Şirvan Apellyasiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(106)-1919/2025

Azərbaycan Respublikası adından Qətnamə Şirvan şəhəri İş № 2(106)-1919/2025 09.09.2026 ŞIRVAN APELLYASIYA MƏHKƏMƏSI Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası hakimlər –Novruzova Aytən Nazim qızı (sədrlik edən və məruzəçi), X3 və Əsədli Mahir Abdulla oğlundan ibarət tərkibdə, Alıyev Zaməddin Fariz oğlunun katibliyi, Cavabdeh Cavabdeh, onun nümayəndəsi və vəkili Vəkil, Mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxsin nümayəndəsi X1, Mütəxəssis Mütəxəssis iştirakları ilə, Iddiaçı İddiaçı cavabdeh Cavabdeh qarşı “torpaq sahəsinin zəbtdən azad edilməsi və qanunsuz tikililərin cavabdehin hesabına sökülməsi” tələbinə dair mülki iş üzrə Lənkəran Rayon Məhkəməsinin ## ####### 2025-ci il tarixli *(***)-***/**** saylı qətnaməsindən cavabdeh Cavabdeh nümayəndəsi və vəkili Vəkil tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə Şirvan Apellyasiya Məhkəməsinin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq müəyyən etdi: Işin halları: Iş materiallarına əlavə edilmiş «Torpağa mülkiyyət hüququna dair» JN 124, KOD ******** №-li Dövlət aktından görünür ki, Lənkəran rayon Aqrar Islahat Komissiyasının ## ##### 1998-ci il tarixli qərarına əsasən Lənkəran rayonu, Osaküçə kəndində yerləşən 0,42 ha ölçüdə kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı üçün torpaq sahəsi İddiaçı və onun ailə üzvü olan X4, X8 və X5 və X6 mülkiyyətinə verilmişdir. Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı Və Reyestri X2 10 say lı Lənkəran Ərazi Idarəsinin *-**-*-**/*- ****/**** saylı ## ### 2025 -ci il tarixli mütəxəssis rəyindən görünür ki, torpaq islahatı zamanı Lənkəran rayonu, Osaküçə kəndi ərazisində Lənkəran rayon Aqrar Islahat Komissiyasının ##.##.1998-ci il tarixli, ** nömrəli qərarı əsasında JN-*** nömrəli (KOD 80216018) “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı” ilə kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı məqsədi ilə iddiaçı İddiaçı və ailə üzvlərinin mülkiyyətlərinə 2 yerdə (0,2297 ha və 0,1913 ha) olmaqla ümumilikdə 0,42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin verilməsi müəyyən olunmuşdur. Sözügedən 0,42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinə dair “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı” sənədinin ləğv edilmiş Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi tərəfindən təhvil verilmiş ərazidə aparılan naturaya uyğun gəlməyən torpaq islahatına dair kompleks yerquruluşu layihəsinə və bölgü layihəsindəki cizgilərə uyğun işlənilməsi müəyyən olunmuşdur. Mülki iş üzrə mübahisə predmeti olan, sözügedən 0,42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin torpaq islahatına dair kompleks yerquruluşu layihəsinə əsasən yerləşmə yeri və döngə nöqtələrinin koordinatları müəyyən olunmuş və məhkəmə predmeti olan mübahisəli ərazidən kənarda (orta hesabla 1450 m məsafə fərqi ilə) yerləşməsi məlum olmuşdur. “Azərbaycan Respublikasında torpaq münasibətlərinin tənzimlənməsi sahəsində əlavə tədbirlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2016-cı il # #### tarixli, *** nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasında torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sisteminin yaradılması və rəqəmsal kadastr xəritəsinin tərtib olunması Qaydaları”na uyğun olaraq, Lənkəran rayonu ərazisində mövcud olan mülkiyyətçilərin və icarəçilərin istifadələrində olan torpaq sahələri müasir ölçü alətləri (GPS) vasitəsilə ölçülərək həmin sahələrin faktiki sərhədlərinin koordinatları müəyyənləşdirilmiş, torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sisteminə miqrasiya edilmişdir. Həmçinin İddiaçı və ailə üzvlərinin mülkiyyətlərində olan sözügedən 0,42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sistemində üç hissədən ibarət öz əksini tapması müəyyən olunmuşdur. Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sisteminə əsasən araşdırma zamanı həmin 0,42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin mübahisəli ərazidə ümumi ölçüsü 0,2764 ha-dan ibarət iki (JN-124A-0,1946 ha və JN- 124-0,0818 ha olmaqla) hissəsinin öz əksini tapması müəyyən olunmuşdur. Qeyd olunan 0,2764 ha torpaq sahəsinə yerində baxış keçirilməklə sərhədləri və döngə nöqtələrinin koordinatları müəyyən olunmuşdur. Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sisteminə əsasən araşdırma zamanı sözügedən 0,42 ha torpaq sahəsinin digər hissəsinin (0,1474 ha hissəsinin) mübahisəli ərazidən orta hesabla 1450 m məsafədə kənarda yerləşməsi və məhkəmə predmeti olmaması müəyyən olunmuşdur.L ənkəran rayon Aqrar Islahat Komissiyasının ##.##.1998-ci il tarixli, ** nömrəli qərarı əsasında JN-*** nömrəli (KOD 80216018) “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı” ilə İddiaçı və ailə üzvlərinin mülkiyyətlərinə verilmiş 0,42 ha (2 yerdə-0,2297 ha və 0,1913 ha olmaqla) kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinə dair “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı” sənədinin ləğv edilmiş Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi tərəfindən təhvil verilmiş ərazidə aparılan naturaya uyğun gəlməyən torpaq islahatına dair kompleks yerquruluşu layihəsinə və bölgü layihəsindəki cizgilərə uyğun işlənilməsi və torpaq sahəsinin “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı” sənədinə əsasən məhkəmə predmeti olan mübahisəli ərazidən kənarda (orta hesabla 1450 m məsafə fərqi ilə) yerləşməsi müəyyən olunmuşdur. Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sisteminə əsasən İddiaçı və ailə üzvlərinin mülkiyyətlərində olan sözügedən 0,42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin üç hissədən ibarət öz əksini tapması müəyyən olunmuşdur. Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sisteminə əsasən araşdırma zamanı həmin 0,42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin mübahisəli ərazidə ümumi ölçüsü 0,2764 ha-dan ibarət iki (JN-124A-0,1946 ha və JN-124-0,0818 ha olmaqla) hissəsinin öz əksini tapması müəyyən olunmuşdur. Digər hissəsinin (0,1474 ha hissəsinin) mübahisəli ərazidən orta hesabla 1450 m məsafədə kənarda yerləşməsi və məhkəmə predmeti olmaması müəyyən olunmuşdur. Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sistemində İddiaçı və ailə üzvlərinin mübahisəli ərazidə faktiki istifadələrində olan torpaq sahəsi kimi öz əksini tapan həmin 0,2764 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin 0,09 ha hissəsinin faktiki vəziyyətdə cavabdeh Cavabdeh istifadəsində olması müəyyən olunmuşdur. Həmin 0,2764 ha torpaq sahəsinin 0,01 ha hissəsinin faktiki vəziyyətdə mövcud olan gedişgəliş yolunun koordinatları ilə üst-üstə düşməsi, qalan hissəsinin isə iddiaçı və ailə üzvlərinin istifadələrində olması müəyyən olunmuşdur. Həmçinin Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sistemində öz əksini tapan həmin 0,2764 ha torpaq sahəsinin koordinatlarının iddiaçı və ailə üzvləri tərəfindən faktiki vəziyyətdə istifadə edilən torpaq sahəsinin koordinatları ilə tam həcmdə üst-üstə düşməməsi də müəyyən olunmuşdur (rəyə əlavə edilmiş yerquruluşu planında göstərilmişdir). Araşdırma zamanı iddiaçılar İddiaçı və ailə üzvlərinin Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sistemində faktiki istifadələrində olan torpaq sahəsi kimi öz əksini tapan sözügedən 0,2764 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin cavabdeh Cavabdeh istifadəsində olan 0,09 ha hissəsinin koordinatları Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sistemində düzgün olmayaraq (2016-cı il # #### tarixli, *** nömrəli Fərman ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasında torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sisteminin yaradılması və rəqəmsal kadastr xəritəsinin tərtib olunması Qaydaları”nda torpaqların faktiki istifadə vəziyyətinin əsas götürülməsinə rəğmən) Cavabdeh faktiki istifadəsində olan torpaq sahəsinin koordinatları ilə üst-üstə işlənilməsi müəyyən olunmuşdur. Qeyd edilən 0,09 ha torpaq sahəsi üzərində Cavabdeh məxsus 97,2 kv.m tikintialtı sahədən ibarət köməkçi tikilinin (sarayı) 26 kv.m hissəsinin və torpaq sahəsinin sərhəddində cavabdeh tərəfindən inşa edilmiş 27 m uzunluqda daş hasarın və metal tor hasarın mövcud olması müəyyən olunmuşdur. Əvvəlki sualların cavablarında qeyd olunduğu kimi Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sisteminə əsasən araşdırma zamanı sözügedən 0,42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin mübahisəli ərazidə ümumi ölçüsü 0,2764 ha-dan ibarət iki (JN-124A-0,1946 ha və JN-124-0,0818 ha olmaqla) hissəsinin öz əksini tapması müəyyən olunmuşdur. Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sistemində İddiaçı və ailə üzvlərinin mübahisəli ərazidə faktiki istifadələrində olan torpaq sahəsi kimi öz əksini tapan həmin 0,2764 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin 0,09 ha hissəsinin faktiki vəziyyətdə cavabdeh Cavabdeh istifadəsində olması müəyyən olunmuşdur. Sualın digər hissəsini cavablandırmaq mütəxəssisin imkan xaricindədir. Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzi tərəfindən məhkəməyə təqdim edilmiş ##.##.2025-ci il tarixli, **/**** saylı ekspert rəyinin nəticə hissəsində qeyd edilmişdir ki, Iqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X2n ** saylı Lənkəran Ərazi rəsinin Yerquruluşu təşkili şöbəsininin mühəndısı Mütəxəssis tərtib etdiyi mütəxəssis rəyinə əsasən aşağıdakılar müəyyən olunur: Lənkəran rayonu, Osaküçə kəndi ərazisində Lənkəran rayon Aqrar Islahat Komissiyasının ##.##.1998-ci il tarixli, ** nömrəli qərarı əsasında JN-*** nömrəli (KOD 80216018, Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı ilə kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı məqsədli iddiaçı İddiaçı və ailə üzvlərinin mülkiyyətlərinə 2 yerdə (0.2297 ha ve 0,1913 ha) olmaqla ümumilikdə 0.42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin verilməsi müəyyən olunmuşdur. Sözügedən 0,42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinə dair Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı sənədinin ləğv edilmiş Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi tərəfindən təhvil verilmiş ərazidə aparılan naturaya uyğun gəlməyən torpaq islahatına dair kompeks yerquruluşu layihəsinə və bölgü layihəsindəki cizgilərə uyğun işlənilməsi müəyyən olunmuşdur. Mülki iş üzrə mübahisə predmeti olan, sözügedən 0.42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin torpaq islahatına dair kompleks yerquruluşu layihəsinə əsasən yerləşmə yeri və döngə nöqtələrinin koordinatları müəyyən olunmuş və məhkəmə predmeti olan mübahisəli ərazidən kənarda (orta hesabla 1450 m məsafə fərqi ilə) yerləşməsi məlum olmuşdur. Azərbaycan Respublikasında torpaq münasibətlərinin tənzimlənməsi sahəsində əlavə tədbirlər haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2016-cı il # #### tarixli, *** nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş "Azərbaycan Respublikasında torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sisteminin yaradılması və rəqəmsal kadastr xəritəsinin tərtib olunması Qaydalarına uyğun olaraq. Lənkəran rayonu ərazisində mövcud olan mülkiyyətçilərin və icarəçilərin istifadələrində olan torpaq sahələri müasir ölçü alətləri (GPS) vasitəsilə ölçülərək həmin sahələrin faktiki sərhədlərinin koordinatları müəyyənləşdirilmiş, torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sisteminə miqrasiya edilmişdir. Həmçinin İddiaçı və ailə üzvlərinin mülkiyyətlərində olan sözügedən 0.42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sistemində üç hissədən ibarət öz əksini tapması müəyyən olunmuşdur. Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sisteminə əsasən araşdırma zamanı həmin 0.42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin mübahisəli ərazidə ümumi ölçüsü 0,2764 ha-dan ibarət iki (JN- 124A-0.1946 ha va JN124-0.0818 ha olmaqla) hissəsinin öz əksini tapması müəyyən olunmuşdur. Qeyd olunan 0.2764 ha torpaq sahəsinə yerində baxış keçirilməklə sərhədləri və döngə nöqtələrinin koordinatları müəyyən olunmuşdur. Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sisteminə əsasən araşdırma zamanı sözügedən 0.42 ha torpaq sahəsinin digər hissəsinin (0,1474 ha hissəsinin) mübahisəli ərazidən orta hesabla 1450 m masafədə kənarda yerləşməsi və məhkəmə predmeti olmaması müəyyən olunmuşdur. Lənkəran rayon Aqrar Islahat Komissiyasının ##.##.1998-ci il tarixli, ** nömrəli qəran əsasında JN-*** nömrəli (KOD 80216018) "Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı ilə İddiaçı və ailə üzvlərinin mülkiyyətlərinə verilmiş 0.42 ha (2 yerdə-0,2297 ha ve 0,1913 ha olmaqla) kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinə dair Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı" sənədinin ləğv edilmiş Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi tərəfindən təhvil verilmiş ərazidə aparılan naturaya uyğun gəlməyən torpaq islahatına dair kompleks yerquruluşu layihəsinə və bölgü layihəsindəki cizgilərə uyğun işlənilməsi və torpaq sahəsinin Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı sənədinə əsasən məhkəmə predmeti olan mübahisəli ərazidən kənarda (orta hesabla 1450 m məsafə fərqi ilə) yerləşməsi müəyyən olunmuşdur. Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sisteminə əsasən İddiaçı və ailə üzvlərinin mülkiyyətlərində olan sözügedən 0.42 ha kənd təsərrüfatı təyinatı torpaq sahəsinin üç hissədən ibarət öz əksini tapması müəyyən olunmuşdur. Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sisteminə əsasən araşdırma zamanı həmin 0.42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin mübahisəli ərazidə ümumi ölçüsü 0,2764 ha-dan ibarət iki (JN-124A-0.1946 ha və JN-124-0.0818 ha olmaqla) hissəsinin öz əksini tapması müəyyən olunmuşdur. Digər hissəsinin (0,1474 ha hissəsinin) mübahisəli ərazidən orta hesabla 1450 m məsafədə kənarda yerləşməsi və məhkəmə predmeti olmaması müəyyən olunmuşdur. Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sistemində İddiaçı və ailə üzvlərinin mübahisəli ərazidə faktiki istifadələrində olan torpaq sahəsi öz əksini tapan həmin 0.2764 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin 0.09 ha hissəsinin faktiki vəziyyətdə cavabdeh Cavabdeh istifadəsində olması müəyyən olunmuşdur. Həmin 0.2764 ha torpaq sahəsinin 0,01 ha hissəsinin faktiki vəziyyətdə mövcud olan gediş-gəliş yolunun koordinatları ilə üst-üstə düşməsi, qalan hissəsinin isə iddiaçı və ailə üzvlərinin istifadələrində olması müəyyən olunmuşdur. Həmçinin Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sistemində öz əksini tapan həmin 0,2764 ha torpaq sahəsinin koordinatlarının iddiaçı və ailə üzvləri tərəfindən faktiki vəziyyətdə istifadə edilən torpaq sahəsinin koordinatları ilə tam həcmdə üst-üstə düşməməsı də müəyyən olunmuşdur (rəyə əlavə edilmiş yerquruluşu planında göstərilmişdir). Araşdırma zamanı iddiaçılar İddiaçı Nəceəfqulu oğlunun və ailə üzvlərinin Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sistemində faktiki istifadələrində olan torpaq sahəsi kimi öz əksini tapan sözügedən 0.2764 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin cavabdeh Cavabdeh istifadəsində olan 0.09 ha hissəsinin koordinatlarının Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sistemində düzgün olmayaraq (2016-cı il # #### tarixli *** nömrəli Fərman ilə təsdiq edilmiş "Azərbaycan Respublikasında torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sisteminin yaradılması və rəqəmsal kadastr xəritəsinin tərtib olunması Qaydalan"nda torpaqların faktiki istifadə vəziyyətinin əsas götürülməsinə rəğmən, Cavabdeh faktiki istifadəsində olan torpaq sahəsinin koordinatları ilə üst-üstə işlənilməsi müəyyən olunmuşdur. Qeyd edilen 0.09 ha torpaq sahəsi üzərində Cavabdeh məxsus 97,2 kv.m tikintialtı sahədən ibarət köməkçi tikilinin (sarayın) 28 kv.m. hissəsinin və torpaq sahəsinin sərhədində cavabdeh tərəfindən inşa edilmiş 27 m uzunluqda daş hasarın və metal tor hasarın mövcud olması müəyyən olunmuşdur. Lənkəran rayon Aqrar Islahat Komissiyasının ##.##.1998-ci il tarixli, ** nömrəli qərarı əsasında JN-*** nömrəli (KOD 80216018) “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı” ilə İddiaçı və ailə üzvlərinin mülkiyyətlərinə verilmiş 0.42 ha (2 yerdə-0,2297 ha və 0,1913 ha olmaqla) kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinə dair "Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı” sənədinin ləğv edilmiş Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi tərəfindən təhvil verilmiş ərazidə aparılan naturaya uyğun gəlməyən torpaq islahatına dair kompleks yerquruluşu layihəsinə və bölgü layihəsindəki cizgilərə uyğun işlənilməsi və torpaq sahəsinin "Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı” sənədinə əsasən məhkəmə predmeti olan mübahisəli ərazidən kənarda (orta hesabla 1450 m məsafə fərqi ilə) yerləşməsi müəyyən olunmuşdur. Sözügedən 0.42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sistemində üç hissədən ibarət öz əksini tapması müəyyən olunmuşdur. Torpaqlann elektron kadastr uçotu informasiya sisteminə əsasən araşdırma zamanı həmin 0.42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin mübahisəli ərazidə ümumi ölçüsü 0.2764 hadan ibarət iki (JN-124A-0 1946 ha və JN-124- 00818 ha olmaqla) hissəsinin öz əksini tapması müəyyən olunmuşdur. Digər hissəsinin (0.1474 ha hissəsinin) mübahisəli ərazidən orta hesabla 1450 m məsafədə kənarda yerləşməsi və məhkəmə predmeti olmaması müəyyən olunmuşdur. Qeyd edilen 0,2764 ha torpaq sahəsinin faktiki olaraq iddiaçı və ailə üzvlərinin istifadələrində olan 0,17 ha hissəsinin üzərində iddiaçıya məxsus fərdi yaşayış evinin və köməkçi tikilinin (sanitar qovşağın) mövcud olması müəyyən olunmuşdur. Cavabdeh Cavabdeh istifadəsində olan 0.09 ha hissəsinin üzərində isə Cavabdeh məxsus 97,2 kv.m tikintialtı sahədən ibarət köməkçi tikilinin (sarayın) 26 kv.m hissəsinin və torpaq sahəsinin sərhədində cavabdeh tərəfindən inşa edilmiş 27 m uzunluqda daş hasarın ve metal tor hasarın mövcud olması müəyyən olunmuşdur. Əvvəlki sualların cavablarında qeyd olunduğu kimi Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sisteminə əsasən araşdırılıması zamanı sözü gedən 0.42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin mübahisəli ərazidə ümumi ölçüsü (0.2764 ha-dan ibarət iki (JN124A- 0.1946 ha ve JN-124- 0,0818 ha olmaqla) hissəsinin öz əksini tapması müəyyən olunmuşdur. Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sistemində İddiaçı və ailə üzvlərinin mübahisəli ərazidə faktiki istifadələrində olan torpaq sahəsi kimi öz əksini tapan həmin 0.2764 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin 0.09 ha hissəsinin faktiki vəziyyətdə cavabdeh Cavabdeh istifadəsində olması müəyyən olunmuşdur. Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı Və Reyestri X2 ** saylı Lənkəran Ərazi Idarəsinin ## #### 2026-cı il tarixli, *-**-*-**/*-****/**** saylı mütəxəssis rəyi ilə müəyyən olunur ki:Torpaq islahatı zamanı Lənkəran rayonu, Osaküçə kəndi ərazisində Lənkəran rayon Aqrar Islahat Komissiyasının ##.##.1998-ci il tarixli, ** nömrəli qərarı əsasında JN-*** nömrəli (KOD 80216018) “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı” ilə kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı məqsədi ilə iddiaçı İddiaçı və ailə üzvlərinin mülkiyyətlərinə 2 yerdə (0,2297 ha və 0,1913 ha) olmaqla ümumilikdə 0,42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin verilməsi müəyyən olunmuşdur. Sözügedən 0,42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinə dair “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı” sənədinin ləğv edilmiş Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi tərəfindən təhvil verilmiş ərazidə aparılan naturaya uyğun gəlməyən torpaq islahatına dair kompleks yerquruluşu layihəsinə və bölgü layihəsindəki cizgilərə uyğun işlənilməsi müəyyən olunmuşdur. Araşdırma zamanı mülki iş üzrə mübahisə predmeti olan, sözügedən 0,42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin torpaq islahatına dair kompleks yerquruluşu layihəsinə əsasən məhkəmə predmeti olan mübahisəli ərazidən kənarda (orta hesabla 1450 m məsafə fərqi ilə) yerləşməsi məlum olmuşdur. “Azərbaycan Respublikasında torpaq münasibətlərinin tənzimlənməsi sahəsində əlavə tədbirlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2016-cı il # #### tarixli, *** nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasında torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sisteminin yaradılması və rəqəmsal kadastr xəritəsinin tərtib olunması Qaydaları”na uyğun olaraq, Lənkəran rayonu ərazisində mövcud olan mülkiyyətçilərin və icarəçilərin istifadələrində olan torpaq sahələri müasir ölçü alətləri (GPS) vasitəsilə ölçülərək həmin sahələrin faktiki sərhədlərinin koordinatları müəyyənləşdirilmiş, torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sisteminə miqrasiya edilmişdir. Həmçinin İddiaçı və ailə üzvlərinin mülkiyyətlərində olan sözügedən 0,42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sistemində üç (0,1946 ha, 0,0818 ha və 0,1474 ha olmaqla) hissədən ibarət öz əksini tapması müəyyən olunmuşdur. Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sisteminə əsasən araşdırma zamanı həmin 0,42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin mübahisəli ərazidə ümumi ölçüsü 0,2764 ha-dan ibarət iki (JN-124A-0,1946 ha və JN-124- 0,0818 ha olmaqla) hissəsinin öz əksini tapması müəyyən olunmuşdur. Qeyd olunan 0,2764 ha torpaq sahəsinə yerində baxış keçirilməklə sərhədləri və döngə nöqtələrinin koordinatları müəyyən olunmuşdur. Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sisteminə əsasən araşdırma zamanı sözügedən 0,42 ha torpaq sahəsinin digər hissəsinin (0,1474 ha hissəsinin) mübahisəli ərazidən orta hesabla 1450 m məsafədə kənarda yerləşməsi və məhkəmə predmeti olmaması müəyyən olunmuşdur. Cavabdeh faktiki istifadəsində olan torpaq sahəsinin ölçüsünün 0,36 ha olması müəyyən olunmuşdur. Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sistemində İddiaçı və ailə üzvlərinin faktiki istifadələrində olan torpaq sahəsi kimi öz əksini tapan həmin 0,2764 ha (0,1946 ha və 0,0818 ha olmaqla) kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin faktiki vəziyyətdə 0,06 ha hissəsinin koordinatlarının cavabdeh Cavabdeh faktiki istifadəsində olan 0,36 ha torpaq sahəsinin koordinatları ilə üst-üstə düşməsi müəyyən olunmuşdur (rəyə əlavə edilmiş yerquruluşu planında göstərilmişdir). 1-ci sualın cavabında qeyd olunduğu kimi torpaq islahatına dair kompleks yerquruluşu layihəsinə əsasən İddiaçı və ailə üzvlərinin mülkiyyətlərində olan sözügedən 0,42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin məhkəmə predmeti olan mübahisəli ərazidən kənarda (orta hesabla 1450 m məsafə fərqi ilə) yerləşməsi məlum olmuşdur. 1-ci sualın cavabında qeyd olunduğu kimi torpaq islahatına dair kompleks yerquruluşu layihəsinə əsasən İddiaçı və ailə üzvlərinin mülkiyyətlərində olan sözügedən 0,42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin məhkəmə predmeti olan mübahisəli ərazidən kənarda (orta hesabla 1450 m məsafə fərqi ilə) yerləşməsi məlum olmuşdur. Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sisteminə əsasən araşdırma zamanı İddiaçı və ailə üzvlərinin mülkiyyətlərində olan sözügedən 0,42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı üç (0,1946 ha, 0,0818 ha və 0,1474 ha olmaqla) hissədən ibarət öz əksini tapması müəyyən olunmuşdur. Sözügedən 0,42 ha torpaq sahəsinin mübahisəli ərazidə ümumi ölçüsü 0,2764 ha-dan ibarət iki (0,1946 ha və 0,0818 ha olmaqla) hissəsinin öz əksini tapması müəyyən olunmuşdur. Digər 0,1474 ha hissəsinin mübahisəli ərazidən orta hesabla 1450 m məsafədə kənarda yerləşməsi və məhkəmə predmeti olmaması müəyyən olunmuşdur. Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sistemində İddiaçı və ailə üzvlərinin faktiki istifadələrində olan torpaq sahəsi kimi öz əksini tapan həmin 0,2764 ha (0,1946 ha və 0,0818 ha olmaqla) kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin faktiki vəziyyətdə 0,06 ha hissəsinin cavabdeh Cavabdeh faktiki istifadəsində olması müəyyən olunmuşdur (rəyə əlavə edilmiş yerquruluşu planında göstərilmişdir). Həmin 0,2764 ha torpaq sahəsinin 0,01 ha hissəsinin faktiki vəziyyətdə mövcud olan gediş-gəliş yolunun koordinatları ilə üst-üstə düşməsi, qalan hissəsinin isə iddiaçı və ailə üzvlərinin istifadələrində olması müəyyən olunmuşdur. Həmçinin Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sistemində öz əksini tapan həmin 0,2764 ha torpaq sahəsinin koordinatlarının iddiaçı və ailə üzvləri tərəfindən faktiki vəziyyətdə istifadə edilən torpaq sahəsinin koordinatları ilə tam həcmdə üst-üstə düşməməsi də müəyyən olunmuşdur (rəyə əlavə edilmiş yerquruluşu planında göstərilmişdir). 1-ci sualın cavabında qeyd olunduğu kimi torpaq islahatına dair kompleks yerquruluşu layihəsinə əsasən İddiaçı və ailə üzvlərinin mülkiyyətlərində olan sözügedən 0,42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin məhkəmə predmeti olan mübahisəli ərazidən kənarda (orta hesabla 1450 m məsafə fərqi ilə) yerləşməsi məlum olmuşdur. Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sisteminə əsasən araşdırma zamanı İddiaçı və ailə üzvlərinin mülkiyyətlərində olan sözügedən 0,42 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı üç (0,1946 ha, 0,0818 ha və 0,1474 ha olmaqla) hissədən ibarət öz əksini tapması müəyyən olunmuşdur. Sözügedən 0,42 ha torpaq sahəsinin mübahisəli ərazidə ümumi ölçüsü 0,2764 ha-dan ibarət iki (0,1946 ha və 0,0818 ha olmaqla) hissəsinin öz əksini tapması müəyyən olunmuşdur. Digər 0,1474 ha hissəsinin mübahisəli ərazidən orta hesabla 1450 m məsafədə kənarda yerləşməsi və məhkəmə predmeti olmaması müəyyən olunmuşdur Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sistemində İddiaçı və ailə üzvlərinin faktiki istifadələrində olan torpaq sahəsi kimi öz əksini tapan həmin 0,2764 ha (0,1946 ha və 0,0818 ha olmaqla) kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin faktiki vəziyyətdə 0,06 ha hissəsinin cavabdeh Cavabdeh faktiki istifadəsində olması müəyyən olunmuşdur (rəyə əlavə edilmiş yerquruluşu planında göstərilmişdir). Qeyd edilən 0,06 ha torpaq sahəsi üzərində Cavabdeh məxsus 97,2 kv.m tikintialtı sahədən ibarət köməkçi tikilinin (sarayın) 26 kv.m hissəsinin və cavabdehin istifadəsində olan torpaq sahəsinin sərhəddində cavabdeh tərəfindən inşa edilmiş 30 m (27 m+3 m) uzunluqda daş hasarın və 61 m uzunluqda metal tor hasarın mövcud olması müəyyən olunmuşdur (rəyə əlavə edilmiş yerquruluşu planında göstərilmişdir). Məlumat üçün bildirilir ki, bundan əvvəl tərtib olunmuş mütəxəssis rəyində Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sistemində İddiaçı və ailə üzvlərinin faktiki istifadələrində olan torpaq sahəsi kimi öz əksini tapan həmin 0,2764 ha (0,1946 ha və 0,0818 ha olmaqla) kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin 0,09 ha hissəsinin cavabdeh Cavabdeh istifadəsində olması və həmin torpaq sahəsinin sərhəddində cavabdeh tərəfindən inşa edilmiş 27 m uzunluqda daş və metal tor hasarın mövcud olması müəyyən olunmuşdur. Mövcud vəziyyətdə isə cavabdeh tərəfindən istifadə olunan torpaq sahəsinin ölçüsünün 0,06 ha və hasarın uzunluğunun 30 m (daş hasar) və 61 m (metal tor hasar) olması müəyyən olunmuşdur. Iş üzrə qəbul edilmiş məhkəmə aktı Birinci instansiya məhkəməsində icraat: Iddiaçı İddiaçı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Lənkəran rayon Aqrar Islahat Komissiyasının ## ##### 1998-ci il tarixli ** nömrəli qərarı ilə Lənkəran raynunun Osaküçə kəndi ərazisində kənd təsərrüfatı məqsədi ilə ona və ailə üzvlərinin sahəsi mülkiyyətinə verilmiş və JN-124 KOD ******** saylı torpağa mülkiyyət hüqüquna dair Dövlət Aktı əsasında ona və ailə üzvlərinə məxsus olan ümumi birgə mülkiyyətdə olan 0,42 ha torpaq sahəsinin cavabdeh Cavabdeh tərəfindən zəbt olunmuş 0.09 ha hissəsinin zəbtdən azad olunaraq mülkiyyətçiyə təhvil verilməsi, cavabdeh tərəfindən aparılmış qanunsuz tikililərin cavabdehin öz hesabına sökülməsi və ödənilmiş 100 manat dövlət rüsumunun cavabdehdən alınaraq ona verilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Iddiaçı tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, o, Lənkəran rayon Aqrar Islahat Komissiyasının ## ##### 1998-ci tarixli ** nömrəli qərarı ilə Lənkəran rayonunun Osaküçə kəndi ərazisində 0.42 ha kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı məqsədi ilə ona və ailə üzvlərinə torpaq sahəsi mülkiyyətinə verilmiş və bu barədə ona (JN-124 KOD ******** saylı torpağa mülkiyyət) hüqüquna dair Dövlət Aktı verilmişdir. Həmin torpaq sahəsi hazırda da onların istifadəsində olmaqla torpaq ayrılan vaxt ölçülüb təqdim edilmiş hissədə yerləşir. Qanunvericilikdə olan dəyişiklikdən sonra həmin torpaq üzərində hüquqmüəyyənedici sənədin, yəni daşınmaz əmlak üzərində hüquqların Dövlət qeydiyyatından Çıxarış alınması zərurəti yaranmışdır. Ilkin hüququmüəyyənedici sənəd olaraq JN-124 KO ******** saylı torpağın mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı və digər sənədləri dəfələr DƏDRX-nin Lənkəran şəhəri üzrə Dövlət xidmətinə gedib torpağın sənədləşdirilməsini xahiş etsə də, bu barədə müraciətləri cavabsız qalmışdır. Nəhayət 2023-cü ilin iyul ayının əvvəllərində rəsmi qaydada etdiyi müraciətə əsasən poçt vasitəsilə həmin torpaq sahəsinin sənədləşdirilməsi və DƏDRX-nin Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X2nə rəsmi qaydada müraciət etmiş və oradan onun müraciətinə ##.##.2023-cü il tarixli *-**-*/-**/*-****/**** saylı imtina cavabı verilmişdir və həmin cavab ##.##.2023-cü il tarixdə ona çatdırılmışdır. DƏDRX-nin Daşınma; Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X2nin ** saylı ərazi idarəsi ## #### 2023-cü il tarixli *-**- */-**/*-****/**** saylı bildiriş göndərməklə imtinanın əsası kimi guya sözügedən torpaq sahəsinə ilkin hüquqmüəyyənedici sənədlərə ekspertiza komissiyası tərəfindən baxış keçirilərkən məlum olmuşdur ki, islahatın müvafiq qərarı əsasında tərtib olunmuş torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair həmin JN-*** nömrəli dövlət aktına əsasən yeni elektron uçot xəritəsində əks olunan torpaq sahəsinin ölçüsü faktiki olaraq azalmaqla (yəni 0.1944 ha kimi) işlənildiyindən uyğunsuzluq yarandığı qeyd edilmiş, həmin toıpaq sahəsinin bir hissəsinin qonşu istifadəçilərin torpaq sahələrinin, tikililərin, digər hissəsinin isə faktiki olaraq yol kimi istifadə edildiyi qeyd edilmişdir. Bundan sonra ona çıxarışın verilməsi öhdəliyinin DƏDRX-nin ** saylı ərazi idarəsinin üzərinə qoyulması barədə iddia ərizəsi ilə aidiyyəti üzrə Şirvan Inzibati Məhkəməsinə müraciət etmiş və məhkəmə tərəfindən iş üzrə ekspertiza təyin edilmiş aparılmış ekspert araşdırması nəticəsində Iqtisadiyyat Nazirliyi yanında əmlak Məsələləri Dövlət xidməti Daşınmaz əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X2 ** saylı Lənkəran Ərazi Idarəsinin ##.##.2024-cü il tarixli *-**-*-**/*- ****/**** saylı mütəxəssis rəyinə əsasən Məhkəmə ekspertizası Mərkəzinin ## #### 2024-cü il tarixli 3- 16-16/2-10/80 irəli ekspert rəyi ilə müəyyən edilmişdir ki, (qərardadın yeddinci və səkkizinci sualları) mübahisəli torpaq sahəsinin 0.09 ha hissəsini X10 zəbt edərək orada qanunsuz tikililər tikmiş, ona və ailə üzvlərinə məxsus olan torpaq sahəsinin 0.09 ha hissəsini qanunsuz istifadə edir. Lakin araşdırma nəticəsində məlum olmuşdur ki, həmin torpaq sahəsini Cavabdeh zəbt edib orada qanunsuz tikililər aparsa da hazırda o, Rusiya Federasiyasının vətəndaşı olmaqla Rusiyada yaşayıb, il ərzində bir neçə günlük Lənkərana gələnda həmin evdə qalsa da həmin torpaq sahəsindən onun qardaşı hazırki iş üzrə cavabdeh Cavabdeh faktiki olaraq istifadə edir və həmin torpaq sahəsi evə faktiki olaraq sahiblik edir. Ona görə də hazırki iş üzrə cavabdehlik də Cavabdeh daşıyır. Belə olan halda torpaq sahəsinin zəbtdən azad olunması və qanunsuz tikililərin sökülməsi həyata keçiriləndən sonra ona çıxarış verilməsinin məhkəmədən kənar qaydada ərazi idarəsi tərəfindən mümkün olması müəyyən edildiyindən Şirvan Inzibati Məhkəməsində olan iddia tələbini geri çəkmiş və bundan sonra hazırki iş üzrə cavabdehə zəbt etdiyi ona və ailə üzvlərinə məxsus olan torpaq sahəsinin zəbtdən azad edilməsindən ötrü cavabdehlə danışmaq istəsədə cavabdeh torpaq sahəsini zəbtdən azad edilməkdən imtina etiyindən ona və həmin torpaq sahəsinin ona məxsus olduğunu bildirərək ona və ailə üzvlərinə məxsus olan torpaq sahəsini zəbtdən azad edilməkdən imtina etdiyindən onun mülkiyyətində olaraq pozulmaqda olan hüquqlarının bərpa olunmasından ötrü hazırki iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmək məcburiyyətində qalmışdır və buna görə də, iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. Lənkəran Rayon Məhkəməsinin ##.##.2025-ci il tarixli *(***)-***/**** saylı qətnaməsi ilə (Hakim: Anar Pənahov) cavabdeh Cavabdeh Lənkəran rayon Aqrar Islahat Komissiyasının ## ##### 1998-ci il tarixli qərarına əsasən İddiaçı və ailə üzvlərinin mülkiyyətinə verilmiş və «Torpağa mülkiyyət hüququna dair» JN 124, KOD ******** №-li Dövlət aktına əsasən, onların mülkiyyətində olan Lənkəran rayonu, Osaküçə kəndində yerləşən 0,42 ha ölçüdə kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı üçün olan torpaq sahəsinin 0,09 ha ölçüdə olan hissəsindən çıxarılması, həmin sahə iddiaçı İddiaçı istifadəsinə verilməsi və həmin hissədə olan tikililər cavabdeh Cavabdeh hesabına sökülməsi, cavabdeh Cavabdeh Şirvanəl oğlundan iş üzrə aparılmış ekspertiza tədqiqatının dəyərinə görə 50 (əlli) manat pul vəsaiti Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin xeyrinə tutulması, mütəxəssis rəyinə dair ödənilmiş 95 manat və ödənilmiş dövlət rüsumunun əvəzi olaraq 100 manat olmaqla, cəmi 195 manat məbləğində pul vəsaiti cavabdeh Cavabdeh alınaraq iddiaçı İddiaçı ödənilməsi qət edilmişdir. Məhkəmə mövqeyini Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 29-cu maddəsinə, Azərbaycan Respublikası Torpaq Məcəlləsinin 111-ci maddəsinin 1-ci bəndinə, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 6, 152.1, 157.2, 239.2, 170.2, Azərbaycan Respublikasının Mülki- Prosessual Məcəllənin 119.1, 14.2, 77.1-ci maddələrinə istinad etməklə əsaslandırmış, qeyd etmişdir ki, Məhkəmə iddia tələbinə münasibət bildirərək qeyd edir ki, hazırki iddia tələbində iddiaçı İddiaçı cavabdeh Cavabdeh Şirvanəl oğlunun onun xüsusi mülkiyyətində olan torpaq sahəsindən çıxarılması və torpaq sahəsinin zəbtdən azad edilməsini tələb edir. Lakin cavabdeh məhkəmə iclasında bunu təkzib edərək, iddiaçıya məxsus olan torpaq sahəsini zəbt etmədiyini bildirir. Iş materiallarına əlavə edilmiş ekspert rəyində də iddiaçı İddiaçı mülkiyyətində olan, Lənkəran rayonu, Osaküçə kəndi ərazisində yerləşən 0,42 ha pay torpaq sahəsinin 0,09 ha olan hissəsinin faktiki olaraq cavabdeh Cavabdeh istifadə etməsi müəyyən olunmuşdur. Eyni zamanda həmin sahədə tikililərin olması da müəyyən edilmişdir. Odur ki, iddia təmin olunmalıdır. Apellyasiya şikayətinin və ona qarşı etirazın dəlilləri a) Apellyasiya şikayətinin dəlilləri Qətnamədən cavabdeh tərəf apellyasiya şikayəti vermiş, apellyasiya şikayətini aşağıdakı kimi əsaslandırmışdır: “Birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən müəyyən edilmiş, iş üçün əhəmiyyəti olan hallar sübut edilmədiyi halda məhkəmə qətnamə qəbul edir ki, cavabdeh Cavabdeh Lənkəran rayon Aqrar Islahat Komissiyasının ## ##### 1998-ci il tarixli qərarına əsasən İddiaçı və ailə üzvlərinin mülkiyyətinə verilmiş və «Torpağa mülkiyyət hüququna dair» JN 124, KOD ******** №-li Dövlət aktına əsasən, onların mülkiyyətində olan Lənkəran rayonu, Osaküçə kəndində yerləşən 0,42 ha ölçüdə kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı üçün olan torpaq sahəsinin 0,09ha. ölçüdə olan hissəsindən çıxarılsın, həmin sahə iddiaçı İddiaçı istifadəsinə verilsin və həmin hissədə olan tikililər cavabdeh Cavabdeh hesabına sökülsün. Məhkəmə tərəfindən müəyyən edilə bilən əsas hal iddiaçı İddiaçı və ailə üzvlərinin mülkiyyətində olan kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin 0.09 ha hissəsinin mənim tərəfimdən istifadə edilməsi, mənim istifadəmdə olan həmin 0.09 ha torpaq sahəsinin üzərində yuxarıda qeyd olunduğu kimi mənə məxsus tikililərin mövcud olması halıdır ki,bu hal ancaq ekspertin rəyi ilə təsdiq olunur. Hansı ki, bu rəyi vermiş ekspert heç gəlib, iddiaçının mübahisələndirdiyi qeyd olunan torpaq sahəsini heç müayinə etməmişdir, ekspert özü verdiyi rəyində mütəxəssisin verdiyi rəyə əsaslandırdığını qeyd etmişdir. Hansı ki, həmin mütəxəssislərdə qeyd olunan torpaq sahəsini müayinə edərkən mənim istifadə etdiyim torpaq sahəsinə dair hüquqmüəyyənedici sənədin olub-olmadığını soruşmadan onları da tədqiq etmədən özlərinə sərf edən formada rəy vermişlər. Çünki, həmin torpaq sahəsi 2002-ci ildə bələdiyyə ilə qardaşım arasında bağlanmış alqı-satqı müqaviləsinə əsasən onun mülkiyyətinə verilmiş, lakin həmin torpaq sahəsi 20 ildən çox bir müddət ərzində mənim istifadəmdə olduğu üçün mən oranı çəpərə almışam. Lakin bütün bu hallara məhkəmə tərəfindən aydınlıq gətirilmədən məhkəmə ancaq iddiaçıya məxsus dövlət aktını və ekspertin rəyini əsas götürərək məhkəmədə tədqiq edərək və digər sübutlarla yanaşı qiymətləndirmədən iddia tələbini təmin etmişdir”. b) Apelyasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri Apellyasiya şikayətinə qarşı etiraz daxil olmamışdı. Apellyasiya instansiyası məhkəməsində icraat Proses iştirakçılarının izahatı: Apellyasiya baxışında iştirak edən cavabdeh Cavabdeh nümayəndəsi və vəkili Vəkil izahatında bildirdi ki, apellyasiya şikayətini müdafiə edir. Mütəxəssisdə bildirdiyi kimi mövcud koordinatlarla köhnə koordinatlar düzgün gəlmir. Iddiaçı inzibati məhkəmədə bu torpaq sahəsi ilə bağlı iddia qaldırıb. Iddiası koordinatlar uyğun gəlmədiyi üçün təmin edilməyib, baxılmamış saxlanılıb. Hesab edir ki, hazırda baxılan iddia o zaman qaldırılmalı idi ki, inzibati məhkəmə tərəfindən iddiaçının xeyrinə qərar qəbul edilərdi. Birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv edilməsini, iddiasmvının rədd edilməsini xahiş etdi. Apellyasiya baxışında iştirak edən cavabdeh Cavabdeh izahatında bildirdi ki, apellyasiya şikayətini müdafiə edir. Vəkilin bildirdikləri ilə razıdır. Birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv edilməsini, apellyasiya şikayətinin təmin edilməsini xahiş etdi. Apellyasiya baxışında iştirak edən mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxsin nümayəndəsi X1 izahatında bildirdi ki, mühəndis yalnız texniki göstəricilərə əsaslanaraq müvafiq funksiyaları qeyd etdi. Lakin o, bu işdə əvvəldən- 2023-cü ildən bu proseslə bağlı Şirvan Inzibati Məhkəməsinin proseslərində iştirak edir. Orda da müvafiq mütəxəssis rəyi verilib. Elektron kadastr uçotunda onun torpaqları səhv çəkilib. Vətəndaşı ilkin kompleks yer quruluşu xəritəsinə müvafiq olaraq, müvafiq rəydə də qeyd olunmuşdur ki, torpaq sahəsinin dövlət aktının koordinatları 1450 metr tamamilə mübahisəli ərazidən kənarda yerləşir. Amma torpaqların elektron kadastrı uçotunda o dövrdə, yəni bu işə ilk növbədə Şirvan Inzibati Məhkəməsində baxılmalıdır ki, ilk növbədə torpaqların elektron kadastrı uçotunda düzəliş olunmalıdı, çünki bu vətəndaşın faktiki istifadə vəziyyətinə uyğun deyildir. Orda düzəliş olunandan sonra müvafiq qərar qəbul olunub, qanuni qüvvəsini aldıqdan sonra bu hər hansı bir şəxsin torpaq sahəsinin zəbt olunub və yaxud olunmamasına iddia verə bilər. Bu məlumatları birinci instansiya məhkəməsində də bildirmişdir. Sadəcə vətəndaşa hüquqi yardım olunmadı. Vətəndaşı rayon məhkəməsinə yönləndirildi. Bu gün rayon məhkəməsində əgər torpağın uçotu və kadastr uçotu və informasiya sistemində düzəliş olunmasa vətəndaş bu gün bu cavabdehə iddia edir, sabah məsələn mənim torpağımı iddia edə bilər, mühəndisin torpağını iddia edə bilər. Çünki uçotda uyğunsuzluq var. Sabah hər hansı digər uçot məlumatında da uyğunsuzluq yaranarsa, yenidən mühəndis yerində baxış keçirməli, vətəndaşın iddia etdiyi sahə müəyyən edilərək hasarlanmalıdır. Vətəndaşa qanuni olaraq 42 sot torpaq sahəsinin ayrılması ona Lənkəran rayonunun bütün ərazisində yerləşən torpaq sahələrinə iddia etmək hüququ vermir. Ilk növbədə mövcud xəritə və uçot məlumatlarına müvafiq qaydada düzəliş edilməli, vətəndaş həmin torpaq sahəsinə dair müvafiq çıxarış və ya plan-ölçü sənədi almalıdır. Yalnız bundan sonra zəbt olunub-olunmaması müəyyən edilə bilər. Apellyasiya baxışında iştirak edən mütəxəssis Mütəxəssis bildirmişdir ki, yerquruluşu planında qırmızı ilə haşiyələnmiş sahə hazırda iddiaçının faktiki istifadəsindədir. TEKUIS proqramı ilə müəyyən edilmiş iddiaçının torpaq sahəsinin sərhədləri yaşıl və mavi xətlərlə haşiyələnmiş hissədir. TEKUIS proqramı ilə müəyyən edilmiş hissə ilə iddiaçının faktiki istifadəsində olan torpaq sahəsi üst-üstə düşmür. Iddiaçının faktiki istifadəsində olan 0.22 ha torpaq sahəsi göstərilməli idi, lakin iki hissədən ibarət olmaqla 0.27 ha torpaq sahəsi göstərilib. Cavabdehin istifadəsində olan torpaq sahəsi ilə iddiaçının torpaq sahələrinin üst-üstə düşən hissəsi TEKUIS proqramı ilə müəyyən edilmiş üst-üstə düşən sahədir. Birinci instansiyada sərhədlər fərqli olduğu üçün 0.09 ha üst-üstə düşən sahə olaraq göstərilib. Indi isə hasar yeri dəyişdirilib və 0.06 ha üst-üstə düşən sahə olduğu üçün ikinci rəydə belə göstərilib. Rəylər arasında olan fərq hasarın dəyişdirilməsinə görə yaranan fərqdən irəli gəlir. Üst-üstə düşən sahə TEKUIS proqramına əsasən müəyyən edilmiş sahədir. Cavabdehin faktiki istifadəsində torpaq sahəsi olsa da, TEKUIS proqramı ilə onun torpaq sahəsi təsvir edilməyib. Onun torpaq sahəsi barədə məlumat mövcud deyil. Cavabdehin faktiki istifadəsində olan torpaq sahəsi qara xətlə verilmiş, qırmızı xəttə qədər olan hissədir. Qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş qaydada iddiaçı tərəfə məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə məlumat verilməsinə baxmayaraq, apellyasiya baxışında iştirak etməmiş, məhkəmə kollegiyası məhkəmə icraatının tezliyinin təmin olunması baxımından Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəllənin 376.2-ci maddəsinə əsasən iş üzrə iddiaçı tərəfin iştirakı olmadan apellyasiya şikayətinə baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Apelyasiya baxışının hədləri: Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının tətbiqinin düzgünlüyünü apelyasiya şikayətinin dəlillərindən asılı olmayaraq yoxlayır. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372-ci maddəsinin apellyasiya baxışının hədləri barədə müddəalarının həmin Məcəllənin 372.1 və 372.7-ci maddələrinin tələbləri baxımından şərh edilməsinə dair” ## ### 2011-ci il tarixli qərarında göstərilmişdir ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1-ci maddəsinə uyğun olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi həmin Məcəllənin 372.6-cı maddəsində nəzərdə tutulduğu hallarda birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını mübahisələndirilən hissəsində apellyasiya şikayətinin dəlilləri həcmində yoxlayır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1 və 372.7-ci maddələrinə uyğun olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi maddi hüquq normalarına riayət edilməsini birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin mübahisələndirilən hissəsində yoxlayır. Bu hədlərdə apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin hüquqi mövqeyinə aid dəlillərdən asılı deyil və qətnaməni maddi hüquq normasının pozulması ilə əlaqədar apellyasiya şikayətində göstərilməyən əsaslarla da ləğv edə və dəyişdirə bilər. Apellyasiya şikayətində cavabdeh tərəf birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv edilməklə iddia tələbinin rədd olunması barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etdiyindən, məhkəmə kollegiyası qətnamənin qanuniliyini və əsaslılığını bütövlükdə yoxlayır. Tətbiq edilən hüquq: Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası Maddə 13, İ hissə. Azərbaycan Respublikasında mülkiyyət toxunulmazdır və dövlət tərəfindən müdafiə olunur. Maddə 29, İ hissə. Hər kəsin mülkiyyət hüququ vardır. 25. Maddə 29, II hissə. Mülkiyyətin heç bir növünə üstünlük verilmir. Mülkiyyət hüququ, o cümlədən xüsusi mülkiyyət hüququ qanunla qorunur. Maddə 29, III hissə. Hər kəsin mülkiyyətində daşınar və daşınmaz əmlak ola bilər. Mülkiyyət hüququ mülkiyyətçinin təkbaşına və ya başqaları ilə birlikdə əmlaka sahib olmaq, əmlakdan istifadə etmək və onun barəsində sərəncam vermək hüquqlarından ibarətdir. Maddə 60, İ hissə. Hər kəsin hüquq və azadlıqlarının inzibati qaydada və məhkəmədə müdafiəsinə təminat verilir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi Maddə 152.1. Mülkiyyət hüququ - subyektin ona mənsub əmlaka (əşyaya) öz istədiyi kimi sahib olmaq, ondan istifadə etmək və ona dair sərəncam vermək üzrə dövlət tərəfindən tanınan və qorunan hüququdur. Maddə 152.5 mülkiyyətçi qanunda və ya müqavilədə müəyyən edilən məhdudiyyətlər nəzərə alınmaqla müəyyənləşdirilmiş hədlərdə əmlaka (əşyaya) sərbəst surətdə sahib ola bilər, ondan istifadə edə bilər və ona dair sərəncam verə bilər, həmin əmlaka başqa şəxslərin sahibliyinə yol verməyə bilər, ona mənsub əmlak barəsində öz mülahizəsi ilə istənilən hərəkətləri edə bilər, bir şərtlə ki, həmin hərəkətlər qonşuların və ya üçüncü şəxslərin hüquqlarını pozmasın, yaxud hüquqdan sui-istifadə olmasın; Maddə 157.2 mülkiyyətçi özgəsinin qanunsuz sahibliyindən öz əmlakını geri tələb edə bilər; Maddə 157.4 əgər mülkiyyətə qəsd və ya başqa maneələr əşyanı götürmədən və ya ondan məhrum etmədən törədilirsə, mülkiyyətçi qəsd edəndən bu hərəkətlərə son qoymağı tələb edə bilər. Bu cür hərəkətlər davam etdirildikdə mülkiyyətçi həmin hərəkətlərə son qoyulmasını məhkəmə vasitəsilə tələb edə bilər. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2.-ci maddəsinə əsasən məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. 77.1.-ci maddəsinə əsasən hər bir tərəf öz tələblərinin əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. 88.-ci maddəsinə əsasən məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. 217.1.-ci maddəsinə əsasən məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. 217.3.-ci maddəsinə əsasən qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. 372.1.-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır. 372.7.-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənini maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. 384.0.3-cü maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsi qətnaməni dəyişdirə bilər. Apelyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin dəlillərini, iş materiallarını, birinci instansiya məhkəməsində və apellyasiya icraatı zamanı əldə edilmiş ekspert və mütəxəssis rəylərini, habelə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin iclasında mütəxəssis Mütəxəssis verdiyi izahatı ayrı-ayrılıqda və qarşılıqlı əlaqədə qiymətləndirərək hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi cavabdehin iddiaçıya məxsus torpaq sahəsinin müəyyən hissəsindən faktiki istifadə etməsi və həmin hissədə tikililərin mövcud olması barədə mahiyyət etibarilə düzgün nəticəyə gəlmişdir. Bununla belə, birinci instansiya məhkəməsinin zəbtdən azad edilməli torpaq sahəsinin ölçüsünü 0,09 ha müəyyən etməsi apellyasiya baxışı zamanı əldə edilmiş yeni sübutlarla artıq təsdiqlənmədiyindən qətnamə həmin hissədə dəyişdirilməlidir. Ilk növbədə Kollegiya qeyd edir ki, iş materiallarında olan «Torpağa mülkiyyət hüququna dair» JN 124, KOD ******** nömrəli X9 rayon Aqrar Islahat Komissiyasının ## ##### 1998-ci il tarixli qərarına əsasən Lənkəran rayonu, Osaküçə kəndində yerləşən ümumi sahəsi 0,42 ha olan kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsinin İddiaçı və onun ailə üzvlərinə mülkiyyətə verildiyi görünür. Beləliklə, iddiaçının və ailə üzvlərinin 0,42 ha torpaq sahəsi üzərində mülkiyyət hüququnun hüquqmüəyyənedici sənədlə təsbit olunması iş üzrə mübahisəsiz hallardan biridir. Bununla yanaşı, iş üzrə aparılmış araşdırmalar göstərmişdir ki, həmin torpaq sahəsinin kağız daşıyıcıda olan hüquqmüəyyənedici sənədlərdəki təsviri, torpaq islahatı zamanı tərtib edilmiş kompleks yerquruluşu layihəsindəki yerləşməsi, sonradan Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sisteminə daxil edilmiş məlumatlar və tərəflərin faktiki istifadə vəziyyəti arasında tam uyğunluq mövcud deyildir. ## ### 2025-ci il tarixli mütəxəssis rəyində də göstərilmişdir ki, 0,42 ha torpaq sahəsi elektron kadastr uçotu informasiya sistemində üç hissədən ibarət əks olunmuş, həmin sahənin 0,2764 ha təşkil edən iki hissəsi mübahisəli ərazidə müəyyən edilmiş, digər 0,1474 ha hissəsinin isə həmin ərazidən orta hesabla 1450 metr kənarda yerləşdiyi göstərilmişdir. Həmin rəyə əsasən, elektron kadastr uçotu informasiya sistemində iddiaçı və ailə üzvlərinin torpaq sahəsi kimi əks etdirilmiş 0,2764 ha sahənin 0,09 ha hissəsinin faktiki vəziyyətdə cavabdeh Cavabdeh istifadəsində olduğu, 0,01 ha hissəsinin mövcud gediş-gəliş yolu ilə üst-üstə düşdüyü, qalan hissəsinin isə iddiaçı və onun ailə üzvlərinin istifadəsində olduğu müəyyən edilmişdir. Həmçinin 0,09 ha kimi göstərilmiş hissədə cavabdehə aid köməkçi tikilinin bir hissəsinin, eləcə də daş və metal tor hasarın mövcud olduğu müəyyən olunmuşdur. Birinci instansiya məhkəməsi məhz həmin texniki araşdırmaların nəticələrinə əsaslanaraq cavabdehin iddiaçıya aid torpaq sahəsinin 0,09 ha hissəsindən istifadə etməsi qənaətinə gəlmiş və həmin sahənin zəbtdən azad edilməsi ilə orada olan tikililərin cavabdehin hesabına sökülməsi barədə nəticəyə gəlmişdir. Lakin işə apellyasiya qaydasında baxılarkən tərəflərin mübahisəsinin predmetini təşkil edən torpaq sahəsinin faktiki vəziyyəti yenidən araşdırılmış və Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X2n ** saylı Lənkəran Ərazi Idarəsinin ## #### 2026-cı il tarixli, *-**-*-**/*-****/**** saylı yeni mütəxəssis rəyi alınmışdır. Həmin rəydə cavabdeh Cavabdeh faktiki istifadəsində olan torpaq sahəsinin ümumi ölçüsünün 0,36 ha olduğu, Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sistemində İddiaçı və ailə üzvlərinin torpaq sahəsi kimi əks etdirilmiş 0,2764 ha sahənin faktiki vəziyyətdə 0,06 ha hissəsinin cavabdehin istifadəsində olan 0,36 ha torpaq sahəsinin koordinatları ilə üst-üstə düşdüyü müəyyən edilmişdir. Apellyasiya baxışı zamanı əldə edilmiş yeni mütəxəssis rəyi birinci instansiya məhkəməsinin əsaslandığı əvvəlki rəydəki əsas faktı - cavabdehin istifadəsində olan torpaq sahəsi ilə iddiaçıya aid kimi müəyyən edilmiş torpaq sahəsi arasında üst-üstə düşmənin mövcudluğunu inkar etməmiş, həmin üstüstə düşən sahənin mövcud faktiki ölçüsünü fərqli, yəni 0,06 ha olaraq müəyyən etmişdir. Kollegiya hesab edir ki, əvvəlki rəydə 0,09 ha, apellyasiya icraatı zamanı alınmış rəydə isə 0,06 ha göstərilməsi öz-özlüyündə həmin rəylərdən birinin sübut kimi kənarlaşdırılması üçün əsas vermir. Əksinə, həmin fərqin yaranma səbəbinin müəyyən edilməsi və bu iki nəticənin bir-biri ilə uzlaşdırılması zəruri olmuşdur. Məhz bu məqsədlə apellyasiya baxışı zamanı mütəxəssis Mütəxəssis izahatı dinlənilmiş və onun verdiyi açıqlamalar işin düzgün həlli baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb etmişdir. Mütəxəssis izahatında bildirmişdir ki, yerquruluşu planında qırmızı rənglə haşiyələnmiş sahə hazırda iddiaçının faktiki istifadəsində olan torpaq sahəsini, yaşıl və mavi xətlərlə haşiyələnmiş hissələr isə TEKUIS proqramında iddiaçının torpaq sahəsi kimi müəyyən edilmiş sərhədləri əks etdirir. Mütəxəssis açıq şəkildə bildirmişdir ki, TEKUIS proqramı ilə müəyyən edilmiş sahə ilə iddiaçının faktiki istifadəsində olan torpaq sahəsi tam olaraq üst-üstə düşmür. Bundan əlavə, mütəxəssis iddiaçının faktiki istifadəsində olan torpaq sahəsinin 0,22 ha olduğunu, lakin elektron uçotda iki hissədən ibarət olmaqla təxminən 0,27 ha torpaq sahəsinin göstərildiyini qeyd etmişdir. Bununla mütəxəssis faktiki istifadə vəziyyəti ilə elektron uçot məlumatları arasında müəyyən uyğunsuzluğun mövcudluğunu təsdiq etmişdir. Lakin həmin uyğunsuzluğun mövcudluğu özlüyündə cavabdehin faktiki istifadəsində olan sahə ilə iddiaçının torpaq sahəsi kimi elektron sistemdə əks etdirilmiş sahənin müəyyən hissədə kəsişməsi faktını aradan qaldırmır. Əksinə, mütəxəssis də izahatında cavabdehin istifadəsində olan torpaq sahəsi ilə iddiaçıya aid kimi TEKUIS proqramında göstərilən torpaq sahəsi arasında üst-üstə düşən hissənin mövcudluğunu təsdiq etmiş və həmin üst-üstə düşmənin məhz TEKUIS məlumatları əsasında müəyyən edildiyini bildirmişdir. Kollegiya xüsusilə mütəxəssisin əvvəlki və sonrakı rəylər arasındakı fərqin səbəbi barədə verdiyi izahata əhəmiyyət verir. Belə ki, mütəxəssis birinci instansiya məhkəməsində aparılmış araşdırma zamanı faktiki sərhədlərin əvvəlki vəziyyətinə uyğun olaraq üst-üstə düşən hissənin 0,09 ha müəyyən edildiyini, sonradan isə hasarın yerinin dəyişdirilməsi nəticəsində faktiki sərhədlərin də dəyişdiyini və apellyasiya baxışı zamanı aparılmış yeni ölçmə nəticəsində həmin üst-üstə düşən hissənin 0,06 ha təşkil etdiyini bildirmişdir. O, rəylər arasında olan fərqin məhz hasarın və bununla əlaqədar faktiki istifadə sərhədlərinin dəyişməsindən irəli gəldiyini izah etmişdir. Məhkəmə kollegiyasının qənaətinə görə, bu izahat iş üzrə mühüm əhəmiyyət kəsb edən bir məsələni aydınlaşdırır: ## ### 2025-ci il tarixli mütəxəssis rəyi ilə ## #### 2026-cı il tarixli mütəxəssis rəyi arasında ziddiyyət hüquq pozuntusunun mövcud olub-olmaması ilə bağlı deyil, onun faktiki ölçüsünün dəyişməsi ilə bağlıdır. Başqa sözlə, əvvəlki rəydə də, apellyasiya baxışı zamanı alınmış yeni rəydə də cavabdehin faktiki istifadə etdiyi sahənin müəyyən hissəsinin iddiaçıya aid torpaq sahəsi kimi elektron sistemdə müəyyən edilmiş sərhədlərlə üst-üstə düşməsi təsdiq edilmişdir. Fərq yalnız həmin hissənin əvvəl 0,09 ha, hazırkı vəziyyətdə isə 0,06 ha təşkil etməsindən ibarətdir. Bu baxımdan Kollegiya cavabdehin apellyasiya şikayətində ekspert və mütəxəssis rəylərinin əsassız olması barədə irəli sürdüyü dəlillərlə razılaşmır. Doğrudur, Mülki Prosessual Məcəllənin sübutların qiymətləndirilməsinə dair tələblərinə əsasən ekspert və ya mütəxəssis rəyi məhkəmə üçün əvvəlcədən müəyyən edilmiş məcburi sübut qüvvəsinə malik deyildir. Lakin bu, belə rəyin sübut kimi ümumiyyətlə nəzərə alınmaması demək deyil. Rəy digər sübutlarla birlikdə, onun əsaslandığı məlumatlar, aparılmış ölçmələr, tətbiq edilmiş metod və məhkəmə iclasında verilmiş izahatlarla qarşılıqlı əlaqədə qiymətləndirilməlidir. Hazırkı işdə isə məhz bu cür qiymətləndirmə apellyasiya instansiyası tərəfindən aparılmışdır. Birinci instansiya icraatında əldə edilmiş texniki nəticələr yeni rəy vasitəsilə yenidən yoxlanılmış, əvvəlki rəydə 0,09 ha kimi göstərilən sahənin hazırkı faktiki vəziyyətdə 0,06 ha təşkil etdiyi müəyyən edilmiş, daha sonra həmin rəyi tərtib edən mütəxəssis şəxsən məhkəmə iclasında dindirilərək ölçülərdə yaranmış fərqin səbəbini izah etmişdir. Mütəxəssisin izahatında cavabdehin faktiki istifadəsində olan torpaq sahəsinin TEKUIS proqramında ayrıca təsvir edilməməsi və həmin torpaq sahəsi barədə sistemdə məlumatın mövcud olmaması barədə qeyd edilən hal da Kollegiya tərəfindən nəzərə alınır. Lakin bu hal cavabdehin istifadəsində olan sahənin faktiki olaraq mövcud olmadığını deyil, elektron uçot sistemində onun ayrıca hüquqi-kadastr təsvirinin olmamasını göstərir. Eyni zamanda həmin hal apellyasiya baxışı zamanı aparılmış yerində ölçmələrin nəticələrini də təkzib etmir. Cavabdeh apellyasiya şikayətində uzun müddətdir həmin torpaq sahəsindən istifadə etdiyini, istifadə etdiyi torpaq sahəsinin bir hissəsinin ## ###### 2002-ci il tarixli bələdiyyə qərarı ilə qardaşı X10 verildiyini, ## ##### 2010-cu il tarixli sərəncamla fərdi yaşayış evinin tikintisinə icazə verildiyini, qalan torpaq sahələrini isə başqa şəxslərdən əldə etdiyini bildirmişdir. Kollegiya hesab edir ki, həmin dəlillər cavabdehin mübahisəli ərazidə faktiki istifadəsinin yaranma tarixini və onun öz istifadəsini hansı hallarla əsaslandırdığını izah etsə də, həmin sənədlərin mövcudluğu iddiaçıya aid torpaq sahəsi ilə hazırda müəyyən edilmiş 0,06 ha üst-üstə düşmə faktını özü-özlüyündə aradan qaldırmır. Xüsusilə nəzərə alınmalıdır ki, cavabdehin istinad etdiyi 0,06 ha torpaq sahəsinə dair bələdiyyə qərarı onun öz adına deyil, X10 adına qəbul edilmişdir. Cavabdeh qalan sahələrin digər şəxslərdən alındığını bildirsə də, həmin əqdlərin daşınmaz əmlak üzərində hüququ müəyyən edən qaydada rəsmiləşdirildiyini və hazırkı mübahisəli 0,06 ha hissənin məhz həmin sənədlərlə əhatə olunduğunu göstərən kifayət qədər fərdiləşdirilmiş məlumatlar iş materiallarından müəyyən edilmir. Eyni zamanda tikintiyə icazənin mövcudluğu tikilinin yerləşdiyi torpaq sahəsinin sərhədlərinin mütləq şəkildə iddiaçının hüquqları ilə üst-üstə düşmədiyini təsdiq edən ayrıca hüquqmüəyyənedici sübut kimi qəbul edilə bilməz. Tikinti aparılmasına icazə verilməsi ilə torpaq sahəsinin hansı şəxsə məxsus olması və torpaq sahəsinin sərhədlərinin konkret koordinatlarla müəyyən edilməsi fərqli hüquqi məsələlərdir. Cavabdehin torpaq sahəsindən uzun müddət istifadə etməsi barədə dəlilə münasibətdə də kollegiya qeyd edir ki, faktiki istifadənin uzun müddət davam etməsi özlüyündə başqa şəxsə məxsus torpaq sahəsinə müdaxiləni qanuniləşdirən əsas hesab edilə bilməz. Hazırkı mübahisədə müəyyən edilməli olan əsas hal istifadə müddətinin uzunluğu deyil, cavabdehin faktiki istifadə etdiyi sahənin iddiaçıya aid torpaq sahəsi ilə hazırda hansı həcmdə üst-üstə düşməsidir. Apellyasiya baxışı zamanı alınmış yeni rəy və mütəxəssisin izahatı bu suala konkret cavab vermişdir: həmin üst-üstə düşmə hazırda 0,06 ha təşkil edir. Kollegiya həmçinin nəzərə alır ki, birinci instansiya məhkəməsi qətnamə qəbul edərkən onun sərəncamında olan həmin dövr üçün aktual texniki məlumatlara əsaslanmışdır. Bu səbəbdən birinci instansiya məhkəməsinin 0,09 ha barədə nəticəsinin qəbul edildiyi vaxt mövcud olan sübutlarla əsaslandırılması mümkündür. Lakin apellyasiya məhkəməsi işə yalnız birinci instansiya məhkəməsinin qərar qəbul etdiyi tarixdəki sübutlara formal şəkildə bağlı qalmaqla deyil, apellyasiya baxışı zamanı araşdırılmış və işin düzgün həlli üçün əhəmiyyət daşıyan bütün sübutlara qiymət verməklə baxmalıdır. Məhz bu səbəbdən apellyasiya instansiyası məhkəməsi hazırkı faktiki vəziyyəti göstərən ## #### 2026-cı il tarixli mütəxəssis rəyini və həmin rəy üzrə mütəxəssisin bilavasitə verdiyi izahatı nəzərə almaya bilməz. Əgər apellyasiya baxışı zamanı müəyyən edilmişdirsə ki, əvvəl 0,09 ha kimi göstərilən üst-üstə düşmə sahəsi faktiki sərhədlərin dəyişməsi nəticəsində artıq 0,06 ha təşkil edir, məhkəmə müdafiəsinin də məhz faktiki olaraq mövcud olan pozuntunun həcminə uyğun müəyyən edilməsi tələb olunur. Əks yanaşma nəticəsində qətnamənin icrası zamanı hazırda faktiki olaraq üst-üstə düşməyən əlavə 0,03 ha torpaq sahəsinin də zəbtdən azad edilməsi məsələsi ortaya çıxa bilərdi ki, bu da məhkəmə müdafiəsinin müəyyən edilmiş hüquq pozuntusunun real həddini aşmasına səbəb olardı. Nəzərə alınmalıdır ki, məhkəmə qərarı yalnız hüquq pozuntusunun mövcudluğunu deyil, onun obyektini, sərhədini və həcmini də mümkün qədər dəqiq müəyyən etməlidir. Torpaq mübahisəsində bu tələb xüsusilə mühüm əhəmiyyət daşıyır, çünki qətnamənin icrası konkret ərazi sərhədlərində həyata keçirilir. Bu səbəbdən zəbtdən azad edilməli sahənin ölçüsü iş üzrə son və etibarlı texniki araşdırmaların nəticəsinə uyğun olmalıdır. Kollegiya bu baxımdan hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsinin 0,09 ha sahə ilə bağlı nəticəsinin olduğu kimi saxlanılması iş üzrə apellyasiya icraatı zamanı müəyyən edilmiş faktiki vəziyyətlə uyğun gəlməzdi. Digər tərəfdən, yeni rəydə üst-üstə düşən hissənin 0,06 ha müəyyən olunması iddianın tamamilə rədd edilməsi üçün də əsas yaratmır. Çünki həm əvvəlki, həm də sonrakı texniki araşdırmalarda cavabdehin faktiki istifadə etdiyi torpaq sahəsi ilə iddiaçının torpaq sahəsi kimi müəyyən edilmiş sahə arasında üst-üstə düşmənin mövcudluğu ardıcıl şəkildə təsdiqlənmişdir. Bu səbəbdən hüquq pozuntusunun mövcudluğuna dair birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə saxlanılmalı, yalnız həmin pozuntunun miqdarı və zəbtdən azad edilməli sahənin ölçüsü yeni sübutlar əsasında dəqiqləşdirilməlidir. Kollegiya həmçinin ## ### 2025-ci il tarixli mütəxəssis rəyində elektron kadastr uçotunda göstərilən 0,2764 ha sahənin koordinatlarının iddiaçı və ailə üzvlərinin faktiki istifadə etdikləri torpaq sahəsinin koordinatları ilə tam həcmdə üst-üstə düşmədiyinin qeyd olunmasını da nəzərdən qaçırmır. Lakin həmin uyğunsuzluq, apellyasiya baxışı zamanı mütəxəssisin verdiyi izahatdan da göründüyü kimi, mübahisəli sahə üzrə faktiki istifadə ilə elektron uçot məlumatları arasındakı fərqi göstərir və konkret 0,06 ha hissənin cavabdehin faktiki istifadəsində olması barədə yeni ölçmənin nəticəsini təkzib etmir. Əksinə, məhz belə bir uyğunsuzluğun mövcudluğu torpaq sahəsinin sərhədlərinin yenidən yerində ölçülməsini və faktiki vəziyyətin dəqiqləşdirilməsini zəruri etmişdir. Apellyasiya baxışı zamanı aparılmış araşdırmanın məqsədi də bundan ibarət olmuş və həmin araşdırma nəticəsində mübahisəli hissənin mövcud ölçüsü 0,06 ha kimi müəyyən edilmişdir. Kollegiyanın qənaətinə görə, bütün bu hallar birlikdə qiymətləndirildikdə sübutların məcmusu aşağıdakı ardıcıl nəticəni təsdiq edir: iddiaçının və ailə üzvlərinin 0,42 ha torpaq sahəsi üzərində hüququ hüquqmüəyyənedici sənədlə təsdiq olunur, cavabdehin həmin ərazidə faktiki istifadəsi mövcuddur, həmin faktiki istifadə ilə iddiaçıya aid torpaq sahəsi kimi müəyyən edilmiş sahə arasında üst-üstə düşmə vardır; birinci instansiya baxışı zamanı həmin üst-üstə düşmə 0,09 ha kimi müəyyən edilsə də, apellyasiya baxışı zamanı faktiki sərhədlərin dəyişməsi nəzərə alınmaqla həmin ölçü 0,06 ha müəyyən edilmişdir. Beləliklə, birinci instansiya məhkəməsinin iddianın mahiyyəti üzrə gəldiyi nəticə düzgün olmaqla yanaşı, zəbtdən azad edilməli sahənin ölçüsü apellyasiya instansiyası məhkəməsində əldə edilmiş yeni və daha aktual sübutlar əsasında dəqiqləşdirilməlidir. Odur ki, Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya şikayəti qismən təmin edilməli, Lənkəran Rayon Məhkəməsinin ## ####### 2025-ci il tarixli *(***)-***/**** saylı qətnaməsi cavabdeh Cavabdeh çıxarılmalı və iddiaçı İddiaçı istifadəsinə verilməli olduğu torpaq sahəsinin ölçüsünün 0,09 ha göstərilməsi hissəsində dəyişdirilərək həmin sahənin ölçüsü 0,06 ha müəyyən edilməli, qətnamə qalan mübahisələndirilən hissələrdə dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikasının MPM-nin 382, 384.0.3, 392 və 393-cü maddələrini rəhbər tutaraq, Məhkəmə Kollegiyası qət etdi: Apellyasiya şikayəti qismən təmin edilsin. Lənkəran Rayon Məhkəməsinin ## ####### 2025-ci il tarixli, *(***)-***/**** saylı qətnaməsi cavabdeh Cavabdeh çıxarılmalı olduğu və iddiaçı İddiaçı istifadəsinə verilməli olan torpaq sahəsinin ölçüsünün 0,09 ha müəyyən edilməsi hissəsində dəyişdirilərək, həmin torpaq sahəsinin ölçüsü 0,06 ha müəyyən edilsin. Qətnamə qalan hissədə dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay müddətində Şirvan Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsilə Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsinə kassasiya şikayəti verilə bilər. Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsindən şikayət verilməmişdirsə, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir.