Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(103)-5069/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Bakı şəhəri İş № 2(103)-5069/2024 07.11.2024 BAKI APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ İddiaçı Cavabdeh MTK-ya qarşı “müqavilə öhdəliklərinin icra olunması, maddi zərərin əvəzinin ödənilməsi” tələbinə dair mülki iş üzrə (Açar sözlər: öhdəliyin pozulması (və ya lazımınca icra edilməməsi), qüsurlu icra, müqaviləyə uyğun qeyri-yaşayış sahəsinin və qarajın verilməsi, qüsurlu icra üçün dəymiş zərər, əldən çıxmış fayda, mülkiyyət hüquqlarının təsdiq edilməsi üçün zəruri olan sənədlərin təqdim edilməsi öhdəliyi) Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası,hakimlər Xəyal Əjdər oğlu Sarıyev (sədrlik edən və məruzəçi) X22 və X4 ibarət tərkibdə, Rüfanə Elxan qızı Əzizzadənin katibliyi, İddiaçı nümayəndəsi və vəkili Vəkil3, Cavabdeh MTK-nın nümayəndəsi və vəkili Vəkil2 iştirakı ilə, Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 27 may 2024-cü il tarixli, 2(005)-98/2024 saylı qətnaməsindən İddiaçı və Cavabdeh MTK tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətlərinə dair mülki işə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, aşağıdakı qətnməni qəbul etdi. İşin halları, iş üzrə məhkəmə icraatı 1.Bakı şəhəri 23 saylı notariat ofisinin xüsusi notariusu X25 tərəfindən xx.xx.2020-ci il tarixdə 3M- 790 nömrə ilə reyestrdə qeydə alınmış razılaşma müqaviləsi üzrə Cavabdeh Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu ərazisində Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşəcək ərazidə tikiləcək əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında tikiləcək binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsindən sahəsi 262 kvadrat metr qeyri-yaşayış sahəsi və bir ədəd 6,60 səviyyəsində 30 metr kvadratdan az olmayaraq qaraj sahəsinin İddiaçı istifadəsinə, sahibliyi və mülkiyyətinə əvəzsiz olaraq verməyi öhdəsinə götürmüşdür. 2.İddiaçı sözügedən razılaşma müqaviləsinin tələbləri cavabdeh tərəfindən pozulаrаq 15 ay ərzində müqаvilədə qeyd edilən əmlakları iddiaçıya təhvil verməməsini, həmin əmlakların müvafiq sənədləşdirilməsinin aparılması, eyni zamanda qaz, işıq və su ilə təchiz edilməsini cavabdeh öz üzərinə götürsə də bunu etməməsini, vахtındа təhvil vеrmədiyi üçün iddiaçı həmin əmlaklardan faydalana bilməməsini göstərərək iddia tələblərini bu hаllаr üzərində qurаrаq digər tələblər də irəli sürmüşdür. a) Birinci instansiya məhkəməsində icraat 3.İddiaçı nümayəndəsi və vəkili Nümayəndə Аzərbаyсаn Rеspublikаsının MPM-nin 53-сü mаddəsinə əsаsən, iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi və iddia tələbinin həсminin аrtırılmаsınа dаir xx.xx.2023-сü il tаriхli ərizə ilə məhkəməyə mürасiət еdərək, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu ərazisində Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş idarəsinin təsdiq etdiyi layihəyə uyğun olaraq sahəsi 262 (iki yüz altmış iki) kvadrat metr qeyri-yaşayış sahəsinin qaz, işıq və su ilə təchiz edilməklə və rüsumlar ödənilməklə həmin qeyri-yaşayış sahəsi və bir ədəd 6,60 səviyyəsində 30 metr kvadratdan az olmayaraq qarajın mülkiyyət hüquqlarını təsdiq edən çıxarışın verilməsinin təmin edilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması; Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu ərazisində Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev küçələrin kəsişməsində yerləşən ərazidə inşa ediləcək əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında tikilmiş binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsindən sütun və beton hissələri verilən kvadrat metr sahəsinə daxil edilməməklə üç tərəfi pəncərədən ibarət olması barədə MMC-nin direktoru tərəfindən təsdiq edilən sxem, müqavilə və Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş idarəsinin təsdiq etdiyi layihəyə uyğun olaraq (layihədənkənar tikilmiş qaraj və digər hissələr istisna olmaqla) 262 (iki yüz altmış iki) kvadrat metr sahədən ibarət qeyri-yaşayış sahəsinin təhvil verilməsinin cavabdehin üzərinə qoyulması; Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu ərazisində Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev küçələrin kəsişməsində, Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında tikilmiş binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində yerləşən iddiaçıya aid obyektin yan hissəsində pandusun tikilməsinin və ya ümumiyyətlə obyektin qarşısında və yan hissəsində hər hansı bir tikinti işlərinin aparılmasının cavabdehə qadağan edilməsi; dəymiş zərərin əvəzi olaraq Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu ərazisində Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən sahəsi 262 (iki yüz altmış iki) kvadrat metr qeyri-yaşayış sahəsinin aylıq 7800 AZN olmaqla 36 ay üzrə icarə haqqına görə (istifadə və mülkiyyət hüquqlarından məhrum olduğu üçün) ümumilikdə 280800 AZN (iki yüz səksən min səkkiz yüz manat) pul məbləğinin, 30 kvadrat metrdən az olmayaraq qaraj sahəsinin aylıq 100 AZN olmaqla 36 ay üzrə icarə haqqına görə (istifadə və mülkiyyət hüquqlarından məhrum olduğu üçün) ümumilikdə 3600 AZN (üç min altı yüz manat) pul məbləğinin, müqavilə tələbinə uyğun olaraq üç tərəfi pəncərə ilə təşkil olunmuş şəkildə obyekt təqdim edilməməsinə görəözlüyündə obyektin dəyərinin aşağı düşməsi nəticəsində 628800 AZN (altı yüz iyirmi səkkiz min səkkiz yüz manat), ümumilikdə 913200 AZN (doqquz yüz on üç min iki yüz manat) pulun, 1203 AZN dövlət rüsumu və 200 AZN vəkilə ödənilən xidmət haqqının Cavabdehndən tutularaq iddiaçıya ödənilməsi barədə qətnamə qəbul еdilməsini, сavabdeh Cavabdehndən əməllərində cinayətin əlamətləri müəyyən edildiyindən vəzifəli şəxsləri barədə xüsusi qərardad çıxarıb, prokurora və eləcə də vergi qanunvericiliyinin tələblərinin pozulması ilə bağlı vergi orqanına məlumat verilməsini təmin edilməsini хаhiş еtmişdir. 4.İddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi və iddia tələbinin həсminin аrtırılmаsınа dаir ərizə onunlа əsаslаndırılmışdır ki, Azərbaycan Respublikası Prezident Administrasiyası tərəfindən, X1 müraciətləri ilə iş şöbəsinin müdiri Süleyman İsmayılovun “Azərbaycan Prezidentinin dərin islahatları vətəndaş müraciətlərində qaldırılan məsələlərin həllində böyük inam yaradır” başlıqlı məqaləsində qeyd edilmişdir ki, il ərzində RÜR və digər problemli tikinti şirkətləri tərəfindən çoxmərtəbəli yaşayış binalarının inşaasında müvafiq norma və qaydalara, həmçinin müqavilə şərtlərinə riayət edilməməsindən, mənzillərin iki daha artıq şəxslərə satılmasından, kompensensasiya verilmədən söküntü işlərinə başlamasından və ya kompensasiyaların az olmasından, təsdiq edilmiş layihədən kənara çıxılmasından, binaların təhlükə törədəcək dərəcədə yaxın məsafədə tikilməsi aparılması ilə bağlı narazılıqlar barədə qeyd etmişdir. Həmin şirkətlərin adları sadalanmaqla, qeyd olunan şirkətlər sırasında RÜR MTK-nin adı qeyd edilmişdir. Bu hallar qeyd olunan MTK-nin qanunsuz əməllərinin mütamadi daşıdığını Prezident Administrasiyasının rəsmisi təsdiq etmişdir. İddia ərizəsinin məzmunundan görünür ki, İddiaçı ilə Cavabdeh MTK arasında xx.xx.2020-ci il tarixli bağlanmış razılaşdırma müqaviləsinə əsasən, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu ərazisində Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsindən Cavabdeh MTK tərəfindən təstiq olunmuş sxemə əsasən, İddiaçı razılaşdırılmış müqaviləyə görə 3 tərəfi açıq şəkildə, yəni hər hansı bir tikili olmadan, 2 tərəfdən 6 ədəd pəncərə, 1 tərəfdən giriş qapısı olduğu və bir tərəfdən qonşu sahə ilə əhatə edildiyi sahəsi (sütun və beton hissələri verilən kvadrat metr sahəsinə daxil edilməməklə) 262 (iki yüz altmış iki) kvadrat metr qeyri-yaşayış sahəsinin qaz, işıq və su ilə təchiz edilməklə və rüsumlar ödənilməklə, tikintiyə başlandığı tarixdən etibarən 24 ay müddətində, eləcə də həmin qeyri-yaşayış sahəsi və 6,60 səviyyəsində 30 metr kvadratdan az olmayaraq qarajın mülkiyyət hüquqlarını təsdiq edən çıxarışın verilməsini Cavabdeh MTK tərəfindən öhdəliyinin götürülmüşdür. Lakin cavabdeh müqavilə üzrə öhdəliklərini icra etməmiş, qanun pozuntularına yol vermiş və nəticədə iddiaçıya külli miqdarda ziyan vurmuşdur. Hazırki iş üzrə məhkəməyə təqdim edilən iddiaçı ilə cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2020-ci il tarixli razılaşdırma müqaviləsi, Cavabdeh MMC-nin direktorunun imza, xəttilə təsdiq olunan qeyri-yaşayış sahəsinin üç tərəfindən pəncərə sözlərini yazdığı cizgi-sxem, fotoşəkillər, "xxxx" MMC tərəfindən verilən qiymətləndirmə hesabatı, Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri PHŞ-in cavab məktubu, Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tkintidə X12 X5 Baş Ekspertiza idarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdi edilmiş layihə, iddiaçı ilə mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsini icarəyə götürmək istəyən X26 arasında bağlanmış xx.xx.2020-ci il tarixli icarə müqaviləsi, Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin, Məhkəmə-Ekspertiza Mərkəzinin 11 avqust 2023-cü il tarixli, 10/1759 saylı Məhkəmə-mühəndis ekspertizası rəyi və Azərbaycan Respublikasının ƏdliyyəNazirliyi Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin xx.xx.2024-cü il tarixli, 3-16-16/2-10/8603- 9/9547 nömrəli rəyi iddia tələbilərini tam təsdiq edir. Eləcə də həmin sübutlar və cavabdeh tərəfindən məhkəməyə təqdim edilən Təsisatdankənar Dövlət Baş Ekspertiza idarəsi tərəfindən təsdiq edilməmiş layihə, cavabdehin nümayəndəsinin məhkəmə iclaslarında bildirdiyi fikirlər və etiraflar cavabdehin qanunsuz hərəkətlərini də tam təsdiq edir. Belə ki, iddiaçı ilə cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2020-ci il tarixli müqaviləyə əlavə edilmiş Cavabdeh MMC tərəfindən tərtib edilərək iddiaçıya təqdim edilmiş cəmiyyətin direktorunun imza, xəttilə təsdiq etdiyi, eləcə də öz xətti ilə qeyri-yaşayış sahəsinin üç tərəfindən pəncərə sözlərini yazdığı cizgi-sxemdən görünür ki, 3 tərəfi açıq şəkildə, yəni hər hansı bir tikili olmadan, 2 tərəfdən 6 ədəd pəncərə, 1 tərəfdən giriş qapısı olduğu və bir tərəfdən qonşu sahə ilə əhatə edildiyi sahədən ibarətdir. "xxxx" MMC-nin rəsmi internet səhifəsinə əlavə etdiyi, eləcə də cavabdeh tərəfindən iddiaçıya təqdim edilmiş layihədən "xxxx" MMC tərəfindən RÜR MMC-nin sifarişi əsasında layihə hazırlanmış, həmin layihədə iddiaçıya ayrılmış sahənin üç tərəfdən pəncərədən ibarət olması, arxasında hər hansı bir tikilinin olmaması müəyyən edilir. Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tkintidə X12 X5 Baş Ekspertiza idarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihəyə əsasən 3.4 metr hündürlüyündə təbii işiqlanması üçün nəzərdə tutulan iki pəncərə mövcuddur. Lakin faktiki olaraq həmin hissə layihədə nəzərdə tutulmayan, layihədən kənar (qeyriyaşayış sahəsi - “Qaraj”) tikinti işləri aparılmaqla bağlanmışdır. Belə ki, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, H.Əliyev, Novruzov qardaşları, S.Rəhman küçələrinin əhatə etdiyi ərazidə yaşayış binasının Blok 7 (2 səviyyəli zirzəmi, 5 mərtəbə+LMŞ)-nin xarakteristikası aşağıdakı kimi olmuşdur. Bina planda “11-15” və “N*-R” oxları arasındakı ölçüləri 27,9x17,6m düzbucaqlı formasında qəbul edilmişdir. Binada 2 səviyyəli zirzəmidə avtodayanacaq, 1-ci (antresollu) və 2-ci mərtəbələrdə qeyri-yaşayış sahələri, 3, 4, 5-ci mərtəbələrdə yaşayış mənzilləri, 23,10 səviyyəsində liftin maşın şöbəsi nəzərdə tutulmuşdur. 2 zirzəmi (avtodayanacaq)+5mərtəbə(2 qeyri-yaşayış (1-ci mərtəbə 2 səviyyəli)+3 yaşayış)+LMŞ. Həmçinin təqdim olunmuş "xxxx" tərəfindən Cavabdeh MMC-nin sifarişi əsasında hazırlanmış Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin əhatə etdiyi ərazidə tikiləcək cox mərtəbəli yaşayış binalarının Memarlıq hissəsi xx.xx.2019-cu il tarixdə Dövlət baş ekspertizada razılaşdırılmışdır. Dövlət baş ekspertizasında razılaşdırılmış layihə sənədlərindən görünür ki, Blok 7-nin 1-ci mərtəbəsinində yerləşən qeyri-yaşayış sahəsinin N-R oxlar arasında məsafə 17,6 m təşkil edir. Eləcə də, layihə sənədinin kəsik 1-1 olan sxemində coxmərtəbəli yaşayış binalarının orta hissəsində 0.00 nöqtəsindən yuxarıda iddiaçıya satılmış qeyri-yaşayış sahəsinin baş tərəfindən pəncərələrinin qarşısında hər-hansı bir tikilinin inşa olunması nəzərdə tutulmadığı və həmin hissədən həyətə doğru açılan pəncərələrin yer səthindən nəzərdə tutulmuşdur. Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin, Məhkəmə-Ekspertiza Mərkəzindən daxil olmuş 11 avqust 2023-cü il tarixli, 10/1759 saylı Məhkəmə-mühəndis ekspertizası rəyindən görünür ki, Mülki iş materiallarında cavabdehin təqdim etdiyi sənədlərə əsasən Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində və ona bitişik sahədə olan qeyriyaşayış sahəsinin iş materiallarında olan layihəyə və sxemə görə, eləcə də sütun və beton hissələri verilən kvadrat metr sahəsinə daxil edilməməklə sahəsi 269,75 kv.m. təşkil edir. Lakin iddiaçıya Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birincimərtəbəsində olan sütun və beton hissələri verilən kvadrat metr sahəsinə daxil edilməməklə 150.5 (bir yüz əlli, beş)kvadrat metr qeyri-yaşayış sahə Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş idarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihədə nəzərdə tutulmuş sahədən ayrılmışdır. İddiaçıya təqdim edilmiş 111,5 (bir yüz on bir, beş) kvadrat metr sahə isə qeyd olunan xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihədən kənar tikinti (qaraj və sair digər hissəsindən) aparılmış sahədən ayrılmışdır. Belə ki, layihədən kənar tikilmiş 111,5 (bir yüz on bir, beş) kvadrat metr sahə üzrə gələcəkdə özgənikləşdirilməsi ilə bağlı çıxarış verilməsi nəzərdə tutulmur. Bundan başqa, rəydən görünür ki, baxış zamanı əldə olunmuş məlumatlar ilə iş materiallarında iddiaçıya təqdim edilmiş sxem üzləşdirilərkən Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7ci blokunun birinci mərtəbəsində olan qeyri-yaşayış sahəsinin hazırki vəziyyəti yuxarıda göstərilənlərə əsasən iddiaçıya təqdim edilmiş layihəyə və “Pəncərə, qapı” sözləri yazılan çizgisxemdə nəzərdə tutulan qeyri-yaşayış sahəsi Cavabdeh MTK-nın təqdim etdiyi qeyri-yaşayış sahəsi ilə uyğun gəlməməsi müəyyən olunur. Eyni zamanda tədqiq olunan ünvanda inşa olunmuş coxmərtəbəli yaşayış binası xx.xx.2019-cu il tarixdə Dövlət baş ekspertizasından razılaşdırılmış layihə sənədlərinə uyğun inşa olunmamışdır. Belə ki, razılaşdırılmış layihə sənədlərində binanın baş tərəfində 15 saylı oxdan sonra nəzərdə tutulmamasına baxmayaraq İddiaçı satılmış sahənin sxemində və faktiki olaraq 1,85 metr enində uzunluğu boyunca və binanın ümumi eni genişləndirilmiş, eləcə də, binanın İddiaçı satılmış sahənin baş tərəfində göstərilən pəncərələrin tamamı hörülərək qarşısında tikili (qeyri-yaşayış sahəsi- “Qaraj”) inşa olunmuşdur. Yuxarıda göstərilənlər nəzərə alaraq, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində olan qeyriyaşayış sahəsində İddiaçı verilmiş qeyri-yaşayış sahəsinin arxa hissəsində Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 BAŞ idarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihəyə əsasən 3,4 metr hündürlüyündə təbii işiqlanması üçün nəzərdə tutulan iki pəncərə mövcud olmalı olduğu halda həmin hissə layihədə nəzərdə tutulmayan, layihədən kənar (qeyri-yaşayış sahəsi-“Qaraj”) tikinti işləri aparılmaqla bağlanmışdır. Həmçinin, xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihəyə əsasən İddiaçı ayrımış qeyri – yaşayış sahəsinin yan hissəsində dörd pəncərənin ön tərəfində nərdivan və giriş nəzərdə tutulmadığı halda, nərdivanla pəncərə funksiyasını yerinə yetirən pəncərənin təbii işıqlanmasının qarşısının bağlanması nəzərdə tutulması müşahidə edilir. Bundan başqa, ekspertiza rəyindən görünür ki, cavabdehin təqdim etdiyi cizgi-sxemi Dövlətbaşekspertizasından razılaşdırılmış və Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsi ərazisində olan cizgi-sxemi RÜR” MMC-nin tərəfindən xx.xx.2019-cu il tarixdə Dövlətbaşekspertizasından razılaşdırılmış layihə sənədlərinə əsasən inşa olunmalı layihə sənədlərinə uyğun deyildir. Eləcə də cavabdeh olan Cavabdeh MTK-nın məhkəməyə təqdim etdiyi layihə ilə rəyin təsviri hissəsində göstərilən qanunların tələblərinə uyğun olaraq Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi TəssisadankənarDövlət Ekspertiza Baş idarəsi tərəfindən ekspertizadankeçirilməməsinə baxmayaraq, MTK tərəfindən qeyd olunan layihə əsasında tikinti işləri aparılmışdır. Faktiki olaraq Cavabdeh MTK-nın məhkəməyə təqdim etdiyi layihə ilə X3 Baş İdarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli, 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihə ilə ziddiyyət təşkil edir. Belə ki, cavabdeh tərəfindən təqdim edilmiş və Dövlət Ekspertiza Baş idarəsi tərəfindən təsdiq edilməyən, yəni cavabdeh tərəfindən təqdim edilmiş layihədə qeyd olunan sahələrin daha artıq olması müəyyən edilir. Bu da onu göstərir ki, ekspertiza baş idarəsi ilə layihə sənədləri razılaşdırmadan Cavabdeh MTK tərəfindən verilmiş sifariş əsasında “ARCH Group” tərəfindən hazırlanmış layihə əsasında yuxarıda mövcud qanunvericliyin tələbləriyə uyğun olmayan (gələcəkdə hər hansı bir təhlükənin baş verməməsi, yəni, uçma, dağılma, bünövrənin çökməsi, binada yükün artıq olması, hər hansı bir hadisəninin qarşısının alınmasıüçün binanın yükdaşıyan konstruksiyanın texniki vəziyyəti qiymətləndirilmədən bünövrə, konstruksiyalarının növü və xüsusiyyətləri müəyyən olunmadan) əlavə tikinti işləri aparılmışdır. Vəkil sorğusuna cavab olaraq Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri üzrə Dövlət Komitəsindən daxil olmuş 51/23 saylı, xx.xx.2023-cü il tarixli məktubdan Cavabdeh MTK-nin dövlət qeydiyyatından keçməməsi müəyyən edilir. Bu hal həmin MTK-nın bağlanmış müqavilənin 3.3-cü bəndinin tələbinə əsasən 24 ay müddətinə təhvil verilməsi barədə öhdəliyini pozmasını təsdiq edir. Rəşad Tağızadə xx.xx.2019cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihədən kənara çıxaraq tikinti işlərini aparmış, həmin layihəyə uyğun olmayan tikinti işlərini aparmasına görə "xxxx" MTK tərəfindən tikintisi həyata keçirilmiş binalar Dövlət qeydiyyatına alınması həyata keçirilə bilmir. Binaların dövlət qeydiyyatına alınması üçün MTK tərəfindən toplanmış sənədlər 2021-ci ildən Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi Yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinə təqdim edilməsinə baxmayaraq, hazırkı vaxtadək binaların dövlət qeydiyyatına alınması mümkün olmamışdır. Əksini iddia edirsə R.Tağızadə bina üçün nəzərdə tutulan çıxarışın verilməməsi səbəblərini izah etsin və ya çıxarışı təqdim etsin. İddiaçı ilə mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsini icarəyə götürmək istəyən X26 arasında xx.xx.2020-ci il tarixdə icarə müqaviləsi bağlanmış, müqavilə 1.3-cü bəndində göstərilən şərtinə görə icarə obyektinin ən gec 2021-ci ilin yanvar ayında Cavabdeh MMC tərəfindən təhvil verilməsi nəzərdə tutulduğundan İcarəyə verən, İcarə obyektini xx.xx.2021-ci il tarixdə təhvil-təslim aktı əsasında İcarəçiyə təhvil verməyi öhdəsinə götürmüşdür. Həmin müqavilənin bağlanması ilə bağlı “whatsapp” yazışmaları da sübut kimi iş materiallarına əlavə olunmuşdur. Yazışmalarda isə həmin ərazinin diş polikilinikası kimi fəaliyyət gösətərəcəyini, iki tərəfdən pəncərə, bir tərəfdən isə qapı ilə əhatə olunacağı qeyd edilir. Rəşad Tağızadə məhkəməyə ünvanladığı ərizəsində yeni layihə tərtib edilməsini, həmin layihə əsasında tikinti işlərinin aparılmasını təsdiq etmiş, yeni tərtib edilmiş layihənin Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş idarəsindən dözümlüyü, dayanıqlığı, təhlükəli olması, gələcəkdə ucma, dağılma riskinin olub-olmaması bağlı ekspertizadan keçirilməmiş, hətta iddiaçıya müqavilə üzrə ayrılmış (üç tərəfi pəncərədən ibarət) qeyri-yaşayış sahəsi ilə uyğunluq təşkil etmir. Lakin Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş idarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli, 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihə iddiaçıya verilmiş ərazi ilə uyğunluq təşkil edir. Həmin layihədə iddiaçıya təqim edilmiş ərazinin üç tərəfi pəncərədən ibarət olması qeyd olunur. Şikayət ərizəsində Rəşad Tağızadə öz əməllərini ifşa etməklə, şikayət ərizəsinə əlavə etdiyi faktların məzmununu başa düşməmişdir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası FHN-nin Tikintidə X12 Agenliyinin 26 aprel 2021-ci il tarixli, 1113 və 20 may 2022-ci il tarixli, 1171 saylı rəylərində Azərbaycan RespublikasıFövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş idarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihə əsas götürülmüşdür. Qeyd olunan rəylə təsdiq edilmiş layihə isə iddiaçının haqlı olmasını, Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyindən ekspertizadan keçirilmiş layihədə iddiaçıya müqavilə üzrə ayrılmış (üç tərəfi pəncərədən ibarət) qeyri-yaşayış sahəsi ilə uyğunluq təşkil edir. Həmin layihədə 7 ədəd binanın orta hissəsində birinci mərtəbəsi səviyyəsində əlavə tikinti işləri aparılacağı barədə hər hansı hal nəzərdə tutulmayıbdır. İş materiallarında olan müxtəlif dövlət qrumların məsul vəzifəli şəxslərin imzaları təsdiq edilmiş xx.xx.2022-ci il tarixdə tərtib edilməsi göstərilən “istismara hazırlıq” sənədi Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş idarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli, 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihənin tərkib hissəsi aid olması müəyyən edilir. Odur ki, qeyd olunan istisamara hazırlıq aktında 7-1 girişli binanın tikinti altı sahəsi 656,2 kvm, ümumi sahə 5450,5 kvm, o, cümlədən mənzillərin ümumi sahəsi 3977,6 kvm, 1-ci mərtəbə antresol və 2-ci mərtəbənin qeyriyaşayış sahəsi 1598,2 kv.m olması qeyd olunmuşdur. Bu hallar yuxarıda qeyd olunan xx.xx.2019cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihə ilə üst-üstə düşür. Cavabdehin təqdim etdiyi layihə ilə ziddiyyətlik təşkil edir. Hətta istismar aktında xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilməsi qeyd edilir. Cavabdeh tərəfindən təqdim edilmiş əraziyə baxış keçirilən zamanı ölçü işləri nəticəsində qeyri-yaşayış sahəsinin ümumi sahəsi 269,75 kv.m. (sütun və beton hissələri verilən kvadrat metr sahəsinə daxil edilməməklə) təşkil etdiyi müəyyən olunmuşdur. Lakin həmin sahənin bir hissəsi Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu ərazisində Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adma küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsindən yox, köməkçi tikilinin altından ayrılmışdır. “ARCH GROUP” tərəfindən Cavabdeh MMC-nin sifarişi əsasında hazırlanmış Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin əhatə etdiyi ərazidə tikiləcək cox mərtəbəli yaşayış binalarının eskiz layihəsi Bakı şəhəri Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən xx.xx.2019-cu il tarixdə razılaşdırılmış ilkin layihəyə zidd olan, tikinti normaları tətbiq edilməyən, eləcə də binanın tikinti normalarına uyğun olub-olmamasının müəyyən edilməsi üçün ekspertizadan keçirilməyən “ARCH GROUP” tərəfindən Cavabdeh MMC-nin sifarişi əsasında hazırlanmış Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin əhatə etdiyi ərazidə tikiləcək cox mərtəbəli yaşayış binalarının eskiz layihəsi Bakı şəhəri Nəsimi rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən xx.xx.2019-cu il tarixdə razılaşdırılmış layihə təqdim edilmişdir. Qeyd olunan layihə isə aşağıda qeyd olunan movcud təlimata və tikinti normalarına riayət edilməmiş, müvafiq ekspertiza baş idarəsi ilə layihə sənədləri razılaşdırmadan Cavabdeh MTK tərəfindən verilmiş sifariş əsasında “ARCH Group” tərəfindən hazırlanmış layihə əsasında yuxarıda mövcud qanunvericliyin tələbləriyə uyğun olmayan (gələcəkdə hər hansı bir təhlükənin baş verməməsi, yəni, uçma, dağılma, bünövrənin çökməsi, binada yükün artıq olması, hər hansı bir hadisəninin qarşısının alınması üçün binanın yükdaşıyan konstruksiyanın texniki vəziyyəti qiymətləndirilmədən bünövrə, konstruksiyalarının növü və xüsusiyyətləri müəyyən olunmadan) əlavə tikinti işləri aparılmışdır. Belə ki, Azərbaycan Respublikasının Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin 3.0.41-ci maddəsində tikinti layihələrinin ekspertizadan keçirilməli olması qeyd edilmişdir. Həmin Məcəllənin 88-ci maddəsi Ekspertizadan keçirilməsi tələb olunan tikinti layihələr nəzərdə tutulmuş və Məcəllənin 88.2-ci maddəsində ekspertizadan keçirilmiş tikinti layihələrinə konstruktiv və dayanıqlığa təsir edə biləcək dəyişikliklər edildikdə, həminlayihələr Məcəllənin 92.1.2-ci maddəsinə əsasən tikinti obyektinin, habelə bitişik və ya qonşu obyektlərin təhlükəsizliyinə və etibarlılığına təhlükə yaradan qüsurlar müəyyən edildikdə və həmin qüsurları digər tikinti işlərini dayandırmadan aradan qaldırmaq mümkün olduqda tikinti işlərinin dayandırılmalı, tikinti obyektlərinin sökülməsi nəzərdə tutulur. Cavabdeh MTK tərəfindən inşa olunmuş yaşayış kompleksi “ARCH GROUP” tərəfindən Cavabdeh MMC-nin sifarişi əsasında hazırlanmış Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin əhatə etdiyi ərazidə tikiləcək cox mərtəbəli yaşayış binalarının Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş idarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihə əsasında dövlət ekspertizası və digər dövlət qrumlarından qeydiyyatdan keçməsinə baxmayaraq, sonradan qeyd olunan dövlət qrumlarının razılıq və ekspertizası tələb edildiyi halda cavabdeh tərəfindən təqdim edilmiş və Dövlət Ekspertiza Baş idarəsi tərəfindən təsdiq edilməyən, yəni cavabdeh tərəfindən təqdim edilmiş layihədə qeyd olunan sahələrin daha artıq olması müəyyən edilir. Bu hallar ekspertiza baş idarəsi ilə layihə sənədləri razılaşdırmadan Cavabdeh MTK tərəfindən verilmiş sifariş əsasında “ARCH Group” tərəfindən hazırlanmış yeni layihə əsasında yuxarıda mövcud qanunvericliyin tələbləriyə uyğun olmayan (gələcəkdə hər hansı bir təhlükənin baş verməməsi, yəni, uçma, dağılma, bünövrənin çökməsi, binada yükün artıq olması, hər hansı bir hadisəninin qarşısının alınması üçün binanın yükdaşıyan konstruksiyanın texniki vəziyyəti qiymətləndirilmədən bünövrə, konstruksiyalarının növü və xüsusiyyətləri müəyyən olunmadan) əlavə tikinti işləri aparılmışdır. Bu hallar hər hansı təhlükənin baş verməsi, yəni uçma, dağılma, bünövrənin çökməsi, binada yükün artıq olması və s. kimi bədbəxt hadisənin baş verməsinə səbəb olacaq qüsurlar hesab edilir. İddiaçı Cavabdeh MTK-ya qarşı verilmiş “Müqavilə öhdəliklərinin icra olunmasına, maddi zərərin əvəzinin ödənilməsinə dair” iddia tələbi ilə ilə bağlı Bakı Şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsində baxılan e-2(005)-900/2023 saylı mülki iş üzrə iddia tələbinin həcminin artırılmasına zərurət yaranmışdır. Belə ki, Bakı Şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2023-cü il tarixli e-2(005)-900/2023 saylı qərardadı əsasında Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin xx.xx.2024-cü il tarixli 3-16-16/2-10/8603-9/9547 nömrəli rəyi məhkəməyə təqdim edilmiş və ekspert qarşısında qoyulmuş suallar aşağıdakı kimi cavab verilmişdir. Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində və ona bitişik sahədə olan qeyri-yaşayış sahəsinin iddiaçıya təqdim edilmiş sxemə görə, eləcə də sütun və beton hissələri verilən kvadrat metr sahəsinə daxil edilməməklə ümumi sahəsi 269.75 kv.metr təşkil edir. Lakin iddiaçıya Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində olan sütun və beton hissələri verilən kvadrat metr sahəsinə daxil edilməməklə ayrılan qeyri-yaşayış obyektinin yalnız 150,5 kv.metr sahəsi Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tkintidə X12 X5 Baş Ekspertiza idarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihədə rəzərdə tutulmuş sahədən ayrılmışdır. Həmin obyektin 111,5 kv.metr (262-150,5) sahəsi isə qeyd olunan xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəylə təsdiq edilmiş layihədən kənarda aparılmış tikinti sahəsindən (qaraj və digər hissəsindən) ayrılmışdır. Yəni 111,5 kv.metr sahə Dövlət Baş Ekspertiza idarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihədə nəzərdətutulmamışdır. Mülki iş materiallarında olan, iddiaçıya təqdim edilmiş sxemin parametrləri ilə (planlı yerləşməsi, sahəsi, ölçüləri və s.) tədqiq olunan obyektin faktiki parametrləri baxış zamanı yerində müqayisə olunarkən, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində olan qeyri-yaşayış sahəsinin hazırki vəziyyətinin iddiaçıya təqdim edilmiş cizgisxemə uyğun gəlmədiyi müəyyən edilmişdir. Rəyin tədqiqat hissəsində göstərilənlərə əsasən, iddiaçı ilə cavabdeh arasında bağlanmış müqaviləyə əlavə edilmiş “Pəncərə, qapı” sözləri yazılan eskiz-sxem ilə cavabdehin təqdim etdiyi eskiz-sxeminin eynilik təşkil etmədiyi, eləcə də cavabdehin təqdim etdiyi cizgi-sxemin Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 X5 Baş Ekspertiza idarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihə uyğun olmadığı müəyyən edilmişdir. Belə ki, iddiaçıya Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu. Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7ci blokunun birinci mərtəbəsində olan sütun və beton hissələri verilən kvadrat metr sahəsinə daxil edilməməklə ayrılan qeyri-yaşayış obyektinin yalnız 150.5 kv.metr sahəsi Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 X5 Baş Ekspertiza idarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihədə nəzərdə tutulmuş sahədən ayrılmışdır. Həmin obyektin 111,5 kv.metr (262-150,5) sahəsi isə qeyd olunan xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəylə təsdiq edilmiş layihədən kənarda aparılmış tikinti sahəsindən (qaraj və digər hissəsindən) ayrılmışdır. Yəni 111,5 kv.metr sahə Dövlət Baş Ekspertiza idarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihədə nəzərdə tutulmamışdır. Rəyin tədqiqat hissəsində göstərilənləri nəzərə alaraq, iddiaçı ilə cavabdeh arasında bağlanmış ‘Pəncərə, qapı” sözləri yazılan müqaviləyə əlavə edilmiş eskiz-sxemin Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7ci blokunun birinci mərtəbəsində yerləşən qeyri-yaşayış sahəsinin iddiaçıya təqdim edilmiş ümumi sahəsi 265.0 kv.metr olan çizgi-sxeminə uyğun olmadığı müəyyən edilmişdir. Rəyin tədqiqat hissəsində göstərilənləri nəzərə alaraq, Cavabdeh MTK tərəfindən inşa olunmuş Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsinin faktiki vəziyyətinin Bakı şəhəri Nəsimi rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən xx.xx.2019-cu il tarixdə razılaşdırılmış layihəyə uyğun olduğu, lakin Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 X5 Baş Ekspertiza idarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihəyə uyğun olmadığı müəyyən edilmişdir. Bununla belə qeyd olunur ki, Azərbaycan Respublikasının Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin 88-ci maddəsinin tələblərinə əsasən tikinti layihələrinin Ekspertizadan keçirilməsi, həmçinin ekspertizadan keçirilmiş tikinti layihələrinə konstruktiv və dayanıqlığa təsir edə biləcək dəyişikliklər edildikdə təkrar Ekspertizadan keçirilməsi tələb olunur. Vizual baxış zamanı Cavabdeh MTK tərəfindən inşa olunmuş binada hər hansı təhlükənin baş verməsi, yəni uçma, dağılma, bünövrənin çökməsi müəyyən olunmamışdır. Lakin Cavabdeh MTK tərəfindən razılaşdırılmış layihədən kənar aparılmış tikinti-quraşdırma işləri ilə əlaqədar gələcəkdə hər hansı təhlükənin baş verməsi, yəni uçma, dağılma, bünövrənin çökməsi, binada yükün artıq olması və s. kimi bədbəxt hadisənin baş verməsi, yəni uçma, dağılma, bünövrəninçökməsi, binada yükün artıq olması və s. kimi bədbəxt hadisənin baş verməsinə səbəb olacaq qüsurların müəyyən olunması Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyinin mütəxəssiləri tərəfindən tədqiq olunan yaşayış kompleksi üzrə müvafiq müayinə işləri aparılmaqla müəyyən oluna bilər. Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində sütun və beton hissələri verilən kvadrat metr sahəsinə daxil edilməməklə üç tərəfi pəncərədən ibarət olmaqla 262 kvadrat metr qeyri-yaşayış sahəsinin üç tərəfdən pəncərə olduğu halda (hər bir pəncərə küçə/yola baxdığı halda) hazırki orta bazar qiymətlərinə uyğun ümumi dəyəri təqribən 1519600,0 manat məbləğində müəyyən edilir. ünvan 1 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində sütun və beton hissələri verilən kvadrat metr sahəsinə daxil edilməməklə üç tərəfi pəncərədən ibarət olmaqla 262 kvadrat metr qeyri-yaşayış sahəsinin bu günki bazar dəyəri ilə müqayisədə həmin qeyri-yaşayış sahəsinin bir tərəfdən pəncərəsinin olmaması/kərpiclə hörülmüş və ya bağlanmış qeyri-yaşayış sahəsinin hazırki orta bazar qiymətlərinə uyğun ümumi dəyəri təqribən 890800,0 manat məbləğində müəyyən edilir. Qeyd olunanlar nəzərə alınsa, ünvan 1 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində sütun və beton hissələri verilən kvadrat metr sahəsinə daxil edilməməklə üç tərəfi pəncərədən ibarət olmaqla 262 kvadrat metr qeyri-yaşayış sahəsinin 1 kv.metrinin qiyməti 5800 (262X5800=1519600) manat, həmin qeyri-yaşayış sahəsinin bir tərəfdən pəncərəsinin olmaması/kərpiclə hörülməsi və ya bağlanan qeyri-yaşayış sahəsinin hazırki orta bazar qiymətlərinə uyğun ümumi dəyəri 1 kv.metrinin qiyməti 3400 manat (262 X3400=890800,0) manat olduğu halda, qeyri-yaşayış sahəsinin hər 1 kv.metri üçün 2400 manat fərq təşkil edir. Qeyriyaşayış sahəsinə dəyərinin itirilib-itirilməməsi müyyən edilməsi hüquqi xarakter daşıdığından bu məsələyə son nəticə də məhkəmə tərəfindən qiymət verilə bilər. ünvan 1 ünvanında yerləşən binanın qeyri-yaşayış sahəsinin və ona oxşar şəraitli sahələrin 2022- 2023-cü illər üzrə aylıq icarə haqqının orta bazar qiyməti təxminən 7800.00 manat müəyyən edilir. Eyni zamanda ünvan 1 ünvanında yerləşən 30 kvadrat metr sahəsi olan iki qarajın (hər biri 15 kvadrat metr) 2022 və 2023- cü illər üçün bir ayın icarə haqqı hər bir qaraj üçün 50 manat, cəmi 100 manat təşkil edir. Tələb və təklifdən, həmçinin tərəflərin qarşılıqlı razılaşmasından asılı olaraq müəyyən edilmiş qiymətdə qismən dəyişiklik olması istisna edilmir. Ekspertin rəyindən də göründüyü kimi cavabdeh Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində olan sütun və beton hissələri verilən kvadrat metr sahəsinə daxil edilməməklə ayrılan qeyri-yaşayış obyektinin yalnız 150.5 kv.metr sahəsi Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 X5 Baş Ekspertiza İdarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihədə nəzərdə tutulmuş sahədən ayrılmışdır. Buradan da görünür ki, cavabdeh müqavilə öhdəliyini pozaraq təsdiq edilmiş layihə üzrə iddiaçıya 111,5 kv.metr sahəni təhvil verəməmiş və hazırda cavabdehin iddiaçıya təqdim etdiyi sahənin yalnız 150.5 kv.m sahəsi təsdiq edilmiş layihəyə daxildir. Belə olan halda sual yaranır ki, cavabdehin iddiaçıya verməli olduğu 111.5 kv.m sahə kimə satılıb? Bu da birbaşa cavabdehin qanunsuz hərəkətlərindən, yəni müqavilə ilə öhdəlik götürdüyü sahəni başqa birinə satdığından və ya sata biləcəyindən xəbər verir. Qeyd olunan xüsusat təqsirli şəxsin əvvəlcədən həmin ərazinin iddiaçıya məxsus olduğunu bildiyi halda başqa şəxsəsatması dələduzluq cinayəti əlamətinə işarə edir. Bununla bağlı ayrıca vəsatət veriləcəkdir. Belə ki, cavabdehin nümayəndəsi də məhkəmədə çıxış edərək bizə məlum olamayn layihəni məhkəməyə təqdim edərək binanın əvvəlki layihəyə uyğun yox, həmin binanın daha sonra hazırlanmış növbəti layihəyə yəni məhkəməyə təqdim etdiyi layihəyə uyğun tikildiyini, lakin iddiaçı ilə cavabdeh arasında müqavilənin isə təsdiq edilmiş layihəyə uyğun bağlandığını, eləcə də növbəti layihənin Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 X5 Baş Ekspertiza İdarəsi tərəfindən təsdiq edilmədiyini bildirmişdir. Nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi X15 Baş Dövlət Tikinti Müfəttişliyinin xx.xx.2022-ci il tarixli istismara hazırlıq aktı da FHN Tikintidə X12 X5 Baş Ekspertiza İdarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihəyə görə verilmişdir. Ekspertin rəyindən də göründüyü kimi, mübahisəli əmlakın faktiki vəziyyəti Bakı şəhəri Nəsimi rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən xx.xx.2019-cu il tarixdə razılaşdırılmış layihəyə uyğun olsa da, Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 X5 Baş Ekspertiza idarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihəyə uyğun olmadığı müəyyən edilmişdir. Qeyd etmək lazımdır ki, məhkəməyə təqdim edilən, lakin Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 X5 Baş Ekspertiza İdarəsi tərəfindən təsdiq edilməyən layihdə sözügedən 262 kv.m qeyri-yaşayış sahəsinin yan tərəfində pandusun və pilləkanın tikilməsi nəzərdə tutulduğundan və həmin hissədə də, tikinti işlərinin aparılacağı təqdirdə də əmlakın qiymətinin daha da aşağı düşəcəyini nəzərə alaraq Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu ərazisində Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən sahəsi 262 (iki yüz altmış iki) kvadrat metr qeyri-yaşayış sahəsinin yan tərəfində pandusun, pilləkanın və ümumiyyətlə hər hansı bir tikinti işlərinin aparılmasının cavabdehə qadağan edilməsi zəruridir. Göründüyü kimi, iddiaçı ilə mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsini icarəyə götürmək istəyən X26 arasında xx.xx.2020-ci il tarixdə icarə müqaviləsi bağlanmış, müqavilə 1.3cü bəndində göstərilən şərtinə görə icarə obyektinin ən gec 2021-ci ilin yanvar ayında Cavabdeh MMC tərəfindən təhvil verilməsi nəzərdə tutulduğundan İcarəyə verən, İcarə obyektini xx.xx.2021ci il tarixdə təhvil-təslim aktı əsasında İcarəçiyə təhvil verməyi öhdəsinə götürmüşdür. Lakin cavabdehin vicdansız hərəkətləri ucbatından icarə müqaviləsi icra olunmamışdır. Həmin müqavilənin bağlanması ilə bağlı whatsapp yazışmaları da sübut kimi iş materiallarına əlavə olunmuşdur. Beləliklə də cavabdehin hərəkətləri nəticəsində iddiaçı mülkiyyət hüququ ilə bağlı qanuni gözləntisindən məhrum olmuşdur. Qeyd edirlər ki, FHN X15 Baş Dövlət Tikinti Müfəttişliyinin xx.xx.2022-ci il tarixli istismara hazırlıq aktından və məhkəməyə təqdim edilən digər sənədlərdən də görünür ki, cavabdeh 2019-cu ilin yanvar ayında tikintiyə başlamışdır. İddiaçı ilə cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2020-ci il tarixli müqavilənin 3.3-cü bəndinə əsasən cavabdeh yeni tikiləcək binanın bünövrəsi qoyulduqdan sonra tikinti işlərini 24 ay müddətinə başa çatdıraraq müqavilə şərtlərinə uyğun qaydada iddiaçıya qeyri-yaşayış sahəsini təhvil verməlidir. Binanın bünövrəsi 2019-cu ilin yanvar qoyulmasını nəzərə alaraq tikinti işləri 24 aya yəni 2021-ci ilin yanvar ayında başa çatdıraraq sözügedən qeyri-yaşayış sahəsini müqavilə şərtlərinə uyğun olaraq iddiaçıya təhvil verməli idi. Lakin cavabdeh müqavilə üzrə öhdəliklərini yerinə yetirməmiş və bu günə kimi qüvvədə olan layihədə göstərilən sxemə uyğun olaraq 262 m2 sahədən ibarət qeyriyaşayış sahəsini iddiaçıya təhvil verməmişdir. Nəticə etibarı ilə iddiaçı 2021-ci ilin yanvar ayından ona məxsus qeyriyaşayış sahəsini icarəyə verə bilərdi, lakin cavabdehin qanunsuz hərəkətləri nəticəsindəiddiaçı icarə müqaviləsində göstərilə tarixdən (xx.xx.2021) bu günə kimi mübahisə predmeti olan qeyri-yaşayış sahəsini icarəyə verə bilmədiyindən iddiaçı 36 ay müddətində əldə edə biləcəyi icarə gəlirlərindən, yəni mülkiyyət hüququ ilə bağlı qanuni gözləntisindən məhrum olmuşdur. Cavabdeh MTK-nın faktiki rəhbərləri olan şəxslər cavabdeh hüquqi şəxsin qanuni təmsilçisini hər 3-5 aydan bir dəyişərək özlərinə məsuliyyətdən kənardan saxlayır və üzərlərinə götürdükləri öhdəliklərdən yayınırlar. Cavabdehin yeni qanuni təmislçisi olan X13 eyni zamanda hal-hazırda İmişli qaz idarəsində fəhlə işləyir. Bu da onu göstərir ki, faktiki rəhbərlər mülki hüquqlardan sui-istifadə edərək vicdanlılıq prinsipini pozaraq öhdəliklərini icra etməmək üçün digər yollara əl atıb məsuliyyətdən kənar qalmaq istəyirlər. 5.Məhkəmənin nəzərinə çatdırmaq istəyirlərki, Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin "xxxx" internet portalına əsasən Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu ərazisində Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin mərkəzi ofisi Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Ak.Həsən Əliyev küçəsi ev 243, 2-ci giriş, 2-ci mərtəbədə yerləşməklə, həmin MTK-nın mülkiyyətindədir. Eləcə də təqdim edilmiş layihə əsasən MTK-nin mülkiyyətində 19804.9 kvadrat olmaqla 78 ədəd 1 otaqlı, 61 ədəd 2 otaqlı, 52 ədəd 3 otaqlı, 3 ədəd 5 otaqlı, cəmi 222 mənzil, 13243.6 kvadrat metr olan qaraj, 11747 kvadrat metr qeyri yaşayış sahəsindən ibarət olmaqla Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin “new.etaxes.gov.az” internet portalının xidmətlər bölməsində Cavabdeh MTK barəsində məlumatlar verilməklə, həmin MTK-nin satdığı əmlaka görə ödəməli olduğu vergi barədə qeydiyyat aparılmışdır. Belə ki, satdığı əmlakın dörüyyəsinə uyğun olaraq 185400 manat vergi ödəməsini, 236818 manat dəyərində vergi borcunun qalması müəyyən edilir. Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin "xxxx" internet portalında MTK-nin vergi borcu hesablanan zaman Bakı şəhərində 3-4-cü zonalar üzrə Cavabdeh MTK-nin öhdəsində olan bütün əmlakı satdığı halda qeyri yaşayış sahəsinə görə 2.635.518, 60 manat, mənzil satışından 1.708.295, 3 manat, cəmi 4.343.813,9 vergi ödəməli olduğu halda 185 400 manat vergi ödəməsi, 236 907,09 manat dəyərində vergi borcunun qalması müəyyən edilir. (qeyd olunan məbləğlərin müəyyən edildiyi elektron hökümət portalının səhifələri ərizəyə əlavə edilir.) Bu da onu göstərir ki, Cavabdeh MTK balansında olan əmlakları tam şəkildə satması barədə fikirinə gəlsə, bu hallar yalan olar, ya da əksini qeyd etsək həmin MTK-nin dövlətə külli miqdarda vergi borcu yaranmışdır. Odur ki, əmlak üzərində özgənikləşdirilməsi müvəqqəti olaraq qadağan edilməsi barədə hər hansı bir qərar qəbul edilmədiyi halda Cəmiyyət barəsində verigədən yayınması ilə bağlı tədbirlər görülməsi üçün xüsusi qərarda çıxarılmaqla, araşdırılması üçün aidiyyəti üzrə göndərilməlidir. Həmçinin, cavabdehin qanuni təmislçisi olan X13 hal-hazırda İmişli qaz idarəsində fəhlə işləyir X23 rayonunun Muradxanlı kəndindən, qeyd olunan MTK-nin 19804.9 kvadrat olmaqla 78 ədəd 1 otaqlı, 61 ədəd 2 otaqlı, 52 ədəd 3 otaqlı, 3 ədəd 5 otaqlı, cəmi 222 mənzil, 13243.6 kvadrat metr olan qaraj, 11747 kvadrat metr qeryri yaşayış sahəsinin necə satması sual altındandır. Satılan mənzillərin, qaraj və qeyri yaşayış sahələrinin iş günlərində satılması nəzərə alınsa, Rəşad Talıbzadənin iş saatlarında Bakı şəhərinə gəlməsi üçün icazə alıbalmaması, İmişli qaz idarəsində işlədiyi dövrdə 2019-2024-cü illər ərzində Bakı şəhərinə getməsi üçün icazə alıb-almaması barədə qeyd olunan dövlət qrumuna sorğu edilməklə aydınlaşdırılması üçün müvafiq tədbir görülməldir. Bundan başqa, Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin "xxxx" internet portalına əsasən qeyd olunan MTK-nin təssisçisi və sahibi X20 hüquqi ünvanı Bakı şəhəri, Xətai rayonu, Yusif Səfərov ev.31-də yerləşən İqtisadiyyatNazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən dəyəri 10 000 000 manat olan "xxxx" MMC-ni yaratması müəyyən edilir. Cavabdeh MTK-ya məxsus əmlaklar qəsdən və məqsədli şəkildə cavabdeh tərəfindən tapdıqları “qurbanların” adlarına rəsmləşdirilib ki, gələcəkdə Cavabdeh MTK-ya məxsus əmlaklarının olmamasını əsas göstərərək qətnamənin icrasını mümkün olmasın. Bu da mülki dövriyyəyə ciddi şəkildə ziyan vurmaqla yanaşı məhkəmə aktını əhəmiyyətsiz edəcəkdir. Buna görə də, belə halların baş verməməsi üçün məhkəmə tərəfindən pereventiv (qabaqlayıcı) tədbirlər görülməli və hakimin icraya nəzarəti ciddi şəkildə olmalıdır. Bundan başqa, cavabdeh Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu ərazisində Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində iddiaçıya ayrılmış 150.5 kvadrat metr sahənin qarşısında və eləcəd də yan tərəfində qanunsuz olaraq tikinti quraşdırma işləri aparır və bundan sonra da təsdiq edilməmiş layihədə qeyd olunan pandus, pilləkan tikərək və digər tikinti işləri apararaq iddiaçıya aid qeyri-yaşayış sahəsi öz təyinatını itirəcəkdir. Bu da öz növbəsində iddiaçının əmlakından sahibkarlıq baxımından istifadə etməsinə mane olacaq və əmlakın dəyəri daha da aşağı düşəcəkdir. Buna görə də, cavabdeh tərəfindən qanunsuz olaraq tikinti işlərinin aparılmasının qarşısı alınmalıdır. 6.İddia ərizəsinə qarşı cavabdeh tərəfindən etiraz təqdim edilərək qeyd olunmuşdur ki, iddianın əsassız və qanunsuz olması sübuta yetirilir, bu səbəbdən iddianın tələblərinin rədd edilməsinə dair qətnamə qəbul edilməlidir. 7.Etirazda həmçinin çıxarışın verilməsinin təmin edilməsi hissəsilə bağlı:Əvvəlki məhkəmə iclaslarında da qeyd edildiyi kimi, sözügedən ərazidə Cavabdeh MMC tərəfindən inşa olunmuş binanın ilkin layihəsi Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyətinin xx.xx.2018-ci il tarixli layihəsi olmuş və Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş İdarəsi tərəfindən həmin ilkin layihə əsasında rəy verilmişdir. Daha sonra ilkin layihədə konstruktiv dəyişiklik edilmədən dəyişikliklər edilmiş və həmin dəyişiklikləri özündə əks etdirən xx.xx.2019-cu il tarixli yeni layihə Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən razılaşdırılmışdır. Bina sonuncu, yəni xx.xx.2019-cu il tarixli layihə əsasında inşa olunmuş, istismara hazırlıq və istismara icazə aktı verilmişdir. Həmçinin iş materiallarında olan Azərbaycan Respublikası Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin Tikintilərin Dövlət Reyestrinin İnternet Səhifəsindən Çıxarışdan da görünür ki, Cavabdeh MTK tərəfindən inşa olunmuş binanın layihəsi Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən təsdiq edilmiş sözügedən xx.xx.2019-cu il tarixli, 13 nömrəli layihədir və tikintiyə icazə və istismara qəbul aktı da məhz həmin layihə əsasında verilmişdir. Eyni zamanda, məhkəmə iclasına dəvət olunan ekspert, iddiaçıya təklif olunan hazırki obyektin mövcud vəziyyətinin ona təqdim edilmiş cizgi-sxemlə və xx.xx.2019-cu il tarixli layihə ilə eynilik təşkil etdiyini vurğulamışdır. Yalnız iddiaçıya təqdim edilən qeyri-yaşayış sahəsinin arxa hissəsinə baxan 1 kv.metrlik 2 ədəd pəncərənin olmamasını ekspert qeyd etmişdir. (Məhkəmə iclas protokolunda birbaşa qeyd edilir).Qeyd edilənləri nəzərə alaraq iddianın ilk hissəsi ilə bağlı bildirmək zəruridir ki, MTK daşınmaz əmlakın dövlət reyestrini tərtib edən və dövlət reyestrindən çıxarış verən qurum və ya orqan deyil. Belə ki, “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Qanunun 1.0.4-cü maddəsinə əsasən, qeydiyyat orqanı - daşınmaz əmlakın dövlət reyestrini tərtib edən və aparan müvafiq icra hakimiyyəti orqanıdır. (Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti). MTK yalnız bina istismara qəbul edildikdən sonra həmin Qanunun 8.0.6-cı maddəsində nəzərdə tutulmuş “mənzil-tikinti kooperativi binasında yaşayış (qeyri-yaşayış) sahəsinin verilməsi barədə mənzil-tikinti kooperativi üzvlərinin ümumi yığıncağının qərarını(qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş pay haqqı tam ödənildikdə)” təqdim edə bilər ki, iddiaçı tərəfindən iş materiallarına əlavə edilmiş ərizədən görünür ki, MTK 2022-ci ilin əvvələrindən etibarən qeyri-yaşayış sahəsini İddiaçı Bəhram oğlunun təhvil alınmasını təklif etmiş, lakin əsassız səbəblərdən obyektin təhvil alınmasından imtina etmişdir. Bütün məhkəmə iclaslarında iddiaçının istədiyi zaman ümumi yığıncağın protokoldan çıxarışı imza edərək götürəcəyini bildirsələr də, buna məhəl qoymamışdır. Səbəbi isə binanın ilkin layihə əsasında inşa edilməməyi göstərilmişdir. Nəzərə almaq lazımdır ki, iddiaçı ilə müqavilə imzalanan zaman binanın ilkin layihəsi 1 il 6 av əvvəl dəyişdirilmiş, iddiaçıya təqdim edilən cizgi-sxem məhz sonuncu, yəni 28.01,2019-cu il tarixli layihə əsasında olmuşdur. Ekspert məhkəmə iclasında bunları bir daha təsdiq etmişdir. Göründüyü kimi, iddiaçının MTK-dan çıxarışın tələb etməsi hüquqi baxımdan mümkün deyil, çıxarışın alınması yalnız iddiaçının ona verilmiş müqavilə və protokoldan çıxarış ilə ASAN Xidmət Mərkəzinə yaxınlaşması kifayət edir ki, sözügedən qeyri-yaşayış sahəsinə və 6,60 səviyyəsindəki qaraja mülkiyyəti təsdiq edən çıxarış alsın. Bu hər məhkəmə iclasında iddiaçıya bildirilsə də, iddiaçı çıxarışın alınmasından qərəzli şəkildə boyun qaçırır.Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun S.Ələkbərovanın şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 14 oktyabr 2014-cü il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair 03 iyul 2015-ci il tarixli Qərarında ifadə etdiyi hüquqi mövqeyinə əsasən: “Mülki mübahisənin qanuni həlli üçün işə baxan məhkəmə, ... ilk növbədə iddia qaldırmış şəxsin müvafiq subyektiv hüquqa malik olub- olmamasını araşdırmalıdır. “Subyektiv hüquq üç elementin məcmusu kimi qiymətləndirilə bilər: öz hərəkətlərinə hüquqi ixtiyar; başqa (borclu) şəxslərdən tələb etmək hüququ; müdafiə hüququ. Subyektiv hüququn ikinci və üçüncü elementləri birinci elementin mövcudluğu ilə bağlıdır. Birinci element isə bəzən yalnız qanunla müəyyən olunmuş qaydaya riayət edilməklə yaranır. Belə qaydalara riayət edilmədən subyektiv hüququn digər elementlərinin, yəni başqa şəxslərdən tələb etmək hüququnun və müdafiə hüququnun yaranmasından, eləcə də həyata keçirilməsindən söhbət gedə bilməz. ” İstinad edilən qanun normasından da göründüyü kimi, iddiaçının ona daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarış verilməsi tələbi qanunla müəyyən olunmuş qaydaya riayət edilmədən irəli sürülmüşdür ki, bu hal subyektiv hüququn ikinci elementini başqa (borclu) şəxslərdən tələb etmək hüququnu istisna edir. Beləliklə, iddia tələbinin həmin hissədə təmin edilməsi mümkünsüz olduğundan iddia bu hissədə də rədd edilməlidir. 8.Qeyri-yaşayış sahəsinin təhvil verilməsi ilə bağlı:İddiaçı tələbin ikinci hissəsində, yəni Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu ərazisində Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev küçələrinin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında tikilmiş binanın 7-ci blokunun 1-ci mərtəbəsindən sütun və beton hissələri verilən kvadrat metr sahəsinə daxil edilməməklə üç tərəfdən pəncərədən ibarət olması barədə MMC-nin direktoru tərəfindən təsdiq edilən sxem, müqavilə və Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş İdarəsinin təsdiq etdiyi layihəyə uyğun olaraq (layihədənkənar tikilmiş qaraj və digər hissələr istisna olmaqla) 262 kv.m sahədən ibarət qeyriyaşayış sahəsinin təhvil verilməsinin cavabdehin üzərinə qoyulması ilə bağlı qeyd etmək lazımdır ki, birincisi, Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş İdarəsi layihə təsdiq edən qurum deyil, təsdiq edilmiş layihəyə rəy verən qurumdur. İkincisi, iddiaçının layihədənkənar dediyi qaraj və digər hissələr sonuncu layihədə birbaşa əksini tapmış, istismarına icazə verilmiş,çıxarışla təmin olunmuş sahələrdir. Üçüncüsü, iddiaçıya təsdiq edilərək verilmiş sxem, məhz sonuncu, yəni xx.xx.2019-cu il tarixli layihə əsasındadır ki. Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Bas İdarəsinin rəy verdiyi layihə öz hüquqi qüvvəsini itirmişdir. Bu məsələyə Bakı Apellyasiya Məhkəməsi xx.xx.2023-cü il tarixli, 16(103)- 302/2024 saylı qərardadı son nöqtəni qoymuşdur. Dördüncüsü, iddiaçı bir tərəfdən qeyriyaşayış sahəsinin bir tərəfdən pəncərəsinin bağlanması nəticəsində kompensasiya tələb edir, digər tərəfdən pəncərə acılması mümkün olmayan tərəfdən pəncərə verilməsini tələb edir. Nəzərə almaq lazımdır ki, Cavabdeh MMC tərəfindən inşa olunmuş 7 binanın və həmin binaların ortasında yerləşən həyətyanı sahənin altında yerləşən 1-ci mərtəbə qeyri-yasayıslar xx.xx.2019-cu il tarixli layihəyə uyğun olaraq vahid səkildədir və qevri-vasayıs sahəsinin arxa hissəsində pəncərə açılması qeyri-mümkündür. Göründüyü kimi, iddia tələbinin bu hissəsi bir-birini istisna edən ziddiyyətli tələbdir. Belə ki, tələbin “pəncərənin bağlanması nəticəsində tələb edilən kompensasiya verilməsi” hissəsinin ödənilməsi, tələbin digər hissəsinin - “digər tərəfdən pəncərə açılması ” hissəsinin təmin olunmasını istisna edir. Tərəflər arasında yaranmış münasibətlər podrat münasibətləridir. Mülki qanunvericiliklə tənzimlənən müqavilələrin bir növü olan podrat müqaviləsinin bağlanması, icra olunması, habelə bu müqavilə üzrə öhdəliklərin yerinə yetirilməsi ümumi qaydada müqavilə azadlığına əsaslanır. Mülki Məcəllənin podrat münasibətlərini tənzimləyən 39-cu fəslinin 763, 764, 765 və 766-cı maddələrində qanunverici podrat müqaviləsinin qüsurlu icra olunması halında Sifarişçiyə 4 dispozitiv seçim imkanı təqdim edir: “əlavə icra tələbi” (763-cü maddə), “qüsurun sifarişçi tərəfindən düzəldilməsi” (maddə 764), “qüsur nəticəsində podrat müqaviləsindən imtina” (maddə 765) və “qüsur nəticəsində muzdun azaldılması” (maddə 766). Göründüyü kimi, podrat müqaviləsinin qüsurlu icrası nəticəsində qanunvericinin sifarişçiyə təqdim etdiyi təminatların hamısının və ya bir neçəsinin eyni vaxtda tələb edilməsi deyil, sifarişinin seçiminə görə həmin maddələrlə verilmiş hüquqların yalnız birindən istifadə edilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Əks yanaşma həmin normaların tələblərinə zidd olmaqla yanaşı sifarişçinin əsassız varlanmasına səbəb ola bilər ki, buna da qanunla yol verilmir. Hazırkı halda isə iddiaçı həm “əlavə icra tələbi” (digər tərəfdən pəncərə açılmasını), həm də muzdun azaldılmasını (kompensasiya verilməsini) tələb edir. Digər tərəfdən nəzərə alınmalıdır ki, “əlavə icra tələbi” (digər tərəfdən pəncərə açılması) icrası mümkün olmayan tələb olmaqla təmin edilməsi mümkün deyil. Beşincisi və ən önəmli məsələ ondan ibarətdir ki, mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsi 2022-ci ilin əvvəllərindən hazırki vəziyyətdədir və ekspert izahatından da göründüyü kimi, sonuncu və istismara qəbul edilmiş layihə ilə iddiaçıya təqdim edilmiş cizgi sxem eynilik təşkil edir. Yeganə fərq qeyri- yaşayış sahələrinina arxa hissəsində pəncərələrin olmamasıdır. Həm iddiaçı həm cavabdeh tərəfindən işin mübahisələndirilməyən halıdır ki, qeyri-yaşayış sahəsinin mövcud vəziyyəti 2022-ci ilin əvvəllərindən iddiaçıya təklif olunur və iş materiallarına əlavə edilmiş müqavilələrdən və çıxarışlardan göründüyü kimi 7-ci blokda təklif olunan sahədən başqa bütün sahələr üçüncü şəxslərin mülkiyyətindədir. Məhkəmə qeyri-vasavıs sahəsinin təhvil verilməsi barədə o zaman qətnamə qəbul edə bilər ki, mövcud vəziyyətdə iddiaçıya təklif edilən qeyri-vasavıs sahəsindən başqa qeyri-yaşayış sahəsinin təhvil verilməsi mümkün olsun və va iddiaçı ilə razılaşdırılmış cizgisxemdən fərqli qeyri-yaşayış sahəsi təklif olunsun. Lakin ekspert izahatından aydın olduğu kimi, iddiaçıya təklif edilən qeyri-yaşayış sahəsinin mövcud vəziyyəti cizgi-sxemlə eynilik təşkil edir. 2 ədəd pəncərədən başqa qeyri-yaşayış sahəsi müqavilə şərtlərinə və layihəyə uyğun şəkildədir.Bu səbəbdən iddiaçı yalnız pəncərələrin bağlanması ilə bağlı kompensasiya tələbi irəli sürə bilər. Yuxarıda sadalanan hallardan məlum olduğu kimi, məhkəmə icrası mümkün olmayan, evni zamanda hüquqi qüvvəsi olmayan layihəəsasında qətnamə qəbul edə bilməyəcəyindən və hazırki qeyri-yasayıs sahəsinin təhvilindən cavabdeh boyun qaçırmadığından iddia həmin hissədə də təmin edilə bilməz. 9.Pandus və ya başqa tikilinin tikilməsinin qadağan edilməsi ilə bağlı:Yuxarıda qeyd edilənlərdən göründüyü kimi, yaşayış kompleksi xx.xx.2019-cu il tarixli layihə əsasında inşa olunduğundan və həmin layihə əsasında istismara qəbul edildiyindən, MTK-nın borcudur ki, təsdiq edilmiş layihəyə uyğun olaraq binanı insa etsin! Nəsimi Ravon İcra Hakimiyyəti tərəfindən təsdiq edilmiş sonuncu xx.xx.2019-cu il tarixli layihəyə uyğun olaraq iddiaçıya təklif edilən sahədən 5-6 metr kənarda yuxarı hissədə olan həyətyanı sahəvə qalxan pandus və pilləkən tikilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Lakin bu pandus və pilləkən iddiaçıya təqdim edilən qeyri-yaşayış sahəsinin yan tərəfində olan pəncərələrin heç birinin qarşısını kəsmir və gün işiğının qarşısını almır. Əksinə giriş-çıxış yeri olduğundan qeyri-yaşayış sahəsini kommersiya fəaliyyətinin həyata keçirilməsi baxımından daha cəlbedici edir. Həmin hissədə bir başqa tələb isə ümumiyyətlə obyektin qarşısında və yan hissəsində hər hansı bir tikinti işlərinin aparılmasının cavabdehə qadağan edilməsi ilə bağlı qeyd etmək zəruridir ki, əvvəla iddia tələbi dəqiq olmalıdır və qeyri müəyyənlik olmamalıdır. Obyektin qarşısında hal-hazırda qəzalı vəziyyətdə olan köhnə vaşayış evləridir ki, gələcəkdə onların sökülməsi və verində hündürmərtəbəli yaşayış binasının tikilməsi nəzərdə tutula bilər və bu islər müvafiq dövlət orqanın icazəsilə tikinti norma-qaydalarına uyğun olaraq müxtəlif tikinti şirkətlərinə həvalə edilə bilər. Yan tərəfdə isə yuxarıda qeyd edildiyi kimi təsdiq edilmiş layihəyə uyğun olaraq pandus və pilləkənin tikilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Həm yuxarıda qeyd edilənlər, həm də Bakı Apellvasiya Məhkəməsinin xx.xx.2023-cü il tarixli. 16(103)-302/2024 savlı qərardadında əks olunmuş mövqe baxımından iddia tələbinin bu hissəsi tamamilə əsassızdır və təmin edilə bilməz. 10.Əldən çıxmış fayda qismində icarə haqqı tələbi ilə bağlı:İlk öncə qeyd etmək lazımdır ki, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu ərazisində Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev küçələrinin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında tikilmiş binanın 7-ci blokunun bünövrəsi iddiaçı ilə müqavilə imzalanan zaman qoyulmamışdır. Bunun səbəbidir ki, müqavilə imzalanan zaman müqavilədə belə şərt yazılmışdı ki, binanın bünövrəsi qoyulduqdan sonra 2 il müddətinə qeyri-yaşayış sahəsi iddiaçıya təhvil verilməli idi. Əgər binanın bünövrəsi müqavilə imzalanan tarixdə qoyulsaydı, müqavilədə həmin şərtin yazılmasına ehtiyac qalmayacaqdı. Bundan əlavə iş materiallarına əlavə edilmiş Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi Baş Dövlət Tikinti Müfəttişliyi Tikintidə X7 qeydlərdən göründüyü kimi, binanın 7-ci blokunun torpaqqazma işləri 2020-ci ilin may ayının sonlarında olmuşdur. Nəzərə alınsa ki, torpaqqazma işləri ən az 15-20 gün çəksə, daha sonra hazırlıq qatının işlənməsi (4-5 gün), svayların (özüllərin) vurulması (ən az 20- 30 gün), armaturların toxunması (ən az 10 gün), yenidən hazırlıq qatının verilməsi (4-5 gün) nəzərə alınmaqla, bünövrənin qoyulması avqust ayının sonlarına təsadüf edir ki, sözügedən qeyri-yaşayış sahəsi 2022-ci ilin sentyabr ayının əvvələrinə təhvil verilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Lakin bina çox hündürmərtəbəli inşa olunmadığından 2022-ci ilin mart-aprel aylarında qeyri-yaşayış sahəsi istismara hazır vəziyyətdə idi. Bununla bağlı, iddiaçıya şifahi məlumat verilmiş, daha sonra 2022-ci ilin sentyabrında yazılı məlumat verilmişdir ki, hazırki ərizə iş materiallarındadır. Yuxarıda qeyd edilənlər 36 aylıq müddətin “qondarma” ifadə olmasının sübuta yetirilməsi ilə əlaqədardır ki, hazırki tələbin əsassızlığı aşağıda qeyd edilənlərlə sübuta yetirilir. Bu qəbildən olan işlərin birmənalı həll etmək üçün Mülki Məcəllənin 765 və 766-cı maddələri həlledici rol oynayır. Belə ki, Mülki Məcəllənin 765-ci maddəsinə əsasən məmulatın qüsuru nəticəsində, əgər müqavilənin əlavə icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddət qurtardıqdan sonra həmin qüsur tamamilə aradanqaldırılmazsa, sifarişçi müqavilədən imtina edə bilər. Bu halda podratçı müqavilə ilə bağlı xərclərin əvəzini sifarişçiyə ödəməyə borcludur. Həmin Məcəllənin 766-cı maddəsinə əsasən isə Sifarişçi müqavilənin əlavə icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddət qurtardıqdan sonra əlavə icranı qəbul etmədikdə və müqavilədən imtina etdiyini bildirmədikdə muzdun miqdarını qüsur məmulatın dəyərini nə qədər azaldırsa, o qədər azalda bilər. Hazırki iddia tələblərindən göründüyü kimi, iddiaçı müqavilənin ləğv edilməsini və ya müqavilədən imtinanı tələb etmir. Deməli, hazırki mübahisəyə 765-ci maddənin devil. 766-cı maddəni tətbiqi mümkündür İddiaçıya hazırda təklif olunan sahədə yeganə qüsur qeyri-yaşayış sahəsinin arxa hissəsində 2 ədəd 1 kv.metrlik pəncərələrin olmaması ilə bağlı ola bilər. Qeyri-yaşayış sahəsində başqa qüsur aşkar edilmədiyindən, iddiaçının 2022-ci ilin əvvəllərindən həmin sahəni qəbul etməsi, təmir edərək həmin sahədən istifadə etməsi mümkün idi. Lakin iş materiallarına əlavə edilmiş videolardan göründüyü kimi, həmin qeyri-yaşayış sahəsinin ətrafında bir dənə olsun qeyri-yaşayış sahəsi indiyə qədər icarəyə verilə bilməmiş, bunu bilən iddiaçı sui-istifadə edərək təhvil almaqdan boyun qaçırdığı obyektə görə əsassız varlanmaq niyyətindədir. İddiaçının mövqeyindən belə çıxır ki, məhkəmə mübahisəsi 10 il davam etdiyi müddətdə o qərəzli olaraq, qeyri-vasavıs sahəsini təhvil almaqdan boyun qaçıracaq və həmin 10 il müddətinə icarə haqqı alacaq? Halbuki qeyri-yaşayış sahəsi təmirə tam hazır və istismar üçün tamamilə yararlı obyektdir. Yəni iddiaçı obyekti rahatlıqla təhvil alıb, pəncərəyə görə maddi zərər istəyə bilərdi. Lakin iddiaçı bunu etməyərək hüquqdan açıq şəkildə sui-istifadə etməsini nümayiş etdirməkdədir. Fantastik icarə qiyməti ilə bağlı onu da qeyd etmək lazımdır ki, iddiaçının prokuror olması və ƏN- nin Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin tikintitexniki şöbəsinin rəisi ilə dost olması (keçmiş rəis özü bildirmişdir) qanunsuz və əsassız rəyin verilməsinə gətirib çıxarsa da, şikayətlər sonunda həmin rəy barəsində araşdırılma başlanılmış, həmin şöbənin rəisi vəzifəsindən azad edilmişdir. İş materiallarında olan mütəxəssis rəylərinin mötəbərliyi ilə bağlı qeyd etmək zəruridir ki, həmin mütəxəssis rəyləri Azərbaycan Qiymətləndiricilər Cəmiyyətinin sədri Vüqar Oruca, Azərbaycan Qiymətləndiricilər Cəmiyyətinin sədr müavini Ramil Osmanlıya, Azərbaycan Qiymətləndiricilər Cəmiyyətinin sədrinin digər müavini Elnur Əsədova, Azərbaycan Qiymətləndiricilər Cəmiyyətinin hüquq departamentinin rəhbəri Şükür Hüseynova (ƏN-nin kemiş əməkdaşı) və Əmlak Məsələləri üzrə Dövlət Xidmətinin və Mərkəzi Bankın tenderlərinin qalibi "xxxx" MMC-yə aiddir. Sözügedən şəxslər bu sahədə ən peşəkar şəxslərdir ki, ekspert rəyində göstərilən mövqedən başqa bütün mütəxəssis rəyləri aşağı-yuxarı bir-birilə eynilik təşkil edir. Həmin mütəxəssis rəylərinə diqqət yetirilsə, açıq-aşkar aydın olacaq ki, ekspert rəyində həmin binalarda və yaxın ərazilərdə analoqlar olmasına baxmayaraq icarə qiyməti ilə bağlı istifadə olunan analoqlar şəhərin ən prestijli prospektlərində, təmirli və bahalı qeyriyaşayış sahələri təşkil etmişdir ki, mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsi bunların əksinə avtomobillə girilməsi çox çətin yolda, insanların gəliş gedişinin olmadığı bir yerdə yerləşir. Digər mütəxəssis rəylərinin analoqlarına diqqət yetirilsə, peşəkarlıq səviyyəsinin digər ekspert rəyinə münasibətdə hansı səviyyədə olmasını ayırd etmək çox rahatdır. Qeyd olunanlardan göründüyü kimi, həm Mülki Məcəllənin 766-cı maddəsinin tələbləri baxımından, həm də yuxarıda sadalanan digər əsaslardan iddia tələbinin tamamilə əsassız olması bir daha təsdiqini tapır. 11.Qaraj sahəsi ilə bağlı icarə haqqı tələbi ilə bağlı:Məhkəmənin nəzərinə çatdırırlar ki, yaşayış kompleksinin yeraltı dayanacaqları 2022-ci ilin ortalarından bina sakinlərinin istifadəsinə verilmiş, hətta həmin dayancaqda bahalı parkinq sistemləri quraşdırılmış, bina sakinlərindən əlavə pullu parkinq üçün şərait yaradılmışdır. Bu hallar həm məhkəmənin yerli baxışı zamanı, həm ekspertlərin müşahidələri zamanı açıq şəkildə aydın olmuşdur. Hətta məhkəmə gedişatında hakimiddiaçıya qarajda hansı qüsurun olduğunu soruşduqda iddiaçı bu suala cavab verə bilməmiş, qeyri-yaşayış sahəsinə görə qəbul etmədiklərini bildirmişdir. Tərəflərindən yerli baxış zamanı qarajların dərhal burada təhvil-təslimi həyata keçirilməsi təklif olunsa da, iddiaçının nümayəndəsi qərəzli şəkildə təhvil-təslimdən yayınmışdır. Qeyd edilməlidir ki, 7- ci blokun altında 6.60 səviyyəsində sahəsi 30 m2 -dən artıq qaraj sahəsi tam standartlara uyğun şəkildə inşa olunmuş, təmir olunmuş və rənglənmişdir, istifadə üçün 2022-ci ilin ortalarından tam şəkildə yararlıdır. Lakin iddiaçı heç bir qüsur olmadığı halda, qaraj sahəsinin təhvilindən qərəzli şəkildə boyun qaçırır, sui-istifadəni davam etdirərək qərəzli şəkildə təhvil almadığı müddət ərzində icarə haqqı tələb edir. Yerli baxış zamanı müayinələr və ekspert müşahidələri birmənalı şəkildə sübut edir ki, hazırki iddia tələbi tamamilə əsassız və qanunsuzdur, heç bir məntiqə sığa bilən tələb deyil. Bu səbəbdən təmin edilə bilməz. 12.Bir tərəfdən pəncərənin bağlanması nəticəsində tələb olunan kompensasiya ilə bağlı:Hazırki tələblə bağlı ilk öncə yuxanda sadalanan halları təkrarlamaq zərurəti vardır ki, iddiaçı ilə müqavilə imzalanan zaman binanın ilkin layihəsi 1 il 6 ay əvvəl dəyişdirilmiş, iddiaçıya təqdim edilən cizgisxem məhz sonuncu, yəni xx.xx.2019-cu il tarixli layihə əsasında olmuşdur. İddiaçıya qeyriyaşayış sahəsinin arxa hissəsində pəncərələrin olması ilə bağlı cizgi-sxem məhz direktorun səhvi ucbatından verilmiş, göstərilən səhv onlara aydın olduqdan sonra iddiaçıyla əlaqə yaradılmış, həmin hissədə pəncərənin verilməsinin mümkün olmayacağı iddiaçıya bildirilmiş, bunun əvəzində yan tərəfdən 2 pəncərənin artıq olacağı onun nəzərinə çatdırılmışdır. Daha sonra iddiaçı bununla şifahi olaraq razılaşsa da, sonradan fikrindən yayınmışdır. Məhkəmə iclasında iştirak edən ekspert Elmar Səidov protokolda qeyd edilən izahatlarından da göründüyü kimi, təklif edilən qevri-vasayıs sahəsinin mövcud vəziyyəti həm cizgi-sxemlə, həm də sonuncu xx.xx.2019-cu il tarixli layihə ilə eynilik təşkil edir. Yalnız pəncərə hissəsində 2 ədəd 1 kv. metrlik pəncərənin bağlanması halının müşahidə edildiyi və buda obyektin qiymətinə təsir etməsi ekspert tərəfindən bildirilmişdir. Nəzərə alınmalıdır ki, pəncərə bağlanan hissə qeyri-yaşayış sahəsinin arxa hissəsində yerləşir və obyektin təyinatına uyğun olaraq həmin sahələr köməkçi sahələr kimi (anbar, mətbəx, sanitar qovşaqları, dəhlizlər və s.) istifadə olunmalıdır. Bu sahələrin isə pəncərəsinin olub-olmaması qeyri-yaşayış sahəsinə hər-hansı bir əlavə üstünlük vermir ki, məhkəmə iclasında vəkilin bu sualına ekspert cavab verə bilməmiş, sualdan yayınmağa çalışmışdır. Bundan əlavə, məhkəmə iclasında hakim ekspertə bağlanmış pəncərələrin əvəzinə əlavə olaraq 2 pəncərənin acılması halının hər hansı kompensasiyaedici təsiri varmı? sualına ekspertdən cüzi təsiri var cavabı gəlmişdir. Nəzərə alınmalıdır ki, bağlanmış iki ədəd 1 kv. metrlik pəncərənin əvəzinə iki ədəd 4.36 kv. metrlik pəncərə əlavə edilmişdir ki, bu da obyektin işıqlanmasına əhəmiyyətli təsir göstərmişdir. Lakin Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin xx.xx.2024-cü il tarixli, 3-16-16/2- 10/8603-9/9547 saylı, ekspertiza tarixinə ləkə kimi düşmüş, şöbə rəisinin vəzifəsindən azad edilməsinə səbəb olmuş ekspert rəylərindən biri olan hazırki ekspert rəyi 890 800 manat qiymət bazar qiymətinin müəyyən edilən qeyri-yaşayış sahəsinin arxa hissəsinə, yəni həyətyanı sahəyə baxmaması nəticəsində 628000 manat qiymətinin aşağı düşməsini qeyd etmişdir ki, bunu ümümiyyətlə, heç nə ilə əsaslandıra bilməmiş, Bakı şəhərinin ən prestijli küçələrində olan qeyri-yaşayış sahələrinin satış qiymətlərini müqayisə etmiş, həmin binada olan digər qeyri-yaşayış sahələrini kənara qoyaraq, Nəsimi rayonunda yerləşən analoqların əvəzinə Nərimanov rayonunda yerləşən prestijli obyektlərə istinad etmişdir. Üstəgəl qiymətləndirmə apararkən qeyri-yaşayış sahəsinəbaxış keçirməmişdir. Nəzərə almaq lazımdır ki, mübahisəli obyektin solunda yerləşən qeyri-yaşayış sahələrinin yalnız giriş hissəsinə pəncərəsi vardır və həmin qeyri-yaşayış sahələrinin satış qiyməti ekspertlərin istinad etdiyisaytda 2500 (1 m2) manat civarındadır. Lakin ekspert rəyindən belə çıxır ki, əgər yan pəncərələr də bağlansa və digər qeyri-yaşayış sahələri ilə eynilik təşkil etsə, 2 pəncərəyə görə 628000 manat dəyər itirilmişdirsə, 4 pəncərəyə görə ******* manat, 6 pəncərəyə görə isə ******* manat obyektin dəyəri itiriləcək? Göründüyü kimi, ekspert rəyində qeyd edilən məsələlər ümumiyyətlə məntiqə uyğun gəlmir, bununla yanaşı qiymət itkisinin müəyyən edilməsi metodologiyası da düzgün seçilməmişdir. Bu qəbildən olan məsələlər, yalnız faiz nisbəti ilə müəyyən edilə bilərdi ki, burada bir neçə faktorlar, təyinat, təmir və s. nəzərə alınmalı idi. Lakin iş materiallarında olan, mütəxəssis rəylərinə diqqət yetirilsə, rahatlıqla professionallıq səviyyəsini müəyyən etmək, tətbiq edilən metodologiyanı, əsaslandırmanı görmək olar. Hazırki tələbə qiymət verilərkən, iddiaçıya artıq verilmiş 7 m2 sahəni, bağlanmış pəncərələrin əvəzinə daha böyük ölçüdə pəncərələrin açılmasını, bağlanmış sahədə yerləşən köməkçi sahələrin təyinatına görə istifadəsini, təmir planını və s. nəzərə almadan qərar qəbul etmək qanunvericiliyin tələbləri baxımından düzgün olmazdı. Bütün bu məsələlərin heç birinə ekspert rəyində toxunulmamış, lakin iş materiallarında olan mütəxəssis rəylərinə diqqət yetirilsə bu məsələlər həmin rəylərdə öz əksini tapmış və əsaslandırılmışdır. Bundan əlavə, qeyd edilməlidir ki, qanunverici qiymətləndirmə fəaliyyəti ilə bağlı ayrıca qanun - “Qyimətləndirmə fəaliyyəti haqqında” Qanun qəbul etmişdir ki, həmin Qanunun 1.1.1-ci maddəsinə əsasən: qiymətləndirmə fəaliyyəti - bu Qanunla müəyyən edilmiş hallarda, habelə sifarişçinin müəyyən etdiyi məqsədlər üçün qiymətləndirmə obyektinin dəyərinin qiymətləndirici tərəfindən müəyyən edilməsi üzrə fəaliyyət; 1.1.2-ci maddəsinə əsasən: “qiymətləndirici - bu Qanunla müəyyən edilmiş tələblərə cavab verən, qiymətləndirmə fəaliyyətini həyata keçirmək hüququnu əldə edən və Qiymətləndiricilər Palatasının üzvü olan fiziki şəxs” kimi müəyyən edilmişdir. Həmin Qanunun 4.1-ci maddəsinə əsasən, Qiymətləndirmə fəaliyyəti aşağıdakı istiqamətlərdə həyata keçirilir: ... 4.1.2. daşınmaz əmlakın, o cümlədən torpaq sahələrinin qiymətləndirilməsi. Təsadüfi deyildir ki, qanunverici məcburi qiymətləndirmə hallarını da bu qanunla müəyyən edilən qiymətləndirmə fəaliyyəti çərçivəsində həyata keçirilməli olmasını təsbit etmişdir. Qeyd edilən Qanunun 8-ci maddəsinə əsasən: 8.1. Dövlət və bələdiyyə əmlakı özgəninkiləşdirildikdə, icbari sığorta növləri üzrə sığorta hadisəsinin baş verməsi nəticəsində sığortalanmış dövlət və bələdiyyə əmlakına dəyən zərər müəyyən edildikdə, dövlət mülkiyyətində olan əsas fondlar yenidən qiymətləndirildikdə, habelə qanunda və ya məhkəmə qərarı ilə nəzərdə tutulmuş digər hallarda qiymətləndirmə obyektinin məcburi qiymətləndirilməsi həyata keçirilir. 8.2. Məcburi qiymətləndirmə 3 (üç) ildən az olmayan müddətdə Qiymətləndiricilər Palatasının üzvü olan və ya Qiymətləndiricilər Palatasında akkreditasiyadan keçən qiymətləndirici tərəfindən aparıla bilər. Nə həmin Qanunla, nə də “Ekspertiza fəaliyyəti haqqında” Qanunla belə səlahiyyət məhkəmə ekspertlərinə verilməmişdir. Bu tipli işlərdə yuxarı instansiya məhkəmələrinin qərarları mövcuddur ki, burada ekspert rəyləri məhkəmə tərəfindən əsaslı hesab edilməmiş, mütəxəssis rəyləri rəhbər tutularaq qətnamə qəbul edilmişdir. Nümunə kimi, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin 2(103)-959/2023 saylı, xx.xx.2023-cü il tarixli qətnaməni (60-cı bənd) və həmin qətnamə əsasında qəbul edilmiş Ali Məhkəmənin 2(102)- 783/2024 saylı, xx.xx.2024-cü il tarixli qərarını nümunə göstərmək olar. Yuxarıda qeyd edilənlərə və iş materiallarına əlavə edilmiş sübutlara düzgün qiymət verilməsi qanuni və ədalətli məhkəmə aktının qəbul edilməsini və iddianın ümumiyyətlə rədd edilməsi ilə bağlı qətnamə qəbul edilməsini şərtləndirir. 13.Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin xx.xx.2024-cü il tarixli, 3-16- 16/2- 10/8603- 9/9547 saylı ekspert rəyinin qərəzliliyi və əsassızlığı ilə bağlı dəlillər:Rəyin qərəzliliyi və əsassızlığı aşağıda qeyd edilən məsələlərdə öz əksini tapır ki, məhkəmə qərar qəbul edərkən aşağıdakı məsələlərə xüsusilə diqqət yetirlməlidir. 1.Ekspert rəyində yazılanlarla, ekspertlərin məhkəmədə ifadələri bir-biri ilə ziddiyyət təşkiledirdi. Ekspert qarşısına xx.xx.2019-cu il tarixli layihə ilə iddiaçıya təqdim edilən cizgisxem əsasında müqayisə aparılması sualları qoyulsa da, ekspert nədənsə xx.xx.2019-cu il tarixli layihə əsasında tədqiqat aparmaq əvəzinə qüvvədən düşmüş xx.xx.2018-ci il tarixli layihə əsasında tədqiqat aparılmışdır. Bundan əlavə, ekspert rəyində qeyd etmişdir ki, iddiaçıya təklif edilən mövcud vəziyyətlə cizgi-sxem uyğunluq təşkil etmir, lakin məhkəmə iclasında ekspert özü etiraf etmişdir ki, mövcud vəziyyətlə cizgi-sxem və xx.xx.2019-cu il tarixli layihə eynilik təşkil edir və onlar tədqiqatı qüvvədən düşmüş ilkin layihə əsasında apardığından belə ekspert rəyi təqdim etmişlər. Belə sual yaranır ki, hansı səbəbdən məhkəmə onlar qarşısında qoyulmuş suallar əsasında tədqiqat aparmayaraq, qüvvədən düşmüş layihə əsasında tədqiqat aparır? Bunun səbəbi ondan ibarətdir ki, həmin şöbənin keçmiş rəisi ilə iddiaçı yaxın dostluq münasibətindədir və cavabdehin nümayəndəsinə şikayət zamanı şöbə rəisinin özü bildirmişdir. Həmin ekspert rəyi isə Elmar Səidov tərəfindən imzalansa da, faktiki olaraq Xəyyam İsgəndərov tərəfindən yazılmışdır. 2. Ekspertə məhkəmə iclasında binanın ilkin layihə əsasında yoxsa faktiki vəziyyətdə istismara qəbul edilməsi ilə bağlı sual verilmiş və ekspert faktiki vəziyyətdə qəbul edilməsi ilə bağlı düzgün cavab vermişdir. Lakin ekspert rəyində ekspert binanın faktiki sahəsinin daha çox olması lakin binanın ilkin layihəsindəki sahə qədər istismara qəbul edilməsi ilə bağlı absurd fikirlər bildirmişdir ki, bu da iclasda deyilənlərlə ekspert rəyində yazılanların ziddiyyətini və nəticə etibarı ilə ekspert rəyinin keyfiyyətinin və mötəbərliyinin hansı vəziyyətdə olduğunu aydın göstərir. Sanki həmin rəyi həmin şəxslər yazmamış kimi...3.Məhkəmə yerli baxışı zamanı yan tərəfdə olan pəncərənin qabağını kəsən hər hansı maneə olmaması həm hakim həm digər iştirakçılar tərəfindən müəyyən olunmuşdur. Buna baxmayaraq, ekspert özündən “Amerika kəşf edərək” yan tərəfdə pandus və pilləkənin tikilməsini bildirmiş, məhkəmə iclasında isə bunun əksini bildirmişdir...4. Əmtəəşünas ekspert ümumiyyətlə həmin əraziyə gəlməmiş, baxış keçirməmiş, internet üzərindən qiymətləndirmə aparmışdır. 5. Qiymətləndirmə apararkən Nərimanov rayonunda, Azadlıq prospektində yerləşən obyektləri “analoq” kimi istifadə etmiş, faktiki olaraq Nəsimi rayonunda ara məhəllədə yerləşən, giriş çıxışı məhdud olan, fərdi yaşayış evlərinə baxan, ətrafda bir dənə olsun işlək obyekt olmayan küçə ilə Azadlıq prospektini eyniləşdirmişdir. Sual yaranır ki, internet saytlarında həmin binada olan qeyri-yaşayış sahələri kifayət qədər olsa da, niyə həmin elanların birinə istinad edilməmişdir? Bunun yeganə səbəbi odur ki, iddiaçının sifariş etdiyi rəqəmləri yazmaq üçün həmin zonada obyekt tapmaq qeyri-mümkündür. 6.Yaşayış kompleksinin Həsən Əliyev istiqamətinə baxan hissədə, sahəsi 350 m2 olan qeyri-yaşayış sahəsinin icarəyə verilməsi ilə bağlı böyük elan yerləşdirilmiş qiyməti bütün elan saytlarında 10000 manat olaraq göstərilmişdir. Rahatlıqla birbaşa mülkiyyətçi ilə əlaqə yaradıb müəyyən etmək olar. Əmtəəşünas ekspert bildirir ki, Həsən Əliyev küçəsində olan qeyri-yaşayış sahələrinin icarəsi, Novruzov qardaşlarından daha bahadır, Novruzov qardaşları küçəsində yerləşən qeyri-yaşayış sahələri Sabit Rəhman küçəsindəkilərdən daha bahadır. Bunları etiraf edən ekspert, necə deyə bilər ki, Həsən Əliyev küçəsində 28,5 manata icarəyə verilən qeyri-yaşayış sahəsini, Sabit Rəhman küçəsində 30 manata icarəyə verə bilmək mümkün olsun? Yuxarıda qeyd edilənlər, həmin ekspert rəyində olan pozuntuların bir qismini təşkil edir və bütün bunlar ekspert rəyinin əsassızlığını, sifarişli və qərəzli olmasını sübut edir. 14.Xüsusi qərardadın qəbul edilməsi ilə bağlı:İş materiallarında olan sənədlər, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin xx.xx.2024-cü il tarixli qərardadı, ekspert izahatları, vergi öhdəlikləri ilə bağlı iş materiallarına əlavə edilən sənədlər və s. birmənalı olaraq sübut edir ki, hazırki işdə cinayət əlamətlərinin aşkar edilməsinə dair hər hansı bir sübut yoxdur. İddiaçının vəkil və MTK barəsində xüsusi qərardad qəbul etməsini xahiş etməsi, vəkilə münasibətdə hüquqşünas və vəkil etikasınazidd anlayışdır, MTK-nə münasibətdə isə iddiaçının prokuror olması səbəbindən istədiyini almaq üçün təzyiq göstərmək məqsədi daşıyır. Bu səbəbdən, məhkəmə qətnaməsində xüsusi qərardadın qəbul edilməməsinə dair dəlillərin əks olunacağından heç bir şübhəmiz yoxdur. 15.Yuxarıda qeyd edilənlərə əsasən, hazırki iddia tələblərinin bütövlüklə əsassız olmasını sübuta yetirilir, bu səbəbdən iddianın tamamilə rədd edilməsinə dair qətnamə qəbul edilməsi məhkəmədən xahiş edilir. 16.Məhkəmə iсlаsındа şаhid qismində ifаdə vеrmiş X26 ifаdəsində göstərmişdir ki, iddiaçı tanışıdır. 2020-ci ilin əvvəllərində iddiaçı ilə ona məxsus sahəsi 262 kv.m olan qeyri-yaşayış sahəsini stomatoloji klinika qismində istifadə etmək üçün onа icarəyə verəcəyi barədə razılaşmışdılаr. Sonradan iddiaçı qeyri-yaşayış sahəsini təhvil ala bilmədiyinə görə, aralаrında narazılıqlar da yaşandı. Çünki, obyekt 3 tərəfdən pəncərə ilə əhatə olunmalı idi, lakin hazırki vəziyyət ona uyğun olmamışdır. Belə ki, hər tərəfdən işıqlanma olmadığı təqdirdə, onun lisenziya almaq imkanı da məhdudlaşır. Həmçinin, əvvəlcə layihədə arxa hissənin boş olması nəzərdə tutulsa da, oraya qaraj sahəsi tikilmişdir. Vеrilən suаllаrа саvаb olаrаq şаhid iddiaçı ilə danışıq aparan zaman, yəni müqavilə bağlamazdan əvvəl təqribən 2020-ci ilin yanvar-mart aylarında obyektə baxış keçirmələrini, obyektin 3 tərəfdən pəncərə ilə əhatə olunaraq hündürlüyü 3 m-dən yuxarı olmasını rаzılаşmаlаrını, mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsinin qiymətini uzun müddətli olmaqla, 6.000 manata razılaşdırmаlаrını, 2020-ci ilin əvvəlində mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsinin çertyojunu görməsini, qeyri-yaşayış sahəsinin onа 2020-ci ilin sonlarında təhvil veriləcəyinin vəd edilməsini göstərmişdir. 17.Məhkəmə iсlаsındа ifаdə vеrmiş еkspеrt X8 göstərmişdir ki, mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsinin orta bazar qiymətinin və icarə haqqının müəyyən edilməsi məqsədilə aparılan qiymətləndirilmədə müqayisə metodundan istifadə olunmuşdur. Mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsinin yerləşdiyi küçədə müvafiq elanlar olmadığına görə, yaxın ərazidə olan oxşar qeyriyaşayış sahələrinə dair elanlar rəyə əlavə edilmişdir. Bununla bağlı qiymətləndirmə aparılarkən 20% azaldılma da tətbiq edilmişdir. Bundan əlavə, bəzən qoyulan elanlarda göstərilən qiymətlərə də əsaslanmaq mümkün olmur. Çünki, bəzihallardainsanlar formal olaraq elan yerləşdirirvəyaxudelanlarköhnətarixliolur. Müvafiqqiymətlərbinanınyerləşdiyiküçədən, eynizamandaqeyri-yaşayışsahəsinintəyinatındanasılıolaraq da dəyişir, məsələn İnqilab küçəsindətəqribənqiymətlər 10.000 manattəşkiledir. Həmçinin, əmlakın sahəsi də qiymətə təsir edir. Məsələn yanaşı yerləşməsinə baxmayaraq, adətən kiçik ölçülü qeyri-yaşayış sahələrinin qiyməti böyük ölçülü sahələrə nisbətdə daha yüksək olur. Digər tərəfdən, müqayisə üçün götürülən qiymətlərdə bir-birinə yaxındır. Əgər əksinə, yəni götürülən qiymətlərdə kəskin fərqlər olsa idi, bu halda qiymətləndirmə düzgün olmazdı. Mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsinin ölçüsü və yerləşməsi nəzərə alındıqda icarə haqqı məbləği 7800 manat təşkil edir. Həmçinin, qaraj sahəsinə münasibətdə icarə haqqı isə şəhərdən kənar ərazidə yerləşdiyinə görə 50 manat təşkil edir. 18.Еkspert X8 əlаvə olаrаq vеrilən suаllаrа саvаbındа еyni istiqamətdə əlavə pəncərələrin qoyulmasının qeyri-yaşayış sahəsinin qiymətində cüzi dəyişiklik yaratmаsını, qeyri-yaşayış sahəsinin arxa tərəfində pəncərənin olmasının üstünlüyünün hərtərəfli görüntü yaratmasındа olmаsını, еkspert E.Səidov tərəfindən mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsinə baxış keçirildiyindən və müvafiq fotoşəkillər təqdim edildiyindən onun həmin əraziyə baxış keçirməyə zərurət qalmamаsını göstərmişdir. 19.Məhkəmə iсlаsındа ifаdə vеrmiş digər еkspеrt X21 göstərmişdir ki, iddiaçı ilə cavabdeh MTK arasında müqavilə bağlanan zaman göstərilən ilkin layihə əsasında tədqiqatlа müəyyən еdilmişdir ki, əgər pəncərələr nəzərə alınmasa, təqdim olunan cizgi sxemdəki sahə ilə xx.xx.2019-cu il tarixli Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyəti ilə razılaşdırılmış layihədəki sahə ilə forma və konfiqurasiya cəhətdən uyğunluq təşkil edir. Pəncərələr ilə əlaqədar olan uyğunsuzluq isə o qədər də ciddi bir kənarlaşma deyil, lakin binanın məhəlləyə baxan tərəfində 2 pəncərənin mövcud olmaması qeyriyaşayış sahəsinin qiymətini azaldır. Beləki, müxtəlif istiqamətlərdə panorama üçün pəncərələrin olması məqsədəuyğundur. Hazırda sadəcə ilkin layihə ilə faktiki mövcud vəziyyət uyğun deyil. Lakin istismara qəbul olunan xx.xx.2019-cu il layihədəki sahə ilə mövcud vəziyyət uyğundur. 20.Еkspert E.Səidov əlаvə olаrаq vеrilən suаllаrа саvаbındа FHN TikintidəTəhlükəsizlik Agentliyinin layihəni təsdiq edən qurum olmаsа dа, lakin onların müvafiq rəyi olmalı olmаsını, xx.xx.2019-cu il tarixli FHN Tikintidə Təhlükəsizlik Agentliyinin rəyi ilə ilkin layihənin ekspertizası keçirilməsini, layihədən kənarlaşdırma və pozuntu halları mövcuddursa, bina istismara qəbul edilməli olmаmаsını, dəqiq ölçmələr aparılmadan konkret fikir bildirmək olmasa da, kolonların sayı nəzərə alındıqda ilkin layihə ilə razılaşdırılmış layihədəki sahələrin üst-üstə düşdüyünü demək mümkün olmаsını, binanın ilkin layihə ilə deyil, faktiki vəziyyətlə istismara qəbul edilməsini, qaraj sahəsindən istifadədə hər hansı maneənin mövcud olmаmаsını, hazırda qeyri-yaşayış sahəsinin pəncərə olmayan tərəfində pəncərə qoyulmuş olsa idi, həmin pəncərədən görüntü binanın həyətinə baxmış olacağını bildirmişdir. 21.Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin (bundan sonra-məhkəmə)27 may 2024-cü il tarixli, 2(005)-98/2024 saylı qətnaməsi ilə (sədrlik edən-Solmaz Ədilova) iddia tələbinin qismən təmin edilməsi, Cavabdeh MTK-dаn İddiaçı хеyrinə 70740 (yetmiş min yeddi yüz qırx) mаnаt, vəkilin göstərdiyi yardıma görə 200 manat pul və 302,22 manat dövlət rüsumu tutulması, iş üzrə iddiaçı tərəfindən ödənilmiş dövlət rüsumunun 900,78 manat hissəsinin iddiaçının özünə aid edilməsi, iddia tələbinin qalan hissədə təmin edilməməsi, məhkəmə tikinti-texniki ekspertiza tədqiqatının dəyəri olan 200 manat məbləğində pulun İddiaçı tutularaq Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin hesabına keçirilməsi, qiymətləndirilmə ekspertizası tədqiqatının dəyəri olan 400 manat məbləğində pulun cavabdehlərdən tutularaq "xxxx" MMC-nin hesabına keçirilməsi qət edilmişdir. İş materiallarında olan:

22. 07 iyul 2020-ci il tarixli razılaşma müqaviləsindən görünür ki, ünvan 3 ünvanındakı "xxxx" İstehsalat Arıçılıq firmasının 8.154 ha ərazidə yerləşən qeyri-yaşayış sahəsinin söküntüsünə, eləcə də həmin ərazidə yeni yaşayış binasının tikintisini heyata keçirir və eyni zamanda “Mülkiyyətçi”nin söküntüsü nəzərdə tutulan Azərbaycan Respublikası Dövlət Əmlak Komitəsinin, Dövlət Əmlakının İnventarlaşdırılması İdarəsi tərəfindən verilmiş qeyri-yaşayış fonduna daxil olan, dövlət binalarının və özəl obyektlər haqqında 4445 nömrəli 22 İyun 1998-ci il tarixil texniki pasportunda göstərilmiş mülkiyyətdə olan 8,154 ha ərazidə yerləşən yalnız Qara Həsənovun varisi olan İddiaçı Bəhram oğluna çatacaq həmin torpaq sahəsindən 3,834 ha hissəsinin, eləcə də sonuncunun özünün sahibi otduğu 8% pay sahibinin əvəzinə Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu ərazisində Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşəcək ərazidə tikiləcək əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında tikiləcək binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində sahəsi 262 (iki yüz altmış iki) kvadrat metr qeyri-yaşayış sahəsi və bir ədəd 6,60 səviyyəsində 30 metr kvadratdan az olmayaraq qaraj sahəsinin “Mülkiyyətçi”nin istifadəsinə, sahibliyi və mülkiyyyətinə əvəzsiz olaraq verməyi öhdəsinə götürür. Qeyd olunan ərazinin sxemi müqaviləyə cəmiyyət tərəfindən imzalı və təsdiq edilmiş şəkildə müqaviləyə əlavə olunmuşdur.

23. 07 iyul 2020-ci il tarixli razılaşma müqaviləsinin: -3.3-cü bəndinə əsasən “Cəmiyyət” yeni tikiləcək binanın bünövrəsi qoyulduqdan sonra tikinti işlərini 24 ay müddətinə başa çatdıraraq müqavilə şərtlərinə uyğun qaydada “Mülkiyyətçi”-yə qeyriyaşayış sahəsini təhvil verməlidir. Binanın bünövrəsi 2019-cu ilin sentyabr ayında qoyulmuşdur. -3.4-cü bəndinə əsasən “Cəmiyyət” binanın tikintisi başa çatdırıldıqdan sonra aşkar olunmuş nöqsanları eləcə də tam görülməyən işlərin tamamlanmasını təmin etməlidir. -3.5-ci bəndinə əsasən “Cəmiyyət” yeni tikiləcək yaşayış binasının tikinti normalarına uyğun müvafiq qaydada dövlət komissiyasına təhvil verməlidir. -3.6-cı bəndinə əsasən “Cəmiyyət” tərəfindən “Mülkiyyətçi”-yə veriləcək yaşayyış və qeyri-yaşayış sahəsi üçün müvafiq sənədləşdirmə aparılmaqla birlikdə qaz, işıq və su ilə təchiz edilməsini öz öhdəsinə götürmüşdür. -7.5-ci bəndinə əsasən Yeni tikilmiş binada qeyri-yaşayış sahəsi və mənzil mülkiyyət hüququnun Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestrində Dövlət qeydiyyatına alınması üçün nəzərdə tutulmuş (hüquqi statusundan asılı olmayaraq) bütün növ dövlət rüsumu olan xərcləri “Cəmiyyət”öz hesabına təmin edir. -6.2-ci bəndinə əsasən əmələ gələn mübahisələr danışıqlıqlar yolu ilə həll edilmədikdə mübahisə Azərbaycan Respublikasında qüvvədə olan mülki qanunvericiliyinin tələblərinə müvafiq olaraq məhkəmə qaydasında həll edilir. 24.”RÜR” MTK-nın sədri Osmаnov Еmil Аzаd oğlunun İddiaçınа ünvаnlıdığı məktubun surətindən görünür ki, MTK-yа ünvаnlаdıqlаrı xx.xx.2022-сi il tariхli prеtеnziyа məktubunа саvаb olаrаq bildirilmişdir ki, аrаlаrındа notаriаl qаydаdа bаğlаnmış müqаviləyə əsаsən MMС tərəfindən S.Rəhmаn küç. 4 ünvаnındа inşа olunmuş 7-сi blokun İ mərtəbəsindən sаhəsi 262 kv.m olаn qеyri-yаşаyış sаhəsinin və 1 ədəd 6,60 səviyyəsində ümumi sаhəsi 30.kv.m аz olmаyаrаq qаrаj sаhəsi onun mülkiyyətinə vеrilmişdir. Nəzərə çаtdırılır ki, MTK tərəfindən müqаvilə öhdəlikləri yеrinə yеtrlmiş, S.Rəhmаn küç. 4 ünvаnındа inşа olunmuş 7-сi blokkn İ mərtəbəsindən sаhəsi 262 kv.m olаn qеyri-yаşаyış sаhəsinin və 1 ədəd 6,60 səviyyəsində ümumi sаhəsi 30.kv.m аz olmаyаrаq qаrаj sаhəsi 2022-сi ilin əvvəlindən еtibаrən təhvilə hаzır vəziyyətə gətirilmişdir. MTK tərəfindən onа dəfələrlə qеyri-yаşаyış sаhəsinin və qаrаj sаhəsini təhvil аlınmаsı ilə bаğlı mürасiət olunmuş, lаkin bugünki günədək sözügеdən qеyri-yаşаyış sаhəsi və qаrаj sаhəsi tərəfindən təhvil аlınmаmışdır. MTK xx.xx.2020-сi il tаriхli müqаvilə öhdəliklərini yеinə yеtirsə də, tərəfindən qərəzli olаrаş obyеktlərin təhvil аlınmаsındаn boyun qаçırılır. Qеyd olunаnlаrа əsаsən bildirilir ki, müqаviə üzrə onа təhvil vеrilməsi olаn qеyri-yаşаyış sаhəsi və qаrаj sаhələri tərəfindən təhvil аlınmаmаsındаn irəli mübаhisələr üzrə MTK hеç bir məsuliyyət dаşımır.

25. “Хəzər Аudit” 2019 MMС-nin xx.xx.2023-сü il tаriхli məktubundаn görünür ki, Cavabdeh MTK (əvvəlki аdı MMС) tərəfindən Bаkı şəhəri, Nəsimi rаyonu, ərаzisində S. Rəhmаn, Novruzov qаrdаşlаrı, Mərdаnov Qаrdаşlаrı və Həsən Əliyеv küçələrinin kəsişməsinin ərаzisində yеrləşən qеyri-yаşаyış sаhəsi üzrə iсаrə hаqqının qiyməti 1 kv.m üzrə 22.00-35.00 məbləğində olmаsı müəyyən еdilmişdir. 26.Аzərbаyсаn Rеspublikаsının Nazirlər Kаbinеtinin 2014-сü il 11 sеntyаbr tаriхli 302 №li qərаrı ilə təsdiq еdmliş xx.xx.2022-сi il tаriхli 08 sаylı “Tikinti obyеktinin istismаrınа İсаzə”dən görünür ki, təqdim olunmuş sənədlərə əsаsən tikintisi bаşа çаtmış obyеktin və yа onun bir hissəsinin şəhərsаlmа və tikintiyə dаir normаtiv sənədlərin tələblərinə və tikinti lаyihəsinə uyğun inşа еtdiyi və ondаn təyinаtı üzrə istifаdənin mümkünlüyünü nəzərə аlаrаq xx.xx.2022-сi il tаriхdən Həsən Əliyеv, Novruzov Qаrdаşlаrı, Sаbit Rəhmаn və Mərdənov qаrdаşlаrı küçələrinin əhаtə еtdiyi məhəllə Cavabdeh MTK tərəfinlən inşа еdilən 7 ədəd 1 girişli 5,5,6,7,8,10 və 11 mərtəbəli yаşаyış binаlаrının və 3 səviyyəli аvtodаyаnаcаğın ( İ səviyyə qеyri-yаşаyış) istismаrı iсаrə vеrilsin. 27.xx.xx.2020-сi il tаriхli Bakı şəhəri Nəsimi rayonu Həsən Əliyev, Novruzov qardaşları və Sabit Rəhman küçələrinin əhatə etdiyi ərazidə layihələndirilən çoxmərtəbəli yaşayış binasının (Blok-7) tikintisində ArchGroup cizgilərinə əsasən -7.54 səviyyəsində hazırlıq qatının betonlanmasının qəbul edilmə Aktındаn görünür ki, M-ArchGroup-un DBK-2 Mərhələ İLcizqilərinə əsasən -7.84 səviyyəsində qrunt kipləşdirilmiş, h=200ınm qalınlığında çınqıl qatı verilərək kipləşdirilmiş və h=100mm qlmığında B7,5 sinifli betonla betonlanmışdır. Layihəyə (LBK Z.İsamaliyev) M- ArchGroup-un DBK-2 Mərhələ İLcizgilərinə əsasən və tikinti normativ sənədlərinTinkinti Norma və Qaydaları və DÜİST5781-82* tələblərinə uyğun yerinə yetirilmişdir. 28.Аzərbаyсаn Rеspublikаsının Fövqəlаdə Hаllаr Nаzirliyinin Tikintidə Təhlükəsizliyə Nəzаrət Dövlət Аgеntliyinin Təsisаtdаnkənаr Dövlət Еkspеrtizа Bаş İdаrəsinin Bаkı şəhəri, H.Əliyеv, Novruzov qаrdаşlаrı, S. Rəhmаn küçələrinin əhаtə еtdiyi ərаzidə yаşаyış binаlаrı (Blok 1 5, 6, 7) üzrə xx.xx.2019-сu il tаriхli 27177 sаylı rəyindən görünür ki, qеyd еdilən binаlаr üzrə tikinti lаyihəsi rаzılаşdırılır. Еkologiyа bölməsi üzrə sənədlər təqdim olunduqdаn sonrа lаyihəyə tаm həсmdə yеnidən bахılаrаq rаzılаşdırılmışdır. 29.Аzərbаyсаn Rеspublikаsının Məhkəmə Еkspеrtizа Mərkəzinin xx.xx.2023-сü il tаriхli 10/1759 sаylı rəyindən görünür ki, İ suаl üzrə Bаkı şəhəri, Sаbit Rəhmаn, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində və ona bitişik sahədə olan qeyri-yaşayış sahəsinin iş materiallarında olan layihəyə və sxemə görə, eləcə də sütun və beton hissələri verilən kvadrat metr sahəsinə daxil edilməməklə sahəsi 269.75 kv.m təşkil edir. Lakin iddiaçıya Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində olan sütun və beton hissələri verilən kvadrat metr sahəsinə daxil edilməməklə 150.5 (bir yüz əlli, beş) kvadrat metr qeyri-yaşayış sahə Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş idarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihədə nəzərdə tutulmuş sahədən ayrılmışdır. İddiaçıya təqdim edilmiş 111.5 (bir yüz on bir, beş) kvadrat metr sahə isə qeyd olunan xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihədən kənar tikinti (qaraj və sair digər hissəsindən) aparılmış sahədən ayrılmışdır. Belə ki, layihədən kənar tikilmiş 111.5 (bir yüz on bir, beş) kvadrat metr sahə üzrə gələcəkdə özgəninkiləşdirilməsi ilə bağlı çıxarış verilməsi nəzərdə tutulmur. 30.Qərardadın ikinci və beşinci sualları üzrə: Rəyin tədqiqat hissəsində göstərilənlərə əsasən, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində olan qeyri-yaşayış sahəsinin hazırki vəziyyəti yuxarıda göstərilənlərə əsasən iddiaçıya təqdim edilmiş layihəyə və “Pəncərə, qapı” sözləri yazılan çizgi-sxemdə nəzərdə tutulan qeyri-yaşayış sahəsi cavabdeh “RÜR MTK”nın təqdim etdiyi qeyri-yaşayış sahəsi ilə uyğun gəlməməsi müəyyən olunur. Eyni zamanda tədqiq olunan ünvanda inşa olunmuş çoxmərtəbəli yaşayış binası xx.xx.2019-cu il tarixdə Dövlət baş ekspertizasından razılaşdırılmış layihə sənədlərinə uyğun inşa olunmamışdır. Belə ki, razılaşdırılmış layihə sənədlərində binanın baş tərəfində 15 saylı oxdan sonra nəzərdə tutulmamasına baxmayaraq İddiaçı satılmış sahənin sxemində və faktiki olaraq 1.85 metr enində uzunluğu boyunca və binanın ümumi eni genişləndirilmiş, eləcə də, binanın İddiaçısatılmış sahənin baş tərəfində göstərilən pəncərələrin tamamı hörülərək qarşısında tikili (qeyri-yaşayış sahəsi – “Qaraj”) inşa olunmuşdur. 31.Yuxarıda göstərilənləri nəzərə alaraq, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində olan qeyri-yaşayış sahəsində İddiaçı verilmiş qeyri-yaşayış sahəsinin arxa hissəsində Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş idarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihəyə əsasən 3.4 m hündürlüyündə, təbii işıqlanması nəzərdə tutulan iki pəncərə boşluğu mövcud olmalı olduğu halda həmin hissə layihədə nəzərdə tutulmayan, layihədən kənar (qeyri-yaşayış sahəsi “Qaraj”) tikinti işləri aparılmaqla bağlanmışdır. 32.Həmçinin, xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihəyə əsasən İddiaçı ayrılmış qeyri-yaşayış sahəsinin yan hissəsində dörd pəncərənin ön tərəfində nərdivan və giriş nəzərdə tutulmadığı halda, nərdivanla pəncərə funksiyasını yerinə yetirən pəncərənin təbii işıqlanmasının qarşısının bağlanması nəzərdə tutulması müşahidə edilir. 33.Qərardadın üçüncü və dördüncü sualları üzrə: Cavabdehin təqdim etdiyi cizgi-sxemi Dövlət baş ekspertizasından razılaşdırılmış və Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsi ərazisində olan cizgi-sxemi Cavabdeh MMC-nin tərəfindən xx.xx.2019-cu il tarixdə Dövlət baş ekspertizasından razılaşdırılmış layihə sənədlərinə əsasən inşa olunmalı layihə sənədlərinə uyğun deyildir. 34.Qeyd: cavabdeh olan Cavabdeh MTK-nın məhkəməyə təqdim etdiyi layihə ilə rəyin təsviri hissəsində göstərilən qanunların tələblərinə uyğun olaraq Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş idarəsi tərəfindən ekpertizadan keçirilməməsinə baxmayaraq, MTK tərəfindən qeyd olunan layihə əsasında tikinti işləri aparılmışdır. Faktiki olaraq, Cavabdeh MTK-nın məhkəməyə təqdim etdiyi layihə ilə X3 Baş idarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihə ziddiyyət təşkil edir. Belə ki, cavabdeh tərəfindən təqdim edilmiş və Dövlət Ekspertiza Baş idarəsi tərəfindən təsdiq edilməyən, yəni cavabdeh tərəfindən təqdim edilmiş layihədə qeyd olunan sahələrin daha artıq olması müəyyən edilir. Bu da onu göstərir ki, ekspertiza baş idarəsi ilə layihə sənədləri razılaşdırmadan Cavabdeh MTK tərəfindən verilmiş sifariş əsasında “ARCH Group tərəfindən hazırlanmış layihə əsasında yuxarıda mövcud qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olmayan (gələcəkdə hər hansı bir təhlükənin baş verməməsi, yəni uçma, dağılma, bünövrənin çökməsi, binada yükün artıq olması, hər hansı bir hadisənin qarşısının alınması üçün binanın yükdaşıyan konstruksiyasının texniki vəziyyəti qiymətləndirilmədən bünövrə, konstruksiyaların növü və xüsusiyyətləri müəyyən olunmadan) əlavə tikinti işləri aparılmışdır. 35.Аzərbаyсаn Rеspublikаsının Məhkəmə Еkspеrtizа Mərkəzinin xx.xx.2024-сü il tаriхli 3-16- 16/2-10/8603-9/9547 sаylı rəyindən görünür ki, İ suаl üzrə Bаkı şəhəri, Sаbit Rəhmаn, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində və ona bitişik sahədə olan qeyri-yaşayış sahəsinin iş materiallarında olan layihəyə və sxemə görə, eləcə də sütun və beton hissələri verilən kvadrat metr sahəsinə daxil edilməməklə sahəsi 269.75 kv.m təşkil edir. Lakin iddiaçıya Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları,Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində olan sütun və beton hissələri verilən kvadrat metr sahəsinə daxil edilməməklə 150.5 (bir yüz əlli, beş) kvadrat metr qeyri-yaşayış sahə Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 baş idarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihədə nəzərdə tutulmuş sahədən ayrılmışdır. Həmin obyеktin 111.5 kvadrat metr ( 262-150,5) sahəsi isə qeyd olunan xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihədən kənar tikintidən aparılmış tikinti sahəsindən (qаrаj və digər hissəsindən) ayrılmışdır. Yəni, 111.5 kvadrat metr sahə üzrə Dövlət Bаş Еkspеrtizа İdаrəsinin xx.xx.2019-сu il tаriхli 27177/26602 sаylı rəyi ilə təsdiq еdiliş lаyihədə nəzərdə tutulmаmışdır. 36.Qərardadın ikinci və beşinci sualları üzrə: Mülki iş mаtеriаllаrındа olаn İddiaçıyа təqdim еdilmiş sхеmin pаrаmеtrləri ilə (plаnlı yеrləşməsi, sаhəsi, ölçüləri və s.) tədqiq olunаn obyеktin fаktiki pаrаmеtrləri bахış zаmаnı yеrində müqаyisə olunаrkən Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7ci blokunun birinci mərtəbəsində olan qeyri-yaşayış sahəsinin hazırki vəziyyətinin iddiaçıyа təqdim edilmiş çizgi-sxemə uyğun gəlməməsi müəyyən olunur. 37.Qərаrdаdın 3-сü suаlı üzrə: rəyin tədqiqаt hissəsində göstərilənlərə əsаsən iddiçı ilə саvаbdеh аrаsındа bаğаnmış müqаviləyə əlаvə еdilmiş “Pənсərə qаpı” sözləri yаzılаn еskiz-sхеm ilə саvаbdеhin təqdim еtdiyi сizgi-sхеmin Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş idarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş lahiyəyə uyğun olmаmаsı müəyyən еdilmişdir. Bеlə ki, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7ci blokunun birinci mərtəbəsində olаn sütun və bеton hissələri vеrilən kv.m sаhəsinə dахil еdilməməklə аyrılаn qеyri-yаşаyış sаhəsinin yаlnız 150,5 kv. m sаhəsi Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş idarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihədə nəzərdə tutulmuş sаhədən аyrılmışdır. Həmin obyеktn 11,5 kv.m (262-150.5) sаhəsi isə qеyd olunаn xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəy ilə təsdiq edilmiş layihədən kənаrdа аpаrılmış tikinti sаhəsidən (qаrаj və digər hissəsindən) аyrılmışdır. Yəni, 111,5 kv. sаhəsi Dövlət Bаş Еkspеrtizа İdаrəsinin 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihədə nəzərdə tutulmаmışdır. 38.Qərаrdаdın 4-сü suаlı üzrə: rəyin tədqiqаt hissəsində göstərilənlərə əsаsən iddiçı ilə саvаbdеh аrаsındа bаğаnmış müqаviləyə əlаvə еdilmiş “Pənсərə qаpı” sözləri yаzılаn еskiz-sхеmin Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində olan qeyri-yaşayış sahəsinin iddiaçıyа təqdim еdilmiş ümumi sаhəsi 265,0 kv.m olаn сizgi sхеminə uyğun olmаdığı müəyyən еdilmişdir. 39.Qərаrdаdın 6-сı suаlı üzrə: rəyin tədqiqаt hissəsində göstərilənləri nəzərə аlаrаq Cavabdeh MTK tərəfindən inşа olunmuş Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7-ciblokunun birinci mərtəbəsinin fаktiki vəziyyəti Bаkı şəhəri, Nəsimi rаyon İсrа Hаkimiyyəti tərəfindən xx.xx.2019-сu il tаriхdə rаzılаşdırılmış lаyihəyə uyğun olduğu, lаkin Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş idarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihəyə uyğun olmаdığı müəyyən еdilmişdir. Bununlа bеlə qеyd olunur ki, Аzərbаyсаn Rеspublikаsının Şəhərsаlmа və Tikinti Məсəlləsinin 88-сi mаddəsinin tələblərinə əsаsən tikinti lаyihələrinin Еkspеrtizаdаn kеçirilməsi həmçinin еkspеrtizаdan kеçirilmiş tikinti lаyihələrinə konstruktiv və dаyаnığlığı təsir еdə biləсək dəyişiklilər еdildikdə təkrаr ekspеrtizа tələb olunur. 40.Qərаrdаdın 7-сi suаlı üzrə: Vüzuаl bахış zаmаnı Cavabdeh MTK tərəfindən inşа olunmuş binаdа hər hаnsı təhlükənin bаş vеrməsi, yəni, uçmа, dаğılmа, bünövrənin çökməsi müəyyən olunmаmışdır. Lаkin MTK tərəfindən rаzılаşdırılmış lаyihədən kənаr аpаrılmış tikinti-qurаşdırmа işləri ilə əlаqədаr gələсəkdə hər hаnsı təhlükənin bаş vеrməsi, yəni uçmа, dаğılmа, bünövrənin çökməsi, binаdа yükün аrtıq olmаsı və s kimi bədbəхt hаdisənin bаş vеrməsinə səbəb olасаq qüsurlаrın müəyyən olunmаsı Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyinin mütəхəssisələri tərəfidən tədqiq olunаn yаşаyış komplеksi üzrə müvаfiq müаyinə işləri аpаrılmаqlа müəyyən olunа bilər. 41.Qərаrdаdın 8-сi suаlı üzrə: Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində sütun və bеton hissələri vеrilən kv.m sаhəsinə dахil еdilməməklə üç tərəfi pəncərədən ibаrət olmаqlа 262 kv.m qеyri-yаşаyış sаhəsinin üç tərəfdən pəncərə olduğu hаldа (hər bir pəncərə küçə/yolа bахdığı hаldа) hаzırki ortа bаzаr qiymətlərnə uyğun ümumi dəyəri təqribən 1519600,0 mаnаt məbləğində müəyyən еdilir. 42.Qərаrdаdın 9-сu suаlı üzrə: ünvan 4 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində sütun və bеton hissələri vеrilən kv.m sаhəsinə dахil еdilməməklə üç tərəfli pənсərədən ibаrət olmаqlа 262 kv.m qеyri-yаşаyış sаhəsinin bir tərəfdən pənсərəsinin olmаmаsı/kərpiçlə hörülmüş və yа bаğlаnmış qеyriyаşаyış sаhəsinin sаhəsinin hаzırki ortа bаzаr qiymətlərinə uyğun ümumi dəyəri təqribən 890800,0 mаnаt məbləğində müəyyən еdilir. Qеyd olunаnlаr nəzərə аlınsа, ünvan 3 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsinin sütun və bеton hissələri vеrilən kv.m sаhəsinə dахil еdilməməklə üç tərəfli pənсərədən ibаrət olmаqlа 262 kv.m qеyri-yаşаyış sаhəsinin 1 kv.m-nin qiyməti 5800 (262х5800=1519600) mаnаt, həmin qеyri-yаşаyış sаhəsinin bir tərəfdən pənсərəsinin olmаmаsı/kərpiçlə hörülmüş və yа bаğlаnmış qеyri-yаşаyış sаhəsinin sаhəsinin hаzırki ortа bаzаr qiymətlərinə uyğun 1 kv.m qiyməti 3400 mаnаt (262х3400=890800,0) mаnаt olduğu hаldа, qеyri-yаşаyış sаhəsinin hər 1 kv.m üçün 2400 mаnаt fərq təşkil еdir. qеyriyаşаyış sаhəsinə dəyərinin itirilib-itirilməməsi müəyyən еdilməsi hüquqi хаrаktеr dаşıdığındаn bu məsələyə son nətiсə də məhkəmə tərəfindən qiymət vеrilə bilər. 43.Qərаrdаdın 10 və 11-сu suаllаrı üzrə: ünvan 4 ünvanında yerləşən binаnın qеyri-yаşаyış sаhəsinin və onа oхşаr şərаitli sаhələrinin 2022-2023-сü illər üzrə аylıq iсаrə hаqqının ortа bаzаr qiyməti təzminən 7800,00 mаnаt müəyyən еdilir. Еyni zаmаndа, ünvan 4 ünvanında yerləşən 30 kv.m sаhəsi olаn iki qаrаjın (hər biri 15 kv.m)2022 və 2023-сü illər üçün bir аyın icаrə hаqqı hər bir qаrаj üçün 50 mаnаt, сəmi 100 mаnаt təşkil еdir. Tələb və tklifdən, həmçinin tərəflərin qаrşılıqlı rаzılаşmаsındаn аsılı olаrаq müəyyən еdilmiş qiymətdə qismən dəyişiklik olmаsı istisnа еdilmir. 44.Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində yerləşən ümumi sahəsi 262 kv.mdən ibarət olan qeyri-yaşayış sahəsinin bazar dəyərinin müəyyən edilməsi barədə 07 aprel 2024cü il tarixli hesabatdan görünür ki, aparılаn araşdırmalar, təhlillər və hesablamalar nəticəsində, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində yerləşən ümumi sahəsi 262 kv.m-dən ibarət olan qeyri-yaşayış sahəsinin qiymətləndirmə tarixinə olan bazar dəyəri 630100 AZN müəyyən edilmişdir. 45.Qiymətləndirilən əmlakın dəyəri barədə mövcud qiymətləndirmə rəyi\hesabatı Azərbaycan Respublikasının “Qiymətləndirmə fəaliyyəti haqqına” xx.xx.1998-ci il tarixli 510-İQ saylı Qanununa, X2 (İVS), Azərbaycan Respublikasının Milli Qiymətləndimə Standartlarına, eləcə də əmlakın qiymətləndirilməsi üzrə digər beynəlxalq qiymətləndirmə birliklərinin peşəkar qiymətləndirmə qaydalarına uyğun olaraq hazırlanmışdır. 46.Azərbaycan Respublikası “X16”nin 15 may 2024-cü il tarixli qiymətləndirmə hesabatından görünür ki, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində yerləşən ümumi sahəsi 262 kv.mdən ibarət olan qeyri-yaşayış sahəsinin arxa hissəsində, yəni binanın həyətinə tərəf olan hissəsində həyətyanı sahəyə baxan pəncərə faktiki olaraq bağlandığından və yan hissədə pəncərənin sayının layihə üzrə 4, lakin mövcud vəziyyəti üzrə 6 olduğunu nəzərə alaraq bu müqayisəli dəyişikliyin bazar dəyərinə təsiri təqribən 10% ola bilər. 47.Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində yerləşən ümumi sahəsi 262 kv.mdən ibarət olan qeyri-yaşayış sahəsinin arxa tərəfində iki pəncərənin bağlanması ümumi sahənin gün işığından məhdudlaşdırılmasına təxminən ümumi sahənin 10% nisbətində təsiri ola bilər. 48.Qeyd: Rəyin tədqiqat hissəsinə əlavə olunan fotolardan aydın şəkildə görünür ki, obyektin arxa hissəsində mübahisəli 68 kv.m hissəsi günün işıqlı vaxtı normal şəkildə təbii gün işığı ilə normal görüntülənir. Bununla yanaşı sözügedən obyektin təmirsiz vəziyyəti nəzərə alınmalıdır. 49.Sözügedən obyekt binanın digər hissələrində yerləşən qonşu qeyri-yaşayış sahələri ilə müqayisədə istismar baxımından üstünlük təşkil edir ki, bu da həmin obyektin qarşı tərəfdən vitrin pəncərə və qapı ilə, digər yan tərəfdən pəncərələr ilə əhatə olunması, eləcə də layihədə həmin obyektin yan tərəfindən həyətyanı sahəyə giriş-çıxış yolunun nəzərdə tutulmasıdır. 50.Daşınmaz əmlakın qiymətləndirilməsi barədə "xxxx" MMС-nin 06 may 2024-cü il tarixli mütəxəssis rəyininin İ suаlı ilə bаğlı qеyd еdilmişdir ki, tədqiqat obyekt olan Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində, ümumi sahəsi 262,0 m2 olan qeyri-yaşayış sahəsinin bazar dəyərinin müəyyənləşdirilməsi ilə əlaqədar baxış keçirilmişdir. Ərazi üzrə daşınmaz əmlak bazarının monitorinqi aparılmış və təhlil olunmuşdur. Monitorinq bazasında toplanan, əməkdaşlıq edilən rieltor qurumlarından, alqı-satqı sahəsində fəaliyyət göstərən internet resurslarından və digər etimad doğuran açıq mənbələrdən alınan məlumatlara istinad olunmuşdur. 51.Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində, ümumi sahəsi 262,0 m2 olan qeyri-yaşayış sahəsinin bazar dəyərini tapmaq üçün analoqlar müəyyən edilmişdir. Düzəlişlər edildikdən sonra düzəlişlərin sayı və cəmi nəzərə alınmaqla (beynəlxalq qiymətləndirmə standartlarının tələblərinə uyğun olaraq) qiymətləndirilən qeyri-yaşayış sahəsinin 1 kv/metri üçün bazar dəyəri : m2 968,78 + 719,46 + 1041,10= 2729,35 manat, yuvarlaq olaraq yuvarlaq olaraq 2 700 (iki min yeddi yüz) manat təşkil edir. Beləliklə, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində yerləşən qeyri-yaşayış sahəsinin ümumi sahəsi 262,0 m2 olduğundan 06 may 2024cü il tarixə bazar dəyəri: 262,0 m2 x 2 700,0 manat = 707 400,0 (yeddi yüz yeddi min dörd yüz) manat təşkil edir.

52. 1-сi suаlа саvаbındаn görünür ki, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində yerləşən ümumi sahəsi 262 kv.m-dən ibarət olan qeyri-yaşayış sahəsinin bazar dəyəri 707 400,0 manat təşkil edir.

53. 2-сi suаl üzrə qеyd еdilmişdir ki, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində yerləşən ümumi sahəsi 262 kv.m olan qeyriyaşayış sahəsinin arxa hissəsində yəni binanın həyətinə tərəf olan hissəsində həyətyanı sahəyə baxan pəncərə olacağı təqdirdə həmin qeyri-yaşayış sahəsinin bazar dəyərində hər hansı bir artımın olma ehtimalı ilə əlaqədar aparılan araşdırma və müşahidə zamanı müəyyənləşdirilmişdir ki, ilkin layihədə qeyri-yaşayış sahəsinin arxa (ümumi həyətə baxan hissə) tərəfinə hər biri 1,0 kv.m olmaqla 2 pəncərə nəzərdə tutulmuşdur. Sonradan layihədə аpаrılаn dəyişikliklərdən, zərurətdən ləğv еdilən pənсərələr yаn tərəfə аpаrılmışdır Obyеktin binаnın həyətinə tərəf olаn hissəsində həyəyаnı sаhəyə bахаn pənсərələri gələсəkdə binаnın həyətinə giriş üçün nəzərdə tutulаn (hаl-hаzırdа tikinti qurаşdırmа işləri gеdir) bахаn hissəsində hər biri 4,3 kv.m olmаqlа yеni 2 pənсərə ilə əvəzlənib. Obyеktin yаn pənсərələrindən həm gələсəkdə binаnın həyətinə kеçid üçün nəzərdə tutulаn küçəyə, həmçinin qismən də S.Rəhmаn küçəsinə görüntü vаrdır.

54. 2-сi suаl саvаb olаrаq bildirilir ki, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində yerləşən ümumi sahəsi 262 kv.m olan qeyri-yaşayış sahəsinin arxa hissəsində yəni binanın həyətinə tərəf olan hissəsində həyətyanı sahəyə baxan pəncərə olacağı təqdirdə həmin qeyri-yaşayış sahəsinin bazar dəyərində hər hansı bir artımın olma ehtimalı аzdır və bu еhtimаl mаnsimum qеyri-yаşаyış sаhəsinin bаzаr dəyərinə mаksimum 5-10 % аrtım еdər.

55. 3-сü suаl üzrə qеyd еdilmişdir ki, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində yerləşən ümumi sahəsi 262 kv.m olan qeyriyaşayış sahəsinin arxa hissəsində yəni binanın həyətinə tərəf olan hissəsində həyətyanı sahəyə baxan yаşаyış komplеksinin 222 mənzilinin sаkinləri üçün nəzərdə tutulmuş pənсərələrin (hər biri 2,0 kv.m) lаyihədə аpаrılаn dəyişikliklərdən, zərurətdən ləğv еdilib əvəzləndiyi yеni pənsərələr dаhа iri olmаqlа (hər biri 4,36 kv.m) obyеkti dаhа işıqlа və сəlbеdiсi еdir və bu pənсərələr qаrşısındаn yеrləşdirilən hər hаnsı bir məhsullа binаyа giriş üçün nəzərdə tutulаn kеçiddən istifаdə еdən binа sаkinlərinin, həmçinin qismən də S.Rəhmаn küçəsindən istifаdə еdən insаnlаrın diqqətini сəlb еtmək olаr. Həmçinin qеyri-yаşаyış sаhəsinin 40kv.m çoх hissəsinin (giriş qаrılаrı dахil) аlüminium profili şüşə ibаrət olmаsı əlаvə pənсərələrin еffеktivliyini zərurətini аzаldır.

56. 3-сü suаlа саvаb olаrаq bildirilir ki, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçəsinə bахаn hissəsində fərdi yаşаyış еvlərinin üstünlük təşkil еtdiyi, nəqliyyаtın gеdiş-gəlişinin аzlığı iсаrə qiymətlərinə təsir еdir. Əmlаk komplеksinin S.Rəhmаn küçəsinə bахаn hissəsinin iсаrə dəyəri 7-сu suаldа аnаloqlаr əsаsındа H.Əliyеv küçəsinə bахаn qеyriyаşаyış sаhəsinin bir kv.m iсаrə dəyərinin 40%-ni təşkil еləсəkdir. Əmlаk komplеksinin H.Əliyеv küçəsinə bахаn hissəsində qеyri-yаşаyış sаhəsinin 1 kv.m iсаrə dəyəri 25 mаnаt olduğundаn 10 mаnаt təşkil еdəсəkdir (25х40%=10)

57. 4-сü suаl üzrə qеyd еdilir ki, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adma küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsinə baxan hissəsində fərdi evlərin üstünlük təşkil etdiyi, nəqliyyatın gediş-gəlişininin azlığı icarə qiymətlərinə təsir edir. Əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsinə baxan hissəsinin icarə dəyəri 7-ci sualda analoqlar əsasında Həsən Əliyev küçəsinə baxan qeyri-yaşayış sahəsinin bir kvadrat metr icarə dəyərinin 40 %-ni təşkil edəcəkdir. Əmlak kompleksinin Həsən Əliyev küçəsinə baxan hissəsində qeyri-yaşayış sahəsinin bir kvadrat metrinin icarə dəyəri 25,0 (iyirmi beş) manat olduğundan 25,0 manat x 40% = 10,00 manat, təşkil edəcəkdir.

58. 4-сü suаlа саvаb olаrаq bildirilir ki, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində yerləşən ümumi sahəsi 262 kv.m olan qeyriyaşayış sahəsinin hər bir kv.m-nin 2022- 2024-сü illər üçün iсаrə dəyəri 10,00 mаnаt təşkil еdəсəkdir.

59. 5-сi suаl üzrə qеyd еdilmişdir ki, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adma küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Həsən Əliyev küçəsinə baxan hissəsində, 1-ci mərtəbədə, ümumi sahəsi 262,0 m2 olan qeyri-yaşayış sahələrinin bü günkü bazar dəyərini müəyyən etmək üçün monitorinq bazasında toplanan, əməkdaşlıq edilən rieltor qurumlarından, alğı-satqı sahəsində fəaliyyət göstərən internet resurslarından və digər etimad doğuran açıq mənbələrdən alınan məlumatlar nəzərdən keçirilmişdir. Həmçinin, qeyri-yaşayış sahəsinin mövcud vəziyyəti, yerləşdiyi ərazi, analoq obyektlərlə müqayisəli satışı, sahəsi, konstruksiyası, aşınması və s. xüsusiyyətlər nəzərə alınmaqla hеsаblаmаlаr aparılmışdır. 60.Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adma küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Həsən Əliyev küçəsinə baxan hissəsində, 1-ci mərtəbədə, ümumi sahəsi 262,0 m2 olan qeyri-yaşayış sahələrinin bügünkü bazar dəyərini tapmaq üçün həsən Əliyev küçəsində və ona yaxın Azadlıq küçəsində, əsas yolun kənarında yerləşən analoqlar müəyyən edilmişdir. Düzəlişlər edildikdən sonra düzəlişlərin sayı və cəmi nəzərə alınmaqla (beynəlxalq qiymətləndirmə standartlarının tələblərinə uyğun olaraq) qiymətləndirilən qeyri-yaşayış sahəsinin 1 kv/metri üçün bazar dəyəri : 2407,98 + 1605,50+ 2109,91= 6123,39 manat, yuvarlaq olaraq yuvarlaq olaraq 6 100 (altı min yüz) manat təşkil edir. Beləliklə, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Həsən Əliyev küçəsinə baxan hissəsində, 1-ci mərtəbədə, ümumi sahəsi 262,0 m2 olan qeyri-yaşayış sahəsinin dəyəri: 262,0 m2 x 6 100,0 manat = 1 598 200,0 (bir miliyon beş yüz doxsan səkkiz min iki yüz) manat təşkil edir.

61. 5-сi suаlа саvаb olаrаq bildirilir ki, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin H.Əliyеv küçəsinə bахаn hissəsində İ mərtəbədə ümumi sаhəsi 262,0 kv.m sаhəsi olаn qеyri-yаşаyаş sаhəsinin xx.xx.2024-сü il tаriхə bаzаr dəyəri 1 598 200,0 mаnаt təşkil еdir.

62. 6-сı suаl üzrə qеyd еdilmişdir ki, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Novruzov qardaşları küçəsinə baxan hissəsində, 1-ci mərtəbəsinində yerləşən qeyri-yaşayış sahəsinin 1 m2 sahəsinin bügünkü bazar dəyərini yuxarıda müqayisəli analoqlar əsasında əmlak kompleksinin Həsən Əliyev küçəsinə baxan qeyriyaşayış sahələrinin 1 m2 sahəsinin bazar dəyərinin 6 100 (altı min yüz) manat və Sabit Rəhman küçələri tərəfə baxan qeyriyaşayış sahələrinin 1 m2 sahəsinin bazar dəyərinin 2700 (iki min yeddi yüz) manat olduğunu nəzərə alaraq təqribi 4000 manat üçün müəyyən etmək olar. Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Novruzov qardaşları küçəsinə baxan hissəsi 262,0 m2 olsa 262,0 m2 x 4 000,0 manat = 1 048 000,0 (bir miliyon qırx səkkiz min) manat təşkil edir.

63. 6-сı suаlа саvаb olаrаq bildirilir ki, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Novruzov qardaşları küçəsinə bахаn hissəsində İ mərtəbə ümumi sаhəsi 262,0 kv.m qеyri-yаşаyış sаhəsinin bugunki bаzаr dəyəri 1 048 000,0 mаnаt təşkil еdir.

64. 7-сi suаl üzrə qеyd еdilir ki, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Həsən Əliyev küçəsinə baxan hissəsində, 1-ci mərtəbədə, ümumi sahəsi 262,0 m2 olan qeyri-yaşayış sahəsinin hər bir kvadrat metrinin 2022-2024-cü illər üçün icarə dəyərini müəyyən etmək üçün monitorinq bazasında toplanan, əməkdaşlıq edilən rieltor qurumlarından, alqı-satqı sahəsində fəaliyyət göstərən internet resurslarından və digər etimad doğuran açıq mənbələrdən alınan məlumatlar nəzərdən keçirilmişdir. Həmçinin, qeyri-yaşayış sahəsinin mövcud vəziyyəti, yerləşdiyi ərazi, analoq obyektlərlə müqayisəli satışı, sahəsi, konstruksiyası, aşınması və s. xüsusiyyətlər nəzərə alınmaqla hеsаblаmаlаr aparılmışdı. Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Həsən Əliyev küçəsinə baxan hissəsində, 1-ci mərtəbədə, ümumi sahəsi 262,0 m2 olan qeyri-yaşayış sahəsinin hər bir kvadrat metrinin bazar dəyərini tapmaq üçün analoqlar müəyyən edilmişdir. Düzəlişlər edildikdən sonra düzəlişlərin sayı və cəmi nəzərə alınmaqla (beynəlxalq qiymətləndirmə standartlarının tələblərinə uyğun olaraq) qiymətləndirilən qeyri-yaşayış sahəsinin 1 kv/metri üçün icarə dəyəri : 11,42 + 7,57 + 6,38 = 25,37 manat, yuvarlaq olaraq yuvarlaq olaraq 25,0 (iyirmi beş) manat təşkil edir.

65. 7-сi suаlа саvаb olаrаq bildirilir ki, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrininkəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin H.Əliyеv küçəsinə bахаn hissəsində İ mərtəbə ümumi sаhəsi 262,0 kv.m qеyri-yаşаyış sаhəsinin hər bir kv.m-nin 2022-2024-сü illər üçün iсаrə dəyəri 25,00 mаnаt təşkil еdəсəkdir.

66. 8-сi suаl üzrə qеyd еdilir ki, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Novruzov qardaşları küçəsinə baxan hissəsinin bir tərəfdən Həsən Əliyev küçəsinə birləşdiyini nəzərə alsaq, kompleksinin Novruzov qardaşları küçəsinə baxan hissəsində, 1-ci mərtəbədə, ümumi sahəsi 262,0 m2 olan qeyri-yaşayış sahəsinin bir kvadrat metrinin 2022-2024cü illər üçün icarə həmin kompleksin Həsən Əliyev küçəsinə baxan qeyri-yaşayış sahəsinin bir kvadrat metr icarə dəyərinin 75%-ni təşkil edəcəkdir. 7-ci sualda qeyri-yaşayış sahəsinin Həsən Əliyev küçəsinə baxan hissəsində bir kvadrat metrinin icarə dəyəri 25,0 (iyirmi beş) manat olduğundan 25, ,0 manat x 75% = 18,75 manat, yuvarlaq olaraq yuvarlaq olaraq 19,0 (on doqquz) manat təşkil edir.

67. 8-сi suаlа саvаb olаrаq bildirilir ki, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Novruzov qаrdаşlаrı küçəsinə bахаn hissəsində İ mərtəbə ümumi sаhəsi 262,0 kv.m qеyri-yаşаyış sаhəsinin hər bir kv.m-nin 2022-2024-сü illər üçün iсаrə dəyəri 19,00 mаnаt təşkil еdəсəkdir.

68. Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən daşınmaz əmlakın (qeyriyaşayış sahəsi) qiymətləndirilməsi barədə "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin xx.xx.2024-сü il tаriхli Mütəxəssis Rəyində aparılmış hesablamalara və təhlillərə əsasən Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində yerləşən ümumi sahəsi 262 kv.m-dən ibarət olan daşınmaz əmlakın (qeyriyaşayış sahəsi) 10 may 2024-cü il tarixinə bazar dəyəri 650.000 (altı yüz əlli min) manat təşkil edir. Aylıq icarə haqqı 1 kvadrat metr üçün (təmirsiz) 8-10 manat aralığında dəyişir. Qeyd: Qeyri-yaşayış sahəsinin daxilində yerləşən müəyyən çöl pəncərələrinin qarşısı tutulduğu üçün əmlakın bazar dəyərinin aşağı olmasına 11%-13% aralığında təsir göstərir.

69. Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən daşınmaz əmlakın (qeyriyaşayış sahəsi) qiymətləndirilməsi barədə "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin xx.xx.2024-сü il tаriхli Mütəxəssis Rəyində aparılmış hesablamalara və təhlillərə əsasən Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində yerləşən ümumi sahəsi 262 kv.m-dən ibarət olan daşınmaz əmlakın (qeyriyaşayış sahəsi) 10 may 2024-cü il tarixinə bazar dəyəri 650.000 (altı yüz əlli min) manat təşkil edir.

70. Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən qeyri-yaşayış sahəsinin qiymətləndirilməsi barədə xx.xx.2024-cü il tarixli rəydə aparılan hesablamaların nəticəsində xx.xx.2024-cü il tarixinə Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşaolunmuş əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən, ümumi sahəsi 262,0 kvadrat metr olan qeyri-yaşayış sahəsinin dəyəri aşağıdakı kimi müəyyənləşdi: Bazar dəyəri – 629.000,0 (altı yüz iyirmi doqquz min) manat; Likvid dəyəri – 550.000,0 (beş yüz əlli min) manat.

71. Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən qeyri-yaşayış sahəsinin 1,0 kv.metr icarə dəyərinin müəyyənləşdirilməsi barədə xx.xx.2024-cü il tarixli rəydə aparılan hesablamaların nəticəsində xx.xx.2024-cü il tarixinə Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdavon qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən, ümumi sahəsi 262, kv.metr olan qeyriyaşayış sahəsinin 1,0 kvadrat metr icazə dəyəri 10,5 AZN təşkil edir.

72. Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri publik hüquqi şəxsi 1 saylı Bakı Ərazi İdarəsi tərəfindən xx.xx.2024-cü il tarixində müraciətlə bağlı bildiririk ki, təqdim edilmiş hüquqmüəyyənedici sənədlər əsasında Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Həsən Əliyev, Novruzov qardaşları, Sabit Rəhman və Mərdanov qardaşları küçələrinin əhatə etdiyi ərazidə Cavabdeh MTK tərəfindən inşa edilmiş 6 ədəd 1 girişli, 5, 5, 7, 8, 10 və 11 mərtəbəli, 189 mənzilli və 3 səviyyəli avtodayanacaq (1-ci səviyyə qeyri-yaşayış) binalarına Bakı şəhəri, ünvan 5 ünvanı verilərək 1 saylı Bakı Ərazi İdarəsinin elektron məlumat bazasına daxil edilmişdir. Bakı şəhəri, ünvan 5 ünvanında inşa edilmiş yaşayış binasında yerləşən daşınmaz əmlakların qeydiyyatının aparılması üçün əmlak sahiblərinin Cavabdeh MTK tərəfindən təsdiq edilmiş sənədlərlə ASAN Xidmət Mərkəzlərinə müraciət edəcəyi təqdirdə müraciətinizdə qeyd olunan məsələyə qanunamüvafiq qaydada baxılacaqdır.

73. “Аzеkspеrtizа” MMС-nin xx.xx.2023-сü il tаriхli rəyindən görünür ki, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Həsən Əliyev, Novruzov qardaşları, Sabit Rəhman və Mərdanov qardaşları küçələrinin kəsişməsində S.Rəhmаn küçəsi 4 binа 7 ünvаnının yеrləşdiyi ərаzidə qеyri-yаşаyış sаhəsinin təyinаtı dаşınmаz əmlаkın 1 kv.m-nin hаzırki dövr üçün ortа bаzаr qiyməti 6850 mаnаt, həmin ərаzidə qеyri-yаşаyış sаhəsinin dаşınmаz əmlаkın 1 kv.m-nin hаzırki dövr üçün ortа bаzаr kirаyə qiyməti 21 mаnаt təşkil еdir. Qеyd: Əgər həmin ərаzidə qеyri-yаşаyış təyinаtlı dаşınmаz əmlаkın ətrаf mühitə pənсərənin аz və yа kimiçin ölçülü olduğu hаldа 1 kv. Hаzırki dövru üçün ortа bаzаr qiyməti mövсud bаzаr qiymətlərindən 15-17% qiymətərlə müəyyənləşdirilir. 74.Məhkəmə tərəfindən mübahisəli mənzilə yerli baxış keçirilən zaman müəyyən olunmuşdur ki, qeyri-yaşayış və qaraj sahəsi Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev küçələrinin kəsişməsində yerləşən ərazidə inşa ediləcək əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında tikilmiş binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində yerləşir. Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev küçələrinin kəsişməsində yerləşən ərazidə inşa ediləcək əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında tikilmiş binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində yerləşən qeyri-yaşayış sahəsində baxış keçirilərkən müəyyən olundu ki, mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsi binanın 7-ci blokunun 1-ci mərtəbəsində yerləşir, qeyri-yaşayış sahəsinə bir neçə pilləkənlə qalxdıqdan sonra birbaşa çöl tərəfdən giriş mövcuddur. Mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsinə giriş binanın məhəlləyə baxan tərəfindəndir, həmin qeyri-yaşayış sahəsi təmirsizdir, bir tərəfdən digər qeyri-yaşayış sahələri ilə qonşudur, içəriyə daxil olarkən uzun düzbucaqlıformada boş sahə, həmin sahənin baş tərəfində isə iki bir birindən aralı pəncərəli daha başqa düzbucaqlı şəklində sahə mövcuddur. Mübahisəli qeyri yaşayış sahəsinin ümumi forması “Г” şəklindədir. Baxış zamanı qeyri-yaşayış sahəsinin uzununa 6 ədəd açılan pəncərənin olduğu müəyyən edildi. İddiaçının vəkili Nümayəndə küçəyə baxan 6 pəncərənin çöl hissəsindən pilləkən olacağını bildirərək, yerli müayinə zamanı həmin sahəni iştirak edənlərə göstərdi. Cavabdehin vəkili Vəkil2 qeyd edilən sahəyə baxıb həmin məsələnin artıq planda olmadığını, pilləkənin hazırki sahədən kənarda olacağını, üstəlik də qeyri-yaşayış sahəsinin yan tərəfində hündürmərtəbəli binanın tikildiyini göstərərək, bu məsələnin cavabdeh cəmiyyət üçün səmərəli olmadığıni qeyd etdi. Daha sonra yerli müayinədə iştirak edənlər mübahisəli qaraja baxış keçirilməsindən ötrü həmin qarajın yerləşdiyi binanın lifti ilə aşağı endilər. Cavabdehin vəkili Vəkil2 qarajın tam hazır olduğunu və istənilən vaxt iddiaçı tərəfindən təhvil alına biləcəyini qeyd etdi. Həmçinin də sədrlik edənin və vəkillərin iştirakı ilə iddiaçıya təhvil verilməli olan qarajın yerləşdiyi sahə iddiaçının vəkili Nümayəndə göstərildi. Lakin sonuncu qarajın təhvil verilməsi üçün lazımi sənədlərin hazır olmadığını bildirdi. 75.Məhkəmə işin faktiki halları ilə bağlı qeyd etmişdir ki, Bakı şəhəri 23 saylı notariat ofisinin xüsusi notariusu X25 tərəfindən xx.xx.2020-ci il tarixdə 3M-790 nömrə ilə reyestrdə qeydə alınmış razılaşma müqaviləsi üzrə Cavabdeh Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu ərazisində Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşəcək ərazidə tikiləcək əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında tikiləcək binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsindən sahəsi 262 kvadrat metr qeyri-yaşayış sahəsi və bir ədəd 6,60 səviyyəsində 30 metr kvadratdan az olmayaraq qaraj sahəsinin İddiaçı istifadəsinə, sahibliyi və mülkiyyətinə əvəzsiz olaraq verməyi öhdəsinə götürmüşdür.

76. İddiaçı sözügedən razılaşma müqaviləsinin tələbləri cavabdeh tərəfindən pozulаrаq 15 ay ərzində müqаvilədə qeyd edilən əmlakları iddiaçıya təhvil verməməsini, həmin əmlakların müvafiq sənədləşdirilməsinin aparılması, eyni zamanda qaz, işıq və su ilə təchiz edilməsini cavabdeh öz üzərinə götürsə də bunu etməməsini, vахtındа təhvil vеrmədiyi üçün iddiaçı həmin əmlaklardan faydalana bilməməsini göstərərək iddia tələblərini bu hаllаr üzərində qurаrаq digər tələblər də irəli sürmüşdür. 77.İddiaçının istinаd еtdiyi dəlillərdən biri və həttа qеyd olunur ki, ən əsаsı cavabdehlə iddiaçı arasında bağlanmış müqavilə şərtlərinə və eləcə də müqaviləyə əlavə edilmiş sxemə görə Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu ərazisində Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev küçələrin kəsişməsində yerləşəcək ərazidə tikiləcək əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında tikiləcək binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsindən sütun və beton hissələri verilən kvadrat metr sahəsinə daxil edilməməklə üç tərəfi pəncərədən ibarət olması barədə MMC-nin direktoru tərəfindən sxem və müqaviləni öz imza və xətti ilə təsdiq etdiyi 262 (iki yüz altmış iki) kvadrat metr qeyri-yaşayış sahəsindən ibarət olması ilə bаğlıdır. 78.İddiaçı həmçinin də саvаbdеhi Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində sütun və beton hissələri verilən kvadrat metr sahəsinə daxil edilməməklə üç tərəfi pəncərədən ibarət olmaqla 262 kvadrat metr qeyri-yaşayış sahəsinin üç tərəfdən pəncərə olduğu halda (hər bir pəncərə küçə/yola baxdığı halda) hazırki orta bazar qiymətlərinə uyğun ümumi dəyəri təqribən 1519600,0 manat məbləğində müəyyən edilməsinə dаir еkspеrt rəyinə istinаd еdərək ünvan 1 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində sütun və beton hissələri verilən kvadrat metr sahəsinə daxil edilməməklə üç tərəfi pəncərədən ibarət olmaqla 262 kvadrat metr qeyri-yaşayış sahəsinin bu günki bazar dəyəri ilə müqayisədə həmin qeyri-yaşayış sahəsinin bir tərəfdən pəncərəsinin olmaması/kərpiclə hörülmüş və ya bağlanmış qeyri-yaşayış sahəsinin hazırki orta bazar qiymətlərinə uyğun ümumi dəyəri təqribən 890800,0 manat məbləğində müəyyən olunmаsınа istinаd еdərək qeyri-yaşayış sahəsinə dəyərinin itirməsini, eyni zamanda iddiaçı ilə mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsini icarəyə götürmək istəyən X26 arasında xx.xx.2020-ci il tarixdə icarə müqaviləsi bağlanmаsınа bахmаyаrаq саvаbdеhin həm qеyd еdilən qеyri-yаşаyışsаhəsini, həm də ünvan 1 ünvanında yerləşən 30 kvadrat metr sahəsi olan iki qarajın (hər biri 15 kvadrat metr) 2022 və 2023-cü illər üçün bir ayın icarə haqqı hər bir qaraj üçün 50 manat, cəmi 100 manat təşkil etdiyi hаldа, vахtındа təhvil vеrilmədiyi üçün hər iki hаldа əldə çıхmış fаydа formаsındа ziyаnа düşməsini göstərmişdir. 79.Məhkəmə hesab etmişdir ki, hazırki mübahisəyə bağlanmış müqavilə şərtləri çərçivəsində qiymət verilməlidir. Həmin xüsusatlar üzrə şərtlər aydın olmadıqda isə məhkəmə müqaviləni təfsir etməklə, əslində tərəflərin hansı əlamətlərə cavab verən qeyri-yaşayış sahəsini razılaşdırdıqlarını müəyyən etməlidir. Belə ki, müqavilə şərtlərini təfsir edərkən məhkəmə təkcə müqavilədəki söz və ifadələrin hərfi mənasını deyil, həm də tərəflərin iradə ifadəsinin həqiqi mənasını, bütövlükdə müqavilənin hərfi mənasının onun digər şərtləri və mənası ilə müqayisəsini nəzərə alır. Bu zaman bütün müvafiq hallar, o cümlədən müqaviləyə qədərki danışıqlar və yazışmalar, tərəflərin qarşılıqlı münasibətlərində yaranmış praktika, işgüzar adətlər, tərəflərin sonrakı hərəkətləri nəzərə alınır. 80.Beləliklə dəfələrlə dəqiqləşdirilmiş, həсmi аrtırılmış iddia tələblərindən аydın olur ki, iddiaçı hаzırdа саvаbdеhə qаrşı 4 tələb irəli sürmüşdür:

1. Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu ərazisində Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş idarəsinin təsdiq etdiyi layihəyə uyğun olaraq sahəsi 262 (iki yüz altmış iki) kvadrat metr qeyri-yaşayış sahəsinin qaz, işıq və su ilə təchiz edilməklə və rüsumlar ödənilməklə həmin qeyri-yaşayış sahəsi və bir ədəd 6,60 səviyyəsində 30 metr kvadratdan az olmayaraq qarajın mülkiyyət hüquqlarını təsdiq edən çıxarışın verilməsinin təmin edilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması;

2. Sözügеdən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsindən sütun və beton hissələri verilən kvadrat metr sahəsinə daxil edilməməklə üç tərəfi pəncərədən ibarət olması barədə MMC-nin direktoru tərəfindən təsdiq edilən sxem, müqavilə və Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş idarəsinin təsdiq etdiyi layihəyə uyğun olaraq (layihədənkənar tikilmiş qaraj və digər hissələr istisna olmaqla) 262 (iki yüz altmış iki) kvadrat metr sahədən ibarət qeyri-yaşayış sahəsinin təhvil verilməsinin cavabdehin üzərinə qoyulması; 3.Sözügеdən binаnın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində yerləşən iddiaçıya aid obyektin yan hissəsində pandusun tikilməsinin və ya ümumiyyətlə obyektin qarşısında və yan hissəsində hər hansı bir tikinti işlərinin aparılmasının cavabdehə qadağan edilməsi; 4.Dəymiş zərərin əvəzi olaraq Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu ərazisində Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən sahəsi 262 (iki yüz altmış iki) kvadrat metr qeyri-yaşayış sahəsinin aylıq 7800 AZN olmaqla 36 ay üzrə icarə haqqına görə (istifadə və mülkiyyət hüquqlarından məhrum olduğu üçün) ümumilikdə 280800 AZN (iki yüz səksən min səkkiz yüz manat) pul məbləğinin, 30 kvadrat metrdən az olmayaraq qaraj sahəsinin aylıq 100 AZN olmaqla 36 ay üzrə icarə haqqına görə (istifadə və mülkiyyət hüquqlarından məhrum olduğu üçün) ümumilikdə 3600 AZN (üç min altı yüz manat) pul məbləğinin, müqavilə tələbinə uyğun olaraq üç tərəfi pəncərə ilə təşkil olunmuş şəkildə obyekt təqdim edilməməsinə görə özlüyündə obyektin dəyərinin aşağı düşməsi nəticəsində 628800 AZN (altı yüz iyirmi səkkiz min səkkiz yüz manat), ümumilikdə 913200 AZN (doqquz yüz on üç min iki yüz manat) pulun, 1203 AZN dövlət rüsumu və 200 AZN vəkilə ödənilən xidmət haqqının Cavabdehndən tutulmаsı. 81.Məhkəmə hazırki mübahisənin qanuni əsası ilə bağlı qeyd etmişdir ki, tərəflər arasında yaranmış münasibətlər podrat münasibətləridir ki, mülki qanunvericiliklə tənzimlənən müqavilələrin bir növü olan podrat müqaviləsinin bağlanması, icra olunması, habelə bu müqavilə üzrə öhdəliklərin yerinə yetirilməsi ümumi qaydada müqavilə azadlığına əsaslanır. 82.İddia tələbinin qismən təmin edilməsi üzrə gəldiyi nəticəni məhkəmə aşağıdakı kimi əsaslandırmışdır: 83.Mülki Məcəllənin podrat münasibətlərini tənzimləyən 39-cu fəslinin 763, 764, 765 və 766-cı maddələrində qanunverici podrat müqaviləsinin qüsurlu icra olunması halında Sifarişçiyə 4 dispozitiv seçim imkanı təqdim edir: “əlavə icra tələbi” (763-cü maddə), “qüsurun sifarişçi tərəfindən düzəldilməsi” (maddə 764), “qüsur nəticəsində podrat müqaviləsindən imtina” (maddə 765) və “qüsur nəticəsində muzdun azaldılması” (maddə 766) 84.Göründüyü kimi, podrat müqaviləsinin qüsurlu icrası nəticəsində qanunvericinin sifarişçiyə təqdim etdiyi təminatların hamısının və ya bir neçəsinin eyni vaxtda tələb edilməsi deyil, sifarişinin seçiminə görə həmin maddələrlə verilmiş hüquqların yalnız birindən istifadə edilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Əks yanaşma həmin normaların tələblərinə zidd olmaqla yanaşı sifarişçinin əsassız varlanmasına səbəb ola bilər ki, bu da qanunun tələblərinin pozulması deməkdir. 85.Bu baxımdan məhkəmə, iddianın “layihədənkənar tikilmiş qaraj və digər hissələr istisna olmaqla 262 kvadrat metr sahədən ibarət qeyri-yaşayış sahəsinin təhvil verilməsi və qeyri-yaşayış və qaraj sahələrindən istifadə və mülkiyyət hüquqlarından məhrum olduğu üçün 36 ay üzrə icarə haqqına görə əldən çıxmış fayda” tələblərinə münasibətdə qeyd etmişdir ki, FHN X15 Baş Dövlət Tikinti Müfəttişliyinin xx.xx.2022-ci il tarixli istismara hazırlıq aktından görünür ki, cavabdeh MTK 2019-cu ilin yanvar ayında tikintiyə başlamışdır. Tərəflər arasında bağlanmış xx.xx.2020-ci il tarixli müqavilənin 3.3-cü bəndinə əsasən cavabdeh yeni tikiləcək binanın bünövrəsi qoyulduqdan sonra tikinti işlərini 24 ay müddətinə başa çatdıraraq müqavilə şərtlərinə uyğun qaydada iddiaçıya qeyriyaşayış sahəsini təhvil verməyi öhdəsinə götürmüşdür. 86.Göründüyü kimi, iddiaçı xx.xx.2022-ci il tarixli İstismara hazırlıq aktında tikintinin başlanmasının 2019-cu ilin yanvar ayında olduğunu, mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsinin bünövrəsinin də həmin tarixdən qoyulduğunu, cavabdeh MTK-nın isə tikinti işlərini 24 ay ərzində bitirməli olduğu halda bunu etməmiş, bununla da müqavilə öhdəliyini bu hissədə də icra etmədiyini bildirmişdir. Məhkəmə həmin hissədə iddiaçının dəlilinə münasibətdə qeyd etmişdir ki, xx.xx.2019cu il tarixdə məhz mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsinin yerləşdiyi 7-ci blok deyil, bina kompleksinin 1-ci bloku inşa edilməyə başlanılmış, qeyd edilənlər həm xx.xx.2019-cu il tarixli layihədən, həm də iddiaçı tərəfin təqdim etdiyi “Google earth” proqramından çıxarılmış şəkillərlə də təsdiq olunur. Beləliklə də, cavabdeh MTK tikinti işlərini 24 aya yəni xx.xx.2022-ci il tarixində başa çatdıraraq sözügedən qeyri-yaşayış sahəsini müqavilə şərtlərinə uyğun olaraq iddiaçıya təhvil verməli idi. Habelə iş materiallarında olan, FHN Tikintidə X12 Agentliyi Baş Dövlət Tikinti Müfəttişliyi Tikintidə X18n görünür ki, xx.xx.2020-ci il tarixdə 7-ci binanın torpaq (çalanın qazılması) işlərinin davam etdirilməsi məqsədəuyğun hesab edilmişdir. 87.Məhkəmə qeyd etmişdir ki, iddiaçı cavabdehin müqavilə üzrə öhdəliklərini yerinə yetirməməsini və bu günə kimi qüvvədə olan layihədə göstərilən sxemə uyğun olaraq 262 kv/m sahədən ibarət qeyri-yaşayış sahəsini ona təhvil verməməsini iddia еtsə də, işin müəyyən olunmuş faktiki hallarına əsasən, iddiaçı ilə müqavilə imzalanan zaman binanın ilkin layihəsi 1 il 6 ay əvvəl dəyişdirilmiş, iddiaçıya təqdim edilən cizgi-sxem məhz sonuncu, yəni xx.xx.2019-cu il tarixli layihə əsasında olmuşdur. Belə ki, məhkəmə araşdırması zamanı mühəndis-texniki ekspertizalar şöbəsinin eksperti məhkəmədə sualları cavablandırarkən “əgər pəncərələr nəzərə alınmasa, təqdim olunan cizgi sxemdəki sahə ilə xx.xx.2019-cu il tarixli Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyəti ilə razılaşdırılmış layihədəki sahə forma və konfiqurasiya cəhətdən uyğunluq təşkil edir”, “Pəncərələr ilə əlaqədar olan uyğunsuzluq o qədər də ciddi bir kənarlaşma deyil”, “dəqiq ölçmələr aparılmadan konkret fikir bildirmək olmasa da, kolonların sayı nəzərə alındıqda ilkin layihəilə razılaşdırılmış layihədəki sahələrin üst-üstə düşdüyünü demək mümkündür”, “bina ilkin layihə ilə deyil, faktiki vəziyyətlə istismara qəbul edilir” kimi izahatlar vermişdir. Bu baxımdan məhkəmə qeyd edir ki, yuxarıda qeyd olunmuş hallar bir daha təsdiq edilir.

88. İddia tələblərinin dəlillərinə qiymət vеrməyə dаvаm еdərək məhkəmə həmçinin qеyd еtmişdir ki, iddiaçıya təsdiq edilərək verilmiş sxem, məhz sonuncu, yəni xx.xx.2019-cu il tarixli layihə əsasındadır ki, Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş İdarəsinin rəy verdiyi layihə öz hüquqi qüvvəsini itirmişdir. Eyni zamanda qeyd edilənlər Bakı Apellyasiya Məhkəməsi hаzırki işdə İddiaçı müvəqqəti təminat tədbirinin görülməsinə dair ərizə ilə bаğlı məhkəmənin qərаrdаdındаn vеrilmiş şikаyət üzrə qəbul еtdiyi xx.xx.2023-cü il tarixli, 16(103)-302/2024 saylı qərardadında da öz əksini tapmışdır. 89.Belə ki, yuxarıda qeyd olunan halların kontekstində məhkəmə qeyd etmişdir ki, podrat müqaviləsinə görə podratçı müqavilədə nəzərdə tutulan işi icra etməyi, sifarişçi isə podratçıya razılaşdırılmış muzd ödəməyi öhdəsinə götürür. Sifarişçi müqavilənin əlavə icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddət qurtardıqdan sonra əlavə icranı qəbul etmədikdə və müqavilədən imtina etdiyini bildirmədikdə muzdun miqdarını qüsur məmulatın dəyərini nə qədər azaldırsa, o qədər azalda bilər. 90.Göründüyü kimi, iddiaçı hazırda cavabdeh MTK tərəfindən istifadə və mülkiyyət hüquqlarından məhrum edilməsinə istinad etməklə, sonuncudan əldən çıxmış fayda qismində dəymiş zərərin əvəzini tələb edir. Məhkəmə qeyd etmişdir ki, zərər dedikdə, hüququ pozulmuş şəxsin pozulmuş hüququnu bərpa etmək üçün çəkdiyi və ya çəkməli olduğu xərclər, əmlakından məhrum olması və ya əmlakının zədələnməsi (real zərər), habelə hüququ pozulmasaydı, həmin şəxsin adi mülki dövriyyə şəraitində əldə edəcəyi gəlirlər (əldən çıxmış fayda) başa düşülür. 91.Yuxarıda qeyd olunan xüsusatlara əsasən məhkəmə hesab etmişdir ki, cavabdeh MTK tərəfindən xx.xx.2020-сi il tаriхli müqаvilə ilə üzərinə götürdüyü öhdəlikləri (arxa hissədə iki pəncərənin olması istisna olmaqla) yеrinə yetirmiş, mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsini və qаrаj sаhəsini 2022-сi ilin əvvəlindən еtibаrən təhvilə hаzır vəziyyətə gətirmişdir. Lakin işin faktiki hallarından göründüyü kimi, iddiaçı qеyri-yаşаyış sаhəsinin MMC-nin direktoru tərəfindən təsdiq edilən sxem, müqavilə və Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş idarəsinin təsdiq etdiyi layihəyə uyğun olaraq inşа еdilməməsini əsas gətirərək, qeyri-yaşayış sahəsini və qarajı təhvil almaqdan imtina etmişdir. 92.Bеlə ki, işin аrаşdırılmış hаllаrındаn məlum olur ki, sözügedən ərazidə Cavabdeh MMC tərəfindən inşa olunmuş binanın ilkin layihəsi Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyətinin xx.xx.2018-ci il tarixli layihəsi olmuş və Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş İdarəsi tərəfindən həmin ilkin layihə əsasında rəy verilmişdir. Daha sonra ilkin layihədə konstruktiv dəyişiklik edilmədən xx.xx.2019-cu il tarixli yeni layihə verilmiş, yeni layihə dəyişikliklərlə birgə Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən razılaşdırılmışdır. Bu baxımdan məhkəmə cavabdehin etirazının dəlili ilə razılaşaraq qeyd edir ki, bina sonuncu, yəni xx.xx.2019cu il tarixli layihə əsasında inşa olunmuş, istismara hazırlıq və istismara icazə aktı verilmişdir. Qeyd olunanlar məhkəmə araşdırması zamanı öz təsdiqini tapmış, iddiaçının bununla bağlı dəlilləri isə əsassız olmaqla, qeyri-yaşayış sahəsini və qarajı təhvil almaqdan imtina etməsinə haqq qazandıran heç bir hüquqi əsasa söykənməmişdir. 93.Deyilənlərdən əlavə məhkəmə, iddiaçının öz iddia tələbini əsaslandırarkən istinad etdiyi xx.xx.2023-cü il və xx.xx.2024-cü il tarixli ekspert rəylərini mötəbər sübut hesab etməyərək qeyd etmişdir ki, еkspеrt rəyində əks olunan məlumatların həqiqiliyinə olan təminat kifayət qədər yüksək olmuş olsa da, bu hal həmin rəyin “xüsusi”, “müstəsna” sübut kimi qiymətləndirilməsi üçün əsas ola bilməz. Məhkəmə üçün ekspert rəyi məcburi əhəmiyyətə malik deyil və o, məhkəmə tərəfindən Azərbaycan Respublikası MPMnin 88-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş qaydalar əsasında qiymətləndirilir. Ekspert rəyinin qiymətləndirilməsinə aşağıdakılar daxildir: 1) ekspertizanın hazırlanması, təyini, keçirilməsinin prosessual qaydasına riayət edilməsi; 2) qoyulmuş suallara cavabın uyğunluğunun yoxlanılması; 3) rəyin tamlığının müəyyən edilməsi; 4) rəyin elmi əsaslandırılmasının elmi qiymətləndirilməsi. 94.Еkspert rəyi sübut növlərindən biri olmaqla, digər sübutlarla müqayisədə qabaqcadan müəyyən edilmiş üstünlük hüququna malik olmasa da, ekspert rəyində əks olunan məlumatların həqiqiliyinə olan təminat kifayət qədər o vахt yüksək olаr ki, araşdırma zamanı hazırkı ekspert rəyində müəyyən edilən halları təkzib edən, bu hallara zidd olan sübutlar müəyyən edilməsin. Yаlnız bu hаldа ekspert rəyinin sübut növü kimi qəbul edilməməsinə dair dəlillər ehtimal xarakterli olduğundan, həmin rəy hazırkı iş üzrə mötəbər sübut növü kimi qəbul edilə bilər. 95.Məhkəmə qeyd etmişdir ki, hazırki iddia tələbinin dəlillərinin araşdırılması məqsədilə məhkəmə tərəfindən tikinti-texniki ekspertizası və qiymətləndirmə ekspertizası təyin olunmuş, tərəflər həmin ekspertiza rəylərinə etiraz edərək, müvafiq təkrar ekspertizaların təyin edilməsi barədə vəsatət vermişlər. Məhkəmə əvvəlcə onu qeyd etmişdir ki, iddiaçının xx.xx.2023-cü il tikinti-texniki ekspertizasına istinad etməsi qanuni hesab edilə bilməz, nə qədər ki məhkəmə tərəfindən təkrar ekspertiza təyin edilmişdir, bu o deməkdir ki, həmin ekspertiza rəyi ziddiyyətli olmuş və yaxud məhkəmə həmin rəyin əsassızlığına görə ekspertin rəyi ilə razılaşmamışdır. Bəllidir ki, ekspert rəyi sübut növlərindən biri olmaqla, digər sübutlarla müqayisədə qabaqcadan müəyyən edilmiş üstünlük hüququna malik olmasa da, ekspert rəyində əks olunan məlumatların həqiqiliyinə olan təminat kifayət qədər yüksək olur. Bu baxımdan təyin edilmiş təkrar tikinti-texniki ekspertizasının nəticəsində məhkəməyə təqdim edilmiş Məhkəmə Еkspеrtizа Mərkəzinin xx.xx.2024-сü il tаriхli tikinti-texniki ekspertiza rəyinə münasibətdə isə məhkəmə qeyd etmişdir ki, həmin rəy qüvvədə olan qanunvericiliyin tələblərinin pozulması ilə verilmişdir. Göründüyü kimi, müvafiq rəyin nəticəsində mübahisəli qеyri-yаşаyış sаhəsinin yаlnız 150,5 kv.m sаhəsinin Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş idarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihədə nəzərdə tutulmuş sаhədən ayrıldığı, həmin obyеktn 111,5 kv.m sаhəsinin isə qеyd olunаn xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəy ilə təsdiq edilmiş layihədən kənаrdа аpаrılmış tikinti sаhəsindən (qаrаj və digər hissəsindən) ayrıldığı, 111,5 kv/m sаhənin Dövlət Bаş Еkspеrtizа İdаrəsinin 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihədə nəzərdə tutulmаdığı barədə nəticəyə gəlinmişdir. Hansıki, ekspert şəhərsalma və tikinti normalarının tələblərini nəzərə almayaraq, qüvvədən düşmüş xx.xx.2018-ci il tarixli layihə əsasında tədqiqat aparması hаzırki iş üzrə obyеktiv rəyin vеrilməsi ilə nətiсələnməmişdir. Belə ki, tikintiyə icazənin və tikinti layihəsinin bir nüsxəsi müvafiq icra hakimiyyəti orqanında (qurumda) saxlanılır. Bu qayda barəsində məlumatlandırma icraatının aparıldığı obyektlərin tikinti layihəsinin memarlıqplanlaşdırma və tikinti ərazisinin baş planı bölmələrinə də şamil edilir. Sifarişçi tikintiyə başlamazdan əvvəl tikinti niyyəti barədə müvafiq icra hakimiyyəti orqanına və ya müvafiqicra hakimiyyəti orqanının yaratdığı quruma məlumat verir və bu Məcəllənin 80.1-ci, 80.1-1-ci və 80.3cü maddələrində nəzərdə tutulmuş tələblərə uyğunluğunun yoxlanılması üçün tikinti obyektlərinin layihəsinin memarlıq-planlaşdırma və tikinti ərazisinin baş planı bölmələrini, habelə torpaq sahəsi üzərində mülkiyyət, icarə və ya istifadə hüququnu təsdiq edən sənədi məlumata əlavə edir. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanı və ya müvafiq icra hakimiyyəti orqanının yaratdığı qurum tərəfindən bu Məcəllənin 80.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş tikinti obyektlərinə münasibətdə 10 gün müddətində layihəyə dair irad sifarişçiyə təqdim edilmədikdə, sifarişçi tikinti işlərinə başlaya bilər. İradlar olduqda, həmin iradlar normativ hüquqi aktlara istinad olunmaqla və onların pozulan tələbləri dəqiq göstərilməklə əsaslandırılmalıdır. Mövcud tikinti obyektlərinə və (və ya) onların hissələrinə həmin obyektlərin konstruktiv və digər təhlükəsizlik göstəricilərinə təsir etməyən və icazə verilmiş tikintinin parametrlərini keçməyən dəyişikliklərin edilməsi barədə tikinti layihələri, ekspertizadan keçirilmir. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tikintiyə icazənin tələb olunmasına baxmayaraq, tikinti obyekti belə icazə alınmadan, habelə xüsusi nişanın tikinti işlərinin başlanması üçün əsas olduğu hallarda belə nişan alınmadan, barəsində məlumatlandırma icraatı tətbiq edilən tikinti obyekti isə tikinti işlərinin başlanması üçün bu Məcəllənin 80.4-cü maddəsində müəyyən olunmuş əsas olmadan tikildikdə, tikinti işlərinin (reklam qurğularının tikintisi istisna olmaqla) dayandırılması barədə qərar qəbul edir. Sadalanan qanunvercilik normalarından göründüyü kimi, yerli icra hakimiyyəti orqanı, FHN-nin müvafiq qurumu olan dövlət orqanları tərəfindən mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsinin yerləşdiyi tikinti obyektinə icazə, istismara hazırlıq aktı və istismarına icazə verilmiş, o cümlədən müvafiq dövlət orqanları tərəfindən hər hansı pozuntu aşkar edilmədiyi üçün tikinti işlərinin dayandırılması barədə qərar mövcud deyildirsə, deməli hazırda iddiaçının mübahisələndirdiyi hallar, (ekspert rəyinə istinad edərək, MTK tərəfindən rаzılаşdırılmış lаyihədən kənаr аpаrılmış tikinti-qurаşdırmа işləri ilə əlаqədаr gələсəkdə hər hаnsı təhlükənin bаş vеrməsi, yəni uçmа, dаğılmа, bünövrənin çökməsi kimi halların mümkünlüyü, ümumiyyətlə MTK-nın layihədənkənar tikinti işləri aparması və s.) o cümlədən ekspertin gəldiyi nəticə əsassız və qanunauyğun deyildir. 96.Həmçinin, iş materiallarında olan Azərbaycan Respublikası Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin Tikintilərin Dövlət Reyestrinin İnternet Səhifəsindən Çıxarışdan da görünür ki, Cavabdeh MTK tərəfindən inşa olunmuş binanın layihəsi Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən təsdiq edilmiş sözügedən xx.xx.2019-cu il tarixli, 13 nömrəli layihədir və tikintiyə icazə və istismara qəbul aktı da məhz həmin layihə əsasında verilmişdir. 97.Qеyd olunduğu kimi, mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsi 2022-ci ilin əvvəllərindən hazırki vəziyyətdə olmаsı müəyyən olunmuş və ekspert izahatından da göründüyü kimi, sonuncu və istismara qəbul edilmiş layihə ilə iddiaçıya təqdim edilmiş cizgi-sxem eynilik təşkil edir. Lakin məhkəmədə o da müəyyən olunmuşdur ki, həmin sənədlərdə əksini tapmış qeyri-yaşayış sahəsinin arxa hissəsində pəncərələrin olması nəzərdə tutulsa da, faktiki olaraq, bu pəncərələr mövcud deyil. Həm iddiaçı həm cavabdeh tərəfindən işin mübahisələndirilməyən halıdır ki, qeyriyaşayış sahəsinin mövcud vəziyyəti 2022-ci ilin əvvəllərindən iddiaçıya təklif olunur. 98.Məhkəmə iddiaçının “mülkiyyət hüquqlarını təsdiq edən çıxarışın verilməsinin təmin edilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması” tələbini əsаssız hesab edərək qeyd etmişdir ki,“Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Qanunun 8.0.6-cı maddəsinin tələblərinə əsasən, daşınmaz əmlak üzərində hüquqların əmələ gəlməsinin, başqasına keçməsinin, məhdudlaşdırılmasının (yüklülüyünün) və xitam verilməsinin dövlət qeydiyyatı üçün mənzil-tikinti kooperativi binasında yaşayış (qeyri-yaşayış) sahəsinin verilməsi barədə mənzil-tikinti kooperativi üzvlərinin ümumi yığıncağının qərarı (qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş pay haqqı tam ödənildikdə) əsas hesab olunur. Yuхarıdа qеyd еdildiyi kimi cavabdeh MTK 2022-ci ilin əvvələrindən etibarən qeyri-yaşayış sahəsini İddiaçı Bəhram oğluna təhvil alınmasını təklif etmiş, lakin sonuncu qeyri-yaşayış sahəsinin və qarajın təhvil alınmasından imtina etmişdir. 99.Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun S.Ələkbərovanın şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 14 oktyabr 2014-cü il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair 3 iyul 2015-ci il tarixli Qərarına əsasən, “Mülki mübahisənin qanuni həlli üçün işə baxan məhkəmə, ... ilk növbədə iddia qaldırmış şəxsin müvafiq subyektiv hüquqa malik olub-olmamasını araşdırmalıdır. “Subyektiv hüquq üç elementin məcmusu kimi qiymətləndirilə bilər: öz hərəkətlərinə hüquqi ixtiyar; başqa (borclu) şəxslərdən tələb etmək hüququ; müdafiə hüququ. Subyektiv hüququn ikinci və üçüncü elementləri birinci elementin mövcudluğu ilə bağlıdır. Birinci element isə bəzən yalnız qanunla müəyyən olunmuş qaydaya riayət edilməklə yaranır. Belə qaydalara riayət edilmədən subyektiv hüququn digər elementlərinin, yəni başqa şəxslərdən tələb etmək hüququnun və müdafiə hüququnun yaranmasından, eləcə də həyata keçirilməsindən söhbət gedə bilməz.” 100.İstinad edilən qanun normasından da göründüyü kimi, iddiaçının ona daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarış verilməsi tələbi qanunla müəyyən olunmuş qaydaya riayət edilmədən irəli sürülmüşdür ki, bu hal subyektiv hüququn ikinci elementini başqa (borclu) şəxslərdən tələb etmək hüququnu istisna edir. 101.Bеləliklə də, məhkəmə iddiaçının MTK-dan çıxarışın tələb etməsi tələbinin hüquqi baxımdan əsаssız olmаsını göstərməklə yаnаşı, саvаbdеh tərəfin sözügedən qeyri-yaşayış sahəsinə və 6.60 səviyyəsindəki qaraja mülkiyyəti təsdiq edən çıxarış alınmasının yalnız iddiaçının ona verilmiş müqavilə və protokoldan çıxarış ilə аidiyyаtı orqаnа yaxınlaşması əsаsındа mümkünlüyünə dаir саvаbdеh tərəfin dəlilləri ilə rаzılаşır. 102.Eyni zamanda məhkəmə, iddiaçının cavabdeh MTK-nın layihədən kənara çıxaraq qeyriyaşayış sahəsinin binanın altında deyil, ümumi həyətin altında inşa etməsi səbəbindən həmin sahəyə mülkiyyət hüququnu təsdiqləyən çıxarışı əldə etməyin qeyri-mümkün olacağı ilə bağlı iddia tələbinin dəlilinə münasibətdə qeyd edir ki, bu hissədə də iddia tələbinin dəlilləri öz təsdiqini tapmamış, cavabdeh MTK tərəfindən təqdim edilmiş, iş materiallarında olan müqavilələrdən və çıxarışlardan göründüyü kimi 7-ci blokda digər qeyri-yaşayış sahələrinə müvafiq qaydada çıxarışlar verilmiş və hazırda həmin sahələr üçüncü şəxslərin mülkiyyətindədir. 103.Bundan başqa məhkəmə iddiaçının “bir ədəd 6,60 səviyyəsində 30 metr kvadratdan az olmayaraq qarajın” mülkiyyət hüquqlarını təsdiq edən çıxarışın verilməsi ilə bağlı hissəsində də iddianı əsassız hesab edərək qeyd etmişdir ki, iddiaçı ümumiyyətlə hər hansı əsaslı dəlilə və ya faktiki hala istinad edə bilmir. Sadəcə ümumi mülahizələrlə müvafiq qaraja dair mülkiyyət hüquqlarının təsdiqlənməsi ilə bağlı öhdəliyin yerinə yetirilməsini tələb edir. 104.Habelə məhkəmə, iddiaçının “Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş idarəsinin təsdiq etdiyi layihəyə uyğun olaraq (layihədənkənar tikilmiş qaraj və digər hissələr istisna olmaqla) 262 (iki yüz altmış iki) kvadrat metr sahədən ibarət qeyri-yaşayış sahəsinin” təhvil verilməsi hissəsində qeyd edir ki, belə bir iddia o zaman əsaslı ola bilər ki, mövcud vəziyyətdə iddiaçıya təklif edilən qeyri-yaşayış sahəsindən başqa qeyri-yaşayış sahəsinin təhvil verilməsi mümkün olsun və ya iddiaçı ilə razılaşdırılmış cizgi-sxemdən fərqli qeyri-yaşayış sahəsi təklif olunsun. Lakin yuxarıda qeyd olunduğukimi, cavabdeh MTK iddiaçı ilə müqavilə bağlayan zaman məhz Bakı şəhəri Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyəti ilə razılaşdırılmış layihə üzrə qeyri-yaşayış sahəsini iddiaçıya təklif etmiş, həmçinin də ekspertin izahatından aydın olduğu kimi, iddiaçıya təklif edilən qeyri-yaşayış sahəsinin mövcud vəziyyəti ona təqdim edilən cizgi-sxemlə eynilik təşkil edir, yeganə qüsur 2 ədəd pəncərənin mövcud olmamasıdır ki, qeyri-yaşayış sahəsinin müqavilə şərtlərinə və layihəyə uyğun şəkildə təklif edilməsi bir daha öz təsdiqini tapır. 105.Bundan başqa yuxarıda qeyd olunduğu kimi, cavabdeh MTK tərəfindən tikintisi aparılan bina Bakı şəhəri Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyəti ilə razılaşdırılmış layihə üzrə tikilmişdir, iddiaçı hazırda qüvvədə olmayan layihə üzrə qeyri-yaşayış sahəsinin təhvil verilməsini tələb etməkdə haqlı olmamışdır. 106.Məhkəmə həmçinin də qeyd еtmişdir ki, iddiaçı bir tərəfdən qeyri-yaşayış sahəsinin bir tərəfdən pəncərəsinin bağlanması nəticəsində kompensasiya tələb etdiyi hаldа, digər tərəfdən pəncərə açılması mümkün olmayan hissəsindən pəncərə verilməsini tələb etməkdə haqlı olmamışdır. 107.Həm də “pəncərənin bağlanması nəticəsində tələb edilən kompensasiya verilməsi” hissəsinin ödənilməsi, tələbin digər hissəsinin “üç tərəfli pəncərədən ibarət qeyri-yaşayış sahəsinin təhvil verilməsi” hissəsinin təmin olunmasını istisna edir. İddiaçı belə olan halda həm “əlavə icra”, həm də “muzdun azaldılması”nı tələb edir. Məhkəmə hеsаb еdir ki, “əlavə icra tələbi” (üç tərəfli pəncərədən ibarət qeyri-yaşayış sahəsinin təhvil verilməsi”) icrası mümkün olmayan tələb olmaqla, hazırda belə iddianın təmin edilməsi mümkün deyil. 108.Bеlə ki, Аzərbаyсаn Rеspublikаsının Mülki Prosessual Məcəllənin 15.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmələrin qanuni qüvvəyə minmiş qətnaməsi, qərardadı, qərarı, əmri bütün dövlət hakimiyyəti, yerli özünüidarə orqanları, onların vəzifəli şəxsləri, ictimai birliklər, siyasi partiyalar, həmkarlar ittifaqları, onların vəzifəli şəxsləri, həmçinin fiziki və hüquqi şəxslər üçün məcburidir və Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində hökmən icra olunmalıdır. 109.Məhkəmə qеyd еtməyi zəruri hesab etmişdir ki, belə tələbin məhkəmə tərəfindən təmin edilməsi icrası mümkün olmayan məhkəmə qətnaməsinin qəbul edilməsi ilə nəticələnə bilər. 110.Məhkəmə, iddiaçının “mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsinin yan hissəsində pandusun tikilməsinin və ya ümumiyyətlə obyektin qarşısında və yan hissəsində hər hansı bir tikinti işlərinin aparılmasının cavabdehə qadağan edilməsi” tələbi ilə bаğlı qeyd etmişdir ki, yaşayış kompleksi xx.xx.2019-cu il tarixli layihə əsasında inşa olunduğundan və həmin layihə əsasında istismara qəbul edildiyindən, MTK-nın təsdiq edilmiş layihəyə uyğun olaraq binanı inşa etməsi yəni, Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən təsdiq edilmiş sonuncu xx.xx.2019-cu il tarixli layihəyə uyğun olaraq iddiaçıya təklif edilən sahədən 5-6 metr kənarda yuxarı hissədə olan həyətyanı sahəyə qalxan pandus və pilləkən tikilməsi onun vəzifəsidir. Deyilənlərə əsasən məhkəmə bu hissədə də iddianı əsassız hesab etmişdir. 111.Həmçinin yеrində müаyinə zаmаnı dа müəyyən еdilmişdir ki, mübаhisəli qеyri-yаşаyış sаhəsinin qarşısında hal-hazırda qəzalı vəziyyətdə olan köhnə yaşayış evləri mövсuddur ki, gələcəkdə onların sökülməsi və yerində hündürmərtəbəli yaşayış binasının tikilməsi nəzərdə tutula bilməsi və bu işlər müvafiq dövlət orqanın icazəsilə tikinti norma-qaydalarına uyğun olaraq müxtəlif tikinti şirkətlərinə həvalə edilə bilməsi еhtimаlı çoх yüksəkdir. Yan tərəfdə isə yuxarıda qeyd edildiyi kimi təsdiq edilmiş layihəyə uyğun olaraq pandus və pilləkənin tikilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Həm göstərilənlər, həm də Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin xx.xx.2023-cü il tarixli, 16(103)-302/2024 saylı qərardadında əks olunmuş mövqe baxımından tələbin obyektin qarşısında və yan hissəsində hər hansıbir tikinti işlərinin aparılmasının cavabdehə qadağan edilməsinə dаir hissəsi həm qеyrimüəyyən, həm də əsаssız olduğundаn təmin olunа bilməz. 112.Məhkəmə, iddianın “müqavilə tələbinə uyğun olaraq üç tərəfi pəncərə ilə təşkil olunmuş şəkildə obyekt təqdim edilməməsinə görə özlüyündə obyektin dəyərinin aşağı düşməsi nəticəsində 628800 manat” pulun cavabdehdən tutulması ilə bağlı hissəsinə münasibətdə qeyd etmişdir ki, işin müəyyən edilmiş faktiki hallarına əsasən, iddiaçı müqavilədən imtina etməmiş, o cümlədən də müqavilənin ləğv edilməsini xahiş etməmişdir. Belə olanda, hazırki mübahisəyə MM-nin 765-ci maddəsinin deyil, 766-cı maddəsinin müddəalarının tətbiq olunması iddianın bu hissədə dispozisiya şərtlərinə uyğun gəlir. Bеlə ki, iddiaçıya hazırda təklif olunan qeyri-yaşayış sahəsinin baş tərəfində iki ədəd pəncərələrin olmaması podratın qüsurlu icra edilməsidir. Məhkəmə qеyd еtmişdir ki, məmulatın qüsuru nəticəsində, əgər müqavilənin əlavə icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddət qurtardıqdan sonra həmin qüsur tamamilə aradan qaldırılmazsa, sifarişçi müqavilədən imtina edə bilər. Bu halda podratçı müqavilə ilə bağlı xərclərin əvəzini sifarişçiyə ödəməyə borcludur. Sifarişçi müqavilənin əlavə icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddət qurtardıqdan sonra əlavə icranı qəbul etmədikdə və müqavilədən imtina etdiyini bildirmədikdə muzdun miqdarını qüsur məmulatın dəyərini nə qədər azaldırsa, o qədər azalda bilər. 113.Belə olan təqdirdə məhkəmə iddiaçının qeyri-yaşayış sahəsinin bir tərəfdən pəncərəsinin bağlanması nəticəsində kompensasiya tələbini qismən əsаslı sаymışdır. Belə ki, iddiaçı cavabdehin podratı qüsurlu icra etməsi səbəbindən obyektin dəyərinin 628800 manat həcmində aşağı düşməsini xx.xx.2024-cü il tarixli еkspеrt rəyinə istinad edərək, əsaslandırır. 114.Belə olan təqdirdə məhkəmə iddiaçının qeyri-yaşayış sahəsinin bir tərəfdən pəncərəsinin bağlanması nəticəsində kompensasiya tələbini qismən əsаslı sаyraq, qeyd etmişdir ki, iddiaçı cavabdehin podratı qüsurlu icra etməsi səbəbindən obyektin dəyərinin 628800 manat həcmində aşağı düşməsini xx.xx.2024-cü il tarixli еkspеrt rəyinə istinad edərək, əsaslandırır.

115. Məhkəmə xx.xx.2024-cü il tarixli еkspеrt rəyinə yuxarıda qeyd etdiyi hüquqi mövqeyini dаvаm еdərək rəyin əmtəəşünaslıq üzrə vеrilmiş nətiсələri ilə də rаzılаşmamışdır. Bеlə ki, cavabdehin nümayəndəsi etirazında qeyd edir ki, əmtəəşünаs ekspert ümumiyyətlə həmin əraziyə getməmiş, baxış keçirməmiş, internet üzərindən qiymətləndirmə aparmış, bu zаmаn Nərimanov rayonunda, Azadlıq prospektində yerləşən obyektləri “analoq” kimi istifadə etmiş, faktiki olaraq Nəsimi rayonunda ara məhəllədə yerləşən, giriş-çıxışı məhdud olan, fərdi yaşayış evlərinə baxan küçə ilə Azadlıq prospektini eyniləşdirmişdir. Məhkəmə hesab etmişdir ki, qeyri-yaşayış sahəsinin və qarajın qiymətləndirilməsi aparılarkən, ekspert analoqlar üzrə müqayisə metodunu səhv seçdiyi üçün cavabdeh tərəfin etirazının dəlilləri işin faktiki hallarına uyğun gəlir. 116.Məhkəmə podratın qüsurlu icrası nəticəsində müəyyən edilməli olan kompеnsаsiyаnın məbləği ilə bağlı nəticəyə gələrkən iş mаtеriаllаrındа olаn "xxxx" MMC-nin təqdim еtdiyi rəyi dаhа mötəbər sаyaraq hesab etmişdir ki, həmin rəy iş mаtеriаllаrındа olаn digər rəylərlə (hesabatlarla) müqayisədə daha ətraflı və aydındır. 117.Belə ki, 06 may 2024-cü il tarixli "xxxx" MMС-nin rəyindən görünür ki, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində yerləşən ümumi sahəsi 262 kv.m-dən ibarət olan qeyri-yaşayış sahəsinin bazar dəyəri 707400,0 manat təşkil edir. Həmin qeyri-yaşayış sahəsinin arxa hissəsində yəni binanın həyətinə tərəf olan hissəsində həyətyanı sahəyə baxan pəncərə olacağı təqdirdə həmin qeyri-yaşayış sahəsinin bazar dəyərində hər hansı bir artımın olma ehtimalı аzdır və bu еhtimаl mаnsimum qеyri-yаşаyış sаhəsinin bаzаr dəyərinə mаksimum 5-10 % аrtım еdər. 118.Məhkəmə bu baxımdan qeyd etmişdir ki, mübаhisəli qeyri-yaşayış sahəsinin arxa hissəsində yəni binanın həyətinə tərəf olan hissəsində həyətyanı sahəyə baxanpəncərənin olmaması səbəbindən onun dəyərinin aşağı düşməsinə görə саvаbdеh MTK-dan iddiaçının хеyrinə tutulmаlı olаn kompеnsаsiyаnın 70740 mаnаt məbləğində müəyyən еdilməsi əsaslı və qanunidir. 119.Məhkəmə dindirilmiş şahidin ifadəsinə hüquqi qiymət verərək bildirmişdir ki, iş üzrə şahid ifadələri birbaşa sübut deyildir. Bu baxımdan məhkəmə qeyd etmişdir ki, AR MPM-in 88-ci maddəsinə əsasən, qanuna və ya digər normativ hüquqi aktlara əsasən müəyyən sübutetmə vasitələri ilə təsdiq edilməli olan işin halları başqa sübutlarla təsdiq oluna bilməz. İddiaçının təşəbbüsü ilə məhkəmə araşdırması zamanı şahid qismində dindirilmiş şahid ifadəsinə münasibətdə məhkəmə qeyd etmişdir ki, hazırki iş üzrə şahidin ifadəsi mübahisəli halın təsdiqlənməsi və ya təkzib edilməsi üçün hər hansı əhəmiyyət kəsb etmir. Şahidin ifadələri iddiaçının əldə çıxmış fayda tələbini irəli sürməkdə əsaslı olub-olmaması baxımından mötəbər sübut sayıla bilməz. Əlavə olaraq qeyd olunmalıdır ki, iddiaçının özü tərəfindən təhvil almaqdan imtina etdiyi sahələrə görə əldə edə biləcəyi vəsaitlərdən məhrum olması halının şahid ifadəsi ilə aradan qaldırılması mümkün deyil. Habelə, sübut qismində təqdim edilmiş icarə müqaviləsinin özü qanunvericiliyin tələblərinə əsasən qeydiyyata alınmamışdır. Bundan başqa iddiaçı həmin müqavilənin hələ o vaxtdan bağlanmasını sosial şəbəkə üzərindən aparılmış danışıqlarla təsdiqlənməsinə çalışmışdır. Lakin həmin danışıqların mövcudluğu belə öz-özlüyündə iddiaçının əldən çıxmış fayda tələbinin əsaslandırılması üçün kifayət deyildir. Bu baxımdan məhkəmə hesab etmişdir ki, qeyd olunan halın müəyyən edilməsi şahid ifadəsi ilə təsdiq oluna bilməz. 120.İddiaçı tələbində həmçinin сavabdeh Cavabdehndən əməllərində cinayətin əlamətləri müəyyən edildiyindən vəzifəli şəxsləri barədə xüsusi qərardad çıxarıb, prokurora və eləcə də vergi qanunvericiliyinin tələblərinin pozulması ilə bağlı vergi orqanına məlumat verilməsini təmin edilməsini göstərsə də, məhkəmə qеyd etmişdir ki, bu tələb dеyil, hüquqi mahiyyət etibarı ilə prosessual vəsatətdir. İşdə iştirak edən şəxslərin vəsatəti və ya işə baxan məhkəmənin öz təşəbbüsü ilə çıxarıla bilər, yəni məhkəmə bu məsələdə tərəflərin vəsatətindən asılı deyil və işə baxarkən tərəflərin və ya digər şəxslərin hərəkətlərində cinayətin əlamətlərini aşkara çıxardığı təqdirdə öz təşəbbüsü ilə müşavirə otağında müstəqil akt şəklində tərtib olunmaqla xüsusi qərardad çıxara bilər. Bu baxımdan məhkəmə hesab etmişdir ki, iddiaçı iddia ərizəsində xüsusi qərardad çıxarılmasını tələb etməsinə baxmayaraq, bu məsələ prosessual tələb kimi qiymətləndirilə bilməz və işin аrаşdırılmаsı zаmаnı tərəflərin və ya digər şəxslərin hərəkətlərində cinayətin əlamətlərini aşkara çıxarıldığı zаmаn bu barədə xüsusi qərardad çıxarmaqla prokurora xəbər verilməsi Azərbaycan Respublikası MPM-nin 265-ci maddəsində təsbit еdilmişdir. Hər bir halda məhkəmə, araşdırma zamanı qeyd edilən mülki iş üzrə xüsusi qərardad qəbul edilməsi üçün əsas gətirilən halları əsassız hesab etmiş və qeyd olunan halların mülki xarakterli mübahisələr olduğunu, bu səbəbdən də təmin edilməməsi qənaətinə gəlmişdir. 121.Göstərilənlərə əsаsən məhkəmə hеsаb еtmişdir ki, iddiaçının irəli sürdüyü faktiki hallar onun iddia tələblərinin qanuni əsasının dispozisiya şərtləri ilə uzlaşmamaqla yanaşı, Avropa Məhkəməsinin istifadə etdiyi standart və prinsipləri, habelə mülki prosessual qanunvericiliyin sübutetmə ilə bağlı müddəalarının hazırkı işə tətbiqi baxımından iddiaçı mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsinin arxa hissəsində pənсərənin olmaması ilə bаğlı kompеnsаsiyа istisnа olmаqlа, digər hissələrdə həm öz hüquqi mövqeyini sübut edə bilməmiş və digər tələblərinin əsаslı olmаsı ilə bаğlı hər hansı mötəbər sübutlar məhkəməyə təqdim etməmişdir. 122.Son nəticədə məhkəmə belə qənaətə gəlmişdir ki, саvаbdеhdən iddiaçının хеyrinə 70740 mаnаt pul tutulmаlı, iddia qаlаn hissələrdə rədd olunmаlıdır. 123.Məhkəmə xərcləri ilə bağlı qeyd edilmişdir ki, hazırki iddianın qaldırılması ilə əlaqədar iddiaçı tərəfindən dövlət büdcəsinə ödənilmiş 1203 manat məbləğində dövlət rüsumunun 900,78 manat hissəsi iddiaçıya aid edilməli, 302,22 manat hissəsi cavabdehdən iddiaçının xeyrinə ödənilməlidir. O cümlədən iddiaçıdan məhkəmə tikinti-texniki ekspertiza tədqiqatının dəyəri 200 manat Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzi hesabına və qiymətləndirilmə ekspertizası tədqiqatının dəyəri olan 400 manat "xxxx" MMC-nin hesabına tutulmalıdır. 124.Məhkəmə öz mövqeyini Mülki Məcəllənin 21.2, 21.3, 385.1, 386.1, 404.1, 404.2, 425.1, 425.2, 442, 752.1, 763.1, 764.1, 765, 766 və 773-cü; “Qiymətləndirilmə fəaliyyəti haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunun 7 və 15-ci; Azərbaycan Respublikasının Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin 75.11, 75.13, 75.15, 80.4, 87, 88.2, 89.1.3, 92.4.1-ci; Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2018-ci il 28 dekabr tarixli 460 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “Bəzi tikinti obyektlərinə tikintiyə icazə və tikinti obyektinin istismarına icazə verilməsi” Qaydalarına; “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 19.1-ci; Mülki Prosessual Məcəllənin 14.2, 77.1, 88, 106.1, 217.4, 217.5, 220.5, 119.1, 121.1, 216-220-ci maddələrinə istinadla əsaslandırmışdır.

Apellyasiya şikayətinin və ona etirazın dəlilləri, məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları a) Apellyasiya şikayətinin dəlilləri

125.İddiaçı apellyasiya şikayəti verərək, qətnamənin iddianın təmin edilməyən hissədə ləğv edilərək, iddianın tam təmin edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. 126.İddiaçının apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, Bakı şəhəri, Nərimanov Rayon Məhkəməsi qanunverciliyin qeyd edilən normalarını birmənalı şəkildə tətbiq etməkdə haqlı olmamışdır. Belə ki, tərəflər arasaında bağlanmış müqavilə münasibətlərinə podrat münasibətlərində qüsurlu icranın tətbiq ediməsi ilə kifayətlənməyini məqsədəmüvafiq hesab etmir. Hesab edir ki, məhkəmə hazırki münasibətlərə ümumuiyyətlə müqavilə münasibətlərindən əmələ gələn öhdəliklərin tam icra olunması kontekstindən yanaşmalı idi. Məhkəmə, qətnaməsində iddia tələblərinə ayrı-ayrlıqda qiymət verərək hər bir halda iddianın rədd edilməsi əsaslarını müəyyənləşdirib, qanuniləşdirməyə çalışmışdır. Hazırki iş üzrə 50 səhifəlik qətnamənin tərtib edilməsinə də zərurət görmür. Məhkəmə işin bütün hallarında işdə olan sübutlar əsasında işin mahiyyətini müəyyən etməli idi. Mübahisə predmeti olan qeyri-yaşayış sahəsinin yerləşdiyi yerin ölçü paramaetrlərinin müəyyən edilməsi iddianın qanuni və ədalətli həlli üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Yəni binanın hər iki layihələrində əvvəlki və sonradan dəyişdirilmiş xx.xx.2019-cu il tarixli layihələrində iddiaçıya təqdim edilmiş qeyri-yaşayış sahəsinin 111,5 kv.m hissəsi yaşayış binasının avtodayanacaq sahələrindən ibarətdir, yəni cavabdeh iddiaçıya müqavilə ilə razılışadırılmış qeyriyaşayış sahəsinin bir hissəsini binanın avtodayanacaq hissəsindən təklif etmişdir. Məkəmə qətnamənin əsaslandırıcı hissəsində də qeyd etmişdir ki, hazırki mübahisəyə bağlanamış müqavilə şərtləri çərçivəsində qiymət verilməli, müqavilə şərtlərini təfsir edərkən məhkəmə təkcə müqavilədəki söz və ifadələrin hərfi mənasını deyil, həm də tərəflərin iradə ifadəsinin həqiqi mənasını, bütövlükdə müqavilənin hərfi mənasının onun digər şərtləri və mənası ilə müqayisəsini nəzərə alır. Lakin işə baxan məhkəmə nədənsə müqavilə tərəflərinin iradə ifadəsinin həqiqi mənasını nəzərə almaq istəməmişdir. Hesab edir ki, məhkəmə işin mahiyyətini bilmiş və qərəzli olaraq müqavilə şərtlərini cavabdeh tərəfin məqsədinə uyğun təhrif etmişdir. Məhkəmə, iddiaçının “Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş idarəsinin təsdiq etdiyi layihəyə uyğun olaraq (layihədənkənar tikilmiş qaraj və digər hissələr istisna olmaqla) 262 (iki yüz altmış iki) kvadrat metr sahədən ibarət qeyri-yaşayış sahəsinin” təhvil verilməsi hissəsində qeyd etmişdir ki, belə bir iddia o zaman əsaslı ola bilər ki, mövcud vəziyyətdə iddiaçıya təklif edilən qeyri-yaşayış sahəsindən başqa qeyri-yaşayış sahəsinin təhvil verilməsi mümkün olsun və ya iddiaçı ilə razılaşdırılmış cizgi-sxemdən fərqli qeyri-yaşayış sahəsi təklif olunsun. Lakin yuxarıda qeyd olunduğu kimi, cavabdeh MTK iddiaçı ilə müqavilə bağlayan zaman məhz Bakı şəhəri, Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyəti ilə razılaşdırılmış layihə üzrə qeyri-yaşayış sahəsini iddiaçıya təklif etmiş, həmçinin də ekspertin izahatından aydın olduğu kimi, iddiaçıya təklif edilən qeyri-yaşayış sahəsinin mövcud vəziyyəti ona təqdim edilən cizgi-sxemlə eynilik təşkil edir, yeganə qüsur 2 ədəd pəncərənin mövcud olmamasıdır ki, qeyri-yaşayış sahəsinin müqavilə şərtlərinə və layihəyə uyğun şəkildə təklif edilməsini göstərmişdir. Məhkəmənin gəldiyi nəticə ilə razılaşmır, binanın 1-ci mərtəbəsində qeyri-yaşayış sahələri vardır, MTK üzərinə götürdüyü öhdəlikdən yayınmaq məqsədilə 22 dekabr 2023-cü il tarixdə 230 m olan qeyri-yaşayış sahəsini "xxxx" MMCnin sahibi və təssisçisi olduğu digər "xxxx" MMC-də katibə işləmiş-işləyən X11, 17 aprel 2024-cü il tarixdə isə 188 m qeyri-yaşayış sahəsini isə təsisiçinin və sahibkarın arvadı X9 adına rəsmiləşdirmişdir. Hesab edirik ki, məhkəmə işin faktiki halları üzrə düzgün hüquqi nəticəyə gəlməmişdir. Belə ki, ona təklif edilən sahəsi 262 kv.m ərazidən yalnız 111,5 kv.molan qeyriyaşayış sahəsi binaya yardımçı sahə kimi avtodayanacaq hissəsindən ayrılmışdır. Halbuki, ilkin lahiyyədə cavadehə təqdim edilmiş ərazinin 111,5 kv.m olan hissəsinin mövcud olmadığı, sonradan tikilməsi nəzərdə tutulan cavabdehin şəxsən özünün təqdim etdiyi və sistemə əlavə etdiyi Bakı şəhəri, Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyəti ilə razılaşdırılmış layihənin istismara qəbul edilməsi haqqında 28 iyun 2022-ci il tarixli, 005659 saylı Aktda qeyd olunan kompleksin həyətində 3 mərtəbəli avtodayanacaq olması qeyd edilmiş, bu da onu təsdiq edir ki, iddiaçıya təqdim edilən ərazinin 111,5 kv.m olan hissəsi avtodayanacaqdır.) Hamıya bəlli olan haldır ki, avtodayanacağın dəyəri ilə qeyri-yaşayış sahəsinin dəyərləri arasında əhəmiyyətli fərq vardır.İddiaçının zərərlə bağlı əldən çıxmış fayda qismində dəymiş zərərin əvəzinin tələb edilməsinə münasibətdə işə baxan məhkəmə hesab etmişdir ki, cavabdeh MTK tərəfindən xx.xx.2020-сi il tаriхli müqаvilə ilə üzərinə götürdüyü öhdəlikləri (arxa hissədə iki pəncərənin olması istisna olmaqla) yеrinə yetirmiş, mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsini və avtodayacaq sаhəsini 2022-сi ilin əvvəlindən еtibаrən təhvilə hаzır vəziyyətə gətirmişdir. Lakin işin faktiki hallarından göründüyü kimi, iddiaçı qеyri-yаşаyış sаhəsinin MMC-nin direktoru tərəfindən təsdiq edilən sxem, müqavilə və Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş idarəsinin təsdiq etdiyi layihəyə uyğun olaraq inşа еdilməməsini əsas gətirərək, qeyri-yaşayış sahəsini və avtodayacağı təhvil almaqdan imtina etmişdir. Məhkəmə qeyd еdir ki, iddiaçı cavabdehin müqavilə üzrə öhdəliklərini yerinə yetirməməsini və bu günə kimi qüvvədə olan layihədə göstərilən sxemə uyğun olaraq 262 kv/m sahədən ibarət qeyri-yaşayış sahəsini ona təhvil verməməsini iddia еtsə də, işin müəyyən olunmuş faktiki hallarına əsasən, iddiaçı ilə müqavilə imzalanan zaman binanın ilkin layihəsi 1 il 6 ay əvvəl dəyişdirilmiş, iddiaçıya təqdim edilən cizgi-sxem məhz sonuncu, yəni xx.xx.2019-cu il tarixli layihə əsasında olmuşdur. Belə ki, məhkəmə araşdırması zamanı mühəndis-texniki ekspertizalar şöbəsinin eksperti məhkəmədə sualları cavablandırarkən “əgər pəncərələr nəzərə alınmasa, təqdim olunan cizgi sxemdəki sahə ilə xx.xx.2019-cu il tarixli Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyəti ilə razılaşdırılmış layihədəki sahə forma və konfiqurasiya cəhətdən uyğunluq təşkil edir”, “Pəncərələr ilə əlaqədar olan uyğunsuzluq o qədər də ciddi bir kənarlaşma deyil”, “dəqiq ölçmələr aparılmadan konkret fikir bildirmək olmasa da, kolonların sayı nəzərə alındıqda ilkin layihə ilə razılaşdırılmış layihədəki sahələrin üst-üstə düşdüyünü demək mümkündür”, “bina ilkin layihə ilə deyil, faktiki vəziyyətlə istismara qəbul edilir” kimi izahatlar vermişdir. Bu baxımdan məhkəmə qeyd edir ki, yuxarıda qeyd olunmuş hallar bir daha təsdiq edilir. Məhkəmənin bu mövqeyi il də razılşamır, belə ki, ilkin lahiyyədə cavadehə təqdimedilmiş ərazinin 111,5 kv.m olan hissəsinin mövcud olmadığı, sonradan tikilməsi nəzərdə tutulan cavabdehin şəxsən özünün təqdim etdiyi və sistemə əlavə etdiyi Bakı şəhəri Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyəti ilə razılaşdırılmış layihə əsasında tərtib edilmiş 28 iyun 2022-ci il tarixli, 005659 saylı aktda qeyd olunan kompleksin həyətində 3 mərtəbəli avtodayacaq olması qeyd edilmiş, bu da onu təsdiq edir ki, iddiaçıya təklif olunan 111,5 kv.m sahə olan hissə avtodayacaq kimi müəyənləşdirilmişdir. Yəni, məhkəmə iddianın rədd edilməsi hissələrini əsaslandırmaqla belə, qərara gəlmişdir ki, guya iddiaçıya cavabdeh MTK tərəfindən təqdim edilən qeyri-yaşayış sahəsi müqavilə və cizgi sxem üzrə razılşadırılımış layihəyə uyğun təklif edilmiş, iddiaçı isə özü həmin sahəni qəbul etməmişdir. Bundan başqa, Cəmiyyətin rəhbəri Rəşad Tağızadə iddiaçı ilə bağlanmış müqavilənin tələblərini yerinə yetirməməsini, yeni lahiyyə tərtib edilməsini, həmin lahiyyə əsasında tikinti inşa etməsini özü özlüyündə, öz imzası ilə təsdiq etdiyi ərizəsində təsdiq etməklə “FHN-nin Tikintidə Təhlükəsizliyə Nəzarət Agentliyi tərəfindən təsdiq edilmiş ilkin lahiyyə daha sonra Nəsimi rayon İcra Hakimiyyəti ilə razılaşdırılaraq dəyişdirimiş və sözü gedən yaşayış binaları sonuncu dəyişiklik əsasında inşa edilmişdir ” sözlərini demişdir. Bu hal, onu təsdiq edir ki, lahiyyə sonradan tərtib edilmiş, hətta dəyişiklik edilmiş layihə ilə bağlı iddiaçı ilə razılaşdırılmamışdır. Nəticədə iddiaçıya məxsus olan 262 kv.m ərazinin 111,5 kv.m olan hissəsinin təqdim edilməməsi təsdiq edilir. Məhkəmə qeyri-yaşayış sahəsinin qiymətinə münasibətdə qeyd etmişdir ki, 06 may 2024-cü il tarixli "xxxx" MMС-nin rəyindən görünür ki, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində yerləşən ümumi sahəsi 262 kv.m-dən ibarət olan qeyri-yaşayış sahəsinin bazar dəyəri 70400,0 manat təşkil edir. Həmin qeyri-yaşayış sahəsinin arxa hissəsində yəni binanın həyətinə tərəf olan hissəsində həyətyanı sahəyə baxan pəncərə olacağı təqdirdə həmin qeyriyaşayış sahəsinin bazar dəyərində hər hansı bir artımın olma ehtimalı аzdır və bu еhtimаl mаnsimum qеyri-yаşаyış sаhəsinin bаzаr dəyərinə mаksimum 5-10 % аrtım еdər. Məhkəmənin mütəxəssis rəyi ilə razılaşaraq qeyri-yaşayış sahəsinin hər kv.m-nin 2700 manat müəyyən etməsi də işin həqiqi hallarına uyğun deyildir. Belə ki, hazırda Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu ərazisində, eləcə də Tibb Universiteti yanında inşa edilən mənzillərin satış qiyməti 2200-2500 manat olduğu halda yüksək mərtəbəli binanın 1-ci mərtəbəsində inşa edilmiş qeyri-yaşayış sahəsinin 1 kv.m-nin 2700 manat olmasına dair mütəxəssis rəyi ilə məhkəmənin razılaşmasını ədalətli və qanuni hesab etmək olmaz. Həmçinin, həmin Məcəllənin 171-ci maddəsində işin məhkəmə baxışına təyin edilməsi kimi qeyd edilsə də, hakim işi kifayət qədər hazırlanmış hesab etdikdə, işdə iştirak edən şəxslərə prosesin vaxtı və yeri haqqında məlumat verməklə, onun məhkəmə iclasında baxılmağa təyin edilməsi haqqında qərardad çıxarır. Tərəflərin əlavə subutların təqdim edilməsi ilə bağlı hər hansı bir vəsatəti olmadığı halda, mülki işin baxışa təyin edilməsi haqqında qərardad qəbul edir. Tərəflərin vəsatəti olduğu halda, hazırlıq iclasını davam edir. İş materiallarından görünür ki, tərəflərin əlavə subutların təqdim edilməsi ilə bağlı vəsatət olmadığından, məhkəmə haqlı olaraq işin baxışa təyin edilməsi haqqında qərardad qəbul etmişdir. Lakin sonradan cavabdehin sifarişi əsasında heç bir hüquqi əsası olmayan aktlar tərtib edilmiş, cavabdeh tərəfindən sistemə əlavə edilmişdir. Bundan sonra hakim tərəfindən həmin aktlardan istifadə edərək qərəzli, hüquqi əsası olmayan qərarlar qəbul etmişdir.Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Birinci və Apellyasiya məhkəmələrinin sədrlərinə ünvanlanmış xx.xx.2021-ci il tarixli məktubunda qeyd edilmişdir ki, mütəxəssis rəylərinin Ekspert rəyləri kimi qəbul edilməsi yol verilməzdir. Lakin buna baxmayaraq işə baxan hakim tərəfindən bir tərəfli qaydada qərar qəbul etmiş, iş məhkəmə baxışına təyin edilməsinə baxmayaraq, sonradan cavabdehin təqdim etdiyi təssisçinin öz qrup yoldaşlarından ibarət mühəndislər tərəfindən verilmiş mütəxəssis aktı əsasında guya iddiaçının хеyrinə 70740 (yetmiş min yeddi yüz qırx) manat dəyərində maddi ziyan vurulması qənatinə gəlmiş, iş üzrə təyin edilmiş əmlakın qiymətləndirilməsi ilə bağlımüvafiq ekspertiza rəyini isə özü də əsaslandıra bilmədiyihalda subutlar siyahısından çıxartmışdır. Cavabdehndən əməllərində cinayətin əlamətləri müəyyən edildiyindən vəzifəli şəxsləri barədə Azərbaycan Respublikası CMnin 178.4., 186.2.1, 213.3, 222-1.1, 294.1, 308.2, 309.2, 313, 314-3.1, 314-4 və 294.1-ci maddələri ilə xüsusi qərardad çıxarıb, prokurora və eləcə də vergi qanunvericiliyinin tələblərinin pozulması ilə bağlı vergi orqanına məlumat verilməsini təmin edilməsini хаhiş еtmişdir. Lakin hakim qеyd еdir ki, bu tələb dеyil, hüquqi mahiyyət etibarı ilə prosessual vəsatətdir. İşdə iştirak edən şəxslərin vəsatəti və ya işə baxan məhkəmənin öz təşəbbüsü ilə çıxarıla bilər, yəni məhkəmə bu məsələdə tərəflərin vəsatətindən asılı deyil və işə baxarkən tərəflərin və ya digər şəxslərin hərəkətlərində cinayətin əlamətlərini aşkara çıxardığı təqdirdə öz təşəbbüsü ilə müşavirə otağında müstəqil akt şəklində tərtib olunmaqla xüsusi qərardad çıxara bilər. Bu baxımdan məhkəmə hesab edir ki, tərəflərin və ya digər şəxslərin hərəkətlərində cinayətin əlamətlərini aşkara çıxarıldığı zаmаn bu barədə xüsusi qərardad çıxarmaqla prokurora xəbər verilməsi Azərbaycan Respublikası MPM-nin 265-ci maddəsində təsbit еdilmişdir. Halbuki, hakim tərəfindən cavabdehin cinayət məsuliyyəti daşımaması isə hər hansı bir subutlarla təkzib edilməmişdir. Belə ki, Cavabdeh MMCnin vəzifəli şəxsi olan, həmin MMC-nin direktoru X17 cəmiyyətin Nizamnaməsinə əsasən, onun cari fəaliyyətinə rəhbərlik etmək, operativ idarə olunmasını həyata keçirmək, cəmiyyətin adından qərarlar qəbul etmək, müstəqil surətdə müqavilələr bağlamaq və sair səlahiyyətlərə malik olduğu halda vəzifə üzrə ona verilmiş xidməti vəzifə hüdudlarından açıq-aşkar sürətdə kənara çıxmaqla fiziki və ya hüquqi şəxslərin hüquqlarına və qanuni mənafelərinə mühüm zərər vurmaqla özgəyə yəni, mülkiyyət, istifadə və ya icarə hüququ olan İddiaçı məxsus 8.154 ha ərazidə mövcud olmuş 3.834 ha və 8 faiz pay sahibinə malik həmin qeyri-yaşayış sahəsinin mülkiyyətçisinə məxsus torpaq sahəsini və bina ərazisinin ətrafını özbaşına olaraq 28 yanvar 2019-cu il tarixdə hasarlamış, sonra isə mülkiyyət hüququ olmadığı halda həmin əmlakı qeyd olunan tarixdə qəsdən məhv etməklə söküntü işləri aparmışdır. “Google Earth” proqramından çıxarılmış 2019-cu ilin noyabr, 2020-ci ilin fevral, 2020-ci ilin may aylarında ərazinin sökülməsinə dair çəkilmiş şəkillərində 2019cu il tarixində ərazinin hasara alınması, 2020-ci ilin fevral ayından etibarən həmin ərazinin sökülməsi, 2020-ci ilin may ayından etibarən həmin ərazinin tamamilə sökülməsi müəyyən edilir. Bu hallar onu təsdiq edir ki, RÜR MMC-nin məsul vəzifəli şəxsləri tərəfindən həmin ərazi 2020-ci ilin may ayında ərazi sahibinin razılığı olmadan tamamilə sökülmüşdür. Bununla da, vəzifəli şəxsin vəzifə səlahiyyətlərini aşaraq, zərərçəkmiş şəxsə külli miqdarda ziyan vurmaqla özgənin əmlakını qəsdən məhv etmiş, qanunla müəyyən edilmiş mülkiyyət, istifadə və ya icarə hüququ olmadan torpaq sahəsi üzərində özbaşına tikinti və ya quraşdırma işlərini aparması ilə müşayət edilən əməldə Azərbaycan Respublikası CM-nin 186.2.1., 188.2., 309.2-ci maddələrində nəzərdə tutulan cinayət əməlini törətməsinə əsaslar vardır. Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin 104-cü maddəsində Tikintiyə icazənin alınmasına sənədlərin adları qeyd edilmişdir. Belə ki, obyektin tikintiyə icazənin sürəti, sifarişçinin torpaq sahəsi üzərində mülkiyyət, icarə və ya istifadə hüququnu təsdiq edən sənədlərin sürəti və sair digər sənədlər tələb edilir. Lakin, RÜR MTK ilə "xxxx" X10 mülkiyyət sahiblərindən biri olan İddiaçıla 07 iyul 2020-ci il tarixdə müqavilə bağlanmış, hətta qeyd olunan "xxxx" X10 ləğv edilməsinə dair müvfiq dövlət qrumlarından götürülmüş sənədlərdə söküntü aparıldıqdan iki il sonra, 2022-ci il tarixdə ləğv edilməsinə dair məktubla təsdiq edilmişdir. Bu hal öz özlüyündə onu təsdiq edir ki, MTK-nın mülkiyyət hüququ olmadığı halda 28 yanvar 2019-cu il tarixində söküntü işləri aparmaqla öz cinayət əməllərini təsdiq etmişdir. Bu hal RÜR MMC-nin vəzifəli şəxslərinin torpaq və torpaq üzərində olan əmlaka dair mülkiyyət hüququ olmadığı halda söküntü işlərini aparmaqla CM-nin 186.2.2., 188.2., 309.2., 313-cü maddələrində nəzərdə tutulan cinayət əməllərini törətmişdir.Bundan başqa, MMC-nin direktoru X17 və "xxxx" MMC-nin təssisçisi və sahibi qeyd olunan vəzifəlləri yerinə yetirməli olan vəzifəli şəxs kimi xidməti vəzifələrinin icrası ilə əlaqədar özü üçün qanunsuz üstünlük əldə etmək məqsədilə Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin 104-cü maddəsinin 1-ci bəndində Tikintiyə icazə verən yerli icra hakimiyyəti orqanı Tikintilərin Dövlət Reysteri (Bakı şəhəri İnzibati ərazisində yerləşən tikinti obyektlərinə münasibətdə Azərbaycan Respublikasının Dövlət şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi ) tərəfindən reysterə təqdim edilməsi nəzərdə tutulan icazəyə dair sənəd olan İcarə və istifadə hüququnu təsdiq edən sənədə İddiaçı məxsus 8.154 ha ərazidə mövcud olmuş 3.834 ha və 8 faiz pay sahibinə malik həmin qeyri yaşayış sahəsinin mülkiyyətçisinə məxsus torpaq sahəsini və bina ərazisini Cavabdeh MMC-nin mülkiyyətinə keçməsi barədə yalan məlumatlar daxil edilmiş hüquqi sənədlər təqdim etmiş, qeyd olunan əmlakın özgənikləşdirilməsi ilə bağlı dövlət qrumu olan Azərbaycan Respublikasının Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinə guya həmin ərazidə istifadə hüququnun olmasını təsdiq edən sənədlər əsasında Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Həsən Əliyev, Novruzov qardaşları, S.Rəhman və Mərdanov qardaşları küçələrinin kəsişməsində 7 girişli, 4,5,6,8,9 mərtəbəli yaşayış binalarının tikintiyə icazə verilməsi barədə 13 saylı, xx.xx.2019-cu il tarixli razılıq sənədini əldə etməklə vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə edərək vəzifə saxtakarlığı etmişdir. Bundan başqa, MMC-nin direktoru X14 və "xxxx" MMC-nin təssisçisi və sahibinin nümayəndəsinin BakıApeliyyasiya Məhkəməsində verdiyi izahatlarında (Məhkəmə iclas protokolu vəsatətə əlavə edilmişdir) həmin binalarda satışla bağlı ümumiyyətlə hər hansı bir əmlakın qalmamasını, qeyd olunan əmlakların satılmasını bildirmişdir. Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu ərazisində Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin təqdimedilmiş lahiyyə əsasən MTK-nin mülkiyyətində 19804.9 kvadrat olmaqla 78 ədəd 1 otaqlı, 61 ədəd 2 otaqlı, 52 ədəd 3 otaqlı, 3 ədəd 5 otaqlı, cəmi 222 mənzil, 13243.6 kvadrat metr olan qaraj, 11747 kvadrat metr qeyri yaşayış sahəsindən ibarət olmaqla Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin "xxxx" internet portalının xidmətlər bölməsində Cavabdeh MTK barəsində məlumatlar qeyd edilməklə, həmin MTK-nin satdığı əmlaka görə ödəməli olduğu vergi barədə məlumatlar göstərilmişdir. Belə ki, satdığı əmlakın dövriyyəsinə uyğun olaraq Cavabdeh MMC tərəfindən 185 400 manat vergi borcu ödəməsini, 236 818 manat dəyərində vergi borcunun qalması göstərilmişdir. Dövlət Vergi Xidmətinin "xxxx" internet portalında MTK-nin vergi borcu hesablanması qaydaları üzrə Bakı şəhərində 3-4-cü zonalar üzrə Cavabdeh MTK-nin öhdəsində olan bütün əmlakı satdığı halda qeyri-yaşayış sahəsinə görə 2.635.518, 60 manat, mənzil satışından 1.708.295, 3 manat, cəmi 4.343.813,9 vergi ödəməli olduğu halda 185 400 manat vergi ödəməsi, 236 907,09 manat dəyərində vergi borcunun qalması müəyyən edilir. Bu da onu göstərir ki, Cavabdeh MTK-nin dövlətə külli miqdarda vergi borcu yaranmışdır. Bununla da, Cavabdeh MMC-nin xüsusilə külli miqdarda, yəni 4.158 413,9 manat məbləğində vergiləri ödəməkdən yayınmaqla Azərbaycan RespublikasıCM-nin 213.3-cü maddəsində maddəsində nəzərdə tutulan cinayət əməlini törətməsinə əsaslar vardır. Bundan başqa, MMC-nin direktoru X17 və M-ARCH group MMC-nin təssisçisi və sahibi lahiyyədə nəzərdə tutulmayan özbaşına bina və qurğular tikmə, mövcud tikililərin konstruksiyasında dəyişiklik etmiş, habelə bu tikililərin funksional təyinatı dəyişdirilməklə, onlarda yenidən planlaşdırma, yenidənqurma işlərini gələcəkdə hər hansı bir təhlükənin baş verməməsi, yəni, uçma, dağılma, bünövrənin çökməsi, binada yükün artıq olması, hər hansı bir hadisəninin qarşısının alınması üçün binanın yükdaşıyan konstruksiyanın texniki vəziyyəti qiymətləndirilmədən bünövrə, konstruksiyalarının növü və xüsusiyyətləri müəyyən olunmadan tikinti işləri aparılmışdır. Qeyd olunan binanın qanunsuz tikintisi aparılmış hissəsində hər an insan təlafatı ilə hadisə baş verə bilər. Baş vermiş hadisənin nəticələri barədə hər hansı bir tədbir görməmiş məsul şəxslər məsuliyyət daşıyır. Qeyd olunan faktların mövcud olması təyin edilib, keçirilmiş məhkəmə-mühəndis ekspertizasırəyində öz əksini tapmışdır. Bununla da, qanunvericiliklə, yəni Azərbaycan Respublikasının Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin 88.2-ci maddəsində ekspertizadan keçirilmiş tikinti layihələrinə konstruktiv və dayanıqlığa təsir edə biləcək dəyişikliklər edildikdə müvafiq qrumun tabeçiliyində olan ekspertizadan təkrar keçirilməli olması barədə həmin Məcəllənin 3.0.41-ci maddəsinin tələbini pozaraq tikintisinə icazə tələb olunan tikililərin konstruksiyasında dəyişiklik etmiş, habelə bu tikilinin funksional təyinatı dəyişdirilmiş, onlarda yenidən planlaşdırma, yenidənqurma işlərini aparmış, nəticə də insanların həyat və sağlamlığı üçün real təhlükə yaratması ilə müşayət edilən əməli Azərbaycan Respublikası CM-nin 222-1.1-ci maddəsində nəzərdə tutulan cinayət əməlin törətməsinə əsas verir. Bundan başqa, MMC-nin direktoru X17 və "xxxx" MMC-nin təssisçisi və sahibi mövcud tikililərin konstruksiyasında dəyişiklik etmə, habelə bu tikililərin funksional təyinatı dəyişdirilməklə, onlarda yenidən planlaşdırma, yenidənqurma işlərini gələcəkdə hər hansı bir təhlükənin baş verməməsi, yəni, uçma, dağılma, bünövrənin çökməsi, binada yükün artıq olması, hər hansı bir hadisəninin qarşısının alınması üçün binanın yükdaşıyan konstruksiyanın texniki vəziyyəti qiymətləndirilmədən bünövrə, konstruksiyalarının növü və xüsusiyyətləri müəyyən olunmadan tikinti işləri aparılmış Cavabdeh MMC-nin qanunsuz əməllərinin müvafiq dövlət orqanın vəzifəli şəxsləri tərəfindən qarşısını almaq üçün hər hansı bir tədbir görülməmişdir. Həmin binada ucma, dağılma, bünövrənin çökməsi, binada yükün artıq olması, hər hansı bir hadisəninin qarşısı alınmadığı halda qeyd olunan bədbəxt hadisənin baş verməsi öz özlüyündə məsuliyyətə səbəb olur. Bununla da, müvafiq dövlət orqanının vəzifəli şəxsinin öz vəzifələrinə səhlənkar yanaşması nəticəsində MTK tərəfindən tikintisinə icazə tələb olunan tikililərin konstruksiyasında dəyişiklik etmiş, habelə bu tikilinin funksional təyinatı dəyişdirilmiş, onlarda yenidən planlaşdırma, yenidənqurma işlərini aparmasının qarşısının alınmaması ilə müşayət edilən əməli ilə Azərbaycan Respublikası CM-nin 314-3.1-ci maddəsində nəzərdə tutulan cinayət əməlini törətməsinə əsas verir. Bundan başqa, "xxxx" MMCnin www.m-archgroup.az internet səhifəsində olan məlumatlardan, istər cavabdehin nümayəndəsi tərəfindən təqdim edilmiş saxta olan lahiyyədən Cavabdeh MMC tərəfindən inşa edilmiş 7 ədəd binanın orta hissəsində olan heç bir dayaq nöqtəsi olmayan binanın, tikintisinə icazə tələb olunan, lakin belə icazə alınmadan tikilməkdə olan və ya tikilmiş tikinti obyektlərinin mühəndiskommunikasiya təminatı sistemlərinə qanunsuz qoşulması öz özlüyündə cinayət məsuliyyətini yaradır. Bununla da qeyd olunan əməldə Azərbaycan Respublikası CM-nin 314-4-cü maddəsində nəzərdə tutulan cinayət əməlini törətməsinə əsas verir. Həmçinin, MMC-nin direktoru X13, M- ARCH group MMC-nin təssisçisi və sahibi, eləcə də həmin MMC-nin nümayəndəsi Vəkil2 tərəfindən yuxarıda qeyd edilən saxtalaşdırılmış sənədləri hüquqi əsası olmadan ədalət mühakiməsini həyata keçirən məhkəməyə təqdim etmiş, qeyd olunan qrumun ekspertizasından keçmiş lahiyyəni isə gizlədilmişdir. Lakin FHN-nin aidiyyəti qrumundan əldə edilmiş lahiyyə əsasında ekspertiza aparılması təşkil edilmişdir. Ekspertiza tərəfindən isə bununla bağlı müvafiq qeyd edilən rəy verilmişdir. Rəydə isə dolayısı ilə MMC-nin vəzifəli şəxslərinin məhkəməni aldatmağa yönələn hərəkətlər olması öz təsdiqini tapır. Məhkəmə tərəfindən mülki cavabdehdən lahiyyə sənədlərinin təqdim edilməsi tələb edilməsinə baxnmayaraq, öz-özlüyündə saxta olmasını subut edən lahiyyəni təqdim edilmişdir. Bu hal mülki cavabdehin nümayəndəsi tərəfindən ədalətli qərarın çıxarılmasını çaşdırılmağa çalışılmışdır. Bununla da vəzifəli şəxsin xidməti vəzifələrinin icrası ilə əlaqədar vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə etməklə özü üçün qanunsuz üstünlük əldə etmək məqsədilə öz qulluq səlahiyyətlərindən qulluq mənafeyinə qəsdən zidd olaraq istifadə edərək fiziki şəxsin hüquqlarına və qanuni mənafeyinə mühüm ziyan vurması ilə müşayət edilən əməli ilə rəsmi sənədlərə tamah və ya sair şəxsi niyyətlərlə ağır nəticələrə səbəb olan yalan məlumatların daxil ediməklə vəzifə saxtakarlığı etməsi, eləcə də Mülki iş üzrə işdə iştirak edən şəxs və ya onun nümayəndəsi tərəfindən sübutların saxtalaşdırılması ilə müşayət edilən əməldə Azərbaycan Respublikası CM-nin 294.1, 308.2 və 313-cü maddələrində nəzərdə tutulan cinayət əməlinin törədilməsinə əsas verir. Bundan başqa, MMC-nin direktoru X17 özbaşına olaraq İddiaçı məxsus, sonuncunun mülkiyyətində olan əmlakını sökülməsini təmin etdikdən sonra onu məcburiyyət qarşısında qoyub, 07 iyul 2020-ci il tarixli razılaşma müqaviləsi bağlamışdır. Müqavilənin məzmunundan və razılaşmadan məlum olur ki, cavabdeh tərəfindən 7-ci blokunun birinci mərtəbəsindən Cavabdeh MTK tərəfindən təsdiq olunmuş sxemə əsasən, İddiaçı razılaşdırılmış müqaviləyə görə 3 tərəfi pəncərə, yəni hər hansı bir tikili olmadan, 2 tərəfdən 6 ədəd pəncərə, 1 tərəfdən giriş qapısı olduğu və bir tərəfdən qonşu sahə ilə əhatə edildiyi sahə olmaqla, öz xətti ilə pəncərə sözlərini yazdığı 262 kvm qeyri yaşayış sahəsi təqdim ediləcəyini öz öhdəsinə götürmüşdür. Nicat Pənahzadə və Cavabdeh MMC-nin məsul vəzifəli şəxsi, zərərçəkmiş şəxsin əmlaka olan hüquqlarını ələ keçirmək qərarına gəlmiş, bu məqsədlə movcud olan, faktiki olaraq dövlət orqanlarından qeydiyyatdan keçmiş, lahiyyə üzərindən dəyişiklik etməklə 7 saylı blokun birinci mərtəbəsindən sonuncuya ayrılmış 262 kvd metr hissəsinin 150.5 kvd metr hissəsi 7 saylı binanın 1-ci mərtəbəsindən, 111.5 kvd m hissəsini lahiyyədə nəzərdə tutulmayan, sonradan tikilmiş qaraj hissəsindən ayrılmışdır. Daha sonra isə toplam qeyri-yaşayış sahəsi 448.1 m təşkil edən 7-ci blokun 1-ci mərtəbəsidən 22 dekabr 2023-cü il tarixdə 230 m olan qeyri-yaşayış sahasini "xxxx" MMC-nin sahibi və təssisçisi və sahibkarın katibəsi olan X11, 17 aprel 2024-cü il tarixdə isə 188 m qeyri-yaşayış sahəsini isə təssisçinin və sahibkarın birgə nikahında olduğu arvadı X9 adına rəmiləşdirmişdir. Belə çıxır ki, Cavabdeh MMC-nin vəzifəli şəxsi, sahibkarı və təssisçisi, iddiaçı ilə 07 iyul 2020-ci il tarixli razılaşma bağlanmasına baxmayaraq, həmin ərazini yəni, 7 saylı binanın 1ci mərtəbəsi sonradan həyat yoldaşı və katibəsinin adına rəsmiləşdirməklə öhdəliyindən boyun qaçırmaqla iddiaçının əmlaka olan hüquqlarını ələ keçirmişdir. Bu da birbaşa cavabdehin qanunsuz hərəkətlərindən, yəni müqavilə ilə öhdəlik götürdüyü sahəni başqa birinə satdığından xəbər verir. Qeyd olunan xüsusat təqsirli şəxsin əvvəlcədən həmin ərazinin iddiaçıya məxsus olduğunu bildiyi halda əmlaka olan hüquqlarını ələ keçirməsi ilə bağlı əməlləri dələduzluq cinayəti əlamətinə işarə edir. Bununla da, etibardan sui-istifadə etmə və ya aldatma yolu ilə xüsusilə külli miqdarda özgənin əmlakını ələ keçirmə və ya əmlak hüquqlarını əldə etməklə dələduzluq edib, Azərbaycan Respublikası CM-nin 178.4-cü maddəsində nəzərdə tutulan cinayət əməlini törədilməsinə əsas verir. İşə baxan məhkəmə Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun “N. Manafovun şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki işlər üzrə məhkəmə kollegiyasının 06 avqust 2008-ci il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair» 13 iyul 2009-cu il tarixli qərarına istinad edərək qeyd etmişdir ki, məhkəmə məsələnin zahiri mənzərəsini adlayaraq dərinə nəzər salmalı və şikayət edilən vəziyyətin reallıqları araşdırmalıdır. Hesab etmək olar ki, hazırki işdə məhkəmə dərinə nəzər salmamış və şikayət edilən reallıqları araşdırmamışdır.Azərbaycan RespublikasıPrezident Administrasiyası tərəfindən, X1 müraciətləri ilə iş şöbəsinin müdiri Süleyman İsmayılovun “Azərbaycan Prezidentinin dərin islahatları vətəndaş müraciətlərində qaldırılan məsələlərin həllində böyük inam yaradır” başlıqlıməqaləsində qeyd edilmişdir ki, il ərzində RÜR və digər problemli tikinti şirkətləri tərətindən çoxmərtəbəli yaşayış binalarının inşaasında müvafiq norma və qaydalara, həmçinin müqavilə şərtlərinə riayət edilməməsindən, mənzillərin iki daha artıq şəxslərə satılmasından, kompensensasiya verilmədən söküntü işlərinə başlamasından və ya kompensasiyaların az olmasından, təsdiq edilmiş lahiyyədən kənara çıxılmasından, binaların təhlükə törədəcək dərəcədə yaxın məsafədə tikilməsi ilə bağlı narazılıqlar barədə qeydlər etmişdir. Həmin şirkətlərin adları sadalanmaqla, qeyd olunan şirkətlər sırasında Cavabdeh MMC-nin adı da qeyd edilmişdir.Bakı şəhəri, Nərimanov Rayon Məhkəməsinin e-2(005)-98/2024 saylı, xx.xx.2024-cü il tarixli qətnaməsi qanunsuz və əsassız olmaqla yanaşı işin faktiki hallarına da uyğun deyildir. Ona görə də hesab edir ki, Nərimanov rayon məhkəməsinin hazırki ədalətsiz və qanunsuz qətnaməsi ləğv edilməli iddia tələbimi isə təmin edilməlidir. İddiaçıya təqdim edilmiş qeyr-yaşayış sahəsi tərəflər arasında bağlanmış xx.xx.2020-сi il tаriхli müqаvilə ilə müəyyən edilmiş və cizgi sxemi ilə təsdiqlənmişdir. Həmin müqavilədə təhvil veriləcək qeyri-yaşayış sahəsi 262 kv.m müəyyən edilmişdir. Öhdəliyin əmələ gəlmə əsaslarından biri tərəflər arasında müqavilənin mövcudluğudur. İş materiallaınrdan da görünür ki, tərfələr arasında qeyri-yşayış sahəsinin tikintisinə dair xx.xx.2020- сi tarixdə müqavilə bağlanmış və müqavilənin məzmunu müfəssəl ifadə edilmişdir. Həmin müqaviləyə əsaən Cavabdeh MTK inşa etdiyi 7-ci binanın 1- ci mərtəbəsində 262 kv.m qeyriyaayış sahəsini tikib təhvil verməyi öhdəəsinə götürmüşüdür. Məhkəmə Mülki Məcəllənin 404.1-ci maddəsini tətbiq edərək mübahisəni cavabdehin xeyrinə həll etmişdir. belə ki, məhkəmə həmin maddədinin müddəalarını nəzərə almış olsaydı tərəflərin müqavilə bağladıqda hansı şərtlərlə və hansı məzmunda müqavilə bağladıqlarını müəyyən etmiş olardı. İşin hallarından da görünür ki, tərəflərin razılaşmasında 262 kv.m sahə vahid ərazi kimi müəyəyn edilmişdir. cavabdehin isə təklif etdiyi qeyriyaşayış sahəsi 2 hissədən ibarət omaqla 155.5 kv.m və 111.5 kv.m sahələrdən ibarətdir ki , bu da özlüyündə müqavilə öhdəliyinin pozuntusu kimi qiymətləndirilməlidir. Mülki Məcəllənin qeyd edilən normalarını məhkəmə tətbiq edib tərəflərin iş üzrə əsl niyyətlərini müəyyən edə bilərdi. İşin hallarından da görünür ki , Müqavilənin predmetini sahəsi 262 kv.m olan qeyri-yaşayış sahəsi təşkil edir, həmin qeyri-yaşayış sahəsi binanın 1- ci mərtəbəsində yerləşir. Qeyri-yaşayış sahəsinin ölçüləri müqavilə ilə yanaşı səlahiyyətli şəxslərin imzası ilə də təsdiq edilmişdir. Məhkəmə Mülki Məcəllənin qeyd edilən maddələrini sadalamaqla iddianın rədd edilməsini əsasalnadırmağa çalışmışdır. Mülki Məcəllənin 425-ci maddəsinin məzmunundan da görünür ki, tərəflərdən hər biri öhdəliyin şərtlərinə və Məcəllənin tələblərinə uyğun hərəkət etməlidirlər. Hesab edirik ki, tərəflər arasında bağlanmış müqavilədə tərəflərin qarşlıqlı hüquq və vəzifələri kifayət qədər aydın ifadə edilmişdir.Məhkəmə Mülki Məcəllənin 442-ci maddəsini tətbiq edib müəyyən etmişdir ki, guya cavabdeh tərəfindən müqavilə müəyyən edilmiş öhdəliyə əməl edilmişdir. Məhkəmənin mövqeyi ilə razılaşmırıq hesab edirik ki, Cavabdeh MTK tərəfindən öhdəliyə əməl edilməmişdir. Mülki Məcəllənin 448-ci maddəsinin tələbi baxımından məhkəmə cavabdehin risk dairəsini düzgün müəyəyn etməli və iddiaçıya vurulan zərər tam təmin edilməliydi. İşin hallarından da məlumdur ki, ididiaçı ilə cavabdeh arasında hazırki müqavilə bağlandıqdan sonra Bakı şəhəri, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən sahəsi 262 (iki yüz altmış iki) kvadrat metr qeyri-yaşayış sahəsinin aylıq 7800 AZN olmaqla icarəyə verilməsinə dair İcarə Müqaviləsi də bağlanmışdır. Lakin cavabdehin öhdəliyə əməl etməməsi səbəbəindən əmlakın İcarəyə verilməsi mümkün olmamışdır. Mülki Məcəllənin qeyd edilən norması da iddiaçının tələbinin əsası kimi müəyyən edilməlidir.Məhkəmə iş üzrə təqdim etdiyimiz sübutlara əhəmiyyət verməyərək istifadə etmək belə istəməmişdir. Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətin əməkdaşı özünü ekspert statusunda görərək ekspertiza rəyi tərtib etmiş, hətta səlahiyyət həddini aşıb öz aktında Ekspertiza Fəaliyyəti haqqında Qanuna istinad etmişdir. Halbu ki, Məhkəmə Ekspertiza Fəaliyyəti Haqqında Qanunun 1-ci maddəsində məhkəmə eksperti (ekspert) - məhkəmə ekspertizasının predmetinə aid olan xüsusi məsələlərə dair zəruri biliyə malik olan və işin nəticəsində marağı olmayan, məhkəmə eksperti şəhadətnaməsi almış şəxs hesab edilir. Lakin təqdim edilmiş müvafiq mütəxəssis rəylərindən isə yalnız qeyd olunan mütəxəssislərin bir tərəfli şəkildə cavabdehin nümayəndəsinin sifarişi əsasında ekspertiza rəyləri verilmişdir. Həmin ekspertiza rəylərində isə sifarişçinin istəyinə uyğun Bakı şəhərinin mərkəzində qeyriyaşayış sahəsinin qiymətinin həmin binada satılan yaşayış evlərindən də aşağı qiymətə satılmasını sübut etməyə, dəyərinin qat-qat aşağı olmasını sübut etməyə çalışır. Lakin tərtib edilmiş rəylərdə hər hansı bir metodikaya və tədqiqat metodlarından istifadə edilməmiş, xüsusi bilik nümayiş etdirilməmişdir. Bu da ondan irəli gəlir ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Prossesual Məcəllənin 63.1 və 64.1-ci maddələrində ekspert bilə-bilə yalan rəy verməyə görə cinayət məsuliyyəti daşıyır. Mütəxəssisin ekspert kimi bilə-bilə yalan rəy verməsi ilə bağlı məsuliyyət daşımadığı üçün təssisçinin mühəndis olan qrup yoldaşı, dost - tanışlarının (qeyd olunan şəxslər araşdırılası olsa RÜR MMC-nin təssisçisinin yaxın tanışı, birlikdə təhsil aldığı qrup yoldaşı olması təsdiq edilər) onun nümayəndəsinin sifarişi əsasında verdiyi rəylərin də hüquqi əsası yoxdur. Bir sözlə həmin (işdən qovulmuş, heç bir iş tapa bilmədiyinə görə özlərinə özəl cəmiyyət yaradaraq guya, ekspertiza rəyləri yazmaqla, sifarişçinin diqtəsinə qulluq edən şəxslərdən ibarət) mütəxəssislər özəl ekspert fəaliyyət göstərmək istəsələr də, qanunun müəyyən etdiyi kriteriyalara malik olmayan, ekspertiza fəaliyyəti ilə məşğul olmaq üçün şəhadətnaməyə malik olmayan şəxslərdən ibarətdir. Hesab edir ki, iş üzrə tələbinin əsasını təşkil edən halları tam sübut edə bilmişdir. Lakin məhkəmə işinqeyd edilən hallarına əhəmiyyət verməmişdir. Hazırki halda hesab edir ki, məhkəmə işə obyektiv və qərəzsiz baxa bilməmişdir. Məhkəmə işdə iştirak edən şəxləirn izahatlarını iş üzrə toplanılmış subutlarla ynaşı qiymətləndirə bilməmişdir. Hesab etmək olar ki, məhkəmə qətnaməsini məhkəmədə tədqiq edilmiş sübutlara əsaslandırmamışdır. Hazırki halda demək olar ki, məhkəmənin qətnaməsi qanui və əsaslı deyildir. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Məhkəmə qanunvericiliyin qeyd edilən normasına da əməl etməmiş və nəticədə qətnaməsini işdə olan və tədqiq edilən sübutlarla əsaslandıra bilməmişdir. 127.Qətnamədən həmçinin Cavabdeh MTK da apellyasiya şikayəti verərək, qətnamənin iddianın təmin edilmiş hissəsində ləğv edilməsini, iddianın rədd edilməsinə dair yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. 128.Cavabdehin apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, işin mübahisəsiz halı ondan ibarətdir ki, müqaviləyə əlavə olaraq imzalanmış cizgi-sxem mövcud faktiki vəziyyətlə konfiqurasiya baxımından eynilik təşkil etsə də, yalnız qeyri-yaşayış sahəsinin arxa hissəsində yanlışlıqla göstərilmiş iki pəncərə istismara qəbul edilmiş layihəyə əsasən ümumiyyətlə mövcud olmamalı, qeyri-yaşayış sahəsinin yan hissəsində isə 4 əvəzinə 6 pəncərə mövcud olmalı idi. (faktiki vəziyyətdə yan hissədə layihəyə uyğun olaraq 6 pəncərə vardır) İşin mübahisəli məqamı ondan ibarətdir ki, iddiaçı arxa hissədə pəncərənin olmaması səbəbindən ona külli miqdarda ziyanın iddia etsə də, həmin qeyri-yaşayış sahəsinə istər mütəxəssislər, istər məhkəmə tərəfindən baxış keçirildiyi zaman rahatlıqla aydın etmək olardı ki, arxa hissəyə baxan kiçik ölçülü pəncərələrin olmaması qeyri-yaşayış sahəsinin bazar dəyərinə hər hansı bir formada təsir edə bilməz. Məlum məsələdir ki, qeyri-yaşayış sahəsinin bazar dəyərini müəyyənləşdirən əsas amillər onun yerləşmə mövqeyi, konfiqurasiyası, yerləşmə mövqeyinə görə istifadə təyinatı, əsas küçəyə olan baxışı və s. hallardır. Birinci instansiya məhkəməsində istər iddiaçıya, istərsə də ekspertlərə cavabdehin nümayəndəsi tərəfindən verilmiş “arxa hissəyə baxan pəncərənin olması qeyri-yaşayış sahəsinə hansı üstünlüyü verirdi ki, bazar qiymətinə külli miqdarda təsir göstərə bilsin?” sualına heç bir cavab verə bilməmiş, real zərəri yalnız şifahi mülahizələri ilə əsaslandırmışlar. İş materaillarında olan 1 rəydən başqa bütün rəylərdə real zərərin yaranma əsaslarını müəyyən edən bir cümlə belə yoxdur. Məhkəmə genişhəcmli işdə müxtəlif iddia tələblərinin əksər hissəsində maddi hüquq normalarını düzgün tətbiq etsə də, hazırki vəziyyətdə hazırki tələbə düzgün normanı tətbiq etməyərək, ortada real zərərin olması qənaətinə gəlmişdir. Halbuki, obyektin arxa hissəsində olan köməkçi sahələrin pəncərələrinin mövcud olub və ya olmaması, qeyri-yaşayış sahəsinin bazar qiymətinə təsir edə bilməz. Bu baxımdan məhkəmənin pəncərənin olmamasını iddiaçıya 70740 manat dəyərində zərər yetirməsi qənaətinə gəlməsi qanunvericiliyin tələbləri baxımından qəbul edilən deyil.

b) Apellyasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri.

129. Apellyasiya şikayətlərinə qarşı etiraz daxil olmamışdır.

c) Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları

130.Məhkəmə kollegiyasının iclasında İddiaçı nümayəndəsi və vəkili Vəkil3 öz apellyasiya şikayətini müdafiə etdi, apellyasiya şikayətində göstərilənlərə uyğun məzmunda izahat verərək, onun təmin edilməsini, cavabdehin apellyasiya şikayətinin təmin edilməməsini xahiş etdi. 131.Məhkəmə kollegiyasının iclasında Cavabdeh MTK-nın nümayəndəsi və vəkili Vəkil2 öz apellyasiya şikayətini müdafiə etdi, onun məznununa uyğun izahat verərək şikayətinin təmin edilməsini, iddiaçının apellyasiya şikayətinin isə təmin edilməməsini xahiş etdi.

Tətbiq edilən hüquq

Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsi:

132. Maddə 21.2. Zərər dedikdə, hüququ pozulmuş şəxsin pozulmuş hüququnubərpa etmək üçün çəkdiyi və ya çəkməli olduğu xərclər, əmlakından məhrum olması və yaəmlakının zədələnməsi (real zərər), habelə hüququ pozulmasaydı, həmin şəxsin adi mülkidövriyyə şəraitində əldə edəcəyi gəlirlər (əldən çıxmış fayda) başa düşülür. 133.Maddə 21.3. Zərərin əvəzinin ödənilməsi ilə bağlı tələbin həcmininmüəyyənləşdirilməsi zamanı zərərçəkənin, onun işçisinin və qanunvericiliklə nəzərdətutulmuş hallarda üçüncü şəxslərin davranışının zərərin yaranmasına və artmasına hansıhəcmdə şərait yaratması nəzərə alınmalıdır. 134.Maddə 385.1.Öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun)xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli,xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isəborcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. 135.Maddə 386.1. Öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya bu Məcəllədənəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla,öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. 136.Maddə 404.1. Müqavilə şərtlərini təfsir edərkən məhkəmə təkcə müqavilədəkisöz və ifadələrin hərfi mənasını deyil, həm də tərəflərin iradə ifadəsinin həqiqi mənasını,bütövlükdə müqavilənin hərfi mənasının onun digər şərtləri və mənası ilə müqayisəsininəzərə alır. 137.Maddə 404.2. Bu zaman bütün müvafiq hallar, o cümlədən müqaviləyə qədərkidanışıqlar və yazışmalar, tərəflərin qarşılıqlı münasibətlərində yaranmış praktika, işgüzar adətlər, tərəflərin sonrakı hərəkətləri nəzərə alınır. 138.Maddə 425.1.Öz hüquqlarını həyata keçirərkən və vəzifələrini icra edərkəntərəflərdən hər biri vicdanlılığın tələb etdiyi tərzdə, yəni şərtləşdirilmiş vaxtda və yerdəlazımi şəkildə, öhdəliyin şərtlərinə və bu Məcəllənin tələblərinə müvafiq surətdə, beləşərtlər və tələblər olmadıqda isə işgüzar adətlərə və ya adətən irəli sürülən digər tələblərəmüvafiq surətdə hərəkət etməlidir. 139.Maddə 425.2.Öhdəlikləri icra edərkən tərəflər müqavilənin yerinə yetirilməsinəzəmin yaratmaq üçün birgə hərəkət etməli və müqavilənin məqsədinə çatmağa maneçiliktörədə biləcək və ya öhdəliklərin icrasını təhlükəyə məruz qoya biləcək hər cürhərəkətlərdən çəkinməlidirlər. 140.Maddə 442.Öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımıncaicra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla vəya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başadüşülür. 141.Maddə 448.1. Əgər bu Məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qaydamüəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyibütün hallar üçün cavabdehdir. 142.Maddə 752.1. Podrat müqaviləsinə görə podratçı müqavilədə nəzərdə tutulanişi icra etməyi, sifarişçi isə podratçıya razılaşdırılmış muzd ödəməyi öhdəsinə götürür. 143.Maddə 763.1. Əgər məmulatın qüsuru vardırsa, sifarişçi əlavə icra tələb edə bilər. Podratçı öz seçimi ilə ya qüsuru aradan qaldıra bilər, ya da yeni məmulat hazırlaya bilər. 144.Maddə 764.1. Əgər podratçı xərclərin tənasübsüzlüyünə baxmayaraq, əlavə icradan imtina etməzsə, lakin əlavə icra üçün müəyyənləşdirilmiş müddət nəticəsiz qurtararsa, sifarişçi qüsuru özü aradan qaldırıb çəkdiyi xərclərin əvəzini ödəməyi tələb edə bilər. 145.Maddə 765.Məmulatın qüsuru nəticəsində, əgər müqavilənin əlavə icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddət qurtardıqdan sonra həmin qüsur tamamilə aradan aldırılmazsa, sifarişçi müqavilədən imtina edə bilər. Bu halda podratçı müqavilə ilə bağlı xərclərin əvəzini sifarişçiyə ödəməyə borcludur. 146.Maddə 766.Sifarişçi müqavilənin əlavə icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddət qurtardıqdan sonra əlavə icranı qəbul etmədikdə və müqavilədən imtina etdiyini bildirmədikdə muzdun miqdarını qüsur məmulatın dəyərini nə qədər azaldırsa, o qədər azalda bilər. 147.Maddə 773. Əgər sifarişçi məmulatın qüsurlu olduğunu bilə-bilə pretenziya irəli sürmədən onu qəbul edirsə, bu qüsurlarla bağlı tələb hüququ əmələ gəlmir. “Qiymətləndirilmə fəaliyyəti haqqında” Azərbaycan RespublikasınınQanunun:

148. Maddə 7.Qiymətləndirmə nəticələri haqqında hesabatların tərtib olunma qaydalarını müvafiq icra hakimiyyəti orqanı müəyyənləşdirir. Qiymətləndirmənin nəticələri haqqında hesabatda əmlakın bazar və ya digər dəyərlərinin yekun göstəricisi məhkəmə qaydasında ləğv edilmədikdə, həqiqi sayılır. Qiymətləndirmə obyektinin qiymətləndirici tərəfindən müəyyən edilmiş bazar və ya digər dəyəri haqqında hesabat məhkəmə tərəfindən müvafiq mübahisələrə baxıldığı bütün hallarda nəzərə alına bilər. 149.Maddə 15.Qiymətləndirmə standartları, normaları və peşəkar qiymətləndiricilərin hazırlanması qaydaları qanunvericiliyə uyğun olaraq müvafiq icra hakimiyyəti orqanları tərəfindən hazırlanır və təsdiq edilir. Azərbaycan Respublikasının Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin: 150.Maddə 75.11. Tikintiyə icazə verildiyi halda tikintiyə icazə, habelə tikintilayihəsi ərizəçiyə təqdim edilir və belə icazə tikinti işlərinə başlanması üçün əsas hesabolunur.... 151.Maddə 75.13. Tikintiyə icazənin və tikinti layihəsinin bir nüsxəsi müvafiq icrahakimiyyəti orqanında (qurumda) saxlanılır. Bu qayda barəsində məlumatlandırmaicraatının aparıldığı obyektlərin tikinti layihəsinin memarlıq-planlaşdırma və tikintiərazisinin baş planı bölmələrinə də şamil edilir. 152.Maddə 75.15. Tikintiyə və tikinti obyektinin istismarına icazə verilməsiqaydasını müvafiq icra hakimiyyəti orqanı müəyyənləşdirir. 153.Maddə 80.4. Sifarişçi tikintiyə başlamazdan əvvəl tikinti niyyəti barədə müvafiqicra hakimiyyəti orqanına və ya müvafiq icra hakimiyyəti orqanının yaratdığı qurumaməlumat verir və bu Məcəllənin 80.1-ci, 80.1-1-ci və 80.3-cü maddələrində nəzərdətutulmuş tələblərə uyğunluğunun yoxlanılması üçün tikinti obyektlərinin layihəsininmemarlıq-planlaşdırma və tikinti ərazisinin baş planı bölmələrini, habelə torpaq sahəsiüzərində mülkiyyət, icarə və ya istifadə hüququnu təsdiq edən sənədi məlumata əlavəedir. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanı və ya müvafiq icra hakimiyyəti orqanının yaratdığıqurum tərəfindən bu Məcəllənin 80.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş tikinti obyektlərinəmünasibətdə 10 gün müddətində layihəyə dair irad sifarişçiyə təqdim edilmədikdə,sifarişçi tikinti işlərinə başlaya bilər. İradlar olduqda, həmin iradlar normativ hüquqiaktlara istinad olunmaqla və onların pozulan tələbləri dəqiq göstərilməkləəsaslandırılmalıdır. 154.Maddə 87. Ekspertizanın məqsədi tikinti layihələrinin etibarlılıq vətəhlükəsizlik baxımından şəhərsalma və tikintiyə dair normativ sənədlərin tələblərinəuyğunluğunun yoxlanılmasından ibarətdir. 155.Maddə 88.2. Ekspertizadan keçirilmiş tikinti layihələrinə konstruktiv vədayanıqlığa təsir edə biləcək dəyişikliklər edildikdə, həmin layihələr bu Məcəllənin 88.1.1və 88.1.2-ci maddələrində nəzərdə tutulmuş mənada təkrar ekspertizadan keçirilir. 156.Maddə 89.1.3. Mövcud tikinti obyektlərinə və (və ya) onların hissələrinə həminobyektlərin konstruktiv və digər təhlükəsizlik göstəricilərinə təsir etməyən və icazəverilmiş tikintinin parametrlərini keçməyən dəyişikliklərin edilməsi barədə tikinti layihələri,ekspertizadan keçirilmir. 157.Maddə 92.4.1. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tikintiyə icazənin tələbolunmasına baxmayaraq, tikinti obyekti belə icazə alınmadan, habelə xüsusi nişanıntikinti işlərinin başlanması üçün əsas olduğu hallarda belə nişan alınmadan, barəsindəməlumatlandırma icraatı tətbiq edilən tikinti obyekti isə tikinti işlərinin başlanması üçünbu Məcəllənin 80.4-cü maddəsində müəyyən olunmuş əsas olmadan tikildikdə, tikintiişlərinin (reklam qurğularının tikintisi istisna olmaqla) dayandırılması barədə qərar qəbuledir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2018-ci il 28 dekabr tarixli 460 nömrəliFərmanı ilə təsdiq edilmiş “Bəzi tikinti obyektlərinə tikintiyə icazə və tikinti obyektinin istismarına icazə verilməsi” Qaydasının: 158.1.5. Bu Qayda əsasında tikintiyə icazə tikinti obyektinin inşası, əsaslı təmiri,yenidən qurulması, bərpası və ya sökülməsi üçün verilir.

159. 2.1. Tikinti layihəsini müvafiq lisenziyası olan hüquqi və ya fiziki şəxslər(bundan sonra – layihəçi), o cümlədən müvafiq lisenziyası olduğu təqdirdə, sifarişçininözü hazırlayır. Sifarişçi layihəçini cəlb etməyi nəzərdə tutduqda, bu məqsədlə layihəçi iləMəcəllənin 48-ci maddəsinə əsasən müqavilə bağlayır.

160. 3.9. Tikintiyə icazə verildiyi halda icazə verən orqan 1 (bir) iş günündən gecolmayaraq elektron formada tikintiyə icazəni və tikinti layihəsini sifarişçiyə təqdim edir vəbelə icazə tikintiyə başlanılması üçün əsas hesab olunur.

161. 4.1. Tikintiyə icazə verildiyi hallarda, sifarişçi tikinti ərazisində tikinti işlərini,şəhərsalma və tikinti qanunvericiliyinin tələblərinə riayət etməklə, tikinti layihəsinə uyğunolaraq həyata keçirir.

62. 5.2. Tikintiyə dövlət nəzarəti Məcəllənin 97-ci maddəsinə əsasən “Tikintiyədövlət nəzarətinin həyata keçirilməsi Qaydaları”na uyğun olaraq həyata keçirilir.

163. 5.3. Tikintiyə dövlət nəzarəti Azərbaycan Respublikası Fövqəladə HallarNazirliyinin (bundan sonra – Nazirlik) Tikintidə X12 Agentliyi(bundan sonra – Agentlik) və Tikintidə X12 Agentliyinin BaşDövlət Tikinti Müfəttişliyi (bundan sonra – Müfəttişlik) vasitəsilə həyata keçirilir.

164. 5.4. Tikintiyə dövlət nəzarətini həyata keçirən dövlət orqanı, Məcəllənin89.1.2-ci, 89.1.4-cü və 89.1.6-cı maddələrində nəzərdə tutulmuş tikinti obyektləri istisnaolmaqla, bu Qaydada nəzərdə tutulmuş digər tikinti obyektlərinin tikintisində dövlətnəzarətini yalnız özülün quraşdırılması mərhələsində həyata keçirir.

165. 5.5. Tikinti obyektində tikinti-quraşdırma işləri başa çatdıqdan sonra həminişlərin şəhərsalma və tikintiyə dair normativ sənədlərin tələblərinə və tikinti layihəsinəuyğun aparılmasını və tikintiyə dövlət nəzarətinin həyata keçirilməsinin başa çatmasınıəks etdirən istismara hazırlıq aktı tərtib olunur. Həmin aktı sifarişçinin, podratçının, layihəçinin və Müfəttişliyin səlahiyyətli nümayəndəsi imzalayır və Agentlik 1 (bir) gün ərzində aktı elektron qaydada sifarişçiyə təqdim edir.

166. 6.1. Tikinti obyektinin istismarına icazə verilməsi tikintisi başa çatmışobyektin və ya onun bir hissəsinin şəhərsalma və tikintiyə dair normativ sənədlərintələblərinə uyğun tikildiyinin və ondan təyinatı üzrə istifadənin mümkünlüyünün təsdiqedilməsidir. “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Azərbaycan RespublikasıQanununun: 167.Maddə 19.1. Daşınmaz əmlak üzərində müddəti on bir aydan çox olan icarəvə ya istifadə hüququ dövlət qeydiyyatına alınır. İcarə və ya istifadə hüququnun dövlətqeydiyyatına alınması barədə ərizəni daşınmaz əmlakın icarə (istifadə) müqaviləsi üzrətərəflərdən biri verə bilər. Daşınmaz dövlət əmlakı üzərində icarə (istifadə) hüququ,daşınmaz dövlət əmlakı üzərində icarə (istifadə) müqaviləsi bağlamaq hüququ olanmüvafiq icra hakimiyyəti orqanının müraciəti əsasında dövlət reyestrində qeydiyyataalınır. Ərizənin və müraciətin formaları müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyənedilir. AzərbaycanRespublikasıMülkiProsessualMəcəlləsi: 168.Maddə 14.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı vəonlardan istifadə etməlidir. 169.Maddə 77.1. Hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyihalları sübut etməlidir. 170.Maddə 88. Məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdansonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heçbir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. 171.Maddə 106.1. İşdə iştirak edən şəxslərin iş üçün əhəmiyyətli olan və onlaraməlum olan faktlar barədə izahatları iş üzrə toplanmış digər sübutlarla yanaşı yoxlanılmalıvə qiymətləndirilməlidir.

172. Maddə 217.4. Məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasındatədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır.

173. Maddə 217.5. Bu Məcəllənin 10-1.3-cü maddəsində nəzərdə tutulmuşməhkəmə icraatında işə baxan məhkəmə öz qətnaməsini yalnız elektron məhkəmə icraatımateriallarına əlavə edilmiş və məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. 174.Maddə 385.2.Birinci instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyi-nəzərindən qanuni və əsaslı olan və mahiyyəti üzrə düzgün olan qətnaməsi yalnız formal mülahizələrə görə ləğv edilə bilməz.

Apellyasiya baxışının hədləri

175.Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372-ci maddəsinin apellyasiya baxışının hədləri barədə müddəalarının həmin Məcəllənin 372.1 və 372.7-ci maddələrinin tələbləri baxımından şərh edilməsinə dair” 20 may 2011-ci il tarixli qərarında göstərilmişdir ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1-ci maddəsinə uyğun olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi həmin Məcəllənin 372.6-cı maddəsində nəzərdə tutulduğu hallarda birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını mübahisələndirilən hissəsində apellyasiya şikayətinin dəlilləri həcmində yoxlayır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1 və 372.7-ci maddələrinə uyğun olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi maddi hüquq normalarına riayət edilməsini birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin mübahisələndirilən hissəsində yoxlayır. Bu hədlərdə apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin hüquqi mövqeyinə aid dəlillərdən asılı deyil və qətnaməni maddi hüquq normasının pozulması ilə əlaqədar apellyasiya şikayətində göstərilməyən əsaslarla da ləğv edə və dəyişdirə bilər. 176.Apellyasiya və kassasiya şikayətlərinin mümkünlüyü və şikayətlərə baxılmasının hədləri ilə bağlı Mülki Prosessual Məcəlləsinin tətbiqi məsələlərinə dair” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki və Kommersiya Kollegiyalarının 14 oktyabr 2020-ci il tarixli, 04/2020 saylı qərardadının 59-cu bəndinə əsasən məhkəmələr mübahisələndirilən hissəni müəyyən edərkən şikayətin nəticə hissəsində aktın tam və yaxud qismən ləğvini tələb edilib-edilməməsindən asılı olmayaraq, mübahisələndirilən hissəni şikayətin dəlilləri və şikayət verən şəxsin müvafiq hissəni mübahisələndirməsi ilə bağlı subyektiv hüququnun olub-olmaması baxımından müəyyən etməlidir. Həmin qərardadın 62-ci bəndinə əsasən apellyasiya və kassasiya qaydasında məhkəmə aktları müvafiq olaraq şikayətə və ya şikayəti verən şəxsə münasibətdə deyil, mübahisələndirilən hissədə yoxlamalıdır. 177.Məhkəmə kollegiyası prosessual qanunvericiliyin qeyd olunan müddəasını və onun rəsmi şərhinə dair Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun qərarını, Apellyasiya və kassasiya şikayətlərinin mümkünlüyü və şikayətlərə baxılmasının hədləri ilə bağlı Mülki Prosessual Məcəlləsinin tətbiqi məsələlərinə dair” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki və Kommersiya Kollegiyalarının 14 oktyabr 2020-ci il tarixli, 04/2020 saylı qərardadını nəzərə almaqla qeyd edir ki, hazırki halda apellyasiya baxışının hədlərini apellyatorların dəlillərinə münasibətdə qətnamənin ididanın qismən təmin edilən və rədd edilən hissələrində qanuniliyinin və əsaslılığının yoxlanılması təşkil edir.

Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi

178.Məhkəmə kollegiyası tərəflərin izahatlarını dinləyib, аpеllyаsiyа şikаyətlərinin dəlillərini və iş mаtеriаllаrını аrаşdırаrаq, qeyri-yaşayış sahəsinə yerli baxış keçirərək hеsаb еdir ki, birinci instansiya məhkəməsi tərəflər arasında yaranmış mübahisəni düzgün həll etmiş, qətnamə maddi və prosessual hüquq normalarına uyğun çıxarılmış, iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətlərinə uyğun və yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırılmışdır. Bu baxımdan apellyasiya şikayətləri təmin edilməməli, qətnamə mübahisələndirilən hissədə dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. 179.Kollegiya ilk olaraq qeyd edir ki, Bakı şəhəri 23 saylı notariat ofisinin xüsusi notariusu X25 tərəfindən xx.xx.2020-ci il tarixdə 3M-790 nömrə ilə reyestrdə qeydə alınmış razılaşma müqaviləsi üzrə Cavabdeh Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu ərazisində Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşəcək ərazidə tikiləcək əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında tikiləcək binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsindən sahəsi 262 kvadrat metr qeyri-yaşayış sahəsi və bir ədəd 6,60 səviyyəsində 30 metr kvadratdan az olmayaraq qaraj sahəsinin İddiaçı istifadəsinə, sahibliyi və mülkiyyətinə əvəzsiz olaraq verməyi öhdəsinə götürmüşdür. 180.İddiaçı qeyd olunan razılaşma müqaviləsinin tələblərinin cavabdeh tərəfindən pozulаrаq 15 ay ərzində müqаvilədə qeyd edilən əmlakların iddiaçıya təhvil verməməsini, həmin əmlakların müvafiq sənədləşdirilməsinin aparılması, eyni zamanda qaz, işıq və su ilə təchiz edilməsini cavabdeh öz üzərinə götürsə də, bunu etməməsini, vахtındа təhvil vеrmədiyi üçün iddiaçı həmin əmlaklardan faydalana bilməməsini göstərərək iddia tələblərini bu hаllаr üzərində qurаrаq digər tələblər də irəli sürmüşdür. 181.İddiaçı həmçinin dəlil olaraq qeyd etmişdir ki, ən əsаsı cavabdehlə iddiaçı arasında bağlanmış müqavilə şərtlərinə və eləcə də müqaviləyə əlavə edilmiş sxemə görə Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu ərazisində Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev küçələrin kəsişməsində yerləşəcək ərazidə tikiləcək əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında tikiləcək binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsindən sütun və beton hissələri verilən kvadrat metr sahəsinə daxil edilməməklə üç tərəfi pəncərədən ibarət olması barədə MMCnin direktoru tərəfindən sxem və müqaviləni öz imza və xətti ilə təsdiq etdiyi 262 (iki yüz altmış iki) kvadrat metr qeyri-yaşayış sahəsindən ibarət olması ilə bаğlıdır. 182.Bundan əlavə iddiaçı саvаbdеhi Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində sütun və beton hissələri verilən kvadrat metr sahəsinə daxil edilməməklə üç tərəfi pəncərədən ibarət olmaqla 262 kvadrat metr qeyri-yaşayış sahəsinin üç tərəfdən pəncərə olduğu halda (hər bir pəncərə küçə/yola baxdığı halda) hazırki orta bazar qiymətlərinə uyğun ümumi dəyəri təqribən 1519600,0 manat məbləğində müəyyən edilməsinə dаir еkspеrt rəyinə istinаd еdərək ünvan 1 ünvanında yerləşən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində sütun və beton hissələri verilən kvadrat metr sahəsinə daxil edilməməklə üç tərəfi pəncərədən ibarət olmaqla 262 kvadrat metr qeyri-yaşayış sahəsinin bu günki bazar dəyəri ilə müqayisədə həmin qeyri-yaşayış sahəsinin bir tərəfdən pəncərəsinin olmaması kərpiclə hörülmüş və ya bağlanmış qeyri-yaşayış sahəsinin hazırki orta bazar qiymətlərinə uyğun ümumi dəyəri təqribən 890800,0 manat məbləğində müəyyən olunmаsınа istinаd еdərək qeyri-yaşayış sahəsinə dəyərinin itirməsini, eyni zamanda iddiaçı ilə mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsini icarəyə götürmək istəyən X26 arasında xx.xx.2020-ci il tarixdə icarə müqaviləsi bağlanmаsınа bахmаyаrаq саvаbdеhin həm qеyd еdilən qеyri-yаşаyış sаhəsini, həm də ünvan 1 ünvanında yerləşən 30 kvadrat metr sahəsi olan iki qarajın (hər biri 15 kvadrat metr) 2022 və 2023-cü illər üçün bir ayın icarə haqqı hər bir qaraj üçün 50 manat, cəmi 100 manat təşkil etdiyi hаldа, vахtındа təhvil vеrilmədiyi üçün hər iki hаldа əldə çıхmış fаydа formаsındа ziyаnа düşməsini göstərmişdir. 183.Kollegiya qeyd edir ki, dəfələrlə dəqiqləşdirilmiş, həсmi аrtırılmış iddia tələblərindən аydın olur ki, iddiaçı hаzırdа саvаbdеhə qаrşı 4 tələb irəli sürmüşdür:

1. Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu ərazisində Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş idarəsinin təsdiq etdiyi layihəyə uyğun olaraq sahəsi 262 (iki yüz altmış iki) kvadrat metr qeyri-yaşayış sahəsinin qaz, işıq və su ilə təchiz edilməklə və rüsumlar ödənilməklə həmin qeyri-yaşayış sahəsi və bir ədəd 6,60 səviyyəsində 30 metr kvadratdan az olmayaraq qarajın mülkiyyət hüquqlarını təsdiq edən çıxarışın verilməsinin təmin edilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması;

2. Sözügеdən binanın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsindən sütun və beton hissələri verilən kvadrat metr sahəsinə daxil edilməməklə üç tərəfi pəncərədən ibarət olması barədə MMC-nin direktoru tərəfindən təsdiq edilən sxem, müqavilə və Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş idarəsinin təsdiq etdiyi layihəyə uyğun olaraq (layihədənkənar tikilmiş qaraj və digər hissələr istisna olmaqla) 262 (iki yüz altmış iki) kvadrat metr sahədən ibarət qeyri-yaşayış sahəsinin təhvil verilməsinin cavabdehin üzərinə qoyulması; 3.Sözügеdən binаnın 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində yerləşən iddiaçıya aid obyektin yan hissəsində pandusun tikilməsinin və ya ümumiyyətlə obyektin qarşısında və yan hissəsində hər hansı bir tikinti işlərinin aparılmasının cavabdehə qadağan edilməsi; 4.Dəymiş zərərin əvəzi olaraq Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu ərazisində Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrin kəsişməsində yerləşən sahəsi 262 (iki yüz altmış iki) kvadrat metr qeyri-yaşayış sahəsinin aylıq 7800 AZN olmaqla 36 ay üzrə icarə haqqına görə (istifadə və mülkiyyət hüquqlarından məhrum olduğu üçün) ümumilikdə 280800 AZN (iki yüz səksən min səkkiz yüz manat) pul məbləğinin, 30 kvadrat metrdən az olmayaraq qaraj sahəsinin aylıq 100 AZN olmaqla 36 ay üzrə icarə haqqına görə (istifadə və mülkiyyət hüquqlarından məhrum olduğu üçün) ümumilikdə 3600 AZN (üç min altı yüz manat) pul məbləğinin, müqavilə tələbinə uyğun olaraq üç tərəfi pəncərə ilə təşkil olunmuş şəkildə obyekt təqdim edilməməsinə görə özlüyündə obyektin dəyərinin aşağı düşməsi nəticəsində 628800 AZN (altı yüz iyirmi səkkiz min səkkiz yüz manat), ümumilikdə 913200 AZN (doqquz yüz on üç min iki yüz manat) pulun, 1203 AZN dövlət rüsumu və 200 AZN vəkilə ödənilən xidmət haqqının Cavabdehndən tutulmаsı. 184.Kollegiya hesab edir ki, hazırki mübahisəyə bağlanmış müqavilə şərtləri çərçivəsində qiymət verilməlidir. Həmin xüsusatlar üzrə şərtlər aydın olmadıqda isə məhkəmə müqaviləni təfsir etməklə, əslində tərəflərin hansı əlamətlərə cavab verən qeyri-yaşayış sahəsini razılaşdırdıqlarını müəyyən etməlidir. Belə ki, müqavilə şərtlərini təfsir edərkən məhkəmə təkcə müqavilədəki söz və ifadələrin hərfi mənasını deyil, həm də tərəflərin iradə ifadəsinin həqiqi mənasını, bütövlükdə müqavilənin hərfi mənasının onun digər şərtləri və mənası ilə müqayisəsini nəzərə alır. Bu zaman bütün müvafiq hallar, o cümlədən müqaviləyə qədərki danışıqlar və yazışmalar, tərəflərin qarşılıqlı münasibətlərində yaranmış praktika, işgüzar adətlər, tərəflərin sonrakı hərəkətləri nəzərə alınır. 185.Belə ki, məhkəmə düzgün olaraq qeyd etmişdir ki, hazırki mübahisənin qanuni əsası olaraq tərəflər arasında yaranmış münasibətlər podrat münasibətləridir ki, mülki qanunvericiliklə tənzimlənən müqavilələrin bir növü olan podrat müqaviləsinin bağlanması, icra olunması, habelə bu müqavilə üzrə öhdəliklərin yerinə yetirilməsi ümumi qaydada müqavilə azadlığına əsaslanır. 186.Kollegiya qeyd edir ki, Mülki Məcəllənin podrat münasibətlərini tənzimləyən 39-cu fəslinin 763, 764, 765 və 766-cı maddələrində qanunverici podrat müqaviləsinin qüsurlu icra olunması halında Sifarişçiyə 4 dispozitiv seçim imkanı təqdim edir: “əlavə icra tələbi” (763-cü maddə), “qüsurun sifarişçi tərəfindən düzəldilməsi” (maddə 764), “qüsur nəticəsində podrat müqaviləsindən imtina” (maddə 765) və “qüsur nəticəsində muzdun azaldılması” (maddə 766) 187.Qeyd olunmalıdır ki, podrat müqaviləsinin qüsurlu icrası nəticəsində qanunvericinin sifarişçiyə təqdim etdiyi təminatların hamısının və ya bir neçəsinin eyni vaxtda tələb edilməsi deyil, sifarişinin seçiminə görə həmin maddələrlə verilmiş hüquqların yalnız birindən istifadə edilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Əks yanaşma həmin normaların tələblərinə zidd olmaqla yanaşı sifarişçinin əsassız varlanmasına səbəb ola bilər ki, bu da qanunun tələblərinin pozulması deməkdir. 188.FHN X15 Baş Dövlət Tikinti Müfəttişliyinin xx.xx.2022-ci il tarixli istismara hazırlıq aktından görünür ki, cavabdeh MTK 2019-cu ilin yanvar ayında tikintiyə başlamışdır. Tərəflər arasında bağlanmış xx.xx.2020-ci il tarixli müqavilənin 3.3-cü bəndinə əsasən cavabdeh yeni tikiləcək binanın bünövrəsi qoyulduqdan sonra tikinti işlərini 24 ay müddətinə başa çatdıraraq müqavilə şərtlərinə uyğun qaydada iddiaçıya qeyri-yaşayış sahəsini təhvil verməyi öhdəsinə götürmüşdür. 189.İddiaçı xx.xx.2022-ci il tarixli İstismara hazırlıq aktında tikintinin başlanmasının 2019-cu ilin yanvar ayında olduğunu, mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsinin bünövrəsinin də həmin tarixdən qoyulduğunu, cavabdeh MTK-nın isə tikinti işlərini 24 ay ərzində bitirməli olduğu halda müqavilə öhdəliyini bu hissədə də icra etmədiyini bildirmişdir. 190.Bu hissədə iddiaçının dəlilinə münasibətdə məhkəmə düzgün olaraq qeyd etmişdir ki, xx.xx.2019-cu il tarixdə məhz mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsinin yerləşdiyi 7-ci blok deyil, bina kompleksinin 1-ci bloku inşa edilməyə başlanılmış, qeyd edilənlər həm xx.xx.2019-cu il tarixli layihədən, həm də iddiaçı tərəfin təqdim etdiyi “Google earth” proqramından çıxarılmış şəkillərlə də təsdiq olunur. Beləliklə də, cavabdeh MTK tikinti işlərini 24 aya yəni xx.xx.2022-ci il tarixində başa çatdıraraq sözügedən qeyri-yaşayış sahəsini müqavilə şərtlərinə uyğun olaraq iddiaçıya təhvil verməli idi. 191.Habelə iş materiallarında olan, FHN Tikintidə X12 Agentliyi Baş Dövlət Tikinti Müfəttişliyi Tikintidə X18n görünür ki, xx.xx.2020-ci il tarixdə 7-ci binanın torpaq (çalanın qazılması) işlərinin davam etdirilməsi məqsədəuyğun hesab edilmişdir. 192.Kollegiya qeyd edir ki, iddiaçı cavabdehin müqavilə üzrə öhdəliklərini yerinə yetirməməsini və bu günə kimi qüvvədə olan layihədə göstərilən sxemə uyğun olaraq 262 kv/m sahədən ibarət qeyri-yaşayış sahəsini ona təhvil verməməsini iddia еtsə də, işin müəyyən olunmuş faktiki hallarına əsasən, iddiaçı ilə müqavilə imzalanan zaman binanın ilkin layihəsi 1 il 6 ay əvvəl dəyişdirilmiş, iddiaçıya təqdim edilən cizgi-sxem məhz sonuncu, yəni xx.xx.2019-cu il tarixli layihə əsasında olmuşdur. 193.Belə ki, birinci instansiya məhkəməsində məhkəmə araşdırması zamanı mühəndis-texniki ekspertizalar şöbəsinin eksperti məhkəmədə sualları cavablandırarkən “əgər pəncərələr nəzərə alınmasa, təqdim olunan cizgi sxemdəki sahə ilə xx.xx.2019-cu il tarixli Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyəti ilə razılaşdırılmış layihədəki sahə forma və konfiqurasiya cəhətdən uyğunluq təşkil edir”, “Pəncərələr ilə əlaqədar olan uyğunsuzluq o qədər də ciddi bir kənarlaşma deyil”, “dəqiq ölçmələr aparılmadan konkret fikir bildirmək olmasa da, kolonların sayı nəzərə alındıqda ilkin layihəilə razılaşdırılmış layihədəki sahələrin üst-üstə düşdüyünü demək mümkündür”, “bina ilkin layihə ilə deyil, faktiki vəziyyətlə istismara qəbul edilir” kimi izahatlar vermişdir. Bu baxımdan məhkəmə qeyd edir ki, yuxarıda qeyd olunmuş hallar bir daha təsdiq edilir. 194.İddiaçının dəlillərinə münasibətdə kollegiya qeyd edir ki, iddiaçıya təsdiq edilərək verilmiş sxem, məhz sonuncu, yəni xx.xx.2019-cu il tarixli layihə əsasındadır ki, Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş İdarəsinin rəy verdiyi layihə öz hüquqi qüvvəsini itirmişdir. Eyni zamanda qeyd edilənlər Bakı Apellyasiya Məhkəməsi hаzırki işdə İddiaçı müvəqqəti təminat tədbirinin görülməsinə dair ərizə ilə bаğlı məhkəmənin qərаrdаdındаn vеrilmiş şikаyət üzrə qəbul еtdiyi xx.xx.2023-cü il tarixli, 16(103)-302/2024 saylı qərardadında da öz əksini tapmışdır. 195.Bu kontekstində kollegiya qeyd edir ki, podrat müqaviləsinə görə podratçı müqavilədə nəzərdə tutulan işi icra etməyi, sifarişçi isə podratçıya razılaşdırılmış muzd ödəməyi öhdəsinə götürür. Sifarişçi müqavilənin əlavə icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddət qurtardıqdan sonra əlavə icranı qəbul etmədikdə və müqavilədən imtina etdiyini bildirmədikdə muzdun miqdarını qüsur məmulatın dəyərini nə qədər azaldırsa, o qədər azalda bilər. 196.İddiaçı cavabdeh MTK tərəfindən istifadə və mülkiyyət hüquqlarından məhrum edilməsinə istinad etməklə, sonuncudan əldən çıxmış fayda qismində dəymiş zərərin əvəzini tələb edir. 197.Məhkəmə düzgün olaraq hesab etmişdir ki, cavabdeh MTK tərəfindən xx.xx.2020-сi il tаriхli müqаvilə ilə üzərinə götürdüyü öhdəlikləri (arxa hissədə iki pəncərənin olması istisna olmaqla) yеrinə yetirmiş, mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsini və qаrаj sаhəsini 2022-сi ilin əvvəlindən еtibаrən təhvilə hаzır vəziyyətə gətirmişdir. Lakin işin faktiki hallarından göründüyü kimi, iddiaçı qеyri-yаşаyış sаhəsinin MMC-nin direktoru tərəfindən təsdiq edilən sxem, müqavilə və Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş idarəsinin təsdiq etdiyi layihəyə uyğun olaraq inşа еdilməməsini əsas gətirərək, qeyri-yaşayış sahəsini və qarajı təhvil almaqdan imtina etmişdir. 198.Kollegiya qeyd edir ki, Cavabdeh MMC tərəfindən inşa olunmuş binanın ilkin layihəsi Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyətinin xx.xx.2018-ci il tarixli layihəsi olmuş və Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş İdarəsi tərəfindən həmin ilkin layihə əsasında rəy verilmişdir. Daha sonra ilkin layihədə konstruktiv dəyişiklik edilmədən xx.xx.2019-cu il tarixli yeni layihə verilmiş, yeni layihə dəyişikliklərlə birgə Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən razılaşdırılmışdır. Buna görə də, qeyd olunan cavabdehin etirazının dəlili ilə razılaşmaq olar. Yəni xx.xx.2019-cu il tarixli layihə əsasında inşa olunmuş, istismara hazırlıq və istismara icazə aktı verilmişdir. Qeyd olunanlar məhkəmə araşdırması zamanı öz təsdiqini tapmış, iddiaçının bununla bağlı dəlilləri isə əsassız olmaqla, qeyri-yaşayış sahəsini və qarajı təhvil almaqdan imtina etməsinə haqq qazandıran heç bir hüquqi əsasa söykənməmişdir. 199.Kollegiya qeyd edir ki, məhkəmə, iddiaçının öz iddia tələbini əsaslandırarkən istinad etdiyi xx.xx.2023-cü il və xx.xx.2024-cü il tarixli ekspert rəylərini mötəbər sübut hesab etməyərək qeyd etmişdir ki, еkspеrt rəyində əks olunan məlumatların həqiqiliyinə olan təminat kifayət qədər yüksək olmuş olsa da, bu hal həmin rəyin “xüsusi”, “müstəsna” sübut kimi qiymətləndirilməsi üçün əsas ola bilməz. Məhkəmə üçün ekspert rəyi məcburi əhəmiyyətə malik deyil və o, məhkəmə tərəfindən Azərbaycan Respublikası MPMnin 88-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş qaydalar əsasında qiymətləndirilir. Ekspert rəyinin qiymətləndirilməsinə aşağıdakılar daxildir: 1) ekspertizanın hazırlanması, təyini, keçirilməsinin prosessual qaydasına riayət edilməsi; 2) qoyulmuş suallara cavabın uyğunluğunun yoxlanılması; 3) rəyin tamlığının müəyyən edilməsi; 4) rəyin elmi əsaslandırılmasının elmi qiymətləndirilməsi. 200.Еkspert rəyi sübut növlərindən biri olmaqla, digər sübutlarla müqayisədə qabaqcadan müəyyən edilmiş üstünlük hüququna malik olmasa da, ekspert rəyində əks olunan məlumatların həqiqiliyinə olan təminat kifayət qədər o vахt yüksək olаr ki, araşdırma zamanı hazırkı ekspert rəyində müəyyən edilən halları təkzib edən, bu hallara zidd olan sübutlar müəyyən edilməsin. Yаlnız bu hаldа ekspert rəyinin sübut növü kimi qəbul edilməməsinə dair dəlillər ehtimal xarakterli olduğundan, həmin rəy hazırkı iş üzrə mötəbər sübut növü kimi qəbul edilə bilər. 201.Kollegiya qeyd edir ki, iddia tələbinin dəlillərinin araşdırılması məqsədilə məhkəmə tərəfindən tikinti-texniki ekspertizası və qiymətləndirmə ekspertizası təyin olunmuş, tərəflər həmin ekspertiza rəylərinə etiraz edərək, müvafiq təkrar ekspertizaların təyin edilməsi barədə vəsatət vermişlər. 202.Məhkəmə əvvəlcə onu qeyd etmişdir ki, iddiaçının xx.xx.2023-cü il tikinti-texniki ekspertizasına istinad etməsi qanuni hesab edilə bilməz, nə qədər ki məhkəmə tərəfindən təkrar ekspertiza təyin edilmişdir, bu o deməkdir ki, həmin ekspertiza rəyi ziddiyyətli olmuş və yaxud məhkəmə həmin rəyin əsassızlığına görə ekspertin rəyi ilə razılaşmamışdır. Bəllidir ki, ekspert rəyi sübut növlərindən biri olmaqla, digər sübutlarla müqayisədə qabaqcadan müəyyən edilmiş üstünlük hüququna malik olmasa da, ekspert rəyində əks olunan məlumatların həqiqiliyinə olan təminat kifayət qədər yüksək olur. Bu baxımdan təyin edilmiş təkrar tikinti-texniki ekspertizasının nəticəsində məhkəməyə təqdim edilmiş Məhkəmə Еkspеrtizа Mərkəzinin xx.xx.2024-сü il tаriхli tikinti-texniki ekspertiza rəyinə münasibətdə isə məhkəmə qeyd etmişdir ki, həmin rəy qüvvədə olan qanunvericiliyin tələblərinin pozulması ilə verilmişdir. Göründüyü kimi, müvafiq rəyin nəticəsində mübahisəli qеyri-yаşаyış sаhəsinin yаlnız 150,5 kv.m sаhəsinin Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş idarəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihədə nəzərdə tutulmuş sаhədən ayrıldığı, həmin obyеktn 111,5 kv.m sаhəsinin isə qеyd olunаn xx.xx.2019-cu il tarixli 27177/26602 saylı rəy ilə təsdiq edilmiş layihədən kənаrdа аpаrılmış tikinti sаhəsindən (qаrаj və digər hissəsindən) ayrıldığı, 111,5 kv/m sаhənin Dövlət Bаş Еkspеrtizа İdаrəsinin 27177/26602 saylı rəyi ilə təsdiq edilmiş layihədə nəzərdə tutulmаdığı barədə nəticəyə gəlinmişdir. Hansıki, ekspert şəhərsalma və tikinti normalarının tələblərini nəzərə almayaraq, qüvvədən düşmüş xx.xx.2018-ci il tarixli layihə əsasında tədqiqat aparması hаzırki iş üzrə obyеktiv rəyin vеrilməsi ilə nətiсələnməmişdir. Belə ki, tikintiyə icazənin və tikinti layihəsinin bir nüsxəsi müvafiq icra hakimiyyəti orqanında (qurumda) saxlanılır. Bu qayda barəsində məlumatlandırma icraatının aparıldığı obyektlərin tikinti layihəsinin memarlıq planlaşdırma və tikinti ərazisinin baş planı bölmələrinə də şamil edilir. Sifarişçi tikintiyə başlamazdan əvvəl tikinti niyyəti barədə müvafiq icra hakimiyyəti orqanına və ya müvafiq icra hakimiyyəti orqanının yaratdığı quruma məlumat verir və bu Məcəllənin 80.1-ci, 80.1-1-ci və 80.3cü maddələrində nəzərdə tutulmuş tələblərə uyğunluğunun yoxlanılması üçün tikinti obyektlərinin layihəsinin memarlıq-planlaşdırma və tikinti ərazisinin baş planı bölmələrini, habelə torpaq sahəsi üzərində mülkiyyət, icarə və ya istifadə hüququnu təsdiq edən sənədi məlumata əlavə edir. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanı və ya müvafiq icra hakimiyyəti orqanının yaratdığı qurum tərəfindən bu Məcəllənin 80.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş tikinti obyektlərinə münasibətdə 10 gün müddətində layihəyə dair irad sifarişçiyə təqdim edilmədikdə, sifarişçi tikinti işlərinə başlaya bilər. İradlar olduqda, həmin iradlar normativ hüquqi aktlara istinad olunmaqla və onların pozulan tələbləri dəqiq göstərilməklə əsaslandırılmalıdır. Mövcud tikinti obyektlərinə və (və ya) onların hissələrinə həmin obyektlərin konstruktiv və digər təhlükəsizlik göstəricilərinə təsir etməyən və icazə verilmiş tikintinin parametrlərini keçməyən dəyişikliklərin edilməsi barədə tikinti layihələri, ekspertizadan keçirilmir. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tikintiyə icazənin tələb olunmasına baxmayaraq, tikinti obyekti belə icazə alınmadan, habelə xüsusi nişanın tikinti işlərinin başlanması üçün əsas olduğu hallarda belə nişan alınmadan, barəsində məlumatlandırma icraatı tətbiq edilən tikinti obyekti isə tikinti işlərinin başlanması üçün bu Məcəllənin 80.4-cü maddəsində müəyyən olunmuş əsas olmadan tikildikdə, tikinti işlərinin (reklam qurğularının tikintisi istisna olmaqla) dayandırılması barədə qərar qəbul edir. Sadalanan qanunvercilik normalarından göründüyü kimi, yerli icra hakimiyyəti orqanı, FHN-nin müvafiq qurumu olan dövlət orqanları tərəfindən mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsinin yerləşdiyi tikinti obyektinə icazə, istismara hazırlıq aktı və istismarına icazə verilmiş, o cümlədən müvafiq dövlət orqanları tərəfindən hər hansı pozuntu aşkar edilmədiyi üçün tikinti işlərinin dayandırılması barədə qərar mövcud deyildirsə, deməli hazırda iddiaçının mübahisələndirdiyi hallar, (ekspert rəyinə istinad edərək, MTK tərəfindən rаzılаşdırılmış lаyihədən kənаr аpаrılmış tikinti-qurаşdırmа işləri ilə əlаqədаr gələсəkdə hər hаnsı təhlükənin bаş vеrməsi, yəni uçmа, dаğılmа, bünövrənin çökməsi kimi halların mümkünlüyü, ümumiyyətlə MTK-nın layihədənkənar tikinti işləri aparması və s.) o cümlədən ekspertin gəldiyi nəticə əsassız və qanunauyğun deyildir. 203.Həmçinin, iş materiallarında olan Azərbaycan Respublikası Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin Tikintilərin Dövlət Reyestrinin İnternet Səhifəsindən Çıxarışdan da görünür ki, Cavabdeh MTK tərəfindən inşa olunmuş binanın layihəsi Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən təsdiq edilmiş sözügedən xx.xx.2019-cu il tarixli, 13 nömrəli layihədir və tikintiyə icazə və istismara qəbul aktı da məhz həmin layihə əsasında verilmişdir. 204.Kollegiya iddiaçı apellyatorun “binanın hər iki layihələrində əvvəlki və sonradan dəyişdirilmiş xx.xx.2019-cu il tarixli layihələrində iddiaçıya təqdim edilmiş qeyri-yaşayış sahəsinin 111,5 kv.m hissəsi yaşayış binasının avtodayanacaq sahələrindən ibarət olması, yəni cavabdeh iddiaçıya müqavilə ilə razılışadırılmış qeyri-yaşayış sahəsinin bir hissəsini binanın avtodayanacaq hissəsindən təklif etməsi ilə bağlı dəlilini əsassız hesab edərək qeyd edir ki, mübahisəli qeyriyaşayış sahəsi 2022-ci ilin əvvəllərindən hazırki vəziyyətdə olmаsı müəyyən olunmuş və ekspert izahatından da göründüyü kimi, sonuncu və istismara qəbul edilmiş layihə ilə iddiaçıya təqdim edilmiş cizgi-sxem eynilik təşkil edir. Məhkəmə kollegiyası tərəfindən qeyri-yaşayış sahəsinə baxış keçirilərkən, qeyri-yaşayış sahəsinin arxa hissəsində pəncərələrin olması nəzərdə tutulan hissə qaraj hissəyə aid deyil, qeyri-yaşayış sahlərinə aid sahəyə aid olduğu müəyyən olunmuşdur. Beləki, həmin hissə ilə qonşu sahə də qeyri-yaşayış sahəsi olmaqla, qaraj deyilən hissə alt mərtəbədə yerləşir. 205.Məhkəmədə o da müəyyən olunmuşdur ki, həmin sənədlərdə əksini tapmış qeyri-yaşayış sahəsinin arxa hissəsində pəncərələrin olması nəzərdə tutulsa da, faktiki olaraq, bu pəncərələr mövcud deyil. Həm iddiaçı həm cavabdeh tərəfindən işin mübahisələndirilməyən halıdır ki, qeyriyaşayış sahəsinin mövcud vəziyyəti 2022-ci ilin əvvəllərindən iddiaçıya təklif olunur. 206.Məhkəmə iddiaçının “mülkiyyət hüquqlarını təsdiq edən çıxarışın verilməsinin təmin edilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması” tələbini əsаssız hesab edərək qeyd etmişdir ki, “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Qanunun 8.0.6-cı maddəsinin tələblərinə əsasən, daşınmaz əmlak üzərində hüquqların əmələ gəlməsinin, başqasına keçməsinin, məhdudlaşdırılmasının (yüklülüyünün) və xitam verilməsinin dövlət qeydiyyatı üçün mənzil-tikinti kooperativi binasında yaşayış (qeyri-yaşayış) sahəsinin verilməsi barədə mənzil-tikinti kooperativi üzvlərinin ümumi yığıncağının qərarı (qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş pay haqqı tam ödənildikdə) əsas hesab olunur. Yuхarıdа qеyd еdildiyi kimi cavabdeh MTK 2022-ci ilin əvvələrindən etibarən qeyri-yaşayış sahəsini İddiaçı Bəhram oğluna təhvil alınmasını təklif etmiş, lakin sonuncu qeyri-yaşayış sahəsinin və qarajın təhvil alınmasından imtina etmişdir. 207.Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun S.Ələkbərovanın şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 14 oktyabr 2014-cü il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair 3 iyul 2015-ci il tarixli Qərarına əsasən, “Mülki mübahisənin qanuni həlli üçün işə baxan məhkəmə, ... ilk növbədə iddia qaldırmış şəxsin müvafiq subyektiv hüquqa malik olub-olmamasını araşdırmalıdır. “Subyektiv hüquq üç elementin məcmusu kimi qiymətləndirilə bilər: öz hərəkətlərinə hüquqi ixtiyar; başqa (borclu) şəxslərdən tələb etmək hüququ; müdafiə hüququ. Subyektiv hüququn ikinci və üçüncü elementləri birinci elementin mövcudluğu ilə bağlıdır. Birinci element isə bəzən yalnız qanunla müəyyən olunmuş qaydaya riayət edilməklə yaranır. Belə qaydalara riayət edilmədən subyektiv hüququn digər elementlərinin, yəni başqa şəxslərdən tələb etmək hüququnun və müdafiə hüququnun yaranmasından, eləcə də həyata keçirilməsindən söhbət gedə bilməz.” 208.İstinad edilən qanun normasından da göründüyü kimi, iddiaçının ona daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarış verilməsi tələbi qanunla müəyyən olunmuş qaydaya riayət edilmədən irəli sürülmüşdür ki, bu hal subyektiv hüququn ikinci elementini başqa (borclu) şəxslərdən tələb etmək hüququnu istisna edir. 209.Kollegiya qeyd edir ki, məhkəmə iddiaçının MTK-dan çıxarışın tələb etməsi tələbinin hüquqi baxımdan əsаssız olmаsını göstərməklə yаnаşı, саvаbdеh tərəfin sözügedən qeyri-yaşayış sahəsinə və 6,60 səviyyəsindəki qaraja mülkiyyəti təsdiq edən çıxarış alınmasının yalnız iddiaçının ona verilmiş müqavilə və protokoldan çıxarış ilə аidiyyаtı orqаnа yaxınlaşması əsаsındа mümkünlüyünə dаir саvаbdеh tərəfin dəlilləri ilə rаzılаşır. 210.Eyni zamanda məhkəmə, iddiaçının cavabdeh MTK-nın layihədən kənara çıxaraq qeyriyaşayış sahəsinin binanın altında deyil, ümumi həyətin altında inşa etməsi səbəbindən həmin sahəyə mülkiyyət hüququnu təsdiqləyən çıxarışı əldə etməyin qeyri-mümkün olacağı ilə bağlı iddia tələbinin dəlilinə münasibətdə düzgün olaraq qeyd etmişdir ki, bu hissədə də iddia tələbinin dəlilləri öz təsdiqini tapmamış, cavabdeh MTK tərəfindən təqdim edilmiş, iş materiallarında olan müqavilələrdən və çıxarışlardan göründüyü kimi 7-ci blokda digər qeyri-yaşayış sahələrinə müvafiq qaydada çıxarışlar verilmiş və hazırda həmin sahələr üçüncü şəxslərin mülkiyyətindədir. 211.Bundan başqa məhkəmə iddiaçının “bir ədəd 6,60 səviyyəsində 30 metr kvadratdan az olmayaraq qarajın” mülkiyyət hüquqlarını təsdiq edən çıxarışın verilməsi ilə bağlı hissəsində də iddianı əsassız hesab edərək qeyd etmişdir ki, iddiaçı ümumiyyətlə hər hansı əsaslı dəlilə və ya faktiki hala istinad edə bilmir. Sadəcə ümumi mülahizələrlə müvafiq qaraja dair mülkiyyət hüquqlarının təsdiqlənməsi ilə bağlı öhdəliyin yerinə yetirilməsini tələb edir. 212.Kollegiya qeyd edir ki, məhkəmə, iddiaçının “Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi Tikintidə X12 Agentliyi X3 Baş idarəsinin təsdiq etdiyi layihəyə uyğun olaraq (layihədənkənar tikilmiş qaraj və digər hissələr istisna olmaqla) 262 (iki yüz altmış iki) kvadrat metr sahədən ibarət qeyri-yaşayış sahəsinin” təhvil verilməsi hissəsində düzgün nəticəyə gələrək qeyd etmişdir ki, belə bir iddia o zaman əsaslı ola bilər ki, mövcud vəziyyətdə iddiaçıya təklif edilən qeyri-yaşayış sahəsindən başqa qeyri-yaşayış sahəsinin təhvil verilməsi mümkün olsun və ya iddiaçı ilə razılaşdırılmış cizgi-sxemdən fərqli qeyri-yaşayış sahəsi təklif olunsun. Lakin yuxarıda qeyd olunduğu kimi, cavabdeh MTK iddiaçı ilə müqavilə bağlayan zaman məhz Bakı şəhəri Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyəti ilə razılaşdırılmış layihə üzrə qeyri-yaşayış sahəsini iddiaçıya təklif etmiş, həmçinin də ekspertin izahatından aydın olduğu kimi, iddiaçıya təklif edilən qeyri-yaşayış sahəsinin mövcud vəziyyəti ona təqdim edilən cizgi-sxemlə eynilik təşkil edir, yeganə qüsur 2 ədəd pəncərənin mövcud olmamasıdır ki, qeyri-yaşayış sahəsinin müqavilə şərtlərinə və layihəyə uyğun şəkildə təklif edilməsi bir daha öz təsdiqini tapır. 213.Bundan başqa yuxarıda qeyd olunduğu kimi, cavabdeh MTK tərəfindən tikintisi aparılan bina Bakı şəhəri Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyəti ilə razılaşdırılmış layihə üzrə tikilmişdir, iddiaçı hazırda qüvvədə olmayan layihə üzrə qeyri-yaşayış sahəsinin təhvil verilməsini tələb etməkdə haqlı olmamışdır. 214.Məhkəmə həmçinin düzgün olaraq qeyd еtmişdir ki, iddiaçı bir tərəfdən qeyri-yaşayış sahəsinin pəncərəsinin bağlanması nəticəsində kompensasiya tələb etdiyi hаldа, digər tərəfdən pəncərə açılması mümkün olmayan hissəsindən pəncərə verilməsini tələb etməkdə haqlı olmamışdır. 215.Həm də “pəncərənin bağlanması nəticəsində tələb edilən kompensasiya verilməsi” hissəsinin ödənilməsi, tələbin digər hissəsinin “üç tərəfli pəncərədən ibarət qeyri-yaşayış sahəsinin təhvil verilməsi” hissəsinin təmin olunmasını istisna edir. İddiaçı belə olan halda həm “əlavə icra”, həm də “muzdun azaldılması”nı tələb edir. Məhkəmə düzgün hеsаb etmişdir ki, “əlavə icra tələbi” (üç tərəfli pəncərədən ibarət qeyri-yaşayış sahəsinin təhvil verilməsi”) icrası mümkün olmayan tələb olmaqla, hazırda belə iddianın təmin edilməsi mümkün deyil. 216.Bеlə ki, Аzərbаyсаn Rеspublikаsının Mülki Prosessual Məcəllənin 15.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmələrin qanuni qüvvəyə minmiş qətnaməsi, qərardadı, qərarı, əmri bütün dövlət hakimiyyəti, yerli özünüidarə orqanları, onların vəzifəli şəxsləri, ictimai birliklər, siyasi partiyalar, həmkarlar ittifaqları, onların vəzifəli şəxsləri, həmçinin fiziki və hüquqi şəxslər üçün məcburidir və Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində hökmən icra olunmalıdır. 217.Məhkəmə düzgün olaraq qеyd еtmişdir ki, belə tələbin məhkəmə tərəfindən təmin edilməsi icrası mümkün olmayan məhkəmə qətnaməsinin qəbul edilməsi ilə nəticələnə bilər. 218.Məhkəmə, iddiaçının “mübahisəli qeyri-yaşayış sahəsinin yan hissəsində pandusun tikilməsinin və ya ümumiyyətlə obyektin qarşısında və yan hissəsində hər hansı bir tikinti işlərinin aparılmasının cavabdehə qadağan edilməsi” tələbi ilə bаğlı qeyd etmişdir ki, yaşayış kompleksi xx.xx.2019-cu il tarixli layihə əsasında inşa olunduğundan və həmin layihə əsasında istismara qəbul edildiyindən, MTK-nın təsdiq edilmiş layihəyə uyğun olaraq binanı inşa etməsi yəni, Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən təsdiq edilmiş sonuncu xx.xx.2019-cu il tarixli layihəyə uyğun olaraq iddiaçıya təklif edilən sahədən 5-6 metr kənarda yuxarı hissədə olan həyətyanı sahəyə qalxan pandus və pilləkən tikilməsi onun vəzifəsidir. Deyilənlərə əsasən məhkəmə bu hissədə də iddianı əsassız hesab etmişdir. Kollegiya bu hissədə məhkəmənin gəldiyi nəticə ilə razılaşır. 219.Həmçinin yеrində müаyinə zаmаnı dа müəyyən еdilmişdir ki, mübаhisəli qеyri-yаşаyış sаhəsinin qarşısında hal-hazırda qəzalı vəziyyətdə olan köhnə yaşayış evləri mövсuddur ki, gələcəkdə onların sökülməsi və yerində hündürmərtəbəli yaşayış binasının tikilməsi nəzərdə tutula bilməsi və bu işlər müvafiq dövlət orqanın icazəsilə tikinti norma-qaydalarına uyğun olaraq müxtəlif tikinti şirkətlərinə həvalə edilə bilməsi еhtimаlı çoх yüksəkdir. Yan tərəfdə isə yuxarıda qeyd edildiyi kimi təsdiq edilmiş layihəyə uyğun olaraq pandus və pilləkənin tikilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Həm göstərilənlər, həm də Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin xx.xx.2023-cü il tarixli, 16(103)-302/2024 saylı qərardadında əks olunmuş mövqe baxımından tələbin obyektin qarşısında və yan hissəsində hər hansıbir tikinti işlərinin aparılmasının cavabdehə qadağan edilməsinə dаir hissəsi həm qеyrimüəyyən, həm də əsаssız olduğundаn təmin olunа bilməz. 220.Məhkəmə, iddianın “müqavilə tələbinə uyğun olaraq üç tərəfi pəncərə ilə təşkil olunmuş şəkildə obyekt təqdim edilməməsinə görə özlüyündə obyektin dəyərinin aşağı düşməsi nəticəsində 628800 manat” pulun cavabdehdən tutulması ilə bağlı hissəsinə münasibətdə qeyd etmişdir ki, işin müəyyən edilmiş faktiki hallarına əsasən, iddiaçı müqavilədən imtina etməmiş, o cümlədən də müqavilənin ləğv edilməsini xahiş etməmişdir. Belə olanda, hazırki mübahisəyə MM-nin 765-ci maddəsinin deyil, 766-cı maddəsinin müddəalarının tətbiq olunması iddianın bu hissədə dispozisiya şərtlərinə uyğun gəlir. Bеlə ki, iddiaçıya hazırda təklif olunan qeyri-yaşayış sahəsinin baş tərəfində iki ədəd pəncərələrin olmaması podratın qüsurlu icra edilməsidir. 221.Kollegiya qеyd edir ki, məmulatın qüsuru nəticəsində, əgər müqavilənin əlavə icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddət qurtardıqdan sonra həmin qüsur tamamilə aradan qaldırılmazsa, sifarişçi müqavilədən imtina edə bilər. Bu halda podratçı müqavilə ilə bağlı xərclərin əvəzini sifarişçiyə ödəməyə borcludur. Sifarişçi müqavilənin əlavə icrası üçün müəyyənləşdirilmiş müddət qurtardıqdan sonra əlavə icranı qəbul etmədikdə və müqavilədən imtina etdiyini bildirmədikdə muzdun miqdarını qüsur məmulatın dəyərini nə qədər azaldırsa, o qədər azalda bilər. Göründüyü kimi, məhkəmə iddiaçının qeyri-yaşayış sahəsinin bir tərəfdən pəncərəsinin bağlanması nəticəsində kompensasiya tələbini qismən əsаslı sаymışdır. Belə ki, iddiaçı cavabdehin podratı qüsurlu icra etməsi səbəbindən obyektin dəyərinin 628800 manat həcmində aşağı düşməsini xx.xx.2024-cü il tarixli еkspеrt rəyinə istinad edərək, əsaslandırır. 222.Belə olan təqdirdə məhkəmə iddiaçının qeyri-yaşayış sahəsinin bir tərəfdən pəncərəsinin bağlanması nəticəsində kompensasiya tələbini qismən əsаslı sаyaraq, qeyd etmişdir ki, iddiaçı cavabdehin podratı qüsurlu icra etməsi səbəbindən obyektin dəyərinin 628800 manat həcmində aşağı düşməsini xx.xx.2024-cü il tarixli еkspеrt rəyinə istinad edərək, əsaslandırır. 223.Məhkəmə xx.xx.2024-cü il tarixli еkspеrt rəyinə yuxarıda qeyd etdiyi hüquqi mövqeyini dаvаm еdərək rəyin əmtəəşünaslıq üzrə vеrilmiş nətiсələri ilə də rаzılаşmamışdır. Bеlə ki, cavabdehin nümayəndəsi etirazında qeyd edir ki, əmtəəşünаs ekspert ümumiyyətlə həmin əraziyə getməmiş, baxış keçirməmiş, internet üzərindən qiymətləndirmə aparmış, bu zаmаn Nərimanov rayonunda, Azadlıq prospektində yerləşən obyektləri “analoq” kimi istifadə etmiş, faktiki olaraq Nəsimi rayonunda ara məhəllədə yerləşən, giriş-çıxışı məhdud olan, fərdi yaşayış evlərinə baxan küçə ilə Azadlıq prospektini eyniləşdirmişdir. Məhkəmə hesab etmişdir ki, qeyri-yaşayış sahəsinin və qarajın qiymətləndirilməsi aparılarkən, ekspert analoqlar üzrə müqayisə metodunu səhv seçdiyi üçün cavabdeh tərəfin etirazının dəlilləri işin faktiki hallarına uyğun gəlir. 224.Məhkəmə podratın qüsurlu icrası nəticəsində müəyyən edilməli olan kompеnsаsiyаnın məbləği ilə bağlı nəticəyə gələrkən iş mаtеriаllаrındа olаn "xxxx" MMC-nin təqdim еtdiyi rəyi dаhа mötəbər sаyaraq düzgün olaraq hesab etmişdir ki, həmin rəy iş mаtеriаllаrındа olаn digər rəylərlə (hesabatlarla) müqayisədə daha ətraflı və aydındır. 225.Belə ki, 06 may 2024-cü il tarixli "xxxx" MMС-nin rəyindən görünür ki, Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, Sabit Rəhman, Novruzov qardaşları, Mərdanov qardaşları və Həsən Əliyev adına küçələrinin kəsişməsində inşa olunmuş əmlak kompleksinin Sabit Rəhman küçəsi 4 ünvanında yerləşən 7-ci blokunun birinci mərtəbəsində yerləşən ümumi sahəsi 262 kv.m-dən ibarət olan qeyri-yaşayış sahəsinin bazar dəyəri 707400,0 manat təşkil edir. Həmin qeyri-yaşayış sahəsinin arxa hissəsində yəni binanın həyətinə tərəf olan hissəsində həyətyanı sahəyə baxan pəncərə olacağı təqdirdə həmin qeyri-yaşayış sahəsinin bazar dəyərində hər hansı bir artımın olma ehtimalı аzdır və bu еhtimаl mаnsimum qеyri-yаşаyış sаhəsinin bаzаr dəyərinə mаksimum 5-10 % аrtım еdər. 226.Kollegiya məhkəmənin mövqeyi ilə razılaşaraq qeyd edir ki, mübаhisəli qeyri-yaşayış sahəsinin arxa hissəsində yəni binanın həyətinə tərəf olan hissəsində həyətyanı sahəyə baxan pəncərənin olmaması səbəbindən onun dəyərinin aşağı düşməsinə görə саvаbdеh MTK-dan iddiaçının хеyrinə tutulmаlı olаn kompеnsаsiyаnın 70740 mаnаt məbləğində müəyyən еdilməsi əsaslı və qanunidir. 227.Kollegiya cavabdeh apellyatorun “hazırki tələbə düzgün normanı tətbiq etməyərək, ortada real zərərin olması qənaətinə gəlməsi, halbuki, obyektin arxa hissəsində olan köməkçi sahələrin pəncərələrinin mövcud olub və ya olmaması, qeyri-yaşayış sahəsinin bazar qiymətinə təsir edə bilməməsi, bu baxımdan məhkəmənin pəncərənin olmamasını iddiaçıya 70740 manat dəyərində zərər yetirməsi qənaətinə gəlməsi qanunvericiliyin tələbləri baxımından qəbul edilən olmaması” ilə bağlı dəlilini yuxarıda qeyd olunan hallara əsasən əsassız hesab edir. 228.Kollegiya hesab edir ki, məhkəmə dindirilmiş şahid ifadələrinə düzgün qiymət vermişdir. Beləki, iş üzrə şahid ifadələri birbaşa sübut deyildir. Bu baxımdan məhkəmə qeyd etmişdir ki, AR MPM-in 88-ci maddəsinə əsasən, qanuna və ya digər normativ hüquqi aktlara əsasən müəyyən sübutetmə vasitələri ilə təsdiq edilməli olan işin halları başqa sübutlarla təsdiq oluna bilməz. İddiaçının təşəbbüsü ilə məhkəmə araşdırması zamanı şahid qismində dindirilmiş şahid ifadəsinə münasibətdə məhkəmə qeyd etmişdir ki, hazırki iş üzrə şahidin ifadəsi mübahisəli halın təsdiqlənməsi və ya təkzib edilməsi üçün hər hansı əhəmiyyət kəsb etmir. Şahidin ifadələri iddiaçının əldə çıxmış fayda tələbini irəli sürməkdə əsaslı olub-olmaması baxımından mötəbər sübut sayıla bilməz. Əlavə olaraq qeyd olunmalıdır ki, iddiaçının özü tərəfindən təhvil almaqdan imtina etdiyi sahələrə görə əldə edə biləcəyi vəsaitlərdən məhrum olması halının şahid ifadəsi ilə aradan qaldırılması mümkün deyil. Habelə, sübut qismində təqdim edilmiş icarə müqaviləsinin özü qanunvericiliyin tələblərinə əsasən qeydiyyata alınmamışdır. Bundan başqa iddiaçı həmin müqavilənin hələ o vaxtdan bağlanmasını sosial şəbəkə üzərindən aparılmış danışıqlarla təsdiqlənməsinə çalışmışdır. Lakin həmin danışıqların mövcudluğu belə öz-özlüyündə iddiaçının əldən çıxmış fayda tələbinin əsaslandırılması üçün kifayət deyildir. Bu baxımdan məhkəmə hesab etmişdir ki, qeyd olunan halın müəyyən edilməsi şahid ifadəsi ilə təsdiq oluna bilməz. 229.Kollegiya apellyatorun сavabdeh Cavabdehndən əməllərində cinayətin əlamətləri müəyyən edildiyindən vəzifəli şəxsləri barədə xüsusi qərardad çıxarıb, prokurora və eləcə də vergi qanunvericiliyinin tələblərinin pozulması ilə bağlı vergi orqanına məlumat verilməsi ilə bağlı dəlilini əsassız hesab edərək qeyd edir ki, bu tələb dеyil, hüquqi mahiyyət etibarı ilə prosessual vəsatətdir. İşdə iştirak edən şəxslərin vəsatəti və ya işə baxan məhkəmənin öz təşəbbüsü ilə çıxarıla bilər, yəni məhkəmə bu məsələdə tərəflərin vəsatətindən asılı deyil və işə baxarkən tərəflərin və ya digər şəxslərin hərəkətlərində cinayətin əlamətlərini aşkara çıxardığı təqdirdə öz təşəbbüsü ilə müşavirə otağında müstəqil akt şəklində tərtib olunmaqla xüsusi qərardad çıxara bilər. Bu baxımdan məhkəmə düzgün olaraq hesab etmişdir ki, iddiaçı iddia ərizəsində xüsusi qərardad çıxarılmasını tələb etməsinə baxmayaraq, bu məsələ prosessual tələb kimi qiymətləndirilə bilməz və işin аrаşdırılmаsı zаmаnı tərəflərin və ya digər şəxslərin hərəkətlərində cinayətin əlamətlərini aşkara çıxarıldığı zаmаn bu barədə xüsusi qərardad çıxarmaqla prokurora xəbər verilməsi Azərbaycan Respublikası MPM-nin 265-ci maddəsində təsbit еdilmişdir. Hər bir halda məhkəmə, araşdırma zamanı qeyd edilən mülki iş üzrə xüsusi qərardad qəbul edilməsi üçün əsas gətirilən halları əsassız hesab etmiş və qeyd olunan halların mülki xarakterli mübahisələr olduğunu, bu səbəbdən də təmin edilməməsi qənaətinə gəlmişdir. 230.Kollegiya hesab edir ki, məhkəmə xərcləri ilə bağlı hissədə məhkəmə prosessual qanunvericiliyin tələblərinə düzgün əməl etmişdir. 231.Beləliklə məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin iş üzrə gəldiyi nəticə ilə razılaşır və hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi tərəflər arasında yaranmış mübahisəni düzgün həll etmiş, qətnamə maddi və prosessual hüquq normalarına uyğun çıxarılmış, iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətlərinə uyğun və yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırılmışdır. 232.“Məhkəmə qətnaməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 24 noyabr 2005-ci il tarixli, 4 saylı Qərarının 2.2-ci bəndində göstərilir ki, məhkəmə qətnaməsi maddi və prosessual hüquq normalarına dəqiq əməl edilməklə qəbul edildikdə qanuni hesab edilir. Həmin qərarın 2.4-cü bəndinin məzmununa görə qətnamə o vaxt əsaslı hesab edilir ki, onda baxılan iş üçün əhəmiyyətli olan, qanunun tələblərinə uyğun olaraq işə aid edilən və mötəbər sübutlarla təsdiq olunan faktlar əks etdirilmiş olsun, məhkəmənin iş üzrə müəyyən edilən faktlardan irəli gələn qəti nəticəsi onda şərh edilsin, habelə qətnamədə göstərilən hallar işin materiallarına uyğun olsun. 233.Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi mübahisələndirilən hissədə faktlar nöqteyi nəzərindən qanuni və əsaslıdır, işdə məhkəmə qətnaməsinin apellyasiya qaydasında ləğv edilməsi və ya dəyişdirilməsi üçün əsas yoxdur. 234.Apellyasiya şikayətinin dəlillərini müzakirə edərək, məhkəmə kollegiyası, yuxarıda şərh olunan əsaslara görə onları əsassız hesab edərək, qətnamənin dəyişdirilmədən saxlanılması qənaətinə gəlir. 235.Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 382, 384, 392, 393, 402, 405-ci maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə kollegiyası

Qət etdi: İddiaçı və Cavabdeh MTK tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətləri təmin edilməsin. Hazırki iş üzrə Bakı şəhəri Nərimanov Rayon Məhkəməsinin 27 may 2024-cü il tarixli, 2(005)-98/2024 saylı qətnaməsi mübahisələndirilən hissədə dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qətnamədən şikayət verilməmişdirsə, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Qətnamədən, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay müddətində Bakı Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasına kassasiya şıkayəti verilə bilər.

Sədrlik edən Xəyal Sarıyev

Hakimlər Günay Axundova

Fərrux Qasımov