Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(105)-1368/2021

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Sumqayıt şəhəri İş № 2(105)-1368/2021 19.04.2021 SUMQAYIT APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ X3 Tağızadənin sədrliyi və məruzəsi, X1 Məmmədova və Telman Osman oğlu Quliyevdən ibarət tərkibdə, Zümrüd Ruslan qızı Abbaslının katibliyi, İddiaçı: İddiaçı, Cavabdeh: Cavabdeh iştirakları ilə, İddiaçı Cavabdeh qarşı borcun ödənilməsi tələbinə dair mülki iş üzrə Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin xx xxxxxx 2020-ci il tarixli qətnaməsindən cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə açıq məhkəmə iclasında baxaraq MÜƏYYƏN E T D İ: Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin xx xxxxxx 2020-ci il tarixli qətnaməsi ilə (hakim A.M.Süleymanova) iddianın qismən təmin edilməsi, Cavabdeh 4285 (dörd min iki yüz səksən beş) manat borc, hüquqi xidmət göstərilməsinə görə ödənilən xərcin əvəzi olaraq 200 (iki yüz) manat və ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 27,90 (iyirmi yeddi manat, doxsan qəpik) manatın İddiaçı xeyrinə tutulması, iddianın qalan hissədə təmin edilməməsi qət edilmişdir. İ Ş İ N H A L L A R İ: İddiaçı Cavabdeh qarşı “pul tələbinə dair” iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Cavabdeh 4285 manat məbləğində əsas borcun, ödənişin bütün gecikdirmə dövrü üçün məhkəmə qətnaməsinin çıxarıldığı günə qədər bank uçot dərəcəsini əsas götürməklə 300 manat məbləğində faizlərin, 200 manat hüquqi xidmətə görə və 30 manat dövlət rüsumunun, ümumilikdə 4815 mant pulun tutularaq ona verilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddiaçı iddianı onunla əsaslandırmışdır ki, Cavabdeh ilə təxminən 20 ildir ki, qonşudurlar. xx.xx.2019-cu il tarixdə Azər ona yaxınlaşıb ona pul lazım olduğunu bildirmiş və ondan hissə-hissə 1.200 manat məbləğində borca pul alaraq 1-2 ay ərzində qaytaracağını bildirmişdir. Həmin vaxt Azərə 1.200 manat məbləğində borca pul, Azər isə ona bu barədə öz xətti ilə yazılmış iltizam vermişdir. Bundan sonra, 2020-ci il fevral ayının əvvəllərində Azər yenə də hissə-hissə ondan 1.244 manat məbləğində əlavə olaraq borca pul almış və özünün pul kartını ona verərək həmin kartda 2000 manata qədər pul olduğunu və ona verdiyi borc pulun əvəzi olaraq həmin pulu Bankomatdan çıxarmağını xahiş etmişdir. O, kartı Azərdən almış və xx.xx.2020-ci il tarixdə "Kapital Bank"ın Sumqayıt şəhəri, İnşaatçılar qəsəbəsində yerləşən Bankomatından 1.159 manat məbləğində pul çıxarmışdır. Ertəsi gün - xx.xx.2020-ci il tarixdə o, Azərdən 1.285 manat məbləğində borcunu tələb edəndə, Azər ona demişdir ki, onun "Kapital Bank"a 3.000 manat məbləğində borcu var və ondan xahiş etmişdir ki, "Kapital Bank"a olan borcu bağlaması üçün ona 3.000.00 manat borc versin, Banka olan borcunu bağlasın, Bankdan 10.000 manat kredit götürüb ona olan borcunu tam olaraq qaytarsın. O, Azərə inanıb evdən 3.000 manat məbləğində pul götürmüş və onun şəxsi avtomaşınına əyləşmişlər. Azər pulu sayıb götürmüş və bildirmişdir ki, ona cəmi 4.285 manat məbləğində borcu var. Həmin vaxt o, Azərin pulu sayıb götürməsini və ona cəmi 4.285 manat məbləğində borcu olduğunu etiraf etməsini telefonla video görüntü ilə çəkmişdir. Bundan sonra onlar Bakı şəhəri, 20 Yanvar ərazisində yerləşən "Bravo Market"in içərisində fəaliyyət göstərən "Kapital Bank"ın filialına getmişlər. Orada Azər bankın işçilərinə yaxınlaşıb onlarla nə isə danışandan sonra ona demişdir ki, kredit verilməsi üçün ondan zamin istəyirlər və onu inandırmaq üçün yenə də pul kartını və şəxsiyyət vəsiqəsini ona verib demişdir ki, zamin tapana qədər bu sənədlər onda qalsın, zamin tapıb Bankdan kredit götürəndə onun pullarını qaytaracaq. Onlar həmin gün Bakıdan Sumqayıta qayıtmişlar və Azərin sənədləri onda, 3.000 isə Azərdə qalmışdır. Bundan sonra xx.xx.2020-ci il tarixdə Azər onun mobil telefonuna zəng vurub demişdir ki, Sumqayıtda "Kapital Bank"ın Qubadlı filialına gəlsin, kredit götürürüb pulu qaytaracaq. O, Sumqayıta "Kapital Bank"ın Qubadlı filialına getmiş, Azər demişdir ki, burada ona kredit verməyəcəklər, "Kapital Bank'ın Sumqayıt filialına getmək lazımdır. Onlar "Kapital Bank"ın Sumqayıt filialına getmişlər. Bankda növbə tutmaq üçün Azər ondan sənədləri almış, növbə tutmuş və bildirmişdir ki, onun növbəsi gələn kimi yaxınlaşıb krediti alacaq. Beləliklə, onlar bir neçə dəqiqə gözlədikdən sonra, Azər siqaret çəkmək bəhanəsi ilə çölə çıxmış və onun tanımadığı bir avtomaşına əyləşib getmişdir. O gündən sonra o, dəfələrlə Azərdən pulunu tələb etsə də, lakin bugünə kimi ala bilməmişdir. Faktla bağlı ərizə ilə polisə müraciət etmiş və Sumqayıt şəhər Polis İdarəsinin 2-ci Polis Bölməsindən verilmiş xx.xx.2020-ci il tarixli cavab məktubu ilə ona bildirmişlər ki, müraciəti mülki xarakterli olduğu üçün məhkəməyə müraciət etməlidir. Mübahisə birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən yuxarıda göstərilən qaydada həll edilmişdir. APELLYASİYA ŞİKAYƏTİNİN DƏLİLLƏRİ VƏ TƏRƏFLƏRİN İZAHATLARİ: Cavabdeh apellyasiya şikayətini onunla əsaslandırmışdır ki, qətnamə maddi və prosessual hüquq normalarının tələbləri pozulmaqla çıxarılmışdır. O, əvvəllər hərbi hissədə gizir işləmişdir. Həmin vaxtlar o, iddiaçıdan hissə-hissə 1000 manat borc pul alaraq faizi ilə birlikdə 1200 manat qaytaracağını demiş, buna görə də 1200 manat borc almasına dair iltizam yazmışdır. İddia ərizəsinə əlavə edilmiş həmin iltizam onun tərəfindən yazılmışdır. Bir müddət sonra ona yenə də pul lazım olmuş və o, iddiaçıdan 3000 manat borc pul götürmüşdür. O, borcunu ödəmək üçün kredit götürmək niyyətində olmuş, lakin zamin tələb olunduğu üçün ona kredit verilməmişdir. Borcu qaytarmaq üçün o, özünə məxsus əmək haqqı kartını iddiaçıya vermişdir. Kartdan hissə-hissə 1200 manat, 500 manat, 800 manat və 400 manat olmaqla iddiaçı tərəfindən pul çıxarılmış, bununla da borcu ödənilmişdir. Onun iddiaçıya heç bir borcu yoxdur. İddiaçının göstərdiyi 1244 manat pulu götürməmişdir, borc pul olaraq 1000 manat və 3000 manat olmaqla, cəmi 4000 manat borc götürüb və bütün borcunu qaytarmışdır. Məhkəmə iclasında nümayiş etdirilən video-diskdəki görüntü və səs yazısı ona məxsusdur, o, 4285 manat borcunun olduğunu deyərkən iddiaçıdan borc aldığı faizi ilə birlikdə cəmiləşdirib bildirmişdir. Qətnamə ləğv olunmalıdır. Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin xx xxxxxx 2020-ci il tarixli 2(060)-3865/2020 saylı qətnaməsinin ləğv edilməsi və iddianın rədd olunması barədə qətnamə qəbul edilməsini məhkəmə kollegiyasından xahiş etmişdir. Cavabdeh apellyasiya şikayətinin dəlillərini müdafiə etdi, ona oxşar izahat verdi və onun təmin olunmasını məhkəmə kollegiyasından xahiş etdi. İddiaçı apellyasiya şikayətinin dəlillərini qəbul etmədi, iddia ərizəsinə uyğun izahat verdi və qətnamənin dəyişdirilmədən saxlanılmasını məhkəmə kollegiyasından xahiş etdi. Məhkəmə kollegiyası işdə iştirak edən tərəflərin izahatını dinləyib, apellyasiya şikayətinin dəlillərini, iş materiallarını araşdırıb, işdə olan sübutları tədqiq edərək, hesab edir ki, aşağıdakılara görə iş üzrə məhkəmə qətnaməsi dəyişdirilməlidir, apellyasiya şikayəti isə qismən təmin edilməlidir. H Ü Q U Q İ M Ə S Ə L Ə L Ə R: İşdən görünür ki, birinci instansiya məhkəməsi qətnamə ilə iddia ərizəsini qismən təmin edərkən, cavabdehin iddiaçıdan pul götürməsini etiraf etməsinə istinad etmişdir. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 372.6-cı maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun barəsində və ya dolayısı ilə mübahisə edilən hissəsi üzrə, apellyasiya şikayəti iş üzrə məhkəmə qətnaməsinin ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. Həmin Məcəllənin 372.7-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi apellyasiya şikayətinin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. Bu baxımdan məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, Cavabdeh apellyasiya şikayəti iş üzrə məhkəmə qətnaməsinin ləğv edilməsinə yönəldiyindən, apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduğundan, iş üzrə məhkəmə qətnaməsinin qanuniliyi və əsaslılığı tam yoxlanılmalı və birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən işə baxılarkən maddi və prosessual hüquq normalarına düzgün riayət edilib-edilməməsinə hüquqi qiymət verilməlidir. Belə ki, mülki iş materiallarına əlavə edilmiş iltizamnamədən görünür ki, Cavabdeh xx.xx.2019-cu il tarixdə İddiaçı 1200 manat borc aldığını, həmin borcu xx xxxxxx 2020-ci il tarixdə qaytaracağını göstərmiş, iltizamı həmin tarixdə imzası ilə təsdiq etmişdir. İddiaçı tərəfindən sübut növü olaraq məhkəməyə təqdim olunan və cavabdehin razılığı ilə məhkəmə iclasında tədqiq edilən video yazı materialından müəyyən olundu ki, cavabdeh iddiaçıya 4285 manat borcu olduğunu bildirir. Məhkəmə iclasında cavabdeh qeyd olunan iltizamnamənin onun tərəfindən yazıldığını və həmin video yazıdakı səsin ona aid olduğunu bildirdi və göstərdi ki, həmin məbləğdə borcu olduğunu faizi ilə birlikdə nəzərdə tutaraq demişdir. Məhkəmə kollegiyası iclası zamanı müəyyən edildi ki, Cavabdeh İddiaçı xx xxxxxx 2019-cu il tarixdə 1200 manat borca pul almışdır, həmin puldan 1159 manat qaytarmışdır və həmin borcdan 41 manat (1200-1159=41) manat borcu qalmışdır. Sonradan yenidən 3000 manat almışdır, lakin həmin borcu qaytarmamışdır. Beləliklə, məhkəmə iclasında müəyyən edildi ki, tərəflər arasında borc müqaviləsi bağlanmasa da borc münasibətlərindən irəli gələn öhdəlik hüquq münasibəti yaranmışdır. Cavabdeh iddiaçıya borcu götürdüyünü etiraf etsə də, həmin borc məbləğinin miqdarı ilə razılaşmır və götürmüş olduğu borcu qaytardığını göstərir. Göründüyü kimi tərəflər arasında mübahisə doğuran hal götürülmüş borcun qaytarılması və məbləği ilə bağlıdır. İddiaçı iddia tələbinin əsası olaraq iddia ərizəsinə əlavə edilmiş iltizamnamə və məhkəmə iclasında tədqiq edilmiş videodiskdəki məlumatlara istinad edir. Məhkəmə hesab edir ki, tərəflər arasında borc ilə bağlı münasibətlər yarandığından mübahisə Mülki Məcəllənin «Öhdəliklərin icrası» və «Barışıq razılaşması və mövcud borcun etirafı haqqında mücərrəd müqavilə» fəslində nəzərdə tutulan müddəalar çərçivəsində həll edilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 385.1-ci maddəsinin tələbinə görə, öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Həmin Məcəllənin 442-ci maddəsinin tələbinə görə, öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Həmin Məcəllənin 448.1-ci maddəsinin tələbinə görə, əgər bu Məcəllə ilə və müqavilə ilə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, borclu onun risk dairəsinə daxil olan öhdəliklərin icra edilmədiyi bütün hallar üçün cavabdehdir. Həmin Məcəllənin 882.-ci maddəyə əsasən borcun etiraf edilməsini, həm də öhdəliyə əsas verən şəkildə etiraf edilməsini nəzərdə tutan hər hansı müqavilənin (mövcud borcun etirafı haqqında mücərrəd müqavilənin) yalnız o halda qüvvəsi vardır ki, borc öhdəliyi yazılı şəkildə və mövcudluğu etiraf edilən borcun əsaslandırılması üçün müəyyənləşdirilmiş forma üzrə verilsin. Əgər mövcudluğu etiraf edilmiş öhdəlik münasibətlərinin yaranması üçün ayrı forma nəzərdə tutulubsa, etiraf üçün də belə forma tələb edilir. Həmin Məcəllənin 882.5. Əgər borc hesablaşmaya (ödənişə) əsasən və ya razılaşma yolu ilə etiraf olunmuşsa, formaya riayət edilməsi məcburi deyildir. Məhkəmə işin hallarına şərh olunan hüquq normalarına istinadən qiymət verərək, iddiaçı tərəfindən təqdim olunan sübutları Azərbaycan Respublikası MPM-nin 88-ci maddəsinə əsasən sübut növü kimi qiymətləndirərək hesab edir ki, iddiaçının cavabdehə qarşı irəli sürdüyü tələb əsaslıdır. Cavabdeh üzərinə götürdüyü öhdəliyi icra etmədiyi üçün iddiaçı qarşısında mülki məsuliyyət daşıyır. Məhkəmə kollegiyası iddiaçının müxtəlif vaxtlarda cavabdehə xırda-xırda borc verilməsi barədə izahata gəldikdə, bildirir ki, həmin hal öz əksini məhkəmə iclasında tapmamışdır. Odur ki, məhkəmə qətnaməsi dəyişdirilməlidir, 3041 manat borc cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulmalıdır. Məhkəmə kollegiyası cavabdehin bütün borcunun qaytarılması və heç bir borcun olmaması barədə gətirdiyi dəlilə qiymət verərək, hesab edir ki, həmin halları cavabdeh məhkəmədə sübuta yetirə bilmədi. Mülki prosessual qanunvericiliyin tələblərinə görə hər bir tərəf istinad etdiyi halları məhkəmədə sübuta yetirmək vəzifəsi daşıyır. Araşdırılan mübahisə üzrə cavabdehin etirazın əsası olaraq göstərdikləri yalnız özünün şifahi bildirdiklərindən ibarət olmaqla heç bir sübuta əsaslanmır. Birinci instansiya məhkəməsi iddia tələbini 300 manat faiz borcunun tutulması hissəsində əsassız hesab edilməsi və təmin olunmaması barədə düzgün hesab edir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəllənin 449-cu maddəsinin bəzi müddəalarının şərh olunmasına dair Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun xx xxxx 2009-cu il tarixli qərarında qeyd olunmuşdur ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 449.1-ci maddəsinin «ondan faydalanmağa görə» müddəası özgəsinin vəsaitinin qanunsuz saxlanılması, onun qaytarılmasından boyun qaçırılması, onun ödənilməsinin digər şəkildə gecikdirilməsi və ya başqa şəxsin hesabına pul vəsaitinin əsassız əldə edilməsi və ya toplanılması nəticəsində Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 152.3-cü maddəsində göstərilmiş gəlirin, artımın, bəhərin və ya sair maddi xeyirin əmələ gəlməsini nəzərdə tutur. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Bu Məcəllənin 78.1-ci maddəsinə görə sübutlar işdə iştirak edən şəxslər tərəfindən birinci instansiya məhkəməsinə təqdim edilir. Həmin Məcəllənin 88-ci maddəsinə əsasən məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Belə ki, iddiaçı 300 manat tutulması ilə bağlı hissədə tələbini təsdiq edən sübut məhkəməyə təqdim etməmişdir. İş materiallarından görünür ki, iddiaçı hüquq xidmətin göstərilməsinə görə 200 manat ödəniş etmişdir. Məhkəmə hesab edir ki, hüquqi xidmətə görə ödənilən xərclər məhkəmə xərclərinə aid olduğundan MPM-nin 124.2-ci maddəsinə müvafiq olaraq hüquq xidmətlərinin göstərilməsinin əvəzi olaraq 200 manat cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 217.2-ci maddəsinə əsasən qətnamə mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı zaman qüvvədə olan maddi hüquq normalarına və işin baxılması zamanı qüvvədə olan prosessual hüquq normalarına uyğun çıxarılmalıdır. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası cavabdehin apellyasiya şikayətində göstərilən digər dəlilləri də araşdırıb hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi faktlar nöqteyi-nəzərindən qanuni və əsaslı olduğundan və işdə, iş üzrə məhkəmə qətnaməsinin apellyasiya qaydasında ləğv edilməsi üçün əsaslar olmadığından, qətnamə ləğv edilməməlidir, lakin dəyişdirilməlidir. Şərh edilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 382, 384.0.3, 392 və 405-ci maddələrinin tələblərini rəhbər tutaraq məhkəmə kollegiyası QƏT E T D İ: Cavabdeh apellyasiya şikayəti qismən təmin edilsin. Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin iş üzrə xx xxxxxx 2020-ci il tarixli 2(060)-3865/2020 saylı qətnaməsi dəyişdirilsin. Cavabdeh 3041 (üç min qırx bir) manat borc, hüquqi xidmət göstərilməsinə görə ödənilən xərcin əvəzi olaraq 200 (iki yüz) manat və ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 27,90 (iyirmi yeddi manat, doxsan qəpik) manat İddiaçı xeyrinə tutulsun, iddia qalan hissədə təmin edilməsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Azərbaycan Respublikası Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki kollegiyasına kassasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilmədikdə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 (iki) ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Sədrlik edən Gülnarə Tağızadə Hakimlər Lətifə Məmmədova Telman Quliyev