Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Gəncə şəhəri İş № 2(104)-1426/2023 21.06.2023 GƏNCƏ APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Hakimlər İsgəndərova Aygül Vulqar qızının sədrliyi və məruzəsi, Bayramov Azər Vahid oğlu və Həsənov İslam Telman oğlundan ibarət tərkibdə, Yusifli Aytac Yadigar qızının katibliyi, İddiaçı X*2 və vəkili Vəkil, Cavabdeh* iştirakları ilə, “Torpaq sahəsinə verilmiş vərəsəlik şəhadətnamələrinin və çıxarışın etibarsız hesab edilməsi” tələbinə dair Tərtər Rayon Məhkəməsinin *7 fevral 2023-cü il tarixli, 2(06*)- *525/2022 nömrəli qətnaməsindən iddiaçılar tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə açıq məhkəmə iclasında baxaraq aşağıdakı qətnaməni qəbul etdi. İşin halları: Tərtər rayon Dövlət arxivinin 23 aprel 20*8-ci il tarixli *75 saylı arayışından görünür ki, sabiq ’’Oktyabr” kolxozunun qaytanlanmış torpaq kitabının 67-ci səhifəsinin, 23-cü sırasında İddiaçı2 mərhum atası X2* adına 0,*5 ha həyətyanı torpaq sahəsi qeyd olunmuşdur və həmin kitabın 86-cı səhifəsinin, *77-ci srasında isə İddiaçı2 adına 0,*3 ha həyətyanı torpaq sahəsi qeyd edilmişdir. AZ-İ 906385 saylı ölüm haqqında şəhadətnamənin surətindən görünür ki, X33 03 aprel *997-ci il tarixdə vəfat etmişdir. Bərdə Rayon Məhkəməsinin 22.**.*999-cu il tarixli, 2-295/99 saylı qətnaməsindən məlum olur ki, X*3 iddiası təmin edilmiş, X3 adına olmuş, Tərtər rayon İcra Hakimiyyəti başçısının **.0*.*999-cu il tarixli qərarı ilə qanuni tikinti hesab edilmiş, ümumi sahəsi *48,5 kv.m yaşayış sahəsi 76,0 kv.m üç otaqlı yaşayış evinin ½ hissəsinin X4*un mülkiyyətində olması faktı təsdiq edilmiş, mərhum X*7 miras qalmış yaşayış evinin ½ hissəsi üzrə aşağıdakı şəxslər qanun üzrə vərəsəlik formasında birinci növbəli vərəsə hesab edilməsiarvadı X25, oğlu X34, İddiaçı2, X22, X26, X27, X28, mübahisə edilmiş həmin yaşayış evinin nəticə etibarı ilə 7/*4 hissəsi iddiaçı X*3 xüsusi mülkiyyətində olması faktı müəyyən edilmiş, bu barədə onun adına qeydiyyat vəsiqəsi verilməsi Tərtər rayon X7 və Mülkiyyət Hüquqları Qeydiyyat İdarəsinə həvalə edilmişdir. Miras qalmış X3 adına olmuş, ümumi sahəsi *48,5 kv.metr, o cümlədən yaşayış sahəsi 76 kv. metr, 3 otaqlı yaşayış evinin */*4 hissəsinin xüsusi mülkiyyət hüququnun ayrı-ayrılıqda X34, X27, X28, İddiaçı2, X22, X*8 məxsus olması təsdiq edilmiş, bu barədə qeydiyyat vəsiqəsi verilməsi Tərtər rayon X7 və Mülkiyyət Hüquqları Qeydiyyat İdarəsinə həvalə edilmişdir. X3 adına yazılmış 2* yanvar *999-cu il tarixli qeydiyyat vəsiqəsinin hüquqi qüvvəsi itirilmiş hesab edilmişdir. xx.xx.2000-ci il tarixdə verilmiş qeydiyyat vəsiqəsinin surətindən görünür ki, ünvan 1ində 3 yaşayış otağından ibarət, ümumi sahəsi *48,5 kv.metr, o cümlədən yaşayış sahəsi 76,kv.metrdən ibarət Xoruzlu kəndində yerləşən fərdi yaşayış evi şəxsi mülkiyyət hüququ əsasında Bərdə Rayon Məhkəməsinin 22.**.*999-cu il tarixli qətnaməsi (İş 2-295/*999) ilə 8/*4 hissə X*3, */*4 hissə X34, */*4 hissə İddiaçı2, */*4 hissə X22, */*4 hissə X26, */*4 hissə X27, */*4 hissə X*9 adına qeydə alınmışdır. 6**0*30*6758-*030* saylı Texniki Pasportun təsdiq edilmiş surətindən görünür ki, Tərtər rayonu Xoruzlu kəndində yerləşən fərdi yaşayış evi bir mərtəbəli *42.7 m2 ümumi sahədən, 3 otaqdan ibarətdir. Azərbaycan Respublikası Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi tərəfindən verilmiş xx.xx.2008-ci il tarixli, 22* saylı A 03*3*0 saylı Torpaq sahəsinin planı və ölçüsü sənədinin surətindən görünür ki, torpaq sahəsinin planı və ölçüsü sənədi Tərtər rayon Aqrar İslahat Komissiyasının *4 noyabr 200*-ci il tarixli qərarı ilə ünvan 1ində fərdi yaşayış evi tikmək üçün torpaq sahəsi ilə bağlı tərtib edilmişdir. *6 fevral 20**-ci ildə Tərtər rayon Notarial kontorunda notarial qaydada verilmiş vəsiyyətnamənin təsdiq olunmuş surətinə əsasən həmin vəsiyyətnamə ilə X4 rayon Xoruzlu kəndində yerləşən 8/*4 hissə yaşayış evini və həyətyanı torpaq sahəsi ilə birlikdə, bütünlüklə iki nəfər şahidin iştirakları ilə Tərtər rayonu, Mamırlı kəndində yaşayan Cavabdeh* vəsiyyət etmişdir. AZ-İ 000624 saylı övladlığa götürmə haqqında şəhadətnamənin surətindən görünür ki, *9.09.20**-ci ildə doğulmuş X2 Qənirə Zaman qızı tərəfindən övladlığa götürülmüşdür. AZ-İ 75645* saylı ölüm haqqında şəhadətnamənin surətindən görünür ki, X25 30 aprel 20*5-ci il tarixdə vəfat etmişdir. Hüquqların Dövlət Qeydiyyatı Haqqında Daşınmaz Əmlakın Dövlət reyestrindən seriya RX ***3*26 saylı, *9.08.20*7-ci il tarixli çıxarışın surətindən məlum olur ki, Tərtər rayonu, Xoruzlu kəndində yerləşən *42,7 kv.metr ümumi sahədən ibarət olan fərdi yaşayış evi və 0,*5 ha yaşayış məntəqəsi təyinatlı torpaq sahəsi ilə bağlı verilmiş həmin sənədlə *9.08.20*7-ci il tarixdə fərdi yaşayış evinin 8/*4 hissəsi və torpaq sahəsi tam olaraq X*3, fərdi yaşayış evi */*4 hissədə X23, X*2, X*9, İddiaçı2, X9, X*5 mülkiyyət hüquqları daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində ** nömrəli reyestr kitabının 33 nömrəli vərəqində qeydiyyata alınmışdır. *5.09.20**-ci il təvəllüdlü həddi buluğa çatmamış X* nümayəndəsi Cavabdeh* tərəfindən Bərdə regional “ASAN-Xidmət” mərkəzində Notariat ofisinə verilmiş 28 mart 20*8-ci il tarixli ərizəsində göstərmişdir ki, X5 anası X*6 30 aprel 20*5-ci ildə vəfat etmişdir. ünvan 1ində yerləşən fərdi yaşayış evindən və torpaq sahəsindən ibarət miras əmlakı qalmışdır. Göstərilən əmlaka qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətamə verilməsi xahiş olunmuşdur. Qənirə Nəbiyevanın Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin **59-cu maddəsi ilə nəzərdə tutulmuş başqa vərəsəsinin olmadığı qeyd edilmişdir. Cavabdeh* tərəfindən Bərdə regional “ASAN-Xidmət” mərkəzində Notariat ofisinə verilmiş 28 mart 20*8-ci il tarixli ərizəsində göstərmişdir ki, X*6 30 aprel 20*5-ci ildə vəfat etmişdir. ünvan 1ində yerləşən fərdi yaşayış evindən və torpaq sahəsindən ibarət miras əmlakı qalmışdır. Göstərilən əmlaka vəsiyyətnamə üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətamə verilməsi xahiş olunmuşdur. Qənirə Nəbiyevanın Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin **59-cu maddəsi ilə nəzərdə tutulmuş başqa vərəsəsinin olmadığı qeyd edilmişdir. 28 mart 20*8-ci il tarixdə Bərdə regional “ASAN xidmət” mərkəzində notariat ofisinin xüsusi notariusu tərəfindən verilmiş vəsiyyətnamə üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamənin surətindən görünür ki, Tərtər rayon Dövlət Notariat Kontoru tərəfindən *6 fevral 20**-ci ildə təsdiq edilən və reyestirdə 2V-*4 nömrə ilə qeyd olunan vəsiyyətnməyə əsasən 30.04.20*5-ci ildə ölmüş X*3 vəsiyyətnamədə göstərilən əmlakının vərəsəsi Cavabdeh* ünvan 1i və onun miras əmlakdan ½ hissəsədə pay almalıdır. Şəhadətnamə verilən miras əmlak Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 7 saylı Ərazi İdarəsi tərəfindən *9.08.20*7-ci il tarixdə X20 verilmiş 6**0**30*6758-*030* reyestr nömrəli, *8*7005889 qeydiyyat nömrəli dövlət reyestrindən çıxarışa əsasən ünvan 1i ünvanında yerləşən ümumi sahəsi 0,*5 ha olan torpaq sahəsindən və Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 7 saylı Ərazi İdarəsi tərəfindən *9.08.20*7-ci il tarixdə X20 verilmiş 6**0**30*6758-*030* reyestr nömrəli, *8*7005889 qeydiyyat nömrəli dövlət reyestrindən çıxarışa əsasən ünvan 1i ünvanında yerləşən ümumi sahəsi 0,*5 ha olan torpaq sahəsində yerləşən 3 otaqlı ümumi sahəsi *42,7 kv.m yaşayış sahəsi 72,8 kv.metr, köməkçi sahəsi 69,9 kv.metr olan fərdi yaşayış evinin 8/*4 hissədindən ibarətdir. Həmin miras əmlakın ½ hissəsinə qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə verilmişdir. 28 mart 20*8-ci il tarixdə Bərdə regional “ASAN xidmət” mərkəzində notariat ofisinin xüsusi notariusu tərəfindən Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəllənin **59-cu maddəsinə əsasən 30.04.20*5-ci ildə ölmüş X*3 vərəsəsi 20**-ci ildə doğulmuş qızı X*4 -Tərtər rayonu, Xoruzlu kəndi və miras əmlakdan ½ hissədə pay almalıdır. Şəhadətnamə verilən miras əmlak -Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 7 saylı Ərazi İdarəsi tərəfindən *9.08.20*7-ci il tarixdə X20 verilmiş 6**0**30*6758-*030* reyestr nömrəli, *8*7005889 qeydiyyat nömrəli dövlət reyestrindən çıxarışa əsasən ünvan 1i ünvanında yerləşən ümumi sahəsi 0,*5 ha olan torpaq sahəsindən və Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 7 saylı Ərazi İdarəsi tərəfindən *9.08.20*7-ci il tarixdə X20 verilmiş 6**0**30*6758-*030* reyestr nömrəli, *8*7005889 qeydiyyat nömrəli dövlət reyestrindən çıxarışa əsasən ünvan 1i ünvanında yerləşən ümumi sahəsi 0,*5 ha olan torpaq sahəsində yerləşən 3 otaqlı ümumi sahəsi *42.7 kv.m yaşayış sahəsi 72,8 kv.metr, köməkçi sahəsi 69,9 kv.metr olan fərdi yaşayış evinin 8/*4 hissədindən ibarətdir. Həmin miras əmlakın ½ hissəsinə vəsiyyətnamə üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə verilmişdir. Hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən seriya RX *26*993 saylı çıxarışın surətindən görünür ki, Tərtər rayonu, Xoruzlu kəndində yerləşən *42,7 kv.metr ümumi sahədən ibarət olan fərdi yaşayış evi və 0,*5 ha yaşayış məntəqəsi təyinatlı torpaq sahəsi ilə bağlı verilmiş həmin sənədlə fərdi yaşayış evinin */*4 hissəsi X34, */*4 hissə İddiaçı2, */*4 hissə X22, */*4 hissə X26, */*4 hissə X27, */*4 hissə X*9 adına, fərdi yaşayış evi 4/*4 hissədə, torpaq sahəsi ½ hissədə Cavabdeh* və fərdi yaşayış evi 4/*4 hissədə, torpaq sahəsi ½ hissədə X5 adlarına qeydə alınmışdır. Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 7 saylı Ərazi İdarəsi tərəfindən xx.xx.2022-ci il tarixdə sorğuya cavab məktubundan görünür ki, sorğuda qeyd edilən X*3 adına Tərtər rayon Aqrar İslahat Komissiyasının *4 noyabr 200*-ci il tarixli, *4 nömrəli qərarı ilə ünvan 1ində fərdi yaşayış evi tikmək üçün 0,*5 ha torpaq sahəsi DT və XK tərəfindən verilmiş A 03*3*0 saylı torpaq sahəsinin planı və ölçüsü sənədi əsasında mülkiyyətində olmuş və 7 nəfər ailə üzvü ilə birlikdə *9.08.20*7-ci il tarixli *8*7005889 qeydiyyat nömrəsi ilə daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyata alınmışdır. 28.03.20*8-ci il tarixli reuestr 2V-299 qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnaməyə və reyestr 2V-300 vəsiyyətnamə üzrə vərəsəlik, hüququ haqqında şəhadətnaməyə əsasən, torpaq 34 hissə ilə X*4 və Cavabdeh* vərəsəlik edilmişdir. Hüquqların Dövlət Qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrində ** nömrəli reyestr kitabının 33 nömrəli vərəqində qeydiyyata alınmış çıxarışın surətindən görünür ki, Tərtər rayonu, Xoruzlu kəndində yerləşən *42,7 kv.metr ümumi sahədən ibarət olan fərdi yaşayış evi və 0,*5 ha yaşayış məntəqəsi təyinatlı torpaq sahəsi ilə bağlı verilmiş həmin sənədlə hüquqi sahib kimi (qeydiyyat tarixi 05.04.20*8-ci il və qeydiyyat nömrəsi *82*0*0222) fərdi yaşayış evinin */*4 hissəsi üzrə X34, (qeydiyyat tarixi *0.06.202*-ci il və qeydiyyat nömrəsi *82*0*0222) fərdi yaşayış evinin */*4 hissəsi üzrə İddiaçı2, (qeydiyyat tarixi **0.06.202*-ci il və qeydiyyat nömrəsi *82*0*0222) fərdi yaşayış evinin */*4 hissəsi üzrə X22, (qeydiyyat tarixi *0.06.202*-ci il və qeydiyyat nömrəsi *82*0*0222) fərdi yaşayış evinin */*4 hissəsi üzrə X26, (qeydiyyat tarixi *0.06.202*-ci il və qeydiyyat nömrəsi *82*0*0222) fərdi yaşayış evinin */*4 hissəsi üzrə X27, (qeydiyyat tarixi *0.06.202*-ci il və qeydiyyat nömrəsi *82*0*0222) fərdi yaşayış evinin */*4 hissəsi üzrə X28, (qeydiyyat tarixi *0.06.202*-ci il və qeydiyyat nömrəsi *82*0*0222) fərdi yaşayış evinin 4/*4 hissəsi üzrə, torpaq sahəsi ½ hissədə Cavabdeh* və fərdi yaşayış evi 4/*4 hissədə, torpaq sahəsi ½ hissədə X*4 göstərilmişdir. Birinci instansiya məhkəməsində icraat: İddiaçılar X27, X28, İddiaçı2, X22, X26, İddiaçı6 Cavabdeh*, X8, Bərdə Regional “ASAN-Xidmət” Mərkəzinin notariat ofisinə və Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri publik hüquqi şəxsi 7 saylı Bərdə Ərazi İdarəsinə qarşı paylı mülkiyyətlərində olan, ünvan 1ində yerləşən və ümumi sahəsi *42,7 kv.metr, 3 otaqlı fərdi yaşayış evinin altındakı 0,*5 ha torpaq sahəsinin X*3 adına qeydə alınması üçün əsas olmuş Tərtər rayon Aqrar İslahat Komissiyasının *4.**.200*-ci il tarixli, *4 nömrəli qərarının, həmçinin Azərbaycan Respublikası Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin Tərtər rayon Şöbəsi tərəfindən verilmiş AN 03*3*0 saylı torpaq sahəsinin planı və ölçüsü sənədinin, *9.08.20*7-ci il tarixli, *8*7005889 qeydiyyat nömrəsi ilə daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə alınmış çıxarışın, eləcə də Bərdə Regional “ASAN Xidmət” mərkəzinin notariat ofisinin notariusu tərəfindən tərtib edilmiş 28.03.20*8-ci il tarixli, 2V-299 və 2V-300 reyestr nömrəli vəsiyyətnamə üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamələr və bu şəhadətnamələr əsasında cavabdehlər Cavabdeh* və X5 adına verilmiş mülkiyyət hüququ haqqında çıxarışın etibarsız hesab edilməsinə dair qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişlər. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, atası X33 Cavabdeh* anası X25 ilə *982-ci ildə ailə qurmuşlar. Onların nikahları rəsmiləşdirilmişdir. X44 03.04.*997-ci ildə vəfat etmişdir. Sabiq “Oktyabr” adına kolxozun Xoruzlu kənd üzrə tərtib etdiyi qaytanlanmış torpaq kitabında mərhum X44un adına 0,*5 ha həyətyanı torpaq sahəsi qeydə alınmışdır. Həmin torpaq sahəsində *982-ci ildə mərhum atası ilə hazırki fərdi yaşayış evini inşa etməyə başlamışlar. Fərdi yaşayış evi 2* yanvar *999-cu ildə mərhum X44un adına qeydiyyata alınmış və müvafiq qeydiyyat vəsiqəsi verilmişdir. Tərtər Rayon Məhkəməsinin *999-cu il tarixli, 2-295 saylı 99 saylı qətnaməsi ilə mübahisəli torpaq sahəsində tikilmiş fərdi yaşayış evinin 8/*4 hissəsi Qənirə Nəbiyevanın, qalan hissəsi isə onların hər birinə */*4 hissə olmaqla mülkiyyət hüquqları tanınmışdır. Cavabdehlər Cavabdeh* və X*4 mərhum X25 tərəfindən övladlığa götürülmüş və onlar mübahisəli evdə yaşamışlar. *5.09.20**-ci ildə Qənirə Nəbiyeva vəfat etdikdən sonra mübahisəli fərdi yaşayış evi və 0,*5 ha torpaq sahəsi Bərdə regional “ASAN-Xidmət” Mərkəzinin notariat ofisinin notariusu tərəfindən tərtib edilmiş 28.03.20*8-ci il tarixli, 2V-299 və 2V-300 reyestr nömrəli vəsiyyətnamə üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamələrdə göstərilən hissələrdə cavabdehlərin adlarına rəsmiləşdirilmişdir. Hazırda Cavabdeh* ailəsi ilə birlikdə mübahisəli fərdi yaşayış evində yaşayırlar. 7 saylı Bərdə Ərazi İdarəsindən alınmış məktubdan görünür ki, hazırki mübahisəli 0,*5 ha torpaq sahəsi Tərtər rayon Aqrar islahat komissiyasının *4.**.200*-ci il tarixli, *4 nömrəli qərarına əsasən, ləğv edilmiş Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi tərəfindən verilmiş AN 03*3*0 saylı torpaq sahəsinin planı və ölçüsü sənədi əsasında mərhum Qənirə Nəbiyevanın adına qeydə alınmış və *9.08.20*7-ci il tarixli, *8*7005889 saylı qeydiyyat nömrəsi ilə daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyata alınmışdır. Həmin qeydiyyatı qanunsuz və əsassız hesab edirlər. Belə ki, mübahisəli 0,*5 ha torpaq sahəsi Tərtər rayon Aqrar İslahat Komissiyasının *4.**.200*-ci il tarixli, *4 nömrəli qərarı ilə Qənirə Nəbiyevanın adına deyil, ailə başçısı kimi mərhum atasının adına qeydiyyata alınmalı olmuşdur. Ümumiyyətlə, Qənirə Nəbiyevanın adına rəsmiləşdirilməsinə dair Tərtər rayon X** *4.**.200*-ci il tarixli *4 nömrəli qərarı olmamışdır. Mübahisəli torpaq sahəsi ataları X36 Nəbiyeva ilə nikahlarını qeyd etdirdikdən sonra evin tikintisini *984-cü ildə başa çatdırmışlar. Hazırda onların mübahisələndirdiyi 0,*5 ha topraq sahəsi əvvəlki məhkəmələrdə mübahisələndirdikləri fərdi yaşayış evinin altında yerləşən torpaq sahəsi ilə eynilik təşkil edir. Bununla yanaşı 0,*5 ha torpaq sahəsinin mərhumə Qənirə Nəbiyevanın adına sənədləşdirilməsi düzgün olmamışdır. Tərtər Rayon Məhkəməsinin *7 fevral 2023-cü il tarixli, 2(06*)-*525/2022 nömrəli qətnaməsi ilə (hakim K.Rzayev) iddia tələbi təmin edilməmişdir. Birinci instansiya məhkəməsi gəldiyi nəticəni onunla əsaslandırmışdır ki, Bərdə Rayon Məhkəməsinin 22.**.*999-cu il tarixli qətnaməsi ilə vərəsələr arasında paylar müəyyən edilmiş, qətnamədən tərəflər məlumatlı olmuş, qətnamə qanuni qüvvəsini almış və icra edilmişdir. Məhz həmin qətnaməyə əsasən vərəsələrin payları müəyyən edilmiş və iddia ərizəsində mübahisələndirilən sənədlər qanunamüvafiq qaydada alınmışdır. Məhkəmə iclasında aşkar edildi ki, həmin sənədlər bu prosesi aparmağa səlahiyyəti olan orqanlar tərəfindən tərtib olunmuş və imzalanmışdır. Məhkəmə bir daha hesab edir ki, həmin sənədlərin etibarsız hesab edilməsi məqsədəmüvafiq deyildir və iş üzrə mötəbər sübut kimi qəbul edilməlidir. Apellyasiya şikayətinin və ona etirazın dəlilləri, məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları. a) apellyasiya şikayətlərinin dəlilləri. İddiaçılar birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsindən apellyasiya şikayətləri verərək qətnamənin ləğv olunmasını, iddia tələbinin təmin edilməsini xahiş etmişlər. Apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, Tərtər rayonu, Xoruzlu kəndində yerləşən mübahisəli 0,*5 ha torpaq sahəsi Tərtər rayon Aqrar islahat komissiyasının *4.**.200*-ci il tarixli, «*4» nömrəli qərarına əsasən mərhum X*3 adına rəsmiləşdirilə bilməzdi, çünki, əgər həqiqətən də torpaq sahəsi Aqrar islahat komissiyasının qərarı ilə rəsmiləşdirilsəydi, onda ailə başçısı kimi mərhum atası X2* adına rəsmiləşdirilməli idi. Mübahisəli torpaq sahəsinin mərhum X*3 adına rəsmiləşdirilməsinə dair Tərtər rayon Aqrar islahat komissiyasının *4.**.200*-ci il tarixli, «*4» nömrəli qərarı ümumiyyətlə yoxdur, bu qərarın alınması üçün aidiyyatı arxiv idarələrinə sorğular verilməsinə baxmayaraq əldə etmək mümkün olmamışdır. Ərizəyə əlavə olunmuş Tərtər rayon Aqrar İslahat Komissiyasının sədri X6 təsdiq etdiyi 2000-ci il tarixli, «Tərtər rayonunun Xoruzlu kəndində vətəndaşların xüsusi mülkiyyətinə verilən həyətyanı torpaq sahələrinə aid CƏDVƏL-dən» görünür ki, hazırkı mübahisəli torpaq sahəsi böyük qardaşı İddiaçı2 adına sənədləşdirilmişdir. Bu cədvəl həm X45 Komissiyasının sədri, həm də Tərtər rayon torpaq şöbəsinin müdiri tərəfindən də təsdiq edilmişdir. Həmin mübahisəli torpaq sahəsi qardaşı Ziyəddinin adına rəsmiləşdirilməmişdən əvvəl mərhum atası Yaqubun adına olmuşdur. Bu cədvəl bir daha təsdiq edir ki, mübahisəli torpaq sahəsi Aqrar İslahat Komissiyasının qərarı ilə mərhum X*3 adına sənədləşdirilə bilməzdi. b) Apellyasiya şikayətlərinə qarşı tərəfin etirazının dəlilləri Apellyasiya şikayətinə qarşı tərəfin etirazı daxil olmamışdır. b) apellyasiya icraatı iştirakçılarının izahatları Məhkəmə kollegiyasının iclasında iddiaçı İ.Əmrahov izahat verərək apellyasiya şikayətini müdafiə etdiyini bildirdi, əlavə olaraq qeyd etdi ki, Q.Nəbiyeva onların analıqları olmuşdur və o, öldükdən sonra mübahisəli evdə yalnız cavabdeh və ailəsi yaşamışdır. Onu da qeyd edir ki, Tərtər rayon Aqrar islahat komissiyasının *4.**.200*-ci il tarixli, «*4» nömrəli qərarı ümumiyyətlə yoxdur, bu qərarın alınması üçün aidiyyatı arxiv idarələrinə sorğular verilməsinə baxmayaraq əldə etmək mümkün olmamışdır. Belə olan halda hesab edir ki, 0,*5 ha torpaq sahəsi Q.Nəbiyevanın mülkiyyəti kimi qeydiyyata alına bilməzdi. İddiaçının vəkili məhkəmə kollegiyasının iclasında izahat verərək apellyasiya şikayətini müdafiə etdiyini bildirdi, təmin olunmasını xahiş etdi. Məhkəmə kollegiyasının iclasında Cavabdeh* izahat verərək apellyasiya şikayətinə etiraz etdiyini bildirdi, əlavə olaraq qeyd etdi ki, Q.Nəbiyeva onun bibisi olmuş və uşaqlıqdan onu məhz o, böyütmüşdür. Sonradan isə qızı Q.Nəbiyevanı övladlığa götürmüşdür. Mərhumə öldüyü tarixdən hazırki dövrə qədər mübahisəli mülkdə o və ailəsi yaşayır, iddiaçılar isə həmin mülkdə yaşamırlar. Onların hər birinin ayrıca evi vardır. İş üzrə digər iddiaçılara və cavabdehlərə məhkəmə iclasının keçirilməsinin vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada məlumat verilməsinə baxmayaraq iddiaçılar məhkəmə iclasına gəlməmiş, cavabdeh orqanlar isə nümayəndənin iştirakını təmin etməmişlər. Məhkəmə kollegiyası Azərbaycan Respublikası MPM-nin 376.2-ci maddəsinə əsasən işə digər iddiaçılar və cavabdehlərin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Tətbiq edilən hüquq: Azərbaycan Respublikası Konstitusiyası:
29. İ. Hər kəsin mülkiyyət hüququ vardır. İV. Heç kəs məhkəmənin qərarı olmadan mülkiyyətindən məhrum edilə bilməz. Əmlakın tam müsadirəsinə yol verilmir. Dövlət ehtiyacları və ya ictimai ehtiyaclar üçün mülkiyyətin özgəninkiləşdirilməsinə yalnız qabaqcadan onun dəyərini ədalətli ödəmək şərti ilə yol verilə bilər. Vİİ. Dövlət vərəsəlik hüququna təminat verir.
Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsi: *52.*-ci maddəsinə əsasən, mülkiyyət hüququ- subyektin ona mənsub əmlaka (əşyaya) öz istədiyi kimi sahib olmaq, ondan istifadə etmək və ona dair sərəncam vermək üzrə dövlət tərəfindən tanınan və qorunan hüququdur; **33.*. Ölmüş şəxsin (miras qoyanın) əmlakı başqa şəxslərə (vərəsələrə) qanun üzrə və ya vəsiyyət üzrə və ya hər iki əsasla keçir. **33.2. Qanun üzrə vərəsəlik (ölmüş şəxsin əmlakının qanunda göstərilmiş şəxslərə keçməsi) o zaman qüvvədə olur ki, miras qoyan vəsiyyətnamə qoymur, yaxud vəsiyyətnamə tamamilə və ya qismən etibarsız sayılır. **34.*. Qanun üzrə vərəsəlik zamanı vərəsələr miras qoyanın öldüyü məqamda sağ olmuş şəxslər, habelə miras qoyanın ölümündən sonra doğulmuş uşaqları ola bilərlər. **59.*. Qanun üzrə vərəsəlik zamanı aşağıdakılar bərabər pay hüquqlu vərəsələr sayılırlar: **59.*.*. Birinci növbədə - ölənin uşaqları, miras qoyanın ölümündən sonra doğulmuş uşaq, arvad (ər), valideynlər (övladlığa götürənlər). **66. Fiziki şəxs ölməsi halı üçün öz əmlakını və ya onun bir hissəsini həm vərəsələr sırasından, həm də kənar adamlar sırasından bir və ya bir neçə şəxsə qoya bilər. **79.*. Vəsiyyətnamə yazılı formada tərtib edilməlidir. Həm də notariat formasında və ya bunsuz yazılı vəsiyyətnaməyə yol verilir. **79.2. Notariat forması tələb edir ki, vəsiyyətnaməni vəsiyyət edən tərtib etsin və imzalasın, notarius, notariusun olmadığı yerlərdə isə müvafiq icra hakimiyyəti orqanları təsdiqləsin. *243.*. Mirası istər qanun üzrə, istərsə də vəsiyyət üzrə vərəsə qəbul edir. *243.2. Vərəsə mirasın açıldığı yer üzrə notariat ofisinə mirası qəbul etdiyi barədə ərizə verdikdə və ya əmlaka sahiblik etməyə və ya əmlakı idarə etməyə faktik başladıqda və bununla da mirası qəbul etdiyini şəksiz nümayiş etdirdikdə miras vərəsə tərəfindən qəbul edilmiş sayılır. *243.3. Vərəsə mirasın bir hissəsinə sahiblik etməyə faktik başladıqda hesab edilir ki, mirasın nədə ifadə edilməsindən və harada olmasından asılı olmayaraq, o, mirası tamamilə qəbul etmişdir.
Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsi: *4.*. Məhkəmə həqiqətə nail olmaq üçün işin hərtərəfli, tam və obyektiv tədqiqinə lazımi şərait yaradır. Bunun üçün məhkəmə: işdə iştirak edən şəxslərə onların prosessual hüquq və vəzifələrini izah edir, görüləcək, yaxud görülməyəcək hərəkətlərin nəticələri barədə onları xəbərdar edir, onların prosessual hüquqlarının həyata keçməsinə kömək göstərir. *4.2. Məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. 77.*. Hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir.
88. Məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. 2*7.3. Qətnamə iş üzrə müəyyən olunmuş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətlərinə uyğun əsaslandırılmalıdır. 372.*. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır. 372.6. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun barəsində açıq və ya dolayısı ilə mübahisə edilən hissəsi üzrə, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. 372.7. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır.
Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi: Məhkəmə kollegiyası işin hallarına dair hakimin məruzəsini və tərəfləri dinləyib, apellyasiya şikayətinin dəlillərini mülki iş materialları ilə birlikdə araşdırıb, işin hallarına mülki qanunvericiliyə əsasən hüquqi qiymət verərək aşağıdakılara əsasən bu nəticəyə gəlir ki, apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, qətnamə mübahisələndirilən hissədə dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Məhkəmə kollegiyası ilkin olaraq qeyd edir ki, Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki kollegiyasının 2* iyun 2023-cü il tarixli, 2(*04)*426/2023 saylı qərardadı ilə tərəfin apellyasiya şikayəti qismən təmin edilmiş, Tərtər Rayon Məhkəməsinin *7 fevral 2023-cü il tarixli, 2(06*)-*525/2022 nömrəli qətnaməsi qismən- ünvan 1ində yerləşən və ümumi sahəsi *42,7 kv.metr, 3 otaqlı fərdi yaşayış evinin altındakı 0,*5 ha torpaq sahəsinin X*3 adına qeydə alınması üçün əsas olmuş Tərtər rayon Aqrar İslahat Komissiyasının *4.**.200*-ci il tarixli, *4 nömrəli qərarının, həmçinin Azərbaycan Respublikası Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin Tərtər rayon Şöbəsi tərəfindən verilmiş AN 03*3*0 saylı torpaq sahəsinin planı və ölçüsü sənədinin və *9.08.20*7-ci il tarixli, *8*7005889 qeydiyyat nömrəsi ilə daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə alınmış çıxarışın etibarsız hesab edilməsi tələbinin rədd olunması hissəsində ləğv edilmiş, həmin hissədə qərardad qəbul olunmaqla iş üzrə icraata xitam verilmişdir. Odur ki, hazırki məhkəmə aparışdırılmasının predmeti iddia tələbinin “28.03.20*8-ci il tarixli, 2V-299 və 2V-300 reyestr nömrəli vəsiyyətnamə üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamələrin və bu şəhadətnamələr əsasında cavabdehlər Cavabdeh* və X5 adına verilmiş mülkiyyət hüququ haqqında çıxarışların etibarsız hesab edilməsi” hissəsində qətnamənin qanuniliyinin yoxlanmasıdır. “Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin **34, **46 və *252-ci maddələrinin bəzi müddəalarının şərh edilməsinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 24 fevral 2020-ci il tarixli Plenum qərarında qeyd olunmuşdur ki, vərəsə ola biləcək şəxslərin dairəsi Mülki Məcəllənin **34-cü maddəsi ilə müəyyən olunmuşdur. Qanun üzrə vərəsəlik zamanı vərəsələr miras qoyanın öldüyü məqamda sağ olmuş şəxslər, habelə miras qoyanın ölümündən sonra doğulmuş uşaqları ola bilərlər. Vəsiyyət üzrə vərəsəlik zamanı vərəsələr miras qoyanın öldüyü məqamda sağ olmuş şəxslər, habelə miras qoyanın sağlığında mayası bağlanmış və onun ölümündən sonra doğulmuş şəxslər, bu şəxslərin onun uşaqları olub-olmadığına, habelə hüquqi şəxslər olub-olmadığına baxmayaraq ola bilərlər. Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun formalaşdırdığı hüquqi mövqeyə görə, ailətəminat prinsipinin məntiqinə əsasən mülkiyyətçiyə yaşadığı dövrdə məxsus olan əmlak (əmlakın müəyyən hissəsi) üzərində sərəncam vermək hüququ onun vəfatından sonra yaxın ailə üzvlərinə məxsus olmalıdır. Hazırki iş materiallarında olan Bərdə Rayon Məhkəməsinin 22.**.*999-cu il tarixli, 2- 295/99 saylı qətnaməsindən məlum olur ki, X*3 iddiası təmin edilmiş, X3 adına olmuş, Tərtər rayon İcra Hakimiyyəti başçısının **.0*.*999-cu il tarixli qərarı ilə qanuni tikinti hesab edilmiş, ümumi sahəsi *48,5 kv.m yaşayış sahəsi 76,0 kv.m üç otaqlı yaşayış evinin ½ hissəsinin X4*un mülkiyyətində olması faktı təsdiq edilmiş, mərhum X*7 miras qalmış yaşayış evinin ½ hissəsi üzrə aşağıdakı şəxslər qanun üzrə vərəsəlik formasında birinci növbəli vərəsə hesab edilmişdir- arvadı X25, oğlu X34, İddiaçı2, X22, X26, X27, X28. Mübahisə edilmiş həmin yaşayış evinin nəticə etibarı ilə 8/*4 hissəsi iddiaçı X*3 xüsusi mülkiyyətində olması faktı müəyyən edilmişdir. Miras qalmış X3 adına olmuş, ümumi sahəsi *48,5 kv.metr, o cümlədən yaşayış sahəsi 76 kv. metr, 3 otaqlı yaşayış evinin */*4 hissəsinin xüsusi mülkiyyət hüququnun ayrı-ayrılıqda X34, X27, X28, İddiaçı2, X22, X*8 məxsus olması təsdiq edilmiş, bu barədə qeydiyyat vəsiqəsi verilməsi Tərtər rayon X7 və Mülkiyyət Hüquqları Qeydiyyat İdarəsinə həvalə edilmişdir. X3 adına yazılmış 2* yanvar *999-cu il tarixli qeydiyyat vəsiqəsinin hüquqi qüvvəsi itirilmiş hesab edilmişdir. xx.xx.2000-ci il tarixdə verilmiş qeydiyyat vəsiqəsinin surətindən görünür ki, ünvan 1ində 3 yaşayış otağından ibarət, ümumi sahəsi *48,5 kv.metr, o cümlədən yaşayış sahəsi 76 kv.metrdən ibarət Xoruzlu kəndində yerləşən fərdi yaşayış evi şəxsi mülkiyyət hüququ əsasında Bərdə Rayon Məhkəməsinin 22.**.*999-cu il tarixli qətnaməsi (İş 2-295/*999) ilə 8/*4 hissə X*3, */*4 hissə X34, */*4 hissə İddiaçı2, */*4 hissə X22, */*4 hissə X26, */*4 hissə X27, */*4 hissə X*9 adına qeydə alınmışdır. 6**0*30*6758-*030* saylı Texniki Pasportun təsdiq edilmiş surətindən görünür ki, Tərtər rayonu Xoruzlu kəndində yerləşən fərdi yaşayış evi bir mərtəbəli *42.7 m2 ümumi sahədən, 3 otaqdan ibarətdir. Azərbaycan Respublikası Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi tərəfindən verilmiş xx.xx.2008-ci il tarixli, A 03*3*0 saylı Torpaq sahəsinin planı və ölçüsü sənədinin surətindən görünür ki, torpaq sahəsinin planı və ölçüsü sənədi Tərtər rayon Aqrar İslahat Komissiyasının *4 noyabr 200*-ci il tarixli qərarı ilə ünvan 1ində fərdi yaşayış evi tikmək üçün torpaq sahəsi ilə bağlı tərtib edilmişdir. *6 fevral 20**-ci ildə Tərtər rayon Notarial kontorunda notarial qaydada verilmiş vəsiyyətnamənin təsdiq olunmuş surətinə əsasən həmin vəsiyyətnamə ilə X4 rayon Xoruzlu kəndində yerləşən 8/*4 hissə yaşayış evini və həyətyanı torpaq sahəsi ilə birlikdə, bütünlüklə iki nəfər şahidin iştirakları ilə Tərtər rayonu, Mamırlı kəndində yaşayan Cavabdeh* vəsiyyət etmişdir. AZ-İ 000624 saylı övladlığa götürmə haqqında şəhadətnamənin surətindən görünür ki, *9.09.20**-ci ildə doğulmuş X2 Qənirə Zaman qızı tərəfindən övladlığa götürülmüşdür. AZ-İ 75645* saylı ölüm haqqında şəhadətnamənin surətindən məlum olur ki, X25 30 aprel 20*5-ci il tarixdə vəfat etmişdir. Hüquqların Dövlət Qeydiyyatı Haqqında Daşınmaz Əmlakın Dövlət reyestrindən seriya RX ***3*26 saylı, *9.08.20*7-ci il tarixli çıxarışa əsasən Tərtər rayonu, Xoruzlu kəndində yerləşən *42,7 kv.metr ümumi sahəsən ibarət olan fərdi yaşayış evi və 0,*5 ha yaşayış məntəqəsi təyinatlı torpaq sahəsi ilə bağlı verilmiş həmin sənədlə *9.08.20*7-ci il tarixdə fərdi yaşayış evinin 8/*4 hissəsi və torpaq sahəsi tam olaraq X*3, fərdi yaşayış evi */*4 hissədə X23, X*2, X*9, İddiaçı2, X9, X*5 mülkiyyət hüquqları daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində ** nömrəli reyestr kitabının 33 nömrəli vərəqində qeydiyyata alınmışdır. Cavabdeh* tərəfindən Bərdə regional “ASAN-Xidmət” mərkəzində Notariat ofisinə verilmiş 28 mart 20*8-ci il tarixli ərizəsində göstərilmişdir ki, X*6 30 aprel 20*5- ci ildə vəfat etmişdir. ünvan 1ində yerləşən fərdi yaşayış evindən və torpaq sahəsindən ibarət miras əmlakı qalmışdır. Göstərilən əmlaka vəsiyyətnamə üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətamə verilməsi xahiş olunmuşdur. Qənirə Nəbiyevanın Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin **59-cu maddəsi ilə nəzərdə tutulmuş başqa vərəsəsinin olmadığı qeyd edilmişdir. 28 mart 20*8-ci il tarixdə Bərdə regional “ASAN xidmət” mərkəzində notariat ofisinin xüsusi notariusu tərəfindən verilmiş vəsiyyətnamə üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamənin surətindən görünür ki, Tərtər rayon Dövlət Notariat Kontoru tərəfindən *6 fevral 20**-ci ildə təsdiq edilən və reyestirdə 2V-*4 nömrə ilə qeyd olunan vəsiyyətnaməyə əsasən 30.04.20*5-ci ildə ölmüş X*3 vəsiyyətnamədə göstərilən əmlakının vərəsəsi Cavabdeh* ünvan 1i və onun miras əmlakdan ½ hissəsədə pay almalıdır. Şəhadətnamə verilən miras əmlak Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 7 saylı Ərazi İdarəsi tərəfindən *9.08.20*7-ci il tarixdə X20 verilmiş 6**0**30*6758-*030* reyestr nömrəli, *8*7005889 qeydiyyat nömrəli dövlət reyestrindən çıxarışa əsasən ünvan 1i ünvanında yerləşən ümumi sahəsi 0,*5 ha olan torpaq sahəsindən və Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 7 saylı Ərazi İdarəsi tərəfindən *9.08.20*7-ci il tarixdə X20 verilmiş 6**0**30*6758-*030* reyestr nömrəli, *8*7005889 qeydiyyat nömrəli dövlət reyestrindən çıxarışa əsasən ünvan 1i ünvanında yerləşən ümumi sahəsi 0,*5 ha olan torpaq sahəsində yerləşən 3 otaqlı ümumi sahəsi *42,7 kv.m yaşayış sahəsi 72,8 kv.metr, köməkçi sahəsi 69,9 kv.metr olan fərdi yaşayış evinin 8/*4 hissədindən ibarətdir. Həmin miras əmlakın ½ hissəsinə qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə verilmişdir. 28 mart 20*8-ci il tarixdə Bərdə regional “ASAN xidmət” mərkəzində notariat ofisinin xüsusi notariusu tərəfindən Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəllənin **59-cu maddəsinə əsasən 30.04.20*5-ci ildə ölmüş X*3 vərəsəsi 20**-ci ildə doğulmuş qızı X*4 -Tərtər rayonu, Xoruzlu kəndi və miras əmlakdan ½ hissədə pay almalıdır. Şəhadətnamə verilən miras əmlak -Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 7 saylı Ərazi İdarəsi tərəfindən *9.08.20*7-ci il tarixdə X20 verilmiş 6**0**30*6758-*030* reyestr nömrəli, *8*7005889 qeydiyyat nömrəli dövlət reyestrindən çıxarışa əsasən ünvan 1i ünvanında yerləşən ümumi sahəsi 0,*5 ha olan torpaq sahəsindən və Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 7 saylı Ərazi İdarəsi tərəfindən *9.08.20*7-ci il tarixdə X20 verilmiş 6**0**30*6758-*030* reyestr nömrəli, *8*7005889 qeydiyyat nömrəli dövlət reyestrindən çıxarışa əsasən ünvan 1i ünvanında yerləşən ümumi sahəsi 0,*5 ha olan torpaq sahəsində yerləşən 3 otaqlı ümumi sahəsi *42.7 kv.m yaşayış sahəsi 72,8 kv.metr, köməkçi sahəsi 69,9 kv.metr olan fərdi yaşayış evinin 8/*4 hissədindən ibarətdir. Həmin miras əmlakın ½ hissəsinə vəsiyyətnamə üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə verilmişdir. Hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən seriya RX *26*993 saylı çıxarışın surətindən görünür ki, Tərtər rayonu, Xoruzlu kəndində yerləşən *42,7 kv.metr ümumi sahədən ibarət olan fərdi yaşayış evi və 0,*5 ha yaşayış məntəqəsi təyinatlı torpaq sahəsi ilə bağlı verilmiş həmin sənədlə fərdi yaşayış evinin */*4 hissəsi X34, */*4 hissə İddiaçı2, */*4 hissə X22, */*4 hissə X26, */*4 hissə X27, */*4 hissə X*9 adına, fərdi yaşayış evi 4/*4 hissədə, torpaq sahəsi ½ hissədə Cavabdeh* və fərdi yaşayış evi 4/*4 hissədə, torpaq sahəsi ½ hissədə X5 adlarına qeydə alınmışdır. Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 7 saylı Ərazi İdarəsi tərəfindən xx.xx.2022-ci il tarixdə sorğuya cavab məktubundan görünür ki, sorğuda qeyd edilən X*3 adına Tərtər rayon Aqrar İslahat Komissiyasının *4 noyabr 200*-ci il tarixli, *4 nömrəli qərarı ilə Tərtər rayon Xoruzlu kəındində fərdi yaşayış evi tikmək üçün 0,*5 ha torpaq sahəsi DT və XK tərəfindən verilmiş A 03*3*0 saylı torpaq sahəsinin planı və ölçüsü sənədi əsasında mülkiyyətində olmuş və 7 nəfər ailə üzvü ilə birlikdə *9.08.20*7-ci il tarixli *8*7005889 qeydiyyat nömrəsi ilə daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyata alınmışdır. 28.03.20*8-ci il tarixli reuestr 2V-299 qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnaməyə və reyestr 2V-300 vəsiyyətnamə üzrə vərəsəlik, hüququ haqqında şəhadətnaməyə əsasən, torpaq ½ hissə ilə X*4 və Cavabdeh* vərəsəlik edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “G.Qəhrəmanovanın şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının *8.*0.20*3-cü il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” *8.07.20*4-cü il tarixli Qərarında qeyd olunmuşdur ki, mirasın açılmasının əsasını bir sıra hüquqi faktların məcmusu (hüquqi tərkibi) təşkil edir: mirası qəbul etmək hüququna malik olan şəxslərin dairəsi; mirasın açıldığı vaxt miras əmlakın kütləsi (miras aktivi və miras passivi); vərəsəlik prosesinin başlanğıcı (mirasın qəbul edilməsi, imtina olunması və s.). Göründüyü kimi Tərtər rayonu Xoruzlu kəndində yerləşən ümumi sahəsi *42,7 kv metrdən ibarət fərdi yaşayış evi paylı, həmin yaşayış evinin altında yerləşən 0,*5 ha torpaq sahəsi mərhum X*3 tam mülkiyyətində olmuşdur. Belə olan halda mərhum Qənirə Nəbiyevadan miras əmlak kimi Tərtər rayonu Xoruzlu kəndində yerləşən fərdi yaşayış evinin 8/*4 və 0,*5 ha həyətyanı torpaq sahəsi miras açılan andan onun * nəfər birinci növbəli qanun üzrə vərəsəsi, övladlığa götürdüyü qızı X*4 faktiki, sonra isə qanuni nümayəndəsi vasitəsilə notariat ofisinə ərizə verərək rəsmi qaydada qəbul olunmuş, onun adına qeydə alınmış qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə verilmişdir. Bununla yanaşı *6 fevral 20**-ci ildə Tərtər rayon Notarial kontorunda notarial qaydada verilmiş vəsiyyətnamə ilə X*3 ünvan 1ində yerləşən 8/*4 hissə yaşayış evini və həyətyanı torpaq sahəsi ilə birlikdə, bütünlüklə iki nəfər şahidin iştirakları ilə Tərtər rayonu, Mamırlı kəndində yaşayan Cavabdeh* vəsiyyət etmiş, sonuncu mirası faktiki, sonra isə notariat ofisinə ərizə verərək rəsmi qaydada qəbul etmiş, onun adına qeydə alınmış qanun üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə verilmişdir. Bundan sonra həmin vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamələr əsasında miras əmlak üzərində mülkiyyət hüquqları daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyata alınmışdır. Hazırda iddiaçılar tərəfindən vərəsəlik şəhadətnamələri və onlar əsasında verilmiş çıxarış mübahisələndirilmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin *243.2-ci maddəsinə əsasən, vərəsə mirasın açıldığı yer üzrə notariat ofisinə mirası qəbul etdiyi barədə ərizə verdikdə və ya əmlaka sahiblik etməyə və ya əmlakı idarə etməyə faktik başladıqda və bununla da mirası qəbul etdiyini şəksiz nümayiş etdirdikdə miras vərəsə tərəfindən qəbul edilmiş sayılır. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun *8.07.20*4-cü il tarixli qərarına əsasən, miras əmlakın faktiki qəbulu vərəsənin konkret hərəkətləri və rəftarı ilə onun mirası qəbul etmək niyyətinin açıq-aşkar təsdiqlənməsi və sübut etməsi kimi qəbul edilir və belə hərəkətlərin məzmunu vərəsə tərəfindən məhz mirası qəbul etmək məqsədi daşıyır. Mirasın faktiki qəbulu üsulu iki cür olur: miras əmlaka faktiki sahiblik etmək üsulu və miras əmlakı faktiki idarə etmək üsulu. Faktiki sahiblik etmək üsulu ondan ibarətdir ki, onun əsasında vərəsə miras qoyan şəxsin əmlakını faktiki cəhətdən ələ keçirir və ona sahib durur. Miras əmlakı faktiki idarə etmək isə vərəsə tərəfindən elə hərəkətləri nəzərdə tutur ki, bu hərəkətləri adətən mülkiyyətçi öz mənafeyi üçün əmlakın saxlanması və normal təsərrüfatın aparılması üçün etmiş olsun. Qeyd olunan Qərarda göstərilən mirasın vərəsə tərəfindən faktiki qəbulunun iki formasından biri olan miras əmlakı faktiki idarə etməyin anlayışı aydın şəkildə izah edilmişdir ki, həmin anlayışda da vərəsənin (vərəsələrin) miras əmlak barədə mülkiyyətçi funksiyasında mənafeyinə uyğun əmlakın saxlanmasını və normal təsərrüfatın aparılmasını təşkil edən hərəkətləri etməsi ehtiva olunmuşdur. Göründüyü kimi iddiaçılar Q.Nəbiyevanın ümumiyyətlə vərəsələri olmamışdır. Q.Nəbiyevanın qanun üzrə vərəsəsi olan övladlığa götürdüyü qızı Q.Nəbiyeva və vəsiyyət üzrə vərərəsi olan Cavabdeh* miras əmlakda payları həm faktiki olaraq qəbul etmiş, həm də hüquqi cəhətdən gözlənilən hərəkəti yerinə yetirməklə notaial qaydada müraciət etməklə vərəsəliyi qəbul etmişlər. Belə ki, mərhumə Q.Nəbiyevanın təsərrüfatında-miras obyektində onun övladlığa götürdüyü qızı və vəsiyyət üzrə vərəsəsi yaşamışlar. Bu hal iddiaçılar tərəfindən də mübahisələndirilməmiş, iddiaçı İ.Əmrahov məhkəmə kollegiyasında verdiyi izahatında da mübahisəli mülkdə Q.Nəbiyeva öldükdən sonra Cavabdeh* və ailəsinin yaşadığı bildirilmişdir. Yuxarıda adıçəkilən Plenum qərarında həmçinin göstərilmişdir ki, məhkəmələr tərəfindən vərəsəlik hüququnu, o cümlədən mirasın qəbul edilməsini tənzimləyən və iş üzrə tətbiq edilən hüquq normalarının müddəaları Konstitusiyanın 29-cu maddəsinin V hissəsində təsbit olunmuş vərəsəlik hüququnun təmin edilməsi sahəsində dövlətin üzərinə düşən konstitusiya öhdəlikləri baxımından şərh edilməlidir. Burada nəzərə alınmalıdır ki, həmin öhdəliklərin yerinə yetirilməsi vərəsəlik hüququnun əsasını təşkil edən sosial ədalətlilik prinsipinin təmin edilməsinə və gələcəkdə hər hansı vərəsənin qanuni əsaslarla qəbul edilmiş miras əmlak üzərində mülkiyyət hüququndan formal tələblərə görə məhrum edilməməsinə yönəlmişdir. Beləliklə işdən görünür ki, birinci instansiya məhkəməsi iddia tələbini baxılan hissədə tam, hərtərəfli araşdırmış, ədalət mühakiməsini faktlar əsasında həyata keçirmiş, sübutların və işin hallarının müqayisəli tədqiqatını həyata keçirmiş, işin hallarına və işdə olan sübutlara düzgün hüquqi qiymət vermiş, ədalətli məhkəmə araşdırması ilə bağlı təməl prinsipləri yerinə yetirmişdir. Odur ki, Bərdə Regional “ASAN Xidmət” mərkəzinin notariat ofisinin notariusu tərəfindən tərtib edilmiş 28.03.20*8-ci il tarixli, 2V-299 və 2V-300 reyestr nömrəli vəsiyyətnamə üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamələr qanuni olduğundan onların əsasında tərtib edilən hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən seriya RX ***3*26 saylı çıxarışın etibarsızlığına hüquqi əsas olmamışdır. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 372, 384, 392, 402, 404, 405 və 406-cı maddələrini rəhbər tutaraq,
q ə t e t d i:
Apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Tərtər Rayon Məhkəməsinin *7 fevral 2023-cü il tarixli, 2(06*)-*525/2022 nömrəli qətnaməsi- “Bərdə Regional “ASAN Xidmət” mərkəzinin notariat ofisinin notariusu tərəfindən tərtib edilmiş 28.03.20*8-ci il tarixli, 2V-299 və 2V-300 reyestr nömrəli vəsiyyətnamə üzrə vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamələrin və bu şəhadətnamələr əsasında cavabdehlər Cavabdeh* və X5 adına verilmiş mülkiyyət hüququ haqqında çıxarışın etibarsız hesab edilməsinin rədd edilməsi” hissəsində dəyişdirilmədən saxlansın. Qətnamədən, rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Gəncə Apelyasiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinə kassasiya şikayəti verilə bilər.
Sədrlik edən Aygül İsgəndərova, hakimlər Azər Bayramov, İslam Həsənov