşamadığı, bununla da onun mübahisələndirdiyi mənzilə hər hansı hüququnun olması müəyyən edilməmiş, qeyd edilən tələbləri irəli sürməyə tərəflərin subyektiv hüquqları olmamışdır.
56. Qeyd edilən qətnamə qəbul edildikdən sonra, yəni xx.xx.2021-ci il tarixdə cavabdehin müraciəti əsasında dövlət reyestrində aparılmış qeyddə düzəliş edilərək ona məxsus mənzilin ünvanı ünvan 48 kimi göstərilmişdir.
57. Göründüyü kimi, birinci instansiya məhkəməsi iddiaları rədd edərkən tərəflərə verilmiş sənədlərdə mənzilin ünvanlarının fərqli olmasına (Cavabdeh2 ev 1V, İddiaçı isə 1A) istinad etmişdir. Lakin sonradan cavabdehin müraciəti əsasında reyestrdə aparılmış qeyddə yol verilmiş yanlışlıq aradan qaldırılmış və Cavabdeh2 məxsus mənzilin yerləşdiyi evin sayı 1 kimi göstərilmişdir.
58. İş üzrə tərəflərin özləri də məhkəmə iclasında verdikləri izahatlarda hazırkı mübahisənin predmetinin cavabdehə mülkiyyət hüququ ilə mənsub olan və daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində ünvan 48, yeni qaydalarla ünvan 17 ünvanda yerləşən mənzil olmasını mübahisələndirmirlər və hər iki tərəf qeyd edilən mənzilin MTK tərəfindən onlara təhvil verildiyini, mənzildə aparılmış təmir işlərinin onların özləri tərəfindən həyata keçirildiyini bildirirlər. İddiaçının həmin mənzildə müəyyən müdət yaşamasını isə cavabdeh mübahisələndirmir.
59. Bundan başqa, birinci instansiya məhkəməsində cavabdehin təşəbbüsü ilə dindirilmiş şahidin ifadəsindən də müəyyən edilir ki, hazırkı mübahisənin predmetini məhz iddiaçıya məxsus olan mənzil təşkil edir.
60. Həmçinin, iddiaçının və onun anasının adına MTK tərəfindən verilmiş arayışlarda da onların MTK-nın inşa etdiyi 1 saylı binanın 88 nömrəli mənzilində qeydiyyatda olmaları göstərilmişdir.
61. Kollegiya tərəfindən Qaraxan MTK-nın inşa etdiyi yaşayış kompleksindəki binaların ünvanları ilə bağlı müvafiq sorğular verilmiş, Cavabdeh1 MTK-nın sorğuya cavab məktubundan görünür ki, MTK-nın inşa etdiyi 3 bina hal-hazırda 1, 1A, 1B kimi sıralanır.
62. Daşınmaz əmlakın kadastrı və reyestri publik hüquqi şəxsi Kadastr və yerquruluşu layihə-tədqiqat Mərkəzi” MMC-nin xx.xx.2022-ci il tarixli, **********94 saylı cavab məktubunda isə qeyd olunan ünvanda Cavabdeh1 MTK tərəfindən 1A, 1B, 1C nömrəli çoxmərtəbəli yaşayış binaları inşa edildiyi göstərilmişdir.
63. Göründüyü kimi, Cavabdeh1 MTK ilə “Daşınmaz əmlakın kadastrı və reyestri publik hüquqi şəxsi Kadastr və yerquruluşu layihə-tədqiqat Mərkəzi” MMC mübahisəli ünvanla bağlı müxtəlif cavablar vermişlər.
64. Bu baxımdan kollegiya mübahisəli ünvandakı evlərin 1A, 1B, 1C nömrələri ilə nömrələnməsinə dair “Daşınmaz əmlakın kadastrı və reyestri publik hüquqi şəxsi Kadastr və yerquruluşu layihə-tədqiqat Mərkəzi” MMC tərəfindən verilmiş arayışı mötəbər hesab etmir.
65. Belə ki, MMC-nin verdiyi arayışdan bəlli olur ki, həmin ünvanda 1 saylı ev yoxdur, evlər 1A, 1B, 1C nömrəlidirlər. Amma dövlət reyestrindən cavabdehin adına verilmiş Çıxarışda mübahisəli mənzilin 1 saylı evdə yerləşdiyi qeyd edilmişdir. Göründüyü kimi, həmin arayışda olan məlumat daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə alınmış məlumatla ziddiyyət təşkil edir və reyestrdə qeydin həqiqiliyi prezumpsiyası baxımından bu məlumatlar mötəbər hesab edilə bilməz.
66. Yuxarıda qeyd edilənlər onu deməyə əsas verir ki, Cavabdeh1 MTK-nın həm İddiaçı ilə bağladığı 08 iyul 2010-cu il tarixli, həm də Cavabdeh2la bağladığı 01 iyun 2006cı il tarixli müqavilələr eyni mənzilə aid olmuşdur.
67. Kollegiya hesab edir ki, ilk iddiaçı Cavabdeh2 mülkiyyət hüququ ilə məxsus olan mənzilin ünvanının dövlət reyestrində fərqli qeyd edilməsi ilə bağlı yanlışlıq aradan qaldırılmaqla reyestrdəki qeydə düzəliş edildiyindən, iddiaçının eyni cavabdehə qarşı eyni əsaslarla və eyni tələblərə dair iddia irəli sürməsinə dair dəlili əsassızdır. Belə ki, Sabunçu rayon məhkəməsinin xx.xx.2021-ci il tarixli qətnaməsində cavabdehə məxsus mənzilin 1V saylı binada yerləşməsinə istinad edilmişdir. Hazırkı düzəlişdən sonra isə mənzilin yerləşdiyi binanın sayı 1 kimi göstərilmişdir.
68. Hazırda iddiaçı mübahisəli mənzili 2010-cu ildə 105.000 manat pul ödəməklə Cavabdeh1 MTK-dan aldığını, həmin mənzili özünün təmir etdiyini, mənzildəki əşyaların ona məxsus olduğunu, 2010-2013-cü illərdə həmin mənzildə bir müddət yaşadığını, özünün və anasının həmin mənzilə qeydiyyata düşdüklərini, sonradan səhhəti ilə əlaqədar xaricdə olduğu üçün uzun müddət həmin mənzildə yaşamadığını və bu müddət ərzində cavabdehlərin əlbir olaraq ona məxsus mənzili qanunsuz yollarla ələ keçirdiklərini bildirir.
69. Buna sübut olaraq iddiaçı işin o hallarına istinad edir ki, cavabdehlə bağlanmış müqavilənin tarixi xx.xx.2006-cı il olsa da, həmin müqavilədə cavabdehin xx.xx.2009-cu il tarixdə aldığı şəxsiyyət vəsiqəsində olan məlumatlar öz əksini tapmışdır. Bu isə həmin müqavilənin saxta olmasını göstərir.
70. Cavabdeh isə həmin mənzili hələ 2006-cı ildə əldə etdiyini, mənzili aldıqdan sonra özünün təmir etdiyini, onun əmisi Ceyhun Şirinovun iddiaçı ilə yaxın münasibətlərdə olduğunu və onların həmin mənzildə müvəqqəti olaraq bir müddət yaşadıqlarını, lakin sonradan mənzili tərk etdiklərini, 2019-cu ildə mənzilə dair hüquqlarını dövlət reyestrində qeydə aldırdığını və hazırda ailəsi ilə birlikdə orada yaşadığını bildirir. Həmçinin bildirir ki, onunla bağlanmış müqavilədə mənzilin yerləşdiyi binanın nömrəsi 1 göstərilsə də, dövlət reyestrində səhvən 1V kimi qeydə alınmış, buna görə də onun müraciəti əsasında reyestrdə yol verilmiş yanlışlıq aradan qaldırılaraq, ünvana dair düzəliş aparılmış və ona yeni çıxarış verilmişdir.
71. Kollegiya hesab edir ki, iddiaçı öz iddia tələbində cavabdehlə MTK arasında bağlanmış xx.xx.2006-cı il tarixli müqavilənin etibarlılığını mübahisələndirdiyindən və bu zaman onunla MTK arasında bağlanmış xx.xx.2010-cu il tarixli müqaviləyə istinad etdiyindən, hər iki müqavilənin həqiqiliyi məhkəmə tərəfindən yoxlanılmalıdır.
72. Bununla bağlı Kollegiya aşağıdakıları qeyd edir:
73. İddiaçı 08 iyul 2010-cu il tarixdə MTK ilə aralarında bağlanmış müqaviləyə istinad edərək, 105.000 manat ödəyərək mənzili aldığını bildirir və mənzilin dəyərinin tam ödənilməsinə dair eyni tarixli maliyyə arayışını təqdim edir.
74. Cavabdeh2 müqavilə üzrə ödənilməli olan məbləğin iddiaçı tərəfindən ödənilmədiyini bildirsə də, MTK tərəfindən bununla bağlı cavabdehə maliyyə arayışının hansı səbəbdən verildiyini ağlabatan dəlillərlə izah edə bilməmişdir.
75. MTK nümayəndəsinin məhkəmə iclasında iştirakını təmin etmədiyindən, bu məsələyə aydınlıq gətirmək mümkün olmamışdır. MTK yalnız onun arxivində saxlanan sənədlər əsasında İddiaçı tərəfindən MTK-dan mənzilin alınması və həmin şəxs tərəfindən pay haqqının ödənilməsi barədə hər-hansı bir məlumatın aşkarlanmadığı, təlimata uyğun sənədlərin saxlanma müddəti 5 il müəyyən edildiyindən, 2015-ci il tarixədək olan sənədlərin məhv edildiyi barədə, İddiaçı tərəfindən MTK-nın kassasına ümumiyyətlə hərhansı bir ödənişin aparılmasını təsdiq edən kassa mədaxil orderinin kötüyünün mövcud olmaması barədə sorğuya cavab verməklə kifayətlənmişdir.
76. Kollegiya nəzərə alır ki, cavabdeh hüquqi şəxsin möhürü və rəhbərinin imzası ilə təsdiq edilmiş arayış iş materiallarına əlavə edilmişdir. Məhkəmə yalnız sorğuya cavab məktubunda qeyd olunanlara və cavabdehin izahatına əsaslanaraq həmin halı (məbləğin ödənilmədiyini) müəyyən edə bilməz. Böyük məbləğdə pul mübahisələrini həll edən məhkəmə aktları tərəflər üçün ağır maddi-hüquqi nəticələrə səbəb olduğundan mötəbər sübutlara əsaslanmalıdır.
77. Odur ki, Kollegiya hesab edir ki, kassa mədaxil orderinin kötüyünün mövcud olmaması İddiaçı təqsirindən deyil, MTK-nın təqsirindən baş vermiş, MTK mənzilin pay haqqı ödənilmədiyi təqdirdə onun vəzifəli şəxsinin imzası və möhürü ilə təsdiq edilmiş maliyyə arayışının hansı səbəbdən verildiyinə dair məntiqli mühakimə yürütməmişdir.
78. Beləliklə, müəyyən olunur ki, İddiaçı Cavabdeh1 MTK ilə mənzil tikintisinə dair müqavilə bağlamış və mənzilin tam dəyərini ödəmişdir.
79. Cavabdehlə MTK arasında mübahisəli mənzilə dair bağlanmış müqaviləyə münasibətdə isə Kollegiya qeyd edir ki, iş materiallarından da göründüyü kimi Cavabdeh2la MTK arasında bağlanmış xx.xx.2006-cı il tarixli, 047 №-li müqaviləyə əsasən Cavabdeh1 MTK mənzili tikərək Cavabdeh2 təhvil verməyi öhdəsinə götürmüş, sonuncu isə mənzilin dəyərini tam ödəmişdir. xx.xx.2019-cu il tarixdə Cavabdeh2 mənzilin dəyərinin tam ödənilməsi barədə maliyyə arayışı və MTK üzvlərinin ümumi yığıncağının protokolundan çıxarış verilmişdir. Cavabdeh həmin sənədlər əsasında mübahisəli mənzilə dair hüquqlarını dövlət reyestrində qeydə aldırmışdır.
80. Birinci instansiya məhkəməsi Cavabdeh2la MTK arasında bağlanmış müqavilənin etibarsız hesab olunması barədə qənaətə gələrkən, Cavabdeh2la MTK arasında alqı-satqı müqaviləsinin 01 iyun 2006-cı il tarixdə bağlanmasını, lakin həmin müqavilədə Cavabdeh2 Nizami rayon Polis İdarəsi tərəfindən xx.xx.2009-cu il tarixdə verilmiş şəxsiyyət vəsiqəsinin seriyasının və nömrəsinin yazıldığını əsas gətirmişdir.
81. Belə ki, həmin vəsiqədə onun qeydiyyat ünvanı Bakı şəhəri, Nizami rayonu, M.X.Şərifli küçəsi, bina 4A, 47 göstərilmiş, halbuki Cavabdeh2 xx.xx.2002-ci il tarixdən xx.xx.2008-ci il tarixədək Gəncə şəhəri, Kəpəz rayonu, Ş.İ.Xətai küçəsi, bina 3, mənzil 13də qeydiyyatda olmuş, xx.xx.2008-ci il tarixdən isə ünvan 3 ünvanda qeydiyyata düşmüş, onun şəxsiyyət vəsiqəsi sonuncu dəfə xx.xx.2019-cu il tarixdə yenilənmişdir.
82. Bununla da, məhkəmə həmin müqavilənin 2006-cı ildə bağlanmasının qeyrimümkün olduğu, işin hallarının həmin müqavilənin 2019-cu ildə bağlandığına dəlalət etdiyi, müqavilə arxa tarixlə tərtib edildiyindən həmin müqavilənin etibarlı əqd hesab edilməsinin mümkünsüzlüyü barədə nəticəyə gəlmişdir.
83. Kollegiya birinci instansiya məhkəməsinin bu mövqeyi ilə razılaşmır.
84. Belə ki, kollegiyanın qənaətinə görə, qeyd edilən müqavilədə “payçı” qismində çıxış edən cavabdehin müqavilə tarixindən sonra almış olduğu şəxsiyyət vəsiqəsinin məlumatlarına istinad edilməsi özü-özlüyündə bu müqavilənin etibarsız hesab edilməsi üçün əsas vermir.
85. Belə ki, M.Hüseynovun şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 16 iyul 2014-cü il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin 04 mart 2015-ci il tarixli Qərarında qeyd edilmişdir ki, “...Mülki Məcəllənin 419.2-ci maddəsinə əsasən müqavilənin standart şərtləri təfsir edilərkən rast gəlinən bütün qeyri-müəyyənliklər, onları özündə əks etdirən şərtlərin müqaviləyə daxil edilməsini təklif etmiş tərəfin ziyanına (əleyhinə) təfsir edilir. Bu baxımdan, Mülki Məcəllənin 419.2-ci maddəsinin mənasına görə "xxxx" MTK ilə M.Hüseynov arasında bağlanan müqavilə sonuncunun şəxsiyyət vəsiqəsinin seriyasını və nömrəsini müqaviləyə daxil edən MTK-nın ziyanına (əleyhinə) təfsir edildiyindən, həmin müqavilə onun imzalandığı tarixin qeyri-müəyyən olması səbəbindən etibarsız hesab edilə bilməz.”
86. Konstitusiya Məhkəməsinin qeyd edilən qərarındakı hüquqi mövqeyə görə, müqavilənin bağlanması tarixi müqavilənin standart şərti olmaqla, müqavilənin məzmununa aid tələblərə cavab verməlidir və bu şərtə düzgün əməl edilməsi öhdəliyini onu təklif etmiş tərəf, hazırkı halda MTK daşıyır. MTK tərəfindən bu tələbə əməl edilməməsi isə müqavilənin digər tərəfinin, hazırkı halda Cavabdeh2 ziyanına təfsir edilə bilməz.
87. Kollegiya qeyd edir ki, hər hansı əqdin etibarlılığı üçün onun bağlanmasında lazımi subyektlərin (səlahiyyətli şəxslərin) iştirakı, onların arasında iradə və onun bildirilməsi vahidliyinin mövcudluğu, əqdin forma və məzmununun qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olması vacibdir.
88. Bu baxımdan kollegiya hesab edir ki, cavabdehlər Cavabdeh2la Cavabdeh1 MTK arasında bağlanmış xx.xx.2006-cı il tarixli Konstitusiya Məhkəməsinin yuxarıda qeyd edilmiş hüquqi mövqe nəzərə alınmaqla, qanunvericiliyin tələblərinə uyğun bağlanmışdır.
89. Belə ki, işin hallarından da müəyyən edildiyi kimi tərəflər müqavilənin onların iradəsinə uyğun bağlandığını mübahisələndirməmiş, müqavilə üzrə öz üzərlərinə düşən öhdəlikləri icra etmiş, yəni MTK müqavilə predmeti olan mənzili inşa edərək Cavabdeh2 təhvil vermiş, sonuncu isə öz növbəsində müavilə üzrə nəzərdə tutulmuş pul məbləğini MTK-ya ödəmişdir.
90. Beləliklə, mübahisələndirilən müqavilənin etibarsız hesab edilməsi ilə bağlı Mülki Məcəllədə müəyyən edilmiş hər hansı əsas aşkar edilmir, bu səbəbdən kollegiya hesab edir ki, cavabdehlər Cavabdeh2la Cavabdeh1 MTK arasında bağlanmış xx.xx.2006-cı il tarixli müqavilənin etibarsız hesab edilməsi ilə bağlı iddiaçının dəlilləri əsassız olmuşdur.
91. İddia tələbinin digər əsası ondan ibarət olmuşdur ki, mübahisəli mənzil MTK tərəfindən 2010-cu ildə iddiaçıya təhvil verilmiş, iddiaçı həmin mənzili öz hesabına təmir etməklə orada yaşamış, mənzildə olan əşyalar ona məxsus olmuşdur.
92. Cavabdeh isə iddiaçının bir müddət orada yaşamasını etiraf etsə də, mənzilin ilk olaraq ona təhvil verildiyini, həmin mənzili özünün təmir etdirdiyini, iddiaçının mənzildə müvəqqəti yaşamasına isə əmisi ilə iddiaçı arasında yaxın münasibətlərin olması səbəbindən icazə verdiyini bildirmişdir.
93. Kollegiya qeyd edir ki, iddiaçı onun iddia tələbinin faktiki əsasını təşkil edən bu dəlilləri sübut etmək vəzifəsini daşısa da, mübahisəli mənzilin onun tərəfindən təmir edilməsi, mənzildəki əşyaların ona məxsus olması ilə bağlı məhkəməyə hər hansı sübut təqdim edə bilməmişdir. İddiaçının məhkəməyə təqdim etdiyi fotoşəkillər isə onun mübahisəli mənzildə yaşamasını təsdiq edir ki, bu halı cavabdeh mübahisələndirmir. Kollegiya hesab edir ki, iddiaçı ilə cavabdehin yaxın qohumu (əmisi) arasında müəyyən müddət ərzində yaxın münasibətlərin mövcud olması mübahisəsiz olduğundan, həmin şəraitdə iddiaçının bir müddət mübahisəli mənzildə cavabdehin razılığı ilə yaşaması ağlabatandır. Bu baxımdan kollegiya hesab edir ki, həmin halın mövcudluğu, habelə iddiaçı və onun anasının qeyd edilən mənzilə qeydiyyata alınmaları iddianın əsaslılığını güman etməyə imkan vermir.
94. Bundan başqa, iddiaçı cavabdehin adına tərtib edilmiş müqavilədə və MTKnın ümumi yığıncağının protokolundan çıxarışda mübahisəli mənzilin sahəsinin 167,28 kv.m, onun adına tərtib edilmiş dövlət reyestrindən çıxarışda isə 154,9 kv.m göstərilməsinin, bu ölçülərin onunla bağlanmış müqavilədə göstərilmiş 179,29 kv.m sahədən daha az olmasının, mənzilin sahəsinin çıxarışda göstərilən ölçülərinin müqavilədə və protokoldan çıxarışda göstərilən sahələrdən fərqli olmasının həmin müqavilənin sonradan bağlanmasına və saxta olmasına dəlalət etdiyini bildirmişdir.
95. Bununla bağlı kollegiya qeyd edir ki, mənzil sahəsinin əvvəllər 179,29 kv.m olması, sonradan arakəsmələr və divarlar tikildikdən sonra həmin sahənin 167,29 kv.m-ə qədər azalması işin araşdırılan halları ilə öz təsdiqini tapmamışdır və bu dəlil yalnız iddiaçının ehtimallarına əsaslanır. Tərəflərin təqdim etdikləri müqavilələrdə də, mənzilin ümumi sahəsinin arakəsmə və divarlar nəzərə alınmaqla, yaxud bunsuz hesablanması göstərilməmişdir. Həmçinin, kollegiya qeyd edir ki, iddiaçının özünün adına olan xx.xx.2010-cu il tarixli müqavilə və maliyyə arayışı eyni gündə tərtib edilmiş olsa da, həmin sənədlərdə də mənzilin sahəsi 179,29 kv.m və 178,79 kv.m olmaqla, fərqli göstərilmişdir. Bu səbəbdən kollegiya hesab edir ki, qeyd edilən dəlil hazırkı iddianın əsaslılığı baxımından mötəbər sübut kimi qiymətləndirilə bilməz.
96. Beləliklə, işin araşdırılan hallarından müəyyən edilir ki, mübahisəli mənzil xx.xx.2006-cı ildə bağlanmış müqavilə əsasında Cavabdeh1 MTK tərəfindən Cavabdeh2 təhvil verilmiş, həmin mənzil onun tərəfindən təmir edilmiş, iddiaçı cavabdehin əmisi ilə yaxın münasibətdə olmuş və cavabdehin icazəsi ilə həmin mənzildə bir müddət yaşamışdır. Lakin sonradan iddiaçı ilə Cavabdeh1 MTK arasında mübahisəli mənzilə dair xx.xx.2010-cu il tarixli müqavilə bağlanmış və MTK mənzili iddiaçıya təhvil verməyi öhdəsinə götürmüşdür. İddiaçı mübahisəli mənzildə bir müddət yaşadıqdan sonra mənzili tərk edərək getmişdir. Cavabdeh mənzilə dair mülkiyyət hüquqlarını 2019-cu ildə daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə aldırmışdır və hazırda həmin mənzildə ailəsi ilə birlikdə yaşamaqdadır.
97. İşin müəyyən edilmiş halları və qanunvericiliyin yuxarıda sadalanan normalarının tələbləri baxımından bu qənaətə gəlmək olur ki, iddia tələbi əsassız olmuşdur.
98. Lakin birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən iş üçün əhəmiyyətli olan hallar düzgün müəyyən edilməmiş, məhkəmə maddi və prosessual hüquq normalarının tətbiqində səhvə yol vermişdir.
99. Bu səbəbdən birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi mübahisələndirilən hissədə - iddianın təmin edilməsi hissəsində ləğv edilməli, həmin hissədə iş üzrə yeni qətnamə qəbul edilməklə iddia təmin edilməməlidir.
100. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 384.0.2-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi qətnaməni tamamilə və ya qismən ləğv edə bilər və birinci instansiya məhkəməsində müəyyən edilmiş hallar və ya əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında yeni qətnamə qəbul edə bilər.
101. Həmin Məcəllənin 385.1.1-ci maddəsinə əsasən maddi hüquq normalarının və ya prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq edilməməsi; 385.1.4ci maddəsinə əsasən birinci instansiya məhkəməsinin qətnamədə göstərilmiş nəticələrinin işin hallarına uyğun gəlməməsi məhkəmə aktının apellyasiya qaydasında ləğv edilməsi üçün əsasdır.
102. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 382, 384, 392, 393 və 405-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası Qət etdi:
Cavabdeh2 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilsin. Bakı Şəhəri Sabunçu Rayon Məhkəməsinin 05 may 2022-ci il tarixli, 2(008)-476/2022 saylı qətnaməsi qismən - iddanın təmin olunmuş hissəsində ləğv edilsin. İddia həmin hissədə - İddiaçı cavabdehlər Cavabdeh2, Cavabdeh1 MTK, Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 1 saylı Bakı Ərazi İdarəsinə qarşı müqavilənin etibarsız hesab edilməsi, çıxarışın ləğv edilməsi, cavabdehin mənzildən çıxarılması və iddiaçının mənzilə köçürülməsi tələbinə dair hissəsində təmin olunmasın. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay müddətində Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki kollegiyasına Bakı Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsilə kassasiya şikayəti verilə bilər.