Gəncə Apellyasiya Məhkəməsi Qərardad — İş №2(104)-1593/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Gəncə şəhəri İş № 2(104)-1593/2024 05.07.2024 GƏNCƏ APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası, Hakimlər - Mehtiyev Fikrət Ədilşah oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Muradov Rəhman Şaban oğlu və X1 ibarət tərkibdə, Məmmədov Xəzər Natiq oğlunun katibliyi ilə, İddiaçı Samux Bələdiyyəsinin cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 qarşı torpaq sahəsindən çıxarılma və yolun açılması tələbinə dair mülki iş üzrə cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 nümayəndəsi (vəkili) Vəkil Samux Rayon Məhkəməsinin hakiminə vermiş olduğu etiraza Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin binasında, yazılı icraat qaydasında bахаrаq, məhkəmə kollegiyası M ü ə y y ə n e t d i: İddiaçı Samux Bələdiyyəsi cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 qarşı torpaq sahəsindən çıxarılma və yolun açılması tələbinə dair iddia ərizəsi ilə Qazax Rayon Məhkəməsinə müraciət edərək, cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 Samux bələdiyyəsinə məxsus olan torpaq sahələrindən cavabdehlərin çıxarılması və cavabdehlər tərəfindən zəbt olunmuş həmin torpaq sahəsinə gediş-gəliş yolunun açılmasına, 14 hektar örüş sahəsindən 4.69 ha ehtiyat fond torpağından çıxarılmasına dair qətnamə çıxarılmasını məhkəmədən xahiş etmişdir. Bundan sonra cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 nümayəndəsi (vəkili) Vəkil birinci instansiya məhkəməsinə etiraz ərizəsi təqdim edərək, həmin mülki işə Samux Rayon Məhkəməsində baxılmasına etiraz etdiyini bildirmişdir. Etiraz onunla əsaslandırılmışdır ki, hazırki iş üzrə Samux bələdiyyəsi cavabdehlərə qarşı iddia qaldıraraq, onların Samux bələdiyyəsinə məxsus zəbt etdikləri torpaq sahələrindən çıxarılması xahiş edilmişdir. Mülki iş Samux Rayon Məhkəməsinin sədri Gündüz Şirinovun icraatına daxil olmuş və 27 iyun 2024-cü il tarixə məhkəmə hazırlıq iclası təyin edilmişdir. Həmin iddianın hakim Gündüz Şirinov tərəfindən baxılması yolverilməzdir, çünki həmin hakimin sədrliyi ilə eyni əsas, eyni tələb və eyni tərəflər üzrə mübahisəyə mahiyyəti üzrə baxılmış və Samux Rayon Məhkəməsində xx.xx.2023-cü il tarixli qətnaməsi çıxarılmışdır. Həmin qətnamə onların verdiyi apellasiya şikayəti əsasında Gəncə Apellasiya Məhkəməsinin qərardadı ilə ləğv edilərək işin icraatına xitam verilmişdir. Hazırda iddiaçı tərəfindən yenidən eyni cavabdehlərə qarşı eyni əsasla, eyni xarakterli iddia qaldırılmış, hakim Gündüz Şirinov tərəfindən həmin mübahisəyə mahiyyəti üzrə əvvəl baxıldığı üçün mövqeyi məlumdur. Odur ki, həmin işə hakim Gündüz Şirinovun obyektiv və qərəzsiz baxacağına şübhələr üçün əsas yaratmışdır. Samux Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2024-cü il tarixli, 2(058)-530/2024 nömrəli qərardadı ilə, iddiaçı Samux Bələdiyyəsinin cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 qarşı torpaq sahəndən çıxarılma və yolun açılması tələbinə dair mülki iş üzrə cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 nümayəndəsi - Vəkil Samux Rayon Məhkəməsinin hakiminə etirazı qəbul edilsin və həmin etiraz müzakirə edilməsi üçün mülki işlə birlikdə Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinə göndərilməsi qərara alınmışdır. Məhkəmə kollegiyası etirazı iş materialları ilə əlaqəli şəkildə araşdıraraq hesab edir ki, etiraz təmin edilməməlidir. Belə ki, Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra- Azərbaycan Respublikasının MPM-in) 19-cu maddəsində hakimə etirazın əsasları, 21-ci maddəsində isə hakimin özü-özünə etiraz etmək vəzifəsi müəyyən olunmuşdur. Azərbaycan Respublikasının MPM-in 19.1-ci maddəsinə görə, hakimin işə baxılmasına aşağıdakı hallarda yol verilmir: 19.1.1. O, Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş qaydada hakim vəzifəsinə təyin edilməmişsə; 19.1.2. O, Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə müvafiq olaraq işin baxılması üçün nəzərdə tutulmuş hakim deyildirsə; 19.1.3. O, əvvəllər hakim kimi, birinci instansiya məhkəməsində, apellyasiya və kassasiya instansiyalarında, həmçinin yeni açılmış hallar üzrə işin mahiyyəti üzrə baxılmasında iştirak etmişsə; 19.1.4. o, əvvəllər tərəflərdən birinin nümayəndəsi, yaxud vəkili olmuşsa və ya işdə şahid, ekspert, mütəxəssis, tərcüməçi, məhkəmə iclasının katibi kimi iştirak etmişsə; 19.1.5. o, məhkəmədə baxılan mübahisə üzrə əvvəllər tərəflər arasında mediasiya prosesində mediator kimi iştirak etmişdirsə; 19.1.6. o, tərəflərdən biridirsə və ya tərəflərdən birinin və yaxud onun nümayəndəsinin və ya vəkilinin qohumudursa və ya qohumu olmuşsa; 19.1.7. onun şəxsən, bilavasitə və ya dolayı yolla işin nəticəsində maraqlı olmasına, obyektivliyinə və qərəzsizliyinə dair şübhə doğuran kifayət qədər əsas varsa Həmçinin, bir-biri ilə qohum olan şəxslərin işə baxan məhkəmə tərkibində iştirakına yol verilmir (MPM-nin 19.3-cü maddəsi). “Məhkəmələr və hakimlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun 8-ci maddəsində göstərilir ki, ədalət mühakiməsi hakimlərin müstəqilliyi təmin edilməklə, heç bir məhdudiyyət qoyulmadan, faktlara əsasən, qərəzsiz, ədalətlə və qanunlara müvafiq həyata keçirilir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 60-cı maddəsinə görə hər kəsin hüquq və azadlıqlarının məhkəmədə müdafiəsinə təminat verilir. MPM-də hakimə etirazla bağlı yuxarıda müəyyən olunmuş şərtlər, hüquq və azadlıqların məhkəmədə müdafiəsi hüququnun təminatı prinsipinə xidmət edir. Hakimə etiraz etmək üçün yuxarıda göstərilən əsaslardan hər hansı biri müəyyən olunarsa, tərəfin hakimə etiraz etmək hüququ var. Eyni zamanda həmin əsaslardan biri mövcud olarsa, özü-özünə etiraz etmək hakimin vəzifə borcudur. Baxılan iş üzrə yuxarıda sadalanan etirazın əsasları müəyyən olunmur. Çünki, məhkəmənin hakimlərinin mülki prosessual məcəlləyə müvafiq olaraq prosessual addımlar atması hakimə etiraz etməyə əsas verən xüsusat deyildir. Bu prosessual addımlar heç bir halda hakimin obyektivliyinə təsir etmir. Məhkəmə kollegiyası məsələyə bir qədər geniş, yəni «İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqlarının müdafiəsi haqqında» Avropa Konvensiyasının tələbləri baxımından da yanaşaraq qeyd edir ki, həmin Konvensiyanın 6-cı maddəsinə görə hər kəs, onun mülki hüquq və vəzifələri müəyyən edilərkən və ya ona qarşı hər hansı cinayət ittihamı irəli sürülərkən, qanun əsasında yaradılmış müstəqil və qərəzsiz məhkəmə vasitəsi ilə, ağlabatan müddətdə işinin ədalətli və açıq araşdırılması hüququna malikdir. Konvensiyanın 6-cı maddəsində «qərəzsiz» məhkəmə baxışının keçirilməsi ədalətli məhkəmə araşdırması hüququnun ayrılmaz tərkib hissəsi, təməl prinsipi kimi nəzərdə tutulur. Konvensiyanın bu prinsipinin təcrübədə tətbiqi ilə bağlı Avropa Məhkəməsi bir sıra qərarlarında göstərmişdir ki, 6-cı maddənin 1-ci bəndinin məqsədləri üçün qərəzsizliyin mövcudluğu subyektiv test əsasında, yəni konkret hakimin konkret iş üzrə şəxsi mövqeyi əsasında, habelə obyektiv test əsasında, yəni hakimin təqdim etdiyi təminatların onun qərəzsizliyi ilə bağlı hər hansı haqlı şübhələri istisna edib-etmədiyini müəyyənləşdirmək əsasında müəyyən edilməlidir (bax: Fay Avstriyaya qarşı, 24 fevral 1993-cü il, 28-ci bənd.) Subyektiv testə əsasən, bunun əksi sübut olunmayınca ehtimal edilməlidir ki, hakimin şəxsi qərəzliliyi yoxdur (bax: Hauşildt Danimarkaya qarşı, 24 may 1999-cu il, 47-ci bənd). Baxılan iş üzrə aparılan subyektiv testə əsasən, birinci instansiya məhkəməsi hakimlərinin şəxsi qərəzlilik nümayiş etdirdiyinə dair işdə sübut yoxdur. Qərəzliyin müəyyən olunması üçün ikinci yoxlama isə obyektiv testdir. Bu testə əsasən, hakimin şəxsi davranışından savayı, onun qərəzsizliyinə qarşı şübhələr yarada bilən inandırıcı faktların olub-olmadığı müəyyən edilməlidir. Bu baxımdan hətta zahiri əlamətlər də müəyyən əhəmiyyət kəsb edə bilər. Burada söhbət demokratik cəmiyyətdə məhkəmələrin ictimaiyyətdə və ilk növbədə təqsirləndirilən şəxsdə doğurduğu inamdan gedir. Bu o deməkdir ki, konkret halda konkret hakimin qərəzsiz olmadığından ehtiyatlanmaq üçün haqlı səbəbin mövcud olub-olmadığı barədə qərar çıxararkən təqsirləndirilən şəxsin mövqeyi önəmlidir, amma həlledici deyil. Həlledici olan məsələ bu ehtiyatlanmanın obyektiv əsasa söykənib-söykənmədiyinin müəyyən edilməsidir (bax: Fay Avstriyaya qarşı, 24 fevral 1993-cü il, 30-cu bənd). Qeyd olunmalıdır ki, etiraz institutu MPM-də nəzərdə tutulmuş konkret əsasları da aşaraq hakimin və ya məhkəmənin qərəzsizliyi ilə bağlı bütün əsaslı şübhələri aradan qaldırmağa, həqiqi qərəzliliyin olmamasını təmin etməkdən əlavə, qərəzliliyin hər hansı təzahürlərinin aradan qaldırılmasına və bununla da cəmiyyətdə məhkəmələrin ictimaiyyətdə doğurduğu inamın artırılmasına xidmət edir. Təsadüfi deyildir ki, Azərbaycan Respublikasının MPM-in 2.2-ci maddəsində mülki məhkəmə icraatının qanunçuluğun və ictimai qaydanın bərqarar edilməsinə və vətəndaşların qanunlara dönmədən hörmət ruhunda tərbiyə edilməsinə rəvac verməsi kimi vəzifəsi əksini tapmışdır. Bu baxımdan məhkəmənin qərəzli olub-olmadığını və konkret olaraq ərizəçinin qərəzliliklə bağlı qorxularının obyektiv əsasının olub-olmadığını qiymətləndirərkən, işin konkret xüsusiyyətləri də nəzərə alınmalıdır. Bir çox hallarda hakimin subyektiv qərəzsizliyi prezumpsiyasını təkzib etmək üçün sübut əldə etmək çətin olsa da, yadda saxlamaq lazımdır ki, obyektiv qərəzsizlik tələbi daha bir mühüm təminat təşkil edir. Ona görə də məhkəmə kollegiyası verilmiş etirazı eyni zamanda obyektiv test adlanan meyarlar üzrə yoxlamış və hakimə etiraz edilməsi üçün əsas müəyyən etməmişdir. Ona görə də məhkəmə kollegiyası bu nəticəyə gəlir ki, hazırkı iş üzrə etiraz təmin edilməməli, mülki iş baxılması üçün birinci instansiya məhkəməsinə qaytarılmalıdır. Azərbaycan Respublikasının MPM-in 22.5-ci maddəsində göstərilmişdir ki, əgər etiraz birinci instansiya məhkəməsində işə baxan məhkəmə sədrinə, yaxud təktərkibli məhkəmənin hakiminə edilmişsə, bu halda etiraz, baxılmaq üçün apellyasiya instansiyası məhkəməsinə göndərilir. Azərbaycan Respublikasının MPM-in 22.6-cı maddəsində göstərilmişdir ki, etiraz etmə və ya özü-özünə etiraz etmə məsələləri barədə məhkəmə qərardadı çıxarılır ki, bundan da şikayət verilməsinə yol verilmir. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası şərh olunanları və Azərbaycan Respublikasının MPMin 19, 22, 263 və 264-ci maddələrini rəhbər tutaraq, Q ə r a r a a l d i: İddiaçı Samux Bələdiyyəsinin cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 qarşı torpaq sahəsindən çıxarılma və yolun açılması tələbinə dair mülki iş üzrə cavabdehlər Cavabdeh1 və Cavabdeh2 nümayəndəsi (vəkili) Vəkil tərəfindən verilmiş etiraz təmin edilməsin. Mülki iş məhkəmə icraatının davam etdirilməsi üçün Samux Rayon Məhkəməsinə qaytarılsın. Qərardaddan şikayət verilə bilməz.