Azərbaycan Respublikası adından Qətnamə Şirvan şəhəri İş № 2(106)-1455/2025 06.05.2026 ŞIRVAN APELLYASIYA MƏHKƏMƏSI Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının hakimləri Sadıqov Mirlətif Süleyman oğlu (sədrlik edən, məruzəçi), Novruzova Aytən Nazim qızı və Əsədli Mahir Abdulla oğlundan ibarət məhkəmə tərkibində, X35 oğlunun katibliyi, Iddiaçı “xxxx” Kəndli (fermer) Təsərrüfatı MMC-nin nümayəndəsi (direktoru) Nümayəndə, Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 nümayəndəsi (sədri) mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2, Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 nümayəndəsi və vəkili Vəkil, Cavabdehlər cavabdeh7, cavabdeh9, cavabdeh6, cavabdeh8, cavabdeh14, Mehtiyev Saleh (cavabdeh10 hüquqi varisi) Mehti oğlu, cavabdeh15, cavabdeh5, cavabdeh13, cavabdeh12, X8, cavabdeh3, cavabdeh2, X2 və cavabdeh11 iştirakları ilə, Iddiaçı “xxxx” kəndli (fermer) təsərrüfatı MMC-nin cavabdehlər X28, cavabdeh7, cavabdeh9,cavabdeh12, cavabdeh13, cavabdeh6, cavabdeh2, cavabdeh3, cavabdeh8, cavabdeh14, X94, X9, X58, cavabdeh15, cavabdeh5, cavabdeh11, X10, X11 və X2 qarşı 30 ha torpaq sahəsindən çıxarılma tələbinə dair mülki iş üzrə Beyləqan Rayon Məhkəməsinin ##.##.2025-ci il tarixli, *(***)-**/**** nömrəli qətnaməsindən müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 nümayəndəsi və vəkili Vəkil tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq aşağıdakı qətnaməni qəbul etdi. Işin halları: Iddiaçı “xxxx” kəndli (fermer) təsərrüfatı MMC mülkiyyətinə, sahibliyinə və daimi istifadəsinə verilmiş 30 ha torpaq sahəsindən cavabdehlər X28, cavabdeh7, cavabdeh9,cavabdeh12, cavabdeh13, cavabdeh6, cavabdeh2, cavabdeh3, cavabdeh8, cavabdeh14, X94, X9, X59, cavabdeh15, cavabdeh5, cavabdeh11, X10, X11 çıxarılması tələbinə dair məhkəmədə iddia qaldırmışdır. Məhkəmə iclasında iddiaçı “xxxx” kəndli (fermer) təsərrüfatı MMC-nin sədri Nümayəndə iddia tələbini əsaslandıraraq göstərdi ki, ## ######## 1995-ci il tarixdə Beyləqan rayon “xxxx” kəndli (fermer) təsərrüfatının 15 nəfər üzvdən ibarət təsis yığıncağı keçirilmiş, həmin yığıncaqda “xxxx” kəndli fermer təsərrüfatı yaradılmış və onun nizamnaməsi təsdiq edilmişdir. Həmin yığıncağın qərarına əsasən - o, “xxxx” kəndli fermer təsərrüfatının sədri seçilmişdir. Beyləqan rayon X60 ## ######## 1995-ci il tarixli ** saylı qərarına əsasən Beyləqan rayonu * nömrəli Pambıqçılıq Sovxozun ərazisindən 30 ha torpaq sahəsi kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı üçün “xxxx” kəndli( fetmer) təsərrüfatına verilmişdir.Bu barədə Torpağa mülkiyyət, sahiblik və daimi istifadə hüququna dair V N-****** saylı Dövlət Aktı tərtib olunmuşdur. Bu dövlət Aktı əsasında “xxxx” kəndli( fermer) təsərrüfatına verilmiş toıpaq sahəsinin çizgisi çəkilərək, naturada sərhədləri müəyyən olunmuşdur. Torpağa mülkiyyət, sahiblik və daimi istifadə hüququna dair B N-****** saylı Dövlət Aktının birinci nüsxəsi təsərrüfatın sədri kimi ona verilmiş, ikinci nüsxəsi isə Beyləqan rayon Torpaq şöbəsində saxlanılır. Bu torpaq sahəsi Dövlət aktları kitabında 77 sayda qeydiyyatdan keçirilmişdir. Həmçinin 2001-ci ildən başlayaraq aralarında məhkəmə mübahisələri də olmuşdur. Belə ki, Beyləqan rayon məhkəməsinin ## ### 2001-ci il tarixli qətnaməsi ilə onun Beyləqan rayon Şərq Bələdiyyəsinə qarşı torpaq sahəsinin icarəyə verilməsi haqqında ## ###### 2001-ci il tarixli * saylı müqaviləsinin ləğv edilməsi və X4 Şərq Bələdiyyəsinə məxsus 30 ha torpaq sahəsindən çıxarılmasına dair iddiası təmin edilməmişdir. Azərbaycan Respublikası Apellyasiya Məhkəməsinin ## ####### 2001-ci il tarixli qətnaməsi ilə Beyləqan Rayon Məhkəməsinin bu iş üzrə olan qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin MIÜMK-nın ## #### 2002-ci il tarixli qərarı ilə Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin bu iş üzrə olan ## ####### 2001-ci il tarixli qətnaməsi iddianın mübahisəli torpaq sahəsinin “xxxx” kəndli(fermer) təsərrüfatının pay torpağı kimi ayrılmasına dair hissədə ləğv edilərək, yeni apellyasiya baxışına qaytarılmış, qətnamə qalan hissədə dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Azərbaycan Respublikası Apellyasiya Məhkəməsinin ## #### 2002-ci il tarixli qətnaməsi ilə Beyləqan Rayon Məhkəməsinin bu iş üzrə olan ## ### 2001-ci il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmiş, onun “xxxx” fermer təsərrüfatının üzvlərinə pay torpağı ayrılmasına dair hissədə baxılmamış, qətnamə qalan hissədə isə dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin MIÜMK-nın ## ####### 2002-ci il tarixli qərarı ilə apellyasiya məhkəməsinin bu iş üzrə olan ## #### 2002-ci il tarixli qətnaməsinin onun iddiasının “xxxx” KFT-nın təsərrüfatının üzvlərinə pay torpağının ayrılmasına dair hissəsinin baxılmamış saxlanılması barədə göstərişi ləğv edilmiş, iş üzrə həmin hissədə yeni apellyasiya baxışına qaytarılmışdır. Azərbaycan Respublikası Apellyasiya Məhkəməsinin ## ###### 2003-cü il tarixli qətnaməsi ilə Beyləqan rayon məhkəməsinin ## ### 2001-ci il tarixli qətnaməsi qismən dəyişdirilmiş, onun “xxxx” KFT-nın üzvlərinə pay torpağı verilməsinə dair hissədə iddia tələbi təmin edilmişdir. Həmin qətnaməyə əsasən Beyləqan rayon “Şərq” kənd bələdiyyəsinin ehtiyat fondundakı 1995-1997-cı illərdə “xxxx” fermer təsərrüfatının istifadəsində oaln 30 ha torpaq sahəsindən həmin ərazidə hər bir şəxsə düşən torpaq payına uyğun olaraq ailə üzvləri daxil olmaqla X33, X12, X13,X3, X29, X5, X17, X18, X42, X19, X14, X36, X20 və ona torpaq payı vermək vəzifəsi B.Hüseynov adına X6 Komissiyasına, Beyləqan rayon Aqrar Islahat komissiyasına həvalə edilmiş, qətnamə qalan hissədə dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Iş üzrə cavabdeh F.S.Quliyev Azərbaycan Respublikası Apellyasiya Məhkəməsinin ## ###### 2003-cü il tarixli qətnaməsindən kassasiya şikayəti verərək qətnamənin ləğv edilməsini xahiş etmiş və şikayəti Apellyasiya Məhkəməsinin işin halların tam və hərtərəfli araşdınlmaması və iddianın həllinə düzgün qiymət verməməsi ilə əsaslandırmışdır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin MIÜMK-nın ## ### 2003-cü il tarixli qərarına əsasən kassasiya şikayəti təmin edilməmiş və Azərbaycan Respublikası Apellyasiya Məhkəməsinin MIÜMK-nın bu iş üzrə olan ## ###### 2003-cü il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Bundan sonra məhkəmə qətnaməsi Beyləqan Icra və Probasiya şöbəsi tərəfindən icra edilmiş, torpaq sahəsi aktla onlara təhvil verilmişdir. “xxxx” kəndli (fermer) təsərrüfatı ## #### 2006-cı il tarixində “xxxx” kəndli (fermer) təsərrüfatı məhdud məsuliyyətli cəmiyyət kimi N-0606-B4-404 nömrə ilə qeydiyyata alınmış və X15 Qeydiyyatı Haqqında şəhadətnamə verilmişdir. “xxxx” kəndli (fermer) təsərrüfatı qeydiyyata alındığı ## #### 2006-cı il tarixindən etibarən Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyinin * saylı Ərazi Vergilər Idarəsində Dövlət Reyestrindən Çıxarış alınmışdır. Həmin tarixdən də Vergi ödəyicisinin uçota alınması haqqında Şəhadətnamə əldə olunmuşdur. Hüquqi ünvanı Beyləqan rayonu Əlinəzərli kəndidir.“xxxx” kəndli (fermer) təsərrüfatı məhdud məsuliyyətli cəmiyyətinin nizamnaməsi qeydiyyata alındığı ## #### 2006cı il tarixindən etibarən Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatı 0606-BN-404 nömrə ilə Imişli bölgə şöbəsi tərəfindən təsdiq edilmişdir. Onlar ailə üzvləri və yaxın qohumlar olduqlarına görə həmin torpaq sahəsindən birgə istifadə etmək qərarına gəlmiş və 2020-ci ilə qədər həmin torpaq sahəsində birgə əkin işləri ilə məşğul olmuşlar. Buna baxmayaraq cavabdehlər xeyli vaxtdır ki, “xxxx” kəndli(fermer) təsərrüfatına verilmiş 30 ha torpaq sahəsindən istifadə edilməsinə imkan vermirlər, qanunsuz və əsassız olaraq 30 ha torpaq sahəsindən istədikləri kimi istifadə edirlər. Cavabdehlər həmin torpaq sahəsinin örüş sahəsi olduğunu göstərmələrinə baxmayaraq faktiki olaraq həmin sahədən əkin kimi istifadə edirlər. Həmçinin həmin məsələyə məhkəmələr tərəfindən qiymət verilmiş və əkin sahəsi kimi “xxxx” kəndli(fermer) təsərrüfatı üzvlərinə pay torpağı sahəsi kimi verilməsi müvafiq orqanlara həvalə edilmişdir. 30 ha torpaq sahəsinin boşaldılması üçün edilən təkliflərin heç bir nəticəsi olmamışdır. Bütün bunlara baxmayaraq cavabdehlər “xxxx” kəndli (fermer) təsərrüfatı Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinə məxsus olan 30 ha torpaq sahəsindən çıxmaq istəmirlər. Ona görə də, “xxxx” kəndli (fermer) təsərrüfatı MMC-nın mülkiyyətinə, sahibliyinə və daimi istifadəsinə verilmiş 30 ha torpaq sahəsindən cavabdehlər X28, cavabdeh7, cavabdeh9, cavabdeh12, cavabdeh13, cavabdeh6, cavabdeh2, cavabdeh3, cavabdeh8, cavabdeh14, X94, X9, X58, cavabdeh15, cavabdeh5, cavabdeh11, X10, X11 çıxarılmaları barədə qətnamə çıxarılmasını məhkəmədən xahiş etdi. Məhkəmə iclasında izahat verən cavabdeh X28 iddianı qəbul etmədi və izahatında göstərdi ki, iddiaçının tələb etdiyi torpaq sahəsi kənd bələbiyyəsinə məxsus olmaqla örüş otlaq sahəsidir. Sozügedən ərazidə onun torpaq sahəsi yoxdur. Nümayəndə göstərdiklər səhvdir. Kəndli fermer təsərrüfatları ləğv edilmiş və oradan adambaşına pay torpaq kimi 1,01 ha torpaq verilmişdir. Lakin sənədin kötüyü yoxdur. Iddiaçının göstərdiyi adamlar kənddə yaşamamışlar. Iddiaçının həmin torpaq sahəsinə hüquqlarını təsdiq edən heç bir sənədi yoxdur. Ona görə də iddianın rədd edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş edir. Cavabdehlər cavabdeh9 və qeyriləri izahat verərək bildirmişdirlər ki, sözügedən torpaq sahəsi örüş otlaq sahəsi olmaqla kənd bələbiyyəsinə məxsusdur. Iddiaçının adlarını qeyd etdiyi şəxslər Şərq kəndində yaşamamışlar. Ona görə də iddianın rədd edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdirlər. Müstəqil tələb irəli sürməyən 3-cü şəxs qismində cəlb edilən Beyləqan rayon Türklər bələdiyyəsinin sədri mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 göstərdi ki, Türklər bələdiyyəsi hazırda 3 kəndi, yəni Şərq, Sarı Su və Türklər kəndini əhatə edir. Hazırda sözügedən mübahisəli torpaq sahəsi örüş otlaq sahəsidir. Əvvəllər həmin ərazidə əkin əkilmiş, bu ildən isə həmin yerdə heç nə əkilməyəcəkdir. Iddia ilə razı deyildir. Ona görə də iddianın rədd edilməsini məhkəmədən xahiş etdi. Iş materiallarına əlavə edilmiş ## ######## 1995-ci il tarixli ** saylı protokoldan görünür ki, Beyləqan rayon “xxxx” kəndli (fermer) təsərrüfatının 15 nəfər üzvdən ibarət təsis yığıncağı keçirilmiş, həmin yığıncaqda “xxxx” kəndli fermer təsərrüfatı yaradılmış və onun nizamnaməsi təsdiq edilmişdir. Həmin yığıncağın qərarına əsasən Nümayəndə “xxxx” kəndli fermer təsərrüfatının sədri seçilmişdir. Iş materiallarına əlavə edilmiş nizamnamədən görünür ki, “xxxx” kəndli (fermer) təsərrüfatı ## #### 2006-cı il tarixində “xxxx” kəndli (fermer) təsərrüfatı məhdud məsuliyyətli cəmiyyət kimi N-0606-B4-404 nömrə ilə qeydiyyata alınmış və X15 Qeydiyyatı Haqqına şəhadətnamə verilmişdir. Iş materiallarına əlavə edilmiş X15 qeydiyyatına alınması barədə ****-B*-*** nömrəli Şəhadətnamədən görünür ki, “xxxx” kəndli (fermer) təsərrüfatı MMC ## #### 2006-cı ildə Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin HŞDQ üzrə Imişli bölgə şöbəsində qeydiyyata alınmışdır. Iş materiallarına əlavə edilmiş Vergi ödəycisinin uçota alınması haqqında şəhadətnamədən görünür ki, “xxxx” kəndli (fermer) təsərrüfatı MMC Vergö ödəyicisi kimi uşota alınmışdır. (VÖEN3900363911) Iş materiallarına əlavə edilmiş ****** saylı şəhadətnamədən görünür ki, “xxxx” kəndli (fermer) təsərrüfatı ##.##.1995-ci ildə ** saylı qeydiyyat nömrəsi ilə Statistika Komitəsi tərəfindən Dövlət Reyestrinə daxil edilmişdir. Iş materiallarına əlavə edilmiş “Torpağa mülkiyyət, sahiblik və daimi istifadə hüququna dair” V N****** saylı Dövlət Aktından görünür ki, Beyləqan rayon X60 ## ######## 1995-ci il tarixli ** saylı qərarına əsasən Beyləqan rayonu * nömrəli Pambıqçılıq Sovxozun ərazisindən 30 ha torpaq sahəsi kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı üçün “xxxx” kəndli( fetmer) təsərrüfatına verilmişdir. Dövlət Aktı əsasında “xxxx” kəndli( fermer) təsərrüfatına verilmiş torpaq sahəsinin çizgisi çəkilərək, naturada sərhədləri müəyyən olunmuş və torpaq sahəsi Dövlət aktları kitabında 77 sayda qeydiyyatdan keçirilmişdir. Iş materiallarına əlavə edilmiş Azərbaycan Respubliası Ali Məhkəməsinin *K-*** saylı ## ### 2003-cü il tarixli qərarından görünür ki, Beyləqan rayon Məhkəməsinin ## ### 2001-ci il tarixli qətnaməsi ilə iddiaçı Nümayəndə eavabdehlər Beyləqan rayön Şərqi bəlediyyəsmə qarşı torpaq sahəsinin icarəyə verilməsi haqqında ## ###### 2001-ci il tarixli * saylı müqaviləsinin ləğv edilməsi və X4 Şərq bələdiyyəsinə məxsus 30 hektar torpaq sahəsindən çıxarılmasına dair iddiası təmin edilməmişdir. Apellyaşiya Məhkəməsinin ## ####### 2001-ci il tarixli qətnaməsi ilə Beyləqan Rayon Məhkəməsinin bu iş üzrə olan qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin MIUMK-ma ## #### 2002-ci il tarixli qərarı ilə ApelIyasiya Məhkəməsinin bu iş üzrə olan ## ####### 2001-ci il tarixli qətnaməsi iddianın mübahisəli torpaq sahəsinin «xxxx» kəndli fermer təsərrüfatının pay torpağı kimi ayrılmasına dair hissədə ləğv edilərək yeni apellyasiya baxışına qaytarılmış, qətnamə qalan hissədə dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Apellyaşiya Məhkəməsinin ## #### 2002-ci il tarixli qətnaməsi ilə Beyləqan Rayon Məhkəməsinin ## ### 2001-ci il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmiş, Nümayəndə «xxxx» kəndli fermer təsərrüfatının üzvlərinə pay torpağı ayrılmasına dair hissəsində baxılmamış, qətnamə qalan hissədə isə dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin MIÜMK-nm ## ####### 2002-ci il tarixli qərarı ilə Apellyasiya Məhkəməsinin ## #### 2002-ci il tarixli qətnaməsinin Nümayəndə iddiasının «xxxx» KFT-nın təsərrüüfatının üzvlərinə pay torpağı ayrılmasına dair hissəsinin baxılmamış saxlanılması barədə göstərişi ləğv edilmiş, iş həmin hissədə yeni apellyasiya baxışına qaytanlmışdır. Azərbaycan Respublikası Apellyasiya Məhkəməsinin ## ###### 2003-cü il tarixli qətnaməsi ilə Beyləqan rayon məhkəməsinin ## ### 2001-ci il tarixli qətnaməsi qismən dəyişdirilmiş, Nümayəndə «xxxx» KFT-nın üzvlərinə pay torpağı verilməsinə dair hissədə iddiai tələbi təmin edilmişdir. Qətnaməyə əsasən Beyləqan rayon «Şərq» kənd bələdiyyəsinin ehtiyat fondundakı 1995-1997-ci illərdə «xxxx» fermer təsərrüfatının istifadəsində olan 30 hektar torpaq sahəsindən həmin ərazidə hər bir şəxsə düşən torpaq payına yğun olaraq ailə üzvləri daxil olmaqla X33, X12, X13, X3, X29, X5, X17, X18, X42, X19, X14, X36, X21 və Nümayəndə torpaq payı vermək vəzifəsi B.Hüseynov adına X6 Komissiyasına, Beyləqan rayon Aqrar Islahat Komissiyasına həvalə edilmiş, qətnamənin qalan hissələri dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Iş üzrə cavabdeh F.S.Quliyev Apelyasiya Məhkəməsinin ## ###### 2003-cü il tarixli qətnaməsindən kassasiya şikayəti vermişdir. Apellyasiya Məhkəməsinin MIÜKMnın bu iş üzrə olan ## ###### 2003-cü il tarixli qətnaməsi Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin ## ### 2023-cü il tarixli qərarı ilə dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Iş üzrə alınmış Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin 10/1081, ## ##### 2025-ci il tarixli ekspertiza rəyindən və mütəxəssis rəyindən görünür ki, "xxxx" kəndli (fermer) təsərrüfatı MMC-nin mülkiyyətində olan Beyləqan rayonu Şərq qəsəbəsində yerləşən B №****** saylı Torpağa mülkiyyət, sahiblik və daimi istifadə hüququna dair Dövlət Aktı ilə verilmiş 30.0 ha torpaq sahəsinin sərhədlərini müəyyən etmək üçün araşdırma aparılmışdır. Araşdırma aparılan zamanı B №****** saylı Torpağa mülkiyyət, sahiblik və daimi istifadə hüququna dair Dövlət aktı ilə “xxxx” kəndli (fermer) təsərrüfatının daimi istifadəsinə verilmiş 30.0 ha torpaq sahəsinin yerquruluşu planının ölçü göstəricilərində istinad nöqtələri mövcud olmadığı üçün "xxxx” kəndli (fermer) təsərrüfatının sərhədlərini müəyyən etmək mümkün olmamışdır. Ona görə də ekspertiza aparılan zamanı "xxxx" kəndli (fermer) təsərrüfatının MMC-nin rəhbəri Nümayəndə tərəfindən iddia olunan torpaq sahəsinin ərazisi müəyyən edilməklə sərhədləri daxilində ölçmə işləri aparılmışdır. "Torpağa mülkiyyət, sahiblik və daimi istifadə hüququna dair” B №****** saylı Dövlət aktı ilə "xxxx” kəndli (fermer) təsərrüfatının daimi istifadəsinə verilmiş 30.0 ha torpaq sahəsinin yerquruluşu planının ölçü göstəricilərində istinad nöqtələri mövcud olmadığı üçün sərhədləri müəyyən edilmədiyinə görə cavabdehlər X28, cavabdeh7, cavabdeh9, cavabdeh12, cavabdeh13, cavabdeh6, cavabdeh2, cavabdeh3, cavabdeh8, cavabdeh14, X94, X9, X46, cavabdeh15, cavabdeh5, cavabdeh11, X10, X11 tərəfindən istifadə olunmasının müəyyən edilməsi mümkün olmamışdır. Ancaq, ekspertiza aparılan zamanı "xxxx" kəndli (fermer) təsərrüfatının MMC-nin rəhbəri Nümayəndə tərəfindən iddia olunan torpaq sahəsinin ərazisində ölçmə işləri aparılarkən qərardadda adları qeyd olunan cavabdehlər cavabdeh9-1.70 ha, cavabdeh6- 4.68 ha, cavabdeh2 Xalil oğlu- 4.13 ha, X16-1.00 ha, cavabdeh3- 2.15 ha tərəfindən əkin sahəsi kimi istifadə olunması müəyyən olunmuşdur. X1 tərəfindən də 2.03 ha torpaq sahəsi əkin sahəsi kimi istifadə olunur. Iddia olunan 30.0 ha torpaq sahəsinin 0.16 ha hissəsi örüş, 13.08 ha hissəsi isə əkin sahəsidir. Ancaq, ölçü işləri aparılan zamanı həmin torpaq sahələri üzərindən kənd təsərrüfatı bitkiləri olmadığına görə digər cavabdehlər tərəfindən istifadə olunmasını müəyyən etmək mümkün olmamışdır."Torpağa mülkiyyət, sahiblik və daimi istifadə hüququna dair" B №.****** saylı Dövlət aktı ilə "xxxx "kəndli (fermer) təsərrüfatının daimi istifadəsinə verilmiş 30.0 ha torpaq sahəsinin yerquruluşu planının ölçü göstəricilərində istinad nöqtələri mövcud olmadığı üçün sərhədləri müəyyən edilmədiyinə görə və cavabdehlər X28, cavabdeh7 cavabdeh9, cavabdeh12, cavabdeh13, cavabdeh6, cavabdeh2, cavabdeh3, cavabdeh8, cavabdeh14, X94, X9, X46, cavabdeh15, cavabdeh5, cavabdeh11, X10, X11 torpağa mülkiyyət, istifadə və icarə hüququna dair sənəd təqdim etmədikləri üçün onların istifadələrində torpaq sahəsi ilə üstüstə düşüb- düşməsini müəyyən etmək mümkün olmamışdır. Ancaq, ekspertiza aparılan zamanı "xxxx" kəndli (fermer) təsərrüfatı MMC-nin rəhbəri Nümayəndə tərəfindən iddia olunan torpaq sahəsinin ərazisində ölçmə işləri aparılan zamanı müəyyən olunmuşdur ki, cavabdehlər cavabdeh9- 1.70 ha, cavabdeh6- 4.68 ha, cavabdeh2- 4.13 ha, X16-1.00 ha, X47- 2.15 ha tərəfindən əkin sahəsi kimi istifadə olunan ərazilər üst-üstə düşür. Eyni zamanda X2 tərəfindən istifadə olunan 2.03 ha torpaq sahəsi də iddia olunan torpaq sahəsi ilə üst-üstə düşür. Beyləqan rayon Şərq bələdiyyəsi tərəfindən təqdim olunmuş 2018-ci ildə təsdiq edilmiş xəritəyə əsasən, "xxxx" kəndli (fermer) təsərrüfatı MMC tərəfindən iddia olunan 30.0 ha torpaq sahəsi bələdiyyə mülkiyyətinə aid torpaq sahəsi kimi qeyd olunmuşdur. Eyni zamanda. keçmiş B.Hüseynov adına təsərrüfatın ərazisində "Torpaq Islahatı" işləri aparılan zamanı Yerli-Aqrar Islahatı və Beyləqan rayon Aqrar-Islahat Komissiyaları tərəfindən təsdiq edilmiş kompleks yerquruluşu planında və X84 Uçotu və Informasiya Sistemində də mübahisəli ərazi bələdiyyə mülkiyyətinə aid olan torpaq sahəsi kimi qeyd olunuşdur. “Torpaq islahatı haqqında” Qanunun 12-ci maddəsinin 5-ci bəndinin və 14-cü maddəsinin tələblərinə görə həmin Qanunun qüvvəyə mindiyi vaxtadək yaradılmış kəndli fermer təsərrüfatının təsisçiləri əsas iş yeri həmin müəssisə olan şəxslər özəlləşirilənntorpaqdan pay almaq hüququna malik subyektlər hesab edilir və torpaq payı naturada pay almaq hüququ olan şəxslərin (ailənin ) xüsusi mülkiyyətinə verilir. Həmin Qanunun 13-cü maddəsində müəyyən edilən pay torpaqlarından artıq hissə bu Qanunun 11-ci maddəsinin 3-cü bəndinin tələbinə görə təsərrüfatlararası müəssisəsində payçı təsərrüfatların torpaq paylarına daxil edilir. Iş materiallarına əlavə edilmiş Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin Beyləqan rayon şöbəsinin ## ### 2001-ci il tarixli *** saylı arayışından görünür ki, Beyləqan şəhəri H.Hacıyev küçəsi ** saylı ünvanda yaşayan X14 və ailə üzvləri X30, X31, X22 Beyləqan rayonu ərazisində mülkiyyətdə torpaq payları yoxdur. Iş materiallarına əlavə edilmiş Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin Beyləqan rayon şöbəsinin ## ### 2001-ci il tarixli *** saylı arayışından görünür ki, Beyləqan şəhəri Y.Məmmədov ** saylı ünvanda yaşayan Nümayəndə və ailə üzvləri X5, X32, X61 Beyləqan rayonu ərazisində mülkiyyətdə torpaq payları yoxdur. Iş materiallarına əlavə edilmiş Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin Beyləqan rayon şöbəsinin ## ### 2001-ci il tarixli *** saylı arayışından görünür ki, Beyləqan şəhəri A.Cavadov ** saylı ünvanda yaşayan X33 və ailə üzvələri - X23, X37, X34 və X24 Beyləqan rayonu ərazisində mülkiyyətdə torpaq payları yoxdur. Iş materiallarına əlavə edilmiş Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin Beyləqan rayon şöbəsinin ## ### 2001-ci il tarixli *** saylı arayışından görünür ki, Beyləqan şəhəri H.Hacıyev ** saylı ünvanda yaşayan X18 və ailə üzvələri X42, X12, X13 və X38 Beyləqan rayonu ərazisində mülkiyyətdə torpaq payları yoxdur. Iş materiallarına əlavə edilmiş Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin Beyləqan rayon şöbəsinin ## ### 2001-ci il tarixli *** saylı arayışından görünür ki, Beyləqan şəhəri M.F.Axundov ** saylı ünvanda yaşayan X29 və ailə üzvü X39 Beyləqan rayonu ərazisində mülkiyyətdə torpaq payları yoxdur. Iş materiallarına əlavə edilmiş Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin Beyləqan rayon şöbəsinin ## ### 2001-ci il tarixli *** saylı arayışından görünür ki, Beyləqan şəhəri M.F.Axundov ** saylı ünvanda yaşayan X17 və ailə üzvləri X3, X25, X26, X20 Beyləqan rayonu ərazisində mülkiyyətdə torpaq payları yoxdur. Iş materiallarına əlavə edilmiş Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin Beyləqan rayon şöbəsinin ## ### 2001-ci il tarixli *** saylı arayışından görünür ki, Beyləqan rayonun Şərq qəsəbəsində torpaq islahatı aparılarkən adambaşına düşən orta torpaq norması 1.60 ha olmuşdur. Iş üzrə qəbul edilmiş məhkəmə aktları: a) Birinci instansiya məhkəməsində icraat. Beyləqan Rayon Məhkəməsinin ##.##.2025-ci il tarixli, *(***)-**/**** nömrəli qətnaməsi ilə (hakim: Ramiz Nurullayev) iddianın qismən təmin edilməsi, “Torpağa mülkiyyət, sahib və istifadə hüququna dair” B**** saylı Dövlət aktı ilə Beyləqan rayon XDS-nin ## ######## 1995-ci il tarixli, ** saylı qərarına əsasən “xxxx” kəndli (fermer) təsərrüfatının daimi istifadəsinə verilmiş 30 ha torpaq sahəsinin 1.70 ha hissəsindən cavabdeh cavabdeh9, 4.68 ha hissəsindən cavabdeh cavabdeh6, 4.13 ha hissəsindən cavabdeh cavabdeh2, 1.0 ha hissəsindən cavabdeh X11, 2.15 ha hissəsindən cavabdeh cavabdeh3 və 2.03 ha hissəsindən cavabdeh X2 çıxarılması, iddianın qalan hissədə və cavabdehlər X28, cavabdeh7, cavabdeh12, cavabdeh13, cavabdeh8, cavabdeh14, X94, X9, X58, cavabdeh15, cavabdeh5, cavabdeh11 və X10 qarşı rədd edilməsi qət edilmişdir. Apellyasiya şikayətinin və ona etirazın dəlilləri, məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları: b) Apellyasiya şikayətinin dəlilləri: Müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 nümayəndəsi və vəkili Vəkil apellyasiya şikayətində bildirmişdir ki, Beyləqan rayon Türklər bələdiyyəsinin sədri kimi o, qətnaməyə etiraz edir, həmin torpaq sahəsi Beyləqan rayon Türklər bələdiyyəsinin mülkiyyətində olmaqla, əhalinin ümumi istifadəsində olan otlaq sahəsidir. Məhkəmə həmin torpaqlar üzərində müstəsna olaraq Beyləqan rayon Türklər bəklədiyyəsinin mülkiyyət və sərəncam hüququ olmasına baxmayaraq, bu halları nəzərə almadan qanunsuz qətnamə qəbul etmişdir. Beyləqan Rayon Məhkəməsi mülki iş üzrə iddia ərizəsini məhkəmə icraatına qəbul edərkən səhvə yol vermiş, iddianın məhkəmə aidiyyatını yoxlamamışdır. Belə ki, iddiaçının özü vergi ödəyicisi olduğuna və cavabdehlərdən də bir neçəsinin vergi ödəyicisi olmasına baxmayaraq, məhkəmə bu halları yoxlamamaış, nəticədə məhkəmə aidiyyatı qaydası pozulmuşdur. Beyləqan Rayon Məhkəməsi iddia tələbinin Beyləqan rayon Türklər bələdiyyəsinin mülkiyyət hüququna birbaşa toxunmasına baxmayaraq, bələdiyəni müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs kimi cəlb etmişdir. Iddiaçı hüquqi şəxs olmaqla iddia ərizəsini "Elektron məhkəmə" informasiya sistemində yaradılmış elektron kabinet vasitəsilə verməli, iddia ərizəsini və yazılı sübutları cavabdehlərin sayına uyğun olaraq iddia ərizəsinə əlavə etməli idi. Lakin Beyləqan Rayon Məhkəməsi bu pozuntunu nəzərə almadan, iddia ərizəsini icraata qəbul etmişdir. Iddiaçının təqdim etdiyi iddia ərizəsində məhkəmə aktlarının adı çəkilsə də, məhkəməyə təqdim edilmədiyi halda, həmin qərarlara istinad olunmuşdur. Məhkəmə “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılmış kabinetə əlavə edilməmiş məhkəmə qətnamələrinə istinad etməklə mülki-prosessual qanunvericiliyin tələblərini pozmuşdur. Beyləqan Rayon Məhkəməsinin ## ### 2025-ci il tarixli *(***)-**/**** saylı qətnaməsinin ləğv edilməsi, iş üzrə yeni qətnamə qəbul edilməsi, iddianın rədd edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. c) Apellyasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri: Apellyasiya şikayətinə qarşı etiraz daxil olmamışdır. d) Məhkəmə iclasında iştirak edən şəxslərin izahatları: Iddiaçı “xxxx” Kəndli (fermer) Təsərrüfatı MMC-nin nümayəndəsi (direktoru) Nümayəndə apellyasiya baxışı zamanı apellyasiya şikayətinin təmin edilməməsini xahiş etdi. Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 nümayəndəsi (sədri) mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs2 və mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 nümayəndəsi və vəkili Vəkil apellyasiya baxışı zamanı apellyasiya şikayətinin təmin edilməsini xahiş etdilər. Cavabdehlər cavabdeh7, cavabdeh9, cavabdeh6, cavabdeh8, cavabdeh14, Mehtiyev Saleh (cavabdeh10 hüquqi varisi) Mehti oğlu, cavabdeh15, cavabdeh5, cavabdeh13, cavabdeh12, X8, cavabdeh3, cavabdeh2, X2 və cavabdeh11 apellyasiya baxışı zamanı apellyasiya şikayətinin təmin edilməsini xahiş etdilər. Digər cavabdehlər məhkəmənin yeri və vaxtı barədə lazımi qaydada məlumatlandırılmalarına baxmayaraq məhkəmə iclas zalında iştirak etməmişlər. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 376.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə tərkibi işə onların iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Apellyasiya baxışının hədləri: Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra - MPM): 372.1-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiya məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır. 372.6-cı maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. 372.7-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiya məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372-ci maddəsinin apellyasiya baxışının hədləri barədə müddəalarının həmin Məcəllənin 372.1 və 372.7-ci maddələrinin tələbləri baxımından şərh edilməsinə dair” ## ### 2011-ci il tarixli Qərarında qeyd edilir ki, “Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1-ci maddəsinə uyğun olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi həmin Məcəllənin 372.6-cı maddəsində nəzərdə tutulduğu hallarda birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını mübahisələndirilən hissəsində apellyasiya şikayətinin dəlilləri həcmində yoxlayır. Bununla əlaqədar olaraq, apellyasiya instansiyası məhkəməsi qətnamənin mübahisələndirilməyən hissəsinə toxunmamalıdır. Qətnamənin tərəflərin mübahisələndirilməyən, onun əsaslılığını şübhə altına alınmayan hissədə ləğv edilməsi və ya dəyişdirilməsi dispozitivlik və çəkişmə prinsipinin pozulması kimi qiymətləndirilməlidir.” Cavabdehlər birinci instansiya məhkəməsinin sözügedən qətnaməsi ilə razılaşmışlar. Odur ki, məhkəmə kollegiyası üçüncü şəxs mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 şikayətinin dəlilləri həddində Beyləqan Rayon Məhkəməsinin ##.##.2025-ci il tarixli, *(***)-**/**** nömrəli qətnaməsinin yoxlanılmasını zəruri hesab edir. Tətbiq edilən hüquq: Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının: 13-cü maddəsinə əsasən Azərbaycan Respublikasında mülkiyyət toxunulmazdır və dövlət tərəfindən müdafiə olunur. 29-cu maddəsinə əsasən hər kəsin mülkiyyət hüququ vardır. Mülkiyyətin heç bir növünə üstünlük verilmir. Mülkiyyət hüququ, o cümlədən xüsusi mülkiyyət hüququ qanunla qorunur. Hər kəsin mülkiyyətində daşınar və daşınmaz əmlak ola bilər. Mülkiyyət hüququ mülkiyyətçinin təkbaşına və ya başqaları ilə birlikdə əmlaka sahib olmaq, əmlakdan istifadə etmək və onun barəsində sərəncam vermək hüquqlarından ibarətdir. Heç kəs məhkəmənin qərarı olmadan mülkiyyətindən məhrum edilə bilməz. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin: 152.1. Mülkiyyət hüququ - subyektin ona mənsub əmlaka (əşyaya) öz istədiyi kimi sahib olmaq, ondan istifadə etmək və ona dair sərəncam vermək üzrə dövlət tərəfindən tanınan və qorunan hüququdur. 157.2. Mülkiyyətçi özgəsinin qanunsuz sahibliyindən öz əmlakını geri tələb edə bilər. 157.4. Əgər mülkiyyətə qəsd və ya başqa maneələr əşyanı götürmədən və ya ondan məhrum etmədən törədilirsə, mülkiyyətçi qəsd edəndən bu hərəkətlərə son qoymağı tələb edə bilər. Bu cür hərəkətlər davam etdirildikdə mülkiyyətçi həmin hərəkətlərə son qoyulmasını məhkəmə vasitəsilə tələb edə bilər. Azərbaycan Respublikası Torpaq Məcəlləsinin: 111-ci maddəsinə əsasən Azərbaycan Respublikasında torpaqların özbaşına tutulması (zəbt edilməsi) qanunla qadağan olunur. “Torpaq islahatı haqqında” Qanun: Azərbaycan Respublikası MPM-in: 14.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. 76.1-ci maddəsinə əsasən tərəflərin tələb və etirazlarını əsaslandıran halların və işi düzgün həll etmək üçün əhəmiyyəti olan başqa halların mövcud olduğunu və ya olmadığını məhkəmə müəyyən edərkən bu Məcəllədə və başqa qanunlarda müəyyən olunmuş qaydada əldə etdiyi məlumatlar sübutlar hesab olunur. 77.1-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. 372.1-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır. 372.6-cı maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. 372.7-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi: Azərbaycan Respublikası MPM-in 372.1-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiya məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır. Həmin Məcəllənin 372.7-ci maddəsinin tələbinə görə apellyasiya instansiya məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. Birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə ilə razılaşmayan müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 nümayəndəsi və vəkili Vəkil apellyasiya şikayətində Beyləqan Rayon Məhkəməsinin ##.##.2025-ci il tarixli, *(***)-**/**** nömrəli qətnaməsinin ləğv edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi iş üçün əhəmiyyətli olan halları kifayət qədər araşdırmış, mübahisə predmeti ilə bağlı tərəflərin yaranmış qarşılıqlı münasibətləri üzrə hüquqi nəticəyə gələrkən tətbiq edilməli olan maddi hüquq normalarını tətbiq etmişdir. Odur ki, Beyləqan Rayon Məhkəməsinin ##.##.2025-ci il tarixli, *(***)-**/**** nömrəli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalı, apellyasiya şikayəti təmin edilməməlidir. Buna baxmayaraq tərəflərin ədalətli məhkəmə araşdırması hüququnun qorunması baxımından cavabdeh tərəfin apellyasiya şikayətində göstərdiyi dəlillərin apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən araşdırılması və onlara hüquqi qiymət verilməsi zəruridir. Belə ki, “Insan hüquqlarının və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında” Avropa Konvensiyasının 6-cı maddəsində qeyd edilir ki, “Hər kəs, onun mülki hüquq və vəzifələri müəyyən edilərkən və ya ona qarşı hər hansı cinayət ittihamı irəli sürülərkən, qanun əsasında yaradılmış müstəqil və qərəzsiz məhkəmə vasitəsi ilə, ağlabatan müddətdə işinin ədalətli və açıq araşdırılması hüququna malikdir...” Birinci instansiya məhkəməsi gəldiyi nəticəni belə əsaslandırmışdır ki, "xxxx" kəndli (fermer) təsərrüfatının istifadəsinə Beyləqan rayonunun Şərq kəndində 30 ha kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı üçün torpaq sahəsi verilmiş, sonradan həmin torpaq sahəsinin “xxxx" kəndli (fermer) təsərrüfatının üzvlərinə paya torpaq sahəsi kimi verilməsi qərara alınmışdır. Bu barədə Azərbaycan Respublikası Apellyasiya Məhkəməsinin MIÜKM-nın ## ###### 2003-cü il tarixli qanuni qüvvəyə minmiş qətnaməsi mövcuddur. Həmin qətnamə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin ## ### 2023-cü il tarixli qərarı ilə dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Torpaq sahəsi iddiaçıya təhvil verildikdən sonra yenidən "xxxx" kəndli (fermer) təsərrüfatı MMC kimi təsis edilmiş və onun üzvləri tərəfinən birgə istifadə edilmişdir. Bundan sonra cavabdehlər həmin torpaq sahəsini zəbt etmiş, ona görə də "xxxx" kəndli (fermer) təsərrüfatı MMC hazırkı tələblə məhkəməyə müraciət etmişdir. Mübahisəli torpaq sahəsinin"xxxx" kəndli (fermer) təsərrüfatı MMC-nin istifadəsində 30 ha torpaq sahəsinin olması və həmin torpaq sahəsinin "xxxx" kəndli (fermer) təsərrüfatı üzvlərinə pay torpaq sahəsi kimi verilməsini müvafiq orqanlara həvalə edilməsinə dair məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qətnaməsi mövcuddur. Bu halın mübahisələndirilməsi və yenidən sübut edilməsi qanunun tələbləri baxımından yol verilməzdir. Ona görə də cavabdehlərin həmin torpaq sahəsinə "xxxx" kəndli (fermer) təsərrüfatı MMC-nin heç bir hüququ olmaması və qeyd olunan torpaq sahəsinin örüş sahəsi olmasına dair izahatları əsassızdır. "xxxx" kəndli (fermer) təsərrüfatının üzvləri həmin təsərrüfatın rəhbəri Nümayəndə da daxil olmaqla ailə üzvləri və yaxın qohumlar olmuş və onlar həmin torpaq sahəsindən birgə istifadə etmişlər. Ona görə də məhkəmə iddiaçının hazırkı iddia tələbi ilə müraciət etməsi ilə bağlı subyektiv hüququnun olması qənaətinə gəlmişdir. Iddiaçı "xxxx" kəndli (fermer) təsərrüfatı MMC-yə məxsus 30 ha torpaq sahəsinin 1.70 ha hissəsi cavabdehlər cavabdeh9, 4.68 ha hissəsi cavabdeh6, 4.13 ha hissəsi cavabdeh2, 1.00 ha hissəsi X16, 2.15 ha hissəsi X47, 2.03 ha hissəsi X2 tərəfindən istifadə olunması iş materialları və işin məhkəmə iclasında araşdırılmış halları ilə sübuta yetmişdir. Belə olan halda məhkəmə hesab etmişdir ki, “Torpağa mülkiyyət, sahib və istifadə hüququna dair” B**** saylı Dövlət aktı ilə Beyləqan rayon XDS-nin ## ######## 1995-ci il tarixli ** saylı qərarına əsasən “xxxx” kəndli (fermer) təsərrüfatının daimi istifadəsinə verilmiş 30 hatorpaq sahəsinin 1.70 ha hissəsindən cavabdeh cavabdeh9, 4.68 ha hissəsindən cavabdeh cavabdeh6, 4.13 ha hissəsindən cavabdeh cavabdeh2, 1,00 ha hissəsindən cavabdeh X11, 2.15 ha hissəsindən cavabdeh cavabdeh3 və 2.03 ha hissəsindən cavabdeh X2 çıxarılmalıdırlar. iddia qalan hissədə və cavabdehlər X28, cavabdeh7, cavabdeh12, cavabdeh13, cavabdeh8, cavabdeh14, X94, X9, X58, cavabdeh15, cavabdeh5, cavabdeh11 və X10 qarşı rədd edilməlidir. Apellyasiya icraatı zamanı Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri PHŞ * saylı Beyləqan Ərazi Idarəsi tərəfindən verilmiş mütəxəssis rəyindən də görünür ki:
1. X84 X62 əsasən "xxxx" kəndli (fermer) təsərrüfatı MMC-nin istifadəsində olmuş Beyləqan rayonun Şərq qəsəbəsində yerləşən 5 № ****** saylı Torpağa mülkiyyət, sahiblik və daimi istifadə hüququna dair Dövlət Aktı ilə verilmiş 30.0 ha torpaq sahəsinin naturada sərhədlərini müəyyən etmək üçün araşdırma aparılmışdır. Araşdırma aparılan zamanı 5 № ****** saylı "Torpağa mülkiyyət, sahıblık və daimi istifadə hüququna dair Dövlət aktı ilə "xxxx" kəndli (fermer) təsərrüfatınin daimi istifadəsinə verilmiş 30.0 ha torpaq sahəsinin yerquruluşu planının ölçü göstəricilərində istinad nöqtələri mövcud olmadığı üçün sərhədlərini müəyyən etmək mümkün olmadı. Ona görə də ekspertiza aparılan zamanı 30.0 ha torpaq sahəsinin "xxxx" kəndli (fermer) təsərrüfatına verilməsi üçün əsas olmuş keçmiş 4 N-li pambıqçılıq sovxozunun mütəxəssislərinin ## ###### 1994-cü il tarixli müşavirəsinin qərarı əsasında Beyləqan rayon X60 ## ######## 1995-ci il tarixli ** nömrəli qərarı və qeyd olunan torpaq sahəsinin keçmiş Beyləqan rayon torpaq şöbəsi tərəfindən "xxxx" kəndli (fermer) təsərrüfatına təhkim edilməsi barədə tərtib olunmuş ## ####### 1995-ci il tarixli aktında qeyd olunmuş göstəricilər əsasında iddia olunan torpaq sahəsinin ərazisinin sərhədləri daxilində ölçmə işləri aparıldı.
2. X84 X62 əsasən cavabdehlər X28, cavabdeh7, X7, cavabdeh12, cavabdeh13, cavabdeh6, cavabdeh2, cavabdeh3, cavabdeh8, cavabdeh14, X94, X9, X58, cavabdeh15, cavabdeh5, cavabdeh11, X10, X11 tərəfindən "xxxx" kəndli (fermer) təsərrüfatı MMC-nın istifadəsində olmuş Beyləqan rayonun Şərq qəsəbəsində yerləşən 5 № ****** saylı "Torpağa mülkiyyət, sahıblık və daimi istifadə hüququna dair Dövlət aktı ilə "xxxx"kəndli (fermer) təsərrüfatının daimi istifadəsinə verilmiş 30.0 ha torpaq sahəsinin yerquruluşu planının ölçü göstəricilərində istinad nöqtələri mövcud olmadığı üçün sərhədlərini müəyyən etmək mümkün olmadığı üçün qərardadın 1-ci sualın cavabının III bəndində qeyd olunan və iddia olunan 30.0 ha torpaq sahəsinin 9.18 ha hissəsinin istifadə olunması müəyyən edildi. Ekspertiza keçirilən zamanı "xxxx" kəndli (fermer) təsərrüfatı MMC-nin istifadəsində olmuş 30 ha torpaq sahəsinin ərazisində ölçmə işləri aparılan zamanı müəyyən olundu ki. cavabdeh cavabdeh2 tərəfindən 2.24 ha, qərardadda adı qeyd olunmayan X2 4.91 ha və X27 tərəfindən 2.03 ha torpaq sahəsi kənd təsərrüfatı məhsulları əkilməklə istifadə olunur. Qeyd olunan 30.0 ha torpaq sahəsinin 1.07 ha hissəsi tikinti altındadır (keçmiş ferma yeri) və istifadə olunmur, 19.75 ha hissəsi isə əvvəllər əkin kimi istifadə edilsə də ekspertiza keçirilən zamanı istifadə olunmadığı müəyyən olundu. Qeyd edilən torpaq sahələrinin yerləşdiyi ərazilər mütəxəssis rəyinə əlavə edilmiş ölçü planında göstərilmişdir.
3. X84 X62 əsasən cavabdehler X28, cavabdeh7, cavabdeh9, cavabdeh12, cavabdeh13, cavabdeh6, cavabdeh2, cavabdeh3, cavabdeh8, cavabdeh14, X94, X9, X58, cavabdeh15, cavabdeh5, cavabdeh11, X10, X11 torpağa mülkiyyət, istifadə və icarə hüququna dair sənədlər təqdim etmədikləri və istifadələrində torpaq sahələrinə aid hüquqmüəyyənedici sənədlər mövcud olmadığına görə sərhədləri müəyyən edilmədiyi üçün iddiaçı "xxxx" kəndli (fermer) təsərrüfatı MMC-yə məxsus olmuş torpaq sahəsinin ərazisi ilə üst-üstə düşübdüşməməsini müəyyən etmək mümkün olmadı.
4. "xxxx" kəndli (fermer) təsərrüfatı MMC-yə məxsus olmuş 30.0 ha torpaq sahesi "Torpaq Islahatı aparılan zamanı tərtib olunmuş bölgü layihəsində qeyd edilmədiyi, eyni zamanda həmin torpaq sahəsi üzərində hüquqlar Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestrində dövlət qeydiyyatına alınmadığı üçün X84 X62 əsasən, 2018-ci ildə təsdiq edilmiş, Beyləqan rayonunun Şərq bələdiyyəsi tərəfindən təqdim olunmuş xəritədə "xxxx" kəndli (fermer) təsərrüfatı MMC-yə məxsus olmuş 30.0 ha torpaq sahəsi bələdiyyə mülkiyyətinə aid torpaq sahəsinin ərazisi kimi qeyd edilmişdir. Apellyator apellyasiya şikayətində göstərir ki, torpaq sahəsi Beyləqan rayon Türklər bələdiyyəsinin mülkiyyətində olmaqla, əhalinin ümumi istifadəsində olan otlaq sahəsidir. Məhkəmə həmin torpaqlar üzərində müstəsna olaraq Beyləqan rayon Türklər bəklədiyyəsinin mülkiyyət və sərəncam hüququ olmasına baxmayaraq, bu halları nəzərə almadan qanunsuz qətnamə qəbul etmişdir. Həmçinin Beyləqan rayonu Şərq bələdiyyəsi birinci instansiya məhkəməsinin istinad etdiyi məhkəmə aktları qəbul edilərkən iş üzrə tərəf olmamışdır. Kollegiya apellyasiya şkayətinin dəlillərinə münasibətdə qeyd edir ki, işin hallarından göründüyü kimi "xxxx" kəndli (fermer) təsərrüfatının istifadəsinə Beyləqan rayonunun Şərq kəndində 30 ha kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı üçün torpaq sahəsi verilmiş, sonradan həmin torpaq sahəsinin “xxxx" kəndli (fermer) təsərrüfatının üzvlərinə paya torpaq sahəsi kimi verilməsi qərara alınmışdır. Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs Beyləqan rayonunun Türklər bələdiyyəsi X84 X62 əsasən mübahisə predmeti olan torpaq sahəsinin bələdiyyə mülkiyyəti kimi qeydə alındığını göstərir. Apellyator şikayətində də bu dəlilə istinad edir. Kollegiya diqqətə çatdırır ki, Azərbaycan Respublikasında bələdiyyələrin birləşməsi yolu ilə yeni bələdiyyələrin yaradılması haqqında Qnuna əsasən Beyləqan rayonunun Sarısu, Şərq və Türklər bələdiyyələrinin əhatə etdiyi Sarısu, Şərq və Türklər qəsəbələrində Türklər bələdiyyəsi yaradılmışdır. Işdə olan ekspert rəyindən görünür ki, X84 X62 əsasən, 2018-ci ildə təsdiq edilmiş, Beyləqan rayonunun Şərq bələdiyyəsi tərəfindən təqdim olunmuş xəritədə "xxxx" kəndli (fermer) təsərrüfatı MMC-yə məxsus olmuş 30.0 ha torpaq sahəsi bələdiyyə mülkiyyətinə aid torpaq sahəsinin ərazisi kimi qeyd edilmişdir. Halbuki, hələ 2001-ci ildə hazırkı iddiaçı ilə Şərq bələdiyyəsi arasında Beyləqan rayon Şərq Bələdiyyəsinə qarşı torpaq sahəsinin icarəyə verilməsi haqqında ## ###### 2001-ci il tarixli * saylı müqaviləsinin ləğv edilməsi və X4 Şərq Bələdiyyəsinə məxsus 30 ha torpaq sahəsindən çıxarılmasına dair iddiası olmuş, həmin iddia üzrə Azərbaycan Respublikası Apellyasiya Məhkəməsinin ## ###### 2003-cü il tarixli qətnaməsi ilə Beyləqan rayon “Şərq” kənd bələdiyyəsinin ehtiyat fondundakı 1995-1997-cı illərdə “xxxx” fermer təsərrüfatının istifadəsində olan 30 ha torpaq sahəsindən həmin ərazidə hər bir şəxsə düşən torpaq payına uyğun olaraq torpaq payı vermək vəzifəsi B.Hüseynov adına X6 Komissiyasına, Beyləqan rayon Aqrar Islahat komissiyasına həvalə edilmiş, qətnamə icra edilmişdir. Göründüyü kimi, torpaq sahəsinin iddiaçıya məxsus olması barədə Azərbaycan Respublikası Apellyasiya Məhkəməsinin MIÜKM-nın ## ###### 2003-cü il tarixli qanuni qüvvəyə minmiş qətnaməsi mövcuddur. Həmin qətnamə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin ## ### 2023-cü il tarixli qərarı ilə dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Digər tərəfdən sözügedən iddia tələbi üzrə Şərq bələdiyyəsi tərəf olmasa da, nəzərə alınmalıdır ki, həmin iş üzrə cavabdeh olan X4 mübahisə predmeti olan torpaq sahəsini o zaman məhz Şərq bələdiyyəsi icarəyə vermişdi. Belə olan halda torpaq sahəsinin TEKUISdə Şərq bələdiyyəsinin xəritəsinə əsasən bələdiyyə mülkiyyət kimi qeydə alınması iddiaçının tələbinin əsassız olmasına dəlalət edən hal deyil. Kollegiya bu qənaətə gələrkən onu da nəzərə alır ki, Azərbaycan Respublikası Apellyasiya Məhkəməsinin MIÜKM-nın ## ###### 2003-cü il tarixli qətnaməsindən görünür ki, sənədlərdə örüş sahəsi kimi göstərilsə də, “xxxx” fermer təsərrüfatına verilən 30 ha torpaq sahəsi təsərrüfatın üzvləri tərəfindən əkin üçün yararlı hala salınmışdır. Işin qeyd olunan halı cavabdeh təşkilat olan B.Hüseynov adına təsərrüfatın yerli Aqrar-Islahat Komissiyasının ## ###### 2002-ci il tarixli protokolu ilə təsdiq olunmuşdur. Apellyator həmçinin apellyasiya şikayətində göstərir ki, Beyləqan Rayon Məhkəməsi mülki iş üzrə iddia ərizəsini məhkəmə icraatına qəbul edərkən səhvə yol vermiş, iddianın məhkəmə aidiyyatını yoxlamamışdır. Belə ki, iddiaçının özü vergi ödəyicisi olduğuna və cavabdehlərdən də bir neçəsinin vergi ödəyicisi olmasına baxmayaraq, məhkəmə bu halları yoxlamamaış, nəticədə məhkəmə aidiyyatı qaydası pozulmuşdur. Kollegiya apellyasiya şikayətinin qeyd olunan dəlilinə münasibət bildirərək qeyd edir ki, MPM-in 24.2-24.3-cü maddələrinə görə mübahisənin ümumi məhkəməyə və ya kommersiya məhkəməsinə aidiyyəti işdə iştirak edən şəxslərin subyektiv tərkibi, mübahisənin predmeti və hüquq münasibətlərinin xarakteri nəzərə alınmaqla, bu Məcəlləyə müvafiq olaraq müəyyən edilir. Məhkəmə mübahisənin məhkəmə aidiyyəti ilə əlaqədar məsələlərini ərizənin məhkəmənin icraatına qəbul edilməsi zamanı yoxlamalıdır. Həmin Məcəllənin 26.1-ci maddəsinə görə isə sahibkarlıq fəaliyyətinin həyata keçirilməsi ilə əlaqədar olan mübahisələrə (kommersiya mübahisələrinə) dair işlərə mülki məhkəmə icraatı qaydasında kommersiya məhkəmələri baxır. “Işlərin ümumi və yaxud kommersiya məhkəmələrinə aidiyyətinin müəyyən edilməsi, məhkəmə aidiyyəti ilə bağlı mübahisələrə və məhkəmələr arasında yaranan fikir ayrılıqlarına baxılmasının xüsusiyyətlərinə dair” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun ## ######## 2020-ci il tarixli Qərarının 12-ci bəndinə görə məhkəmə aidiyyətinin müəyyən edilməsi zamanı işin kommersiya məhkəməsində baxılması üçün hüquq münasibətlərinin xarakterinə qiymət verilərkən əsas tələb (və yaxud birlikdə baxılması mümkün olan əsas tələblərdən ən azı biri) üzrə mübahisənin tərəflərdən yalnız birinin deyil, ən azı iki qarşı tərəfin ayrı-ayrılıqda və ya birgə həyata keçirilən sahibkarlıq fəaliyyətindən, yaxud da tərəflərin (sahibkarlıq subyekti olubolmamasından asılı olmayaraq) bağlı olduqları bir sahibkarlıq subyektinin özünün fəaliyyətinin həyata keçirilməsindən irəli gəlməli olması nəzərə alınmalıdır. Iş materiallarından göründüyü kimi, hazırkı mübahisə tərəflərin sahibkarlıq fəaliyyətindən irəli gəlmir və birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən məhkəmə aidiyyəti pozulmamışdır. Apellyator apellyasiya şikayətində göstərir ki, Beyləqan Rayon Məhkəməsi iddia tələbinin Beyləqan rayon Türklər bələdiyyəsinin mülkiyyət hüququna birbaşa toxunmasına baxmayaraq, bələdiyəni müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs kimi cəlb etmişdir. Kollegiya apellyasiya şikayətinin həmin dəlilinə münasibət bildirərək qeyd edir ki,hazırkı iddia tələbi torpaq sahəsinin ayrı-ayrı şəxslərin zəbtindən azad edilməsi ilə bağlı olduğundan mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 cavabdeh qismində cəlb edilməmişdir. Apellyator apellyasiya şikayətində göstərir ki, iddiaçı hüquqi şəxs olmaqla iddia ərizəsini "Elektron məhkəmə" informasiya sistemində yaradılmış elektron kabinet vasitəsilə verməli, iddia ərizəsini və yazılı sübutları cavabdehlərin sayına uyğun olaraq iddia ərizəsinə əlavə etməli idi. Lakin Beyləqan Rayon Məhkəməsi bu pozuntunu nəzərə almadan, iddia ərizəsini icraata qəbul etmişdir. Iddiaçının təqdim etdiyi iddia ərizəsində məhkəmə aktlarının adı çəkilsə də, məhkəməyə təqdim edilmədiyi halda, həmin qərarlara istinad olunmuşdur. Məhkəmə “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılmış kabinetə əlavə edilməmiş məhkəmə qətnamələrinə istinad etməklə mülki-prosessual qanunvericiliyin tələblərini pozmuşdur. Kollegiya apellyasiya şikayətinin dəlillərinə münasibət bildirərək qeyd edir ki, əvvəla, birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən istinad edilmiş məhkəmə aktları iş materiallarında mövcuddur. Sübutlar mülki-prosessual qanunvericiliyin tələblərinə uyğun təqdim edilmiş və məhkəmə tərəfindən qiymətləndirilmişdir. Bundan başqa, MPM-in 387.1-ci maddəsinə əsasən prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq edilməməsi qətnamənin və ya qərardadın ləğv edilməsinə yalnız o halda əsas olur ki, bu, düzgün olmayan qətnamənin və ya qərardadın qəbul edilməsinə səbəb olsun. Birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən düzgün olmayan qətnamə qəbul edilməsinə səbəb olan prosessual pozuntulara yol verilmədiyindən apellyasiya şikayətinin qeyd olunan dəlilləri əsassızdır. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə ilə razılaşır və hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi iş üçün mühüm əhəmiyyəti olan bütün faktiki halları aydınlaşdırmış, gəldiyi nəticə isə işin faktiki hallarına uyğun olmaqla qanuni və əsaslı olmuşdur. Azərbaycan Respublikası MPM-in 217.1-ci maddəsinin tələbinə görə məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. Qətnamənin qanuniliyi dedikdə onun mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı zaman qüvvədə olan maddi hüquq normalarına və işin baxılması zamanı qüvvədə olan prosessual hüquq normalarına uyğun çıxarılması başa düşülür. Qətnamənin əsaslılığı dedikdə isə qətnamənin iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətlərinə uyğun olması başa düşülür. Qətnamə o vaxt əsaslı hesab edilir ki, onda baxılan iş üçün əhəmiyyətli olan, qanunun tələblərinə uyğun olaraq işə aid edilən və mötəbər sübutlarla təsdiq olunan faktlar əks etdirilmiş olsun, məhkəmənin iş üzrə müəyyən edilən faktlardan irəli gələn nəticəsi onda şərh olunsun, habelə qətnamədə göstərilən hallar işin materiallarına uyğun olsun. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası yekun olaraq hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsindən verilmiş apellyasiya şikayəti faktlar nöqteyi-nəzərdə qanuni və əsaslı olan məhkəmə qətnaməsinin ləğvi üçün əsas ola bilməz. Azərbaycan Respublikası MPM-in 385.2-ci maddəsinə əsasən birinci instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyi-nəzərindən qanuni və əsaslı olan və mahiyyəti üzrə düzgün olan qətnaməsi yalnız formal mülahizələrə görə ləğv edilə bilməz. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası iş üzrə toplanmış sübutları tədqiq edərək hesab edir ki, apellyasiya şikayətinin dəlilləri əsassızdır. Apellyasiya şikayətinin təmin edilməsi, Beyləqan Rayon Məhkəməsinin ##.##.2025-ci il tarixli, *(***)-**/**** nömrəli qətnaməsinin ləğv edilməsi üçün Azərbaycan Respublikası MPM-in 385-ci maddəsində nəzərdə tutulan əsaslar yoxdur. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-in 382, 384.0.2, 385.2, 392, 393 və 405-ci maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə kollegiyası
Qət etdi:
Müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs1 nümayəndəsi və vəkili Vəkil tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Beyləqan Rayon Məhkəməsinin ##.##.2025-ci il tarixli, *(***)-**/**** nömrəli qətnaməsi apellyasiya şikayətinə münasibətdə dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay müddətində Şirvan Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinə kassasiya şikayəti verilə bilər. Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsindən şikayət verilməmişdirsə, işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir.