Azərbaycan Respublikası adından Qətnamə Şəki şəhəri İş № 2(107)-1093/2025 09.04.2026 ŞƏKI APELLYASIYA MƏHKƏMƏSI Iddiaçı İddiaçı cavabdeh Cavabdeh Niyaz oğluna qarşı servitutun müəyyən edilməsi tələbinə dair mülki iş üzrə (Açar sözlər: servitutun müəyyən edilməsi tələbi, dəyişdirildi) Hakimlər X5 (sədrlik edən və məruzəçi), Mehdiyev Elçin Məhəmməd oğlu və Musayev Taleh Valeh oğlundan ibarət tərkibdə, Isabəyli Ənvər Eldar oğlunun katibliyi, iddiaçı İddiaçı nümayəndəsi və vəkili vəkil1, cavabdeh Cavabdeh Niyazi oğlunun və onun nümayəndəsi və vəkili vəkil2 iştirakları ilə, Iddiaçı İddiaçı cavabdeh Cavabdeh Niyaz oğluna qarşı servitutun müəyyən edilməsi tələbinə dair mülki iş üzrə Qax Rayon Məhkəməsinin ## #### 2025-ci il tarixli, *(***)-*/**** nömrəli qətnaməsindən cavabdeh Cavabdeh Niyazi oğlunun nümayəndəsi və vəkili vəkil2 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə kollegiyası müəyyən etdi Işin halları
1. Iddiaçı ASC «Xalq Bank»ı cavabdeh Cavabdeh Niyazi oğluna qarşı məhkəməyə iddia ərizəsi ilə müraciət edərək Azərbaycan Respublikası ƏMDK yanında DƏDRX-in Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında DƏDR-dən verilmiş ## ###### 2018-ci il tarixli, RX seriyalı, 1318894 №li Çıxarışa (daşınmaz əmlakın reyestr nömrəsi: 403013000192- *****, qeydiyyat nömrəsi: 3018008726) əsasən iddiaçı ASC «Xalq Bankın»a məxsus Qax rayonu, Ilisu kəndində yerləşən 0,60 ha torpaq sahəsinə (yaşayış məntəqələrinin torpaqları) və onun üzərindəki 242.7 kv.m ümumi sahədən ibarət 1 mərtəbəli qeyri-yaşayış (yeməkxana) binasına keçidin (piyada, nəqliyyat vasitəsilə və s.) və digər ehtiyaclarının təmin edilməsi üçün Azərbaycan Respublikasının ƏMDK yanında DƏDRX-in Şəki Ərazi Idarəsi tərəfindən verilmiş ## ##### 2011-ci il tarixli, MA seriyalı, 0181128 №li Hüquqların Dövlət Qeydiyyatı haqqında DƏDRX-dən Çıxarışa (reyestr nömrəsi: 403013004567, qeydiyyat nömrəsi: 3011001260) əsasən cavabdeh Cavabdeh Niyazi oğluna məxsus Qax rayonu, Ilisu kəndində yerləşən 0.482 ha torpaq sahəsinin magistral yola çıxış (əvvəllər nəqliyyat vasitəsinin, piyadanın və s. Keçidi üçün müəyyənləşdirilmiş) hissəsindən daimi servitut təyin edilməsi, torpaq sahəsinin magistral yola çıxış (əvvəllər nəqliyyat vasitəsinin, piyadanın və s. keçidi üçün müəyyənləşdirilmiş) hissəsindən verilən servitutun koordinatlarının məhkəmə tərəfindən tikinti-texniki ekspertizası təyin edilərək müəyyənləşdirlməsi, tərəflər arasında razılıq olmadığından servitut haqqının miqdarının məhkəmənin qərarı ilə müəyyən edilməsi, servitutun daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə alınması, iddia ərizəsinin verilməsinə görə 100 manat məbləğində ödənilmiş dövlət rüsumu və sənədlərin notariat qaydasında təsdiq edilməsinə görə 11 manat məbləğində çəkilmiş xərclərin cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. İddiaçı nümayəndəsi və vəkili vəkil1 məhkəməyə ərizə ilə müraciət edərək xeyrinə servitut müəyyən edilməsi xahiş edilən əmlakın ## ######## 2022-ci il tarixli DKM/001N04A01613322/IM №li Aqlı-satqı və Ipoteka müqaviləsinə əsasən X3 mülkiyyətinə verildiyini göstərərək iddiaçı ASC «Xalq Bank»ı onun hüquqi varisi X3 ilə əvəz edilməsini xahiş etmişdir. Qax Rayon Məhkəməsinin ## #### 2023-cü il tarixli 2(024)-70/2023 №li qərardadına əsasən mülki iş üzrə İddiaçı ASC «Xalq Bank»ın hüquq varisi kimi müəyyən edilmişdir.
2. Iddia ərizəsi onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı ASC «Xalq Bank» Azərbaycan Respublikasının Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Resyestrindən verilmiş ## ###### 2018-ci il tarixli, RX seriyalı, ******* nömrəli Çıxarışa (daşınmaz əmlakın reyestr nömrəsi: 403013000192-*****, qeydiyyat nömrəsi: 3018008726) əsasən Qax rayonu, Ilisu kəndində yerləşən 0.6 ha torpaq sahəsinin (yaşayış məntəqələrinin torpaqları) və onun üzərindəki 242.7 kv.m ümumi sahədən ibarət 1 mərtəbəli qeyri-yaşayış (yeməkxana) binasının (bundan sonra- «Qeyri-yaşayış sahəsi» və ya «Daşınmaz əmlak») mülkiyyətçisidir. Bankın yuxarıda qeyd edilən əmlaka sərbəst şəkildə giriş-çıxışına (piyada, nəqliyyat vasitəsilə və s.) maneələr mövcuddur. Belə ki, qeyri-yaşayış binasına keçid yalnız Azərbaycan Respublikasının ƏMDK yanında DƏDRXin Şəki Ərazi Idarəsi tərəfindən verilmiş ## ##### 2011-ci il tarixli, MA seriyalı, 0181128 №li Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında DƏDR-dən Çıxarışa (reyestr nömrəsi: 403013004567, qeydiyyat nömrəsi: 3011001260) əsasən cavabdeh Cavabdeh Niyazi oğluna məxsus Qax rayonu, Ilisu kəndində yerləşən 0.482 ha torpaq sahəsindən (bundan sonra- «Torpaq sahəsi») istifadə etməklə (keçməklə) mümkündür. Iddiaçının qeyri-yaşayış binasına digər gediş-gəliş yollarının (və ya keçidin) mümkünsüzlüyü torpaq sahəsinə dair Azərbaycan Respublikasının ƏMDK yanında DƏDRX-in Şəki Ərazi Idarəsi tərəfindən verilmiş Torpaq sahəsinin planı və ölçüsü (№ AA 004758, reyestr nömrəsi: 403013004567, tərtib edilmə tarixi: ## ##### 2011-ci il) və Daşınmaz əmlaka dair Azərbaycan Respublikasının ƏMDK yanında DƏDRX-in ** saylı Şəki Ərazi Idarəsi tərəfindən verilmiş Texniki Pasport (inventar nömrəsi: 277, reyestr nömrəsi: 403013000192-*****, tərtib edilmə tarixi: ## ###### 2018-ci il) və fotoşəkillərlə də tam təsdiq olunur. Hesab edirlər ki, qeyri-yaşayış binasına sərbəst şəkildə keçidin (piyada, nəqliyyat vasitəsilə və s.) təmin edilməsi üçün servitutun təyin edilməsinə zərurət vardır. Qeyd edilən müddəalar eyni zamanda Azərbaycan Respublikasının Torpaq Məcəlləsinin (TM) 54-cü maddəsində də öz əksini tapmışdır. Yuxarıda qeyd edilənlərlə bağlı tərəfindən cavabdeh Cavabdeh Niyaz oğluna ## ###### 2022-ci il tarixli ZQ-XO-##.#.2022-001 № məktub ünvanlanmış və servitut verilməsinə dair müqavilə (notariat qaydasında təsdiqlənməklə) bağlanması təklif edilmişdir. Lakin cavabdeh məktubun təqdim edilməsindən (## ###### 2022-ci il) 1 (bir) aydan artıq müddət keçməsinə baxmayaraq bankın qeyd edilən təklifini cavablandırmamışdır (yazılı olaraq bildirməsə də, şifahi olaraq təklifdən imtina etmişdir). Həmçinin qeyd etmək istəyir ki, cavabdeh bankın servitut verilməsinə dair müqavilə bağlamaq təklifinə cavab vermədiyindən tərəflər arasında servitut üçün haqqın miqdarı barədə də hər-hansı razılaşma mövcud deyildir. Göstərdiklərini nəzərə alaraq məhkəmədən «Azərbaycan Respublikasının ƏMDK yanında DƏDRX-in Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında DƏDR-dən verilmiş ## ###### 2018-ci il tarixli, RX seriyalı, ******* nömrəli Çıxarışa (daşınmaz əmlakın reyestr nömrəsi: 403013000192-*****, qeydiyyat nömrəsi: 3018008726) əsasən iddiaçı ASC «Xalq Bank»a məxsus Qax rayonu, Ilisu kəndində yerləşən 0,6 ha torpaq sahəsinə (yaşayış məntəqələrinin torpaqları) və onun üzərindəki 242.7 kv.m ümumi sahədən ibarət 1 mərtəbəli qeyri-yaşayış (yeməkxana) binasına keçidin (piyada, nəqliyyat vasitəsilə və s.) və digər ehtiyaclarının təmin edilməsi üçün Azərbaycan Respublikasının DƏDRX-in Şəki Ərazi Idarəsi tərəfindən verilmiş ## ##### 2011-ci il tarixli, MA seriyalı, 0181128 №li Hüquqların Dövlət Qeydiyyatı haqqında DƏDRX-dən Çıxarışa (reyestr nömrəsi: 403013004567, qeydiyyat nömrəsi: 3011001260) əsasən cavabdeh Cavabdeh Niyaz oğluna məxsus Qax rayonu, Ilisu kəndində yerləşən 0.482 ha torpaq sahəsinin magistral yola çıxış (əvvəllər nəqliyyat vasitəsinin, piyadanın və s. keçidi üçün müəyyənləşdirilmiş) hissəsindən daimi servitut təyin edilməsi, torpaq sahəsinin magistral yola çıxış (əvvəllər nəqliyyat vasitəsinin, piyadanın və s. keçidi üçün müəyyənləşdirilmiş) hissəsindən verilən servitutun koordinatlarının məhkəmə tərəfindən tikintitexniki ekspertizası təyin edilərək müəyyənləşdirilməsi, tərəflər arasında razılıq olmadığından servitut haqqının miqdarının məhkəmənin qərarı ilə müəyyən edilməsi, servitutun daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə alınması, iddia ərizəsinin verilməsinə görə 100 manat məbləğində ödənilmiş dövlət rüsumunun, sənədlərin notariat qaydasında təsdiq edilməsinə görə 11 (on bir) manat məbləğində çəkilmiş xərclərin cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. Cavabdeh Niyaz oğlu iddia tələbinə etirazında göstərmişdir ki, iddiaçı ASC «Xalq Bank»ı ona qarşı «Azərbaycan Respublikası ƏMDK yanında DƏDRX-in Hüquqların 1 qeydiyyatı haqqında DƏDR-dən verilmiş ## ###### 2018-ci il tarixli, RX seriyalı 1318894 №li Çıxarışa (daşınmaz əmlakın reyestr nömrəsi: 403013000192-***** qeydiyyat nömrəsi: 3018008726) əsasən ASC «Xalq Bank»a məxsus Qax rayonu, Ilisu kəndində yerləşən 0.6 ha torpaq sahəsinə (yaşayış məntəqələrinin torpaqları) və onun 242.7 kv.m ümumi sahədən ibarət 1 mərtəbəli qeyriyaşayış (yeməkxana) a keçidin (piyada, nəqliyyat vasitəsilə və s.) və digər ehtiyacların təmin edilməsi AR ƏMDK yanında DƏDRX-in Şəki Ərazi Idarəsi tərəfindən verilmiş ## ##### 2011-ci il tarixli MA seriyalı. ******* nömrəli Hüquqların Dövlət Qeydiyyatı haqqında DƏDRX-dən Çıxarışa (reyestr nömrəsi: 403013004567. qeydiyyat nömrəsi: 3011001260) əsasən məxsus Qax rayonu, Ilisu kəndində yerləşən 0.482 ha torpaq sahəsinin magistral yola çıxış (əvvəllər nəqliyyat vasitəsinin, piyadanın və s. keçidi üçün müəyyənləşdirilmiş) hissəsindən daima servitut təyin edilməsi, torpaq sahəsinin magistral yola çıxış (əvvəllər nəqliyyat vasitəsinin, piyadanın və s. keçidi üçün müəyyənləşdirilmiş) hissədən verilən servitutun koordinatlarının məhkəmə tərəfindən texniki ekspertizası təyin edilərək müəyyənləşdirilməsi, tərəflər arasında razılıq olmadığından servitut haqqının miqdarının məhkəmə qərarı ilə müəyyən edilməsi, iddianın verilməsinə görə 100 manat məbləğində ödənilmiş dövlət rüsumu üzrə sənədlərin notariat qaydasında təsdiq edilməsinə görə 11 (on bir) manat məbləğində xərclərin cavabdehdən iddiaçının xeyrinə tutulması tələbinə dair barədə iddia ərizəsi ilə Qax Rayon Məhkəməsinə müraciət etmişdir. ASC «Xalq Bank»ı ona qarşı məhkəməyə iddia ərizəsi ilə müraciət edərək DƏDRX-in Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında DƏDR-dən verilmiş ## ###### 2018-ci il tarixli, RX seriyalı. ******* nömrəli Çıxarışa (daşınmaz əmlakın reyestr 403013000192- ***** qeydiyyat nömrəsi: 3018008726) əsasən ASC «Xalq» məxsus Qax rayonu, Ilisu kəndində yerləşən 0.6 ha torpaq sahəsinə(yaşayış ərinin torpaqları) və onun üzərindəki 242.7 kv.m ümumi sahədən ibarət 1 qeyri-yaşayış (yeməkxana) binasına keçidin (piyada, nəqliyyat vasitəsilə və s.) ehtiyacların təmin edilməsi üçün AR ƏMDK yanında DƏDRX-in Şəki Ərazi tərəfindən verilmiş ## ##### 2011-ci il tarixli. MA seriyalı, ******* nömrəli Dövlət Qeydiyyatı haqqında DƏDRX-dan Çıxarışa (reyestr nömrəsi: 3567, qeydiyyat nömrəsi: 3011001260) əsasən ona məxsus Qax rayonu, Ilisu kəndində yerləşən 0.482 ha torpaq sahəsinin magistral yola çıxış (əvvəllər vasitəsinin, piyadanın və s. keçidi üçün müəyyənləşdirilmiş) hissəsindən servitut təyin edilməsi, torpaq sahəsinin magistral yola çıxış (əvvəllər nəqliyyat, piyadanın və s. keçidi üçün müəyyənləşdirilmiş) hissədən verilən servitutun koordinatlarının məhkəmə tərəfindən tikintitexniki ekspertizası təyin edilərək müəyyənləşdirilməsi tərəflər arasında razılıq olmadığından servitut haqqının miqdarının məhkəmə qərarı ilə müəyyən edilməsi, iddia ərizəsinin verilməsinə görə 100 manat məbləğində ödənilmiş dövlət rusumu üzrə sənədlərin notariat qaydasında təsdiq ediIməsınə görə 11 (on bir) manat məbləğində çəkilmiş xərclərin ondan iddiaçının xeyrinə tutulmasını xahiş etmişdir. Bildirir ki, iddiaçının iddiasını qəbul etmir və orada qeyd olunan hallara və iddiaçının əsaslandırmasına etiraz edirlər. Hazırkı iş üzrə iddiaçının iddiası demək olar ki, əsassızdır və qanunvericiliyin müddəalarını öz xeyrinə təhrif etməklə iddia qaldırılmışdır. Belə ki, iddiaçının servitut tələb etdiyi Qax rayonu, Ilisu kəndində yerləşən 0.6 ha torpaq sahəsi (yaşayış məntəqələrinin torpaqları) və onun üzərindəki 242,7 kv.m ümumi sahədən ibarət 1 mərtəbəli qeyri-yaşayış (yeməkxana) binasını məhkəməyə yalan məlumat verməklə və qanunsuz iddia qaldırmaqla öz mülkiyyəti kimi göstərmiş, Qax rayonu, Ilisu kəndində yerləşən 0.6 ha torpaq sahəsi (yaşayış məntəqələrinin torpaqları) onun üzərindəki 242.7 kv.m ümumi sahədən ibarət 1 mərtəbəli qeyri-yaşayış məkxana) binası isə iddiaçı tərəfindən hələ iddia qaldırılmamışdan çox əvvəl satılmış və hazırkı mülkiyyətçi Quliyev NəsrullahTelman oğlunun mülkiyyətinə verilməklə rəsmiləşdirilmişdir. Həmin rəsmiləşmə üzrə X4 ******** qeydiyyat nömrəli çıxarış verilmişdir. Belə olan halda iddiaçı ASC «Xalq Bankı»ın ümumilikdə belə bir iddia qaldırmağa subyektiv hüququ yoxdur.
3. Qax Rayon Məhkəməsinin ## #### 2025-ci il tarixli, *(***)-*/**** nömrəli qətnaməsi ilə iddia qismən təmin edilmiş, AR ƏMDK yanında DƏDRX-in Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında DƏDR-dən verilmiş ##.##.2018-ci il tarixli, RX seriyalı, ******* nömrəli Çıxarışa (daşınmaz əmlakın reyestr nömrəsi: 403013000192-*****, qeydiyyat nömrəsi: 3018008726) əsasən iddiaçı ASC “Xalq” Bankına məxsus olmuş və ## ######## 2022-ci il tarixli KM/***N**A********/IM saylı Alqı-satqı və Ipoteka Müqaviləsinə əsasən İddiaçı mülkiyyətinə verilmiş Qax rayonu, Ilisu kəndində yerləşən 0,60 ha torpaq sahəsinə və onun üzərindəki 242.7 kv.m ümumi sahədən ibarət 1 mərtəbəli qeyri-yaşayış (yeməkxana) binasına (piyada, nəqliyyat vasitəsilə və s.) və digər ehtiyaclarının təmin edilməsi üçün AR ƏMDK yanında DƏDRX-in Şəki Ərazi Idarəsi tərəfindən verilmiş ##.##.2011-ci il tarixli, MA seriyalı, ******* nömrəli Hüquqların Dövlət Qeydiyyatı haqqında DƏDRX-dən Çıxarışa (reyestr nömrəsi: 403013004567, qeydiyyat nömrəsi: 3011001260) əsasən cavabdeh Cavabdeh Niyaz oğluna məxsus Qax rayonu Ilisu kəndində yerləşən 0.482 ha torpaq sahəsindən daimi servitut olaraq servitut qaydada Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Ekspertiza mərkəzinin eksperti tərəfindən verilmiş ## #### 2025-ci il tarixli, **/**** saylı ekspert rəyinə əsasən, Qax-Ilisu yolu istiqamətinə və məhəllədaxili yollar istiqamətində eni 3 metr olan giriş-çıxış yolu verilməsi, Servitut daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə alınması, iddia tələbi üzrə ödənilmiş 100 (bir yüz) manat dövlət rüsumunun 80 manatı və sənədlərin notariat qaydasında təsdiq edilməsinə görə 11 (on bir) manat məbləğində çəkilmiş xərclərin cavabdeh Cavabdeh Niyazi oğlundan alınıb iddiaçı İddiaçı verilməsi, Dövlət rüsumunun qalan hissəsinin iddiaçıya aid edilməsi, ümumilikdə 250 manat ekspertiza xərclərinin 180 manatı Cavabdeh Niyazi oğlundan, 70 manatı isə iddiaçı İddiaçı alınaraq AZ.MEM VÖEN 1700326621, X10, KOD 210005 VÖEN 1401555071, Müxbir hesab AZ41NABZ01360100000000003944 SFIFT BIK CTREAZ ** saylı hesaba keçirilməsi qət edilmişdir.
4. Birinci instansiya məhkəməsi qətnamə qəbul edərkən Azərbaycan Respublikası Konstitusiyanın 29-cu maddəsinə, Insan hüquqlarının və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında Konvensiyasına, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 255.1-ci maddəsinə və Azərbaycan Respublikası Torpaq Məcəlləsinin 54.3-cü maddəsi istinad etmişdir.
5. Birinci instansiya məhkəməsi qətnamə qəbul edərkən aşağıda göstərilən sənədlərə istinad etmişdir: Iş materiallarına əlavə edilmiş AR ƏMDK yanında DƏDRX-in Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında DƏDR-dən verilmiş ## ###### 2018-ci il tarixli, RX seriyalı, ******* nömrəli Çıxarışdan (daşınmaz əmlakın reyestr nömrəsi: 403013000192-*****, qeydiyyat nömrəsi: 3018008726) görünür ki, Qax rayonu, Ilisu kəndində yerləşən 0.60 ha torpaq sahəsinə (yaşayış məntəqələrinin torpaqları) və onun üzərindəki 242.7 kv.m ümumi sahədən ibarət 1 mərtəbəli qeyri-yaşayış (yeməkxana) binası iddiaçı ASC Xalq Bankının mülkiyyətinə verilmişdir. ASC Xalq Bankının Cavabdeh Niyazi oğluna göndərdiyi ## ###### 2022-ci il tarixli Bildirişdən görünür ki, Bankın mülkiyyətində olan qeyri-yaşayış binasının tərəfindən qanunvericilikldə müəyyən olunmuş qaydalara uyğun olaraq servitutun verilməsi üçün lazımi addımların atılmasına cavabdehə bu bildirişin təqdim olunduğu tarixdən etibarən 10 gün vaxt verildiyini, əks halda Bank tərəfindən qeyd olunan hüquqları qanunvericilik qaydasında təmin edilməsi üçün məhkəməyə müraciət ediləcəyi göstərilmişdir. ##.##.2022-ci il tarixli 70 №li hesab barədə məlumatdan görünür ki, ASC Xalq Bank görünür ki, notariat hərəkətləri ilə əlaqədar xidmət haqqı (surət təsdiqi)nə görə 11 manat rüsum ödəmişdir. ## ######## 2022-ci il tarixli DKM/***N**A********/IM saylı Aqlı-satqı və Ipoteka Müqaviləsindən görünür ki, müqaviləyə əsasən Qax rayonu, Ilisu kəndində yerləşən 0,60 ha torpaq sahəsinə (yaşayış məntəqələrinin torpaqları) və onun üzərindəki 242.7 kv.m ümumi sahədən ibarət 1 mərtəbəli qeyri-yaşayış (yeməkxana) binası əsasən X3 mülkiyyətinə verilmişdir. DIN-nin BPQMi-nin MAPS şöbəsinin verdiyi ##.##.2022-ci il tarixli Arayışdan görünür ki, Cavabdeh Niyazi oğlu Zaqatala şəhəri, Sülh küçəsi, ev 2, mənzil 18-də qeydiyyatdadır. Iş materiallarına əlavə edilmiş Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin ## ### 2023-cü il tarixli, 10/1061 **/*** saylı ekspert rəyi ilə müəyyən olunur ki, Qax rayonu, Ilisu kəndi ərazisində yerləşən, iş üzrə cavabdehə məxsus 0.482 ha torpaq sahəsinin magistral yola çıxış hissəsindən iş üzrə iddiaçıya məxsus 0.6 ha torpaq sahəsinə və onun üzərində yerləşən qeyri-yaşayış binasına gediş-gəliş yolunun təmin edilməsi üçün (servitut) iddiaçının istifadəsinə verilə biləcək torpaq sahəsinin mövcud olduğu müəyyən edilir. Belə ki, Azərbaycan Dövlət Tikinti Normaları 2.6- 1-nin «Şəhər, qəsəbə və kənd yaşayış məskənlərinin planlaşdırılması və tikilib abadlaşdırılması»nın küçə və yol şəbəkələri bölməsinin 8 və * saylı cədvəllərində göstərilənlərə əsasən iş üzrə cavabdehə məxsus torpaq sahəsinin magistral yola çıxış hissəsindən iş üzrə iddiaçıya məxsus 0.6 ha torpaq sahəsinə qədər eni 3 metr olmaqla torpaq sahəsi iddiaçının istifadəsinə verilə bilər. Iş materiallarına əlavə edilmiş Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin ## ####### 2024-cü il tarixli, *-**-**/*-**/**** saylı ekspert rəyi ilə müəyyən olunur ki, Qərardadın 1-cü sualı üzrə qeyd olunur ki, Azərbaycan Respublikasının Iqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastr və Reyestri publik hüquqi şəxsin müvafiq mütəxəssis rəyi Mərkəzə təqdim olunmadığından, həmin sual üzrə tədqiqatın aparılması mümkün olmamışdır. Iş materiallarına əlavə edilmiş Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin ## ###### 2024-cü il tarixli, *-**-**/*-**/**** saylı təkrar komission ekspertizasının ekspert rəyi ilə müəyyən olunur ki, Qax rayonu, Ilisu kəndi ərazisində yerləşən, iş üzrə cavabdehə məxsus 0.482 ha torpaq sahəsinin magistral yola çıxış hissəsindən iş üzrə iddiaçıya məxsus 0.6 ha torpaq sahəsinə və onun üzərində yerləşən qeyri-yaşayış binasına gediş-gəliş yolunun təmin edilməsi üçün (servitut) iddiaçının istifadəsinə verilə biləcək torpaq sahəsinin mövcud olduğu müəyyən edilir. Belə ki, Azərbaycan Dövlət Tikinti Normaları 2.6-1-nin “Şəhər, qəsəbə və kənd yaşayış məskənlərinin planlaşdırılması və tikilib abadlaşdırılması”nın küçə və yol şəbəkələri bölməsinin 8 və * saylı cədvəllərində göstərilənlərə əsasən iş üzrə cavabdehə məxsus torpaq sahəsinin magistral yola çıxış hissəsindən iş üzrə iddiaçıya məxsus 0.6 ha torpaq sahəsinə qədər eni 3 metr olmaqla torpaq sahəsi iddiaçının istifadəsinə verilə bilər. Iş materiallarına əlavə edilmiş Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin ## #### 2025-ci il tarixli, **/**** saylı ekspert rəyi ilə müəyyən olunur ki, Mülki iş materiallarında ilkin torpaqayırma sənədləri olmadığından və Azərbaycan Respublikasının Iqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin müvafiq mütəxəssis rəyi Mərkəzə təqdim olunmadığından ilkin torpaq ayırma sənədlərində əvvəllər gedişgəliş yolunun olub-olmamasını, gediş-gəliş yolunun elektron baza məlumatlarında mövcud olubolmamasını müəyyən etmək mümkün olmamışdır. ##.##.2018-ci il tarixli 403013000192-***** reyestr nömrəli texniki pasportun baş plan hissəsindən görünür ki, iddiaçıya məxsus olan 0,60 ha torpaq sahəsində Qax-Ilisu yolu istiqamətində “A” və “B” literli tikililərin arasında “III” literli qapı və “B” literli tikilinin yanında “II” literli darvaza mövcud olmuşdur (rəyə əlavə olunmuş sxemdə göstərilmişdir). Iddiaçının tələb etdiyi qaydada, yəni «A» və “B” literli tikililərin arasından Qax-Ilisu yolu istiqamətində sevritut qaydasında eni 3 metr olan yol veriləcəyi təqdirdə cavabdehin mülkiyyətində olan 0,482 ha torpaq sahəsi iki qeyri-bərabər hissəyə ayrılacaq və hər iki hissənin əsas yola çıxışı mövcud olacaqdır. Bundan başqa 0,60 ha torpaq sahəsinə 0,482 ha torpaq sahəsinin şimal küncündən Qax-Ilisu yolu istiqamətində yol veriləcəyi təqdirdə 0,482 ha torpaq sahəsinin tamlığı pozulmur. Lakin qeyd olunan hissədə tikililər olduğundan (şəkil 2) oradan yolun verilməsi texniki cəhətdən mümkün deyildir. Cavabdehin mülkiyyətində olan 0,482 ha torpaq sahəsindən Qax-Ilisu yolu istiqamətinə və məhəllədaxili yollar istiqamətində servitut qaydada 0,60 ha torpaq sahəsinə eni 3 metr olan girişçıxış yolunun verilməsi texniki cəhətdən mümkündür.
6. Qətnаmədən nаrаzı qаlаn cavabdeh Cavabdeh Niyazi oğlunun nümayəndəsi və vəkili vəkil2 аpellyаsiyа şikаyəti vermişdir.
Apellyasiya şikayətinin dəlilləri
7. Apellyаsiyа şikаyəti onunla əsaslandırılmışdır ki, birinci instansiya məhkəməsi maddi və prosessual hüquq normalarını pozub işi tam, obyektiv və hərtərəfli araşdırımayıb və nəticədə qanunazidd qətnamə qəbul etmişdir. Belə ki, məhkəmə yekun aktında servitutun konkret olaraq torpaq sahəsinin hansı hissəsindən keçməsi barədə dəqiq göstəriş verilməmişdir. Bununla yanaşı, məhkəmə servitut keçidinin hansı qonşu torpaq sahəsinə münasibətdə hüquqi cəhətdən yolverilən olduğunu, eləcə də zərərin daha az dərəcədə hansı ərazidən keçməklə təmin oluna biləcəyini tam şəkildə araşdırmamış və əsaslandırmamışdır. Eyni zamanda, məhkəmə servitutun müəyyən edilməsi zamanı cavabdehə kompensasiya ödənilib-ödənilməməsi məsələsinə münasibət bildirməmiş, kompensasiya ödənilməsi zəruri olduğu halda, ölkə üzrə servitutlara görə müəyyən edilən orta bazar dəyəri və ya məbləğin müəyyən edilməsi məqsədilə müvafiq ekspertiza təyin etməmişdir. Odur ki, birinci instansiya məhkəməsi qanunvericiliyin normalarını düzgün tətbiq etməmiş və yalnış qərara gəlmişdir. Ona görə də Qax Rayon Məhkəməsinin *(***)-*/**** nömrəli, ##.##.2025-ci il tarixli qətnaməsi ləğv edilməlidir. Birinci instansiya məhkəməsinin qəbul etdiyi qətnamədə servitutun torpaq sahəsinin konkret olaraq hansı hissəsindən keçirilməli olduğunu dəqiq göstərməmişdir. Bu isə qərarın icrasını qeyri-mümkün və ya mübahisəli hala gətirə bilər. Belə ki, məhkəmə öz qətnaməsindəQax-Ilisu yolu istiqamətinə və məhəllədaxili yollar istiqamətində eni 3 metr olan giriş-çıxış yolu verilməsi məsələsini qeyd etmiş bu isə tərəflər arasında çaşğınlığa səbəb olmuşdur. Belə ki, servitutun Qax-Ilisu yolu istiqamətindəhansı hissədən verilməsi dəqiq qeyd olunmamış və ya məhəllədaxili yollar istiqamətində hansı hissədən 3 metr olan giriş-çıxış yolunun verilməsi dəqiq müəyyən edilməmişdir. Qətnamədən belə nəticə çıxarmaq olar ki, sanki hər iki istiqamətdə – həm Qax-Ilisu yolu, həm də məhlədaxili yol tərəfindən servitut verilməlidir. Halbuki bu, torpaq sahəsinin bir neçə hissəsinin istifadədən məhrum edilməsi deməkdir və cavabdehin mülkiyyət hüquqlarına həddindən artıq müdaxilə olunması ilə nəticələnir. Bundanəlavə məhkəmə servitut keçidinin hansı qonşu torpaq sahəsinə münasibətdə daha az zərərli və hüquqi cəhətdən yolverilən olduğuda ətraflı araşdırılmamış və müəyyən edilməmişdir. Həmçinin məhkəmə cavabdehə vurulan zərərin minimuma endirilməsi baxımından mümkün alternativlərə qiymət verməmişdir. Məhkəmə tərəfindən işinhərtərəfli, tam və obyektiv araşdırılması üçün tədbirlər görülməmiş, mövcud olan sübütlara düzgün hüquqi qiymət verməmişdir. Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun formalaşdırdığı hüquqi mövqeyə əsasən, məhkəmə, özü tərəfindən müəyyən olunmuş işin hallarını və qənaətini formalaşdıran sübutları, bu və ya digər sübutları rədd etmək üçün istinad etdiyi dəlilləri və rəhbər tutduğu qanunları qətnamədə göstərməklə onu hüquqi cəhətdən əsaslandırmalıdır. Məhkəmə sübutları sadalamaqla kifayətlənməməli, hər bir sübutun, o cümlədən şahid ifadələrinin məzmununu qətnamədə şərh etməli, sübutlar əlaqələndirilməli, araşdırılan sübutların qəbul edilib-edilməməsinin səbəbləri aydın göstərilməlidir. (S.Əliyevanın şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun ## ### 2006-cı il tarixli Qərarı) “Məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur.” Birinci instansiya məhkəməsi işdə olan sübutları tam olaraq araşdırmamış təqdim olunan sübutlara düzgün hüquqi qiymət verməmiş, yekunda yalnız qətnamə qəbul etmişdir. Servitut, öz mahiyyətinə görə, bir şəxsin (əksər hallarda qonşu sahə sahibinin) digər bir şəxsin (mülkiyyətçinin) torpaq sahəsindən məhdud istifadəsinə icazə verilməsidir. Bu, mülkiyyətçinintorpaq sahəsinə sərbəst şəkildə sahiblik, istifadə hüququnun məhdudlaşdırılması anlamına gəlir. Belə bir məhdudiyyətin tətbiqi konstitusion və mülki hüquqlar baxımından müdaxilə hesab olunur və bu müdaxilə ədalətli kompensasiya ilə əvəzlənməli və ya müvafiq haqq nəzərdə tutulmalıdır. Məhkəmə isə təəssüfər olsun ki, qeyd olunan məsələlərin həlli üçün məhkəmə ixtisaslaşdırılmış ekspertizasını təyin etməmiş, ölkə üzrə servitutlara görə müəyyən edilən orta bazar dəyərini və ya məbləğini müəyyən edilməsi istiqamətində tədbir görməmişdir. Nəticədə qəbul edilən qətnamə obyektiv sübutlara əsaslanmamışdır. Bununla da məhkəmə prosessual hüquq normalarının tələblərini pozmuşdur. Məhkəmə qətnaməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsinin Plenumunun## ###### 2005-ci il tarixli * saylı Qərarının 1-ci bəndinə əsasən məhkəmə qətnaməsi mülki və iqtisadi mübahisələrdən irəli gələn işlər üzrə ədalət mühakiməsinin yekun aktı olduğu üçün onun qəbul edilməsi ilə mübahisəli hüquq münasibətlərində müəyyənlik yaranmalı, pozulmuş və mübahisə edilən hüquqların və qanunla qorunan mənafelərin real bərpası təmin olunmalıdır. 2.2-ci bəndinə əsasən məhkəmə qərarı maddi və prosessual hüquq normalarına dəqiq riayət edilməklə qəbul edildikdə qanuni hesab edilir. birinci instansiya məhkəməsi mülki-prosesssual qanunvericiliyinin tələblərini pozmaqla qətnamə qəbul etmiş, sübutları tədqiq etməmiş, işi hərtərəfli, tam və ədalətli araşdırmamışdır. Birinci instansiya məhkəməsinin qəbul etdiyi qətnamədə servitutun torpaq sahəsinin konkret olaraq hansı hissəsindən keçirilməli olduğu dəqiq göstərilməmişdir. Məhkəmə servitut keçidininhansı qonşu torpaq sahəsinə münasibətdə daha az zərərli və hüquqi cəhətdən yolverilən olduğunu araşdırmamış, zərərin minimuma endirilməsi baxımından mümkün alternativlərə qiymət verməmişdir. Qətnamədə cavabdeh tərəfə servitut hüququnun verilməsi müqabilində hər hansı bir kompensasiyanın ödənilib-ödənilməməsi məsələsi üzrə hüquqi qiymət verilməmiş, eyni zamanda, ödənilməsi tələb olunduğu halda bu məbləğin müəyyən edilməsi üçün ekspertiza təyin olunmamışdır. Odur ki, Qax Rayon Məhkəməsinin ## #### 2025-ci il tarixli, *(***)-*/**** nömrəli qətnaməsinin ləğv edilməsini və iddia tələbinin rədd edilməsini xahiş etmişdir.
Apellyasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri
8. Apellyasiya şikayətinə qarşı etiraz daxil olmamışdır.
Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları
9. Işə baxılmasının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilməsinə baxmayaraq iddiaçı İddiaçı məhkəmə kollegiyasının iclasına gəlməmişdir. Məhkəmə kollegiyası, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 376.2-ci maddəsinə əsasən, apellyasiya şikayəti üzrə işə onun iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etdi.
10. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən cavabdeh Cavabdeh Niyazi oğlu nümayəndəsi və vəkili vəkil2 apellyasiya şikayətinin məzmununa uyğun izahat verərək şikayətin təmin edilməsini, Qax Rayon Məhkəməsinin ## #### 2025-ci il tarixli, *(***)-*/**** nömrəli qətnaməsinin ləğv edilməsini və iddia tələbinin rədd edilməsini xahiş etdi.
11. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən iddiaçı İddiaçı nümayəndəsi və vəkili vəkil1 apellyasiya şikayətinə etiraz edərək şikayətin təmin edilməməsini, Qax Rayon Məhkəməsinin ## #### 2025-ci il tarixli, *(***)-*/**** nömrəli qətnaməsinin isə dəyişdirilmədən saxlanılmasını xahiş etdi.
Tətbiq edilən hüquq
12. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyası: 13-cü maddəsinin İ hissəsinə görə Azərbaycan Respublikasında mülkiyyət toxunulmazdır və dövlət tərəfindən müdafiə olunur. 29-cu maddəsinin İ hissəsində qeyd edilmişdir ki, hər kəsin mülkiyyət hüququ vardır. Həmin maddənin IV hissəsinə görə heç kəs məhkəmənin qərarı olmadan mülkiyyətindən məhrum edilə bilməz.
13. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi: 152.1. Mülkiyyət hüququ - subyektin ona mənsub əmlaka (əşyaya) öz istədiyi kimi sahib olmaq, ondan istifadə etmək və ona dair sərəncam vermək üzrə dövlət tərəfindən tanınan və qorunan hüququdur. 152.2. Sahiblik hüququ - əmlaka (əşyaya) faktik sahibliyi həyata keçirməyin hüquqi cəhətdən təmin edilmiş imkanıdır. 152.4. Sərəncam hüququ - əmlakın (əşyanın) hüquqi müqəddəratını təyin etməyin hüquqi cəhətdən təmin edilmiş imkanıdır. 152.5. Mülkiyyətçi qanunda və ya müqavilədə müəyyən edilən məhdudiyyətlər nəzərə alınmaqla müəyyənləşdirilmiş hədlərdə əmlaka (əşyaya) sərbəst surətdə sahib ola bilər, ondan istifadə edə bilər və ona dair sərəncam verə bilər, həmin əmlaka başqa şəxslərin sahibliyinə yol verməyə bilər, ona mənsub əmlak barəsində öz mülahizəsi ilə istənilən hərəkətləri edə bilər, bir şərtlə ki, həmin hərəkətlər qonşuların və ya üçüncü şəxslərin hüquqlarını pozmasın, yaxud hüquqdan sui-istifadə olmasın. 158-ci maddəsinin İ hissəsinin 3-cü bəndinə əsasən mülkiyyət hüququ ilə yanaşı servitutlar da əmlak hüquqlarından sayılır. 175.1-ci maddəsinin İ cümləsinə əsasən, əgər torpaq sahəsi mülkiyyətçisinin öz sahəsindən ictimai yola, elektrik, neft, qaz və su təchizatı xətlərinə keçidi yoxdursa, o tələb edə bilər ki, qonşular ona tam əvəzi ödənilməklə zəruri keçid ayırsınlar. 255.1-ci maddəsinə əsasən Servitut daşınmaz əşyanın digər daşınmaz əşya mülkiyyətçisinin xeyrinə elə yüklü edilməsidir ki, bu zaman ona (digər daşınmaz əşyanın mülkiyyətçisinə) ayrı-ayrı hallarda əşyadan istifadə etməyə icazə verilir və ya daşınmaz əşyanın mülkiyyətçisinə müəyyən hərəkətləri yerinə yetirməyə və ya mülkiyyət hüququndan irəli gələn digər hüquqları həyata keçirməyə icazə verilmir. 255.4-cü maddəsinə əsasən Servitut torpaq sahəsindən piyada və avtomobillə keçidin, elektrik, rabitə xətlərinin və boru kəmərlərinin çəkilişinin və istismarının, su təchizatının və meliorasiyanın, habelə daşınmaz əmlak mülkiyyətçisinin servitut qoyulmadan təmin edilə bilinməyən digər ehtiyaclarının təmin edilməsi üçün təyin oluna bilər. 255.2. Daşınmaz əşyanın servitutla yüklülüyü həmin əşyanın mülkiyyətçisini sahiblik, istifadə, sərəncam hüquqlarından məhrum etmir. 255.3. Servitut alğı-satqının, girovun və icarənin müstəqil predmeti ola bilməz. 255.4. Servitut torpaq sahəsindən piyada və avtomobillə keçidin, elektrik, rabitə xətlərinin və boru kəmərlərinin çəkilişinin və istismarının, su təchizatının və meliorasiyanın, habelə daşınmaz əmlak mülkiyyətçisinin servitut qoyulmadan təmin edilə bilinməyən digər ehtiyaclarının təmin edilməsi üçün təyin oluna bilər. 255.5.Mülkiyyətçi özünə mənsub digər daşınmaz əşya hesabına öz daşınmaz əşyasına servitut vermək hüququna malikdir. 255.6.Servitut yalnız o zaman baş tuta bilər ki, bu, servitutu almış şəxsə öz daşınmaz əşyasından istifadə etməkdə lazımi güzəştlər və imkanlar yaratsın. 255.7.Servitutla yüklü edilmiş daşınmaz əşyaya hüquqlar başqa şəxsə keçdikdə servitut saxlanılır. 255.8.Daşınmaz əşya müəyyən şəxsin xeyrinə servitutla yüklü edilə bilər. Bu cür yüklülük şəxsi servitut adlanaraq ondan ibarət olur ki, mülkiyyətçidən başqa, həmin şəxs binadan və ya onun bir hissəsindən özü və ya ailəsi üçün mənzil kimi istifadə edə bilir. Şəxsi servitut başqa şəxslərə verilmir. 256.1. Servitutun verilməsi üçün daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində onun qeydə alınması zəruridir. Servitutun əldə edilməsi və qeydə alınması üçün torpağa mülkiyyət haqqında müddəalar qüvvədədir. 258.1. Servitutun məzmununa servitutun qüvvədə olma müddəti və şərtləri daxildir. Servitutla yüklü olan daşınmaz əmlakın planı servitutun yeri göstərilməklə müqaviləyə qoşulur. 258.2. Servitutun məzmunu daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindəki qeydiyyat yazısında qeyd olunmalıdır. 258.3. Qeydiyyat yazısında servitutla yüklü olan daşınmaz əşyanın planı servitutun yeri ilə birlikdə göstərilməlidir. 259.1. Əgər servitutun həyata keçirilməsi zamanı ixtiyarlı şəxs hüquqlarının həyata keçirilməsində maneələrlə qarşılaşarsa, bunların aradan qaldırılması üçün o, vicdanlı sahib ilə eyni hüquqlara malikdir. 259.2. Əgər servitutun həyata keçirilməsi zamanı ixtiyarlı şəxsin və onun daşınmaz əşyasının tələbatı dəyişərsə, yüklü olan mülkiyyətçini əlavə yüklü etmək imkanına yol verilmir. 259.3. Əgər servitutun həyata keçirilməsi üçün qurğu varsa, ixtiyarlı şəxs onun saxlanması xərclərini çəkməlidir. Qurğu həm də yüklü olan mülkiyyətçinin mənafelərinə xidmət üçün nəzərdə tutulduqda onların hər ikisi qurğunun saxlanması xərclərini öz mənafelərinə mütənasib surətdə çəkirlər. 259.4. Yüklü olan mülkiyyətçi ixtiyarlı şəxsin tələbatını nəzərə alaraq servitutun bir yerdən başqa yerə keçirilməsini bu şərtlə tələb edə bilər ki, özünün yerdəyişmədə maraqlı olduğunu sübuta yetirsin və yerdəyişmə xərclərini öz öhdəsinə götürsün. 260.1. Əgər ixtiyarlı şəxsin servitut qoyulmuş daşınmaz əşyası bölünərsə, hər bir bölünmüş hissə üçün ayrılıqda servitut müəyyənləşdirilməlidir. Lakin bu qaydaya yalnız yüklü olan mülkiyyətçinin vəziyyətini pisləşdirməmək şərti ilə yol verilə bilər. 261.1. Əgər müqavilədə ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, servitutla yüklü olan daşınmaz əşyanın mülkiyyətçisi xeyrinə servitut qoyulmuş ixtiyarlı şəxslərdən sahədən istifadə üçün haqq tələb edə bilər. 260.2. Əgər yüklü olan daşınmaz əşyanın bölünməsi nəticəsində servitut hissələrdən yalnız birinə şamil edilirsə, onda servitutun şamil edilmədiyi hissəyə bölgüdən sonra servitut təsir göstərmir. 260.3. Servitutda edilən bütün dəyişikliklər daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeyd edilir. 260.4. Daşınmaz əmlakın dövlət reyestrinin əməkdaşları ixtiyarlı şəxsə həmin servitutun ləğv edilməsi xahişi barəsində məlumat verməli və əgər o buna bir ay ərzində etiraz etməzsə, ləğvetməni həyata keçirməlidirlər. 261.1. Əgər müqavilədə ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, servitutla yüklü olan daşınmaz əşyanın mülkiyyətçisi xeyrinə servitut qoyulmuş ixtiyarlı şəxslərdən sahədən istifadə üçün haqq tələb edə bilər. 261.2. Haqqın miqdarı tərəflərin razılaşması ilə, razılaşmaya gəlmək mümkün olmadıqda isə məhkəmənin qərarı ilə müəyyənləşdirilir.
14. Azərbaycan Respublikası Torpaq Məcəlləsi: 54.3-cü maddəsinə əsasən:
1. Servitut-bir və ya bir neçə qonşu (özgə) torpaq sahələrindən məhdud istifadə hüququdur. Torpaq sahəsi üzərində servitutla bağlı münasibətlər bu Məcəllə və Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi ilə nizama salınır.
2. Servitut-torpaq mülkiyyətçiləri, istifadəçiləri və icarəçiləri arasında razılaşma ilə, yaxud məhkəmənin qərarı ilə müəyyən edilə bilər.
3. Torpaq mülkiyyətçisinin, istifadəçisinin və icarəçisinin öz sahəsinə xidmət göstərmək üçün qonşu torpaq mülkiyyətçilərinin, istifadəçilərinin və icarəçilərinin torpaq sahələrinə servitut qoyulmasını tələb etmək, o cümlədən məhkəmə qaydasında tələb etmək hüququ vardır.
4. Torpaq sahəsinə aşağıdakı servitutlar müəyyən edilə bilər: torpaq sahəsindən piyada və ya nəqliyyat vasitəsilə keçmək; torpaq sahəsindən fərdi, kommunal, mühəndis, elektrik və digər xətt və şəbəkələrin çəkilməsi və təmiri üçün istifadə etmək; torpaq sahəsində drenaj işləri aparmaq; torpaq sahəsində su toplamaq və içməli su götürmək (mal-qaranı suvarmaq); torpaq sahəsindən mal-qaranı keçirmək; yerli şəraitə və adətlərə uyğun olaraq, özgənin torpaq sahəsində ot biçmək və malqara otarmaq; torpaq sahəsindən axtarış, tədqiqat və digər işlərin aparılması üçün müvəqqəti istifadə etmək; qonşu sahədə dayağı olan və ya müəyyən hündürlükdə qonşu sahəsinə keçən tikililər və qurğular ucaltmaq; qonşu sahədə müəyyən hündürlükdən artıq olan tikililərin və qurğuların ucaldılmasını qadağan etmək; torpaq sahəsində qoruyucu meşə əkinləri və zolaqları salmaq və digər təbiətqoruyucu obyektlər yaratmaq; qanunvericiliyə zidd olmayan hallarda torpaq sahəsi üzərində digər servitutlar.
5. Servitutlar, onların müəyyən edildiyi torpaq sahəsinə mümkün qədər az məhdudiyyətlər yaradan üsullarla həyata keçirilməlidir.
6. Qanunvericilikdə başqa hallar nəzərdə tutulmamışdırsa, üzərində servitut müəyyən edilən torpaq sahəsinin mülkiyyətçisinin həmin servitutdan istifadə edən şəxsdən müvafiq ödəniş tələb etmək hüququ vardır.
7. Kənd əhalisinin və onların birliklərinin xeyrinə müəyyən edilən kənd təsərrüfatı servitutlarına görə ödəniş tutulmur.
8. Servitutlar müvəqqəti və daimi ola bilər. Torpaq sahəsi üzərində hüququn formasından asılı olmayaraq, bütün torpaq sahəsinə servitut müəyyən edilə bilər.
9. Servitutlar qanunvericilikdə müəyyən edilmiş qaydada dövlət qeydiyyatından keçirilməlidir.
10. Torpaq sahəsi başqa şəxslərə keçdikdə, qanunvericiliklə müəyyən edilmiş servitutlar saxlanılır.
11. Müəyyən edilmiş servitutun əsasları sonradan aradan götürülərsə, torpaq mülkiyyətçisinin tələbinə görə həmin servitut dayandırıla bilər. Üzərində servitutun müəyyən edilməsi nəticəsində torpaq sahəsindən məqsədli təyinatına görə istifadə edilməsi mümkün olmadığı hallarda, həmin sahənin mülkiyyətçisinin bu servitutun məhkəmə qaydasında dayandırılmasını tələb etmək hüququ vardır.
15. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsi: 9.1-ci və 9.3-cü mаddələrinə əsаsən ədalət mühakiməsi çəkişmə, tərəflərin bərabərliyi və faktlar əsasında həyata keçirilir. Hakim bütün hallarda prosesin çəkişmə prinsipini təmin etməli, öz qərarını yalnız tərəflərin çəkişmə prinsipinə əsasən müzakirə etdiyi dəlillərlə, onların verdiyi izahatlarla, sənədlərlə əsaslandırmalıdır. 14.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdiyi sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. 77.1-ci maddəsinə görə, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. 88-ci mаddəsinə görə məhkəmə sübutlаrа obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tаm bаxdıqdаn sonrа həmin sübutlаrа tətbiq edilməli hüquq normаlаrınа müvаfiq olаrаq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qаbаqcаdаn müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. 217.1-ci, 217.3-cü və 217.4-cü maddələrinə əsаsən məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Məhkəmə öz qətnаməsini yаlnız məhkəmə iclаsındа tədqiq olunmuş sübutlаrlа əsаslаndırır. 218.1-ci mаddəsinə əsаsən qətnаmə çıxаrıldıqdа hаkim sübutlаrı qiymətləndirir, iş üçün əhəmiyyətli olаn nə kimi hаllаrın müəyyən edildiyini, nə kimi hаllаrın müəyyən edilmədiyini, tərəflərin hаnsı hüquqi münаsibətdə olmаlаrını, həmin iş üzrə hаnsı qаnunun tətbiq edilməli olduğunu və iddiаnın təmin olunub-olunmаdığını müəyyən edir. 372.1-ci maddəsinə görə, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır. 372.6-ci maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. 372.7-ci maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. 384.0.1-ci mаddəsinə görə аpellyаsiyа instаnsiyаsı məhkəməsi qətnаməni dəyişdirmədən, аpellyаsiyа şikаyətini isə təmin etmədən sаxlаyа bilər. 385.2-ci maddəsində qeyd edilir ki, birinci instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyinəzərindən qanuni və əsaslı olan və mahiyyəti üzrə düzgün olan qətnaməsi yalnız formal mülahizələrə görə ləğv edilə bilməz. 402.1-ci maddəsinə əsasən mülki işlər üzrə qəbul edilmiş qətnamənin mübahisələndirilən hissəsində iddianın qiyməti beş min manatdan, kommersiya mübahisələrinə dair işlər üzrə isə müvafiq olaraq on min manatdan az olan əmlak xarakterli iddialar üzrə qətnamələr istisna olmaqla, apellyasiya məhkəmələrinin mülki və kommersiya kollegiyalarının və Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki və kommersiya kollegiyalarının qətnamələrindən kassasiya şikayəti verilə bilər.
Apellyasiya baxışının hədləri
16. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apellyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır və şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır.
17. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun “Məhkəmə qətnaməsi haqqında” 2005-ci il ## ####### tarixli, ** nömrəli qərarının 17-ci bəndində göstərilir ki, kassasiya və apellyasiya instansiya məhkəmələri aşağı instansiya məhkəmələrinin qətnamələrindən şikayətlərə baxdıqda qəbul etdikləri aktlarda verilən şikayətlərin dəlillərinə müfəssəl hüquqi qiymət verməlidirlər.
18. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki və Kommersiya kollegiyalarının “apellyasiya və kassasiya şikayətlərinin mümkünlüyü və şikayətlərə baxılmasının hədləri ilə bağlı Mülki Prosessual Məcəllənin tətbiqi məsələlərinə dair” ## ####### 2020-ci il tarixli, **/**** nömrəli qərarının 60-cı bəndində göstərilir ki, apellyasiya və kassasiya instansiyası məhkəmələri qəbul etdikləri aktların əsaslandırıcı hissəsində aşağı instansiyası məhkəməsinin qərarının hansı hissədə yoxladıqlarını aydın ifadə etməli, məhkəmə aktını hissəvi yoxladıqda isə nəticə hissəsində hansı hissənin ləğv edildiyini, dəyişdirildiyini və yaxud dəyişdirilmədən saxlanıldığını xüsusi olaraq göstərməli, dəyişdirilmədən saxlanılan hissənin isə mübahisələndirilibmübahisələndirilmədiyinə diqqət yetirməlidilər.
19. Həmin qərarda göstərilmişdir ki, apellyasiya və kassasiya qaydasında məhkəmə aktları müvafiq olaraq şikayətə və ya şikayəti verən şəxsə münasibətdə deyil, mübahisələndirilən hissədə yoxlanılmalıdır.
20. Ona görə də, məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin dəlillərinə və birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticəyə aşağıda qeyd edilən hallar üzrə hüquqi dəyərləndirmə aparılmasını zəruri hesab edir.
21. Cavabdeh Cavabdeh Niyazi oğlunun nümayəndəsi və vəkili vəkil2 Qax Rayon Məhkəməsinin ## #### 2025-ci il tarixli, *(***)-*/**** nömrəli qətnaməsinin tam ləğv edilməsini xahiş etdiyindən məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını tam yoxlamışdır.
Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi
22. Məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə ilə razılaşmır və hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi qətnamə qəbul edərkən əsaslı və reallığa uyğun olmayan nəticəyə gəlmişdir.
23. Belə ki, birinci instansiyası məhkəməsinin qətnaməsindən görünür ki, iddia qismən təmin edilmiş, servitut qaydasında cavabdehin mülkiyyətində olan torpaq sahəsindən həm Qax- Ilisu yolu istiqamətinə, həm də məhəllədaxili yollar istiqamətində eni 3 metrdən ibarət olan zəruri keçid (giriş-çıxış üçün yol) verilmişdir. Bu hal isə qeyri-müəyyənlik yaradır. Eyni zamanda qətnamə ilə servitutdan (zəruri keçiddən) istifadəyə görə iddiaçıdan cavabdehin xeyrinə hansı miqdarda haqqın alınması müəyyən edilməmişdir.
24. Ona görə də, cavabdeh Cavabdeh Niyazi oğlunun nümayəndəsi və vəkili vəkil2 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə hüquqi qiymət verən məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, şikayətin dəlilləri qismən əsaslıdır, yuxarıda qeyd edilən məsələlərə aydınlıq gətirilərək, birinci instansiyası məhkəməsinin qətnaməsi dəyişdirilməlidir.
25. Belə ki, Şəki Apellyаsiyа Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının ## ###### 2026-cı il tarixli, *(***)-****/**** saylı qərardadı ilə hаzırkı iş üzrə müstəqil qiymətləndirici-ekspert dəvət edilməsi, iddiaçıya məxsus 0.6 ha torpaq sahəsinə qədər eni 3 metr olan giriş-çıxış yolunun dəyərinin müəyyənləşdirilməsi, qiymətləndirilmənin aparılmasının “xxxx” MMC-nə həvаlə edilməsi qərara alınmışdır.
26. Iş materiallarında olan “xxxx” MMC-nin rəyindən görünür ki, Qax rayonu Ilisu kəndində yerləşən iddiaçı və cavabdehə məxsus torpaq sahələrinin yerləşdiyi ərazidə torpağın ## ###### 2026-cı il tarixinə 1 m²-nin bazar dəyəri 81 manat təşkil edir.
27. Bundan başqa, işdə olan Qax rayon Ilisu Bələdiyyəsi tərəfindən verilmiş arayışdan görünür ki, sahibkarlıq məqsədli torpaq sahəsinin 1 illik vergisi 0.01 ha üçün 2(iki) manat hesablanır. Ilisu kəndində torpaq sahələrinin iaşə xidməti göstərmək üçün yerləşdiyi ərazi nəzərə alınaraq icarə haqqı mövsümü 0.01 ha üçün 3 aylıq 300-700 manat arası dəyişir.
28. Bundan başqa, məhkəmə kollegiyasının iclasında tərəflərin izahatları ilə müəyyən olundu ki, giriş-çıxış yolunun eni 3 m, uzunluğu 12-15 metr olmaqla təxminən 45 m² ərazini əhatə edir.
29. Iddia tələbindən göründüyü kimi iddiaçı cavabdeh Cavabdeh Niyazi oğluna məxsus Qax rayonu, Ilisu kəndində yerləşən 0.482 ha torpaq sahəsinin ortasından magistral yola çıxış (əvvəllər nəqliyyat vasitəsinin, piyadanın və s. keçidi üçün müəyyənləşdirilmiş) hissəsindən daimi servitut təyin edilməsini xahiş etmişdir.
30. Lakin məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, iddiaçının tələb etdiyi ərazidən, yəni torpaq sahəsinin magistral yola çıxış hissəsindən daimi servitut təyin edilməsi cavabdehin (mülkiyyətçi olaraq) özünə məxsus torpaq sahəsinin tam ortadan və iki qeyri-bərabər hissəyə bölünməsinə səbəb olacaq ki, bu da sonuncunun mülkiyyət hüququ üzrə mənafeyini xeyli dərəcədə məhdudlaşdıracaqdır.
31. Eyni zamanda işdə olan Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin ## #### 2025-ci il tarixli, **/**** saylı sonuncu təkrar komission ekspertizasının ekspert rəyə əsasən, müəyyən olunmuşdur ki, mülki iş materiallarında ilkin torpaqayırma sənədləri olmadığından və Azərbaycan Respublikasının Iqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin müvafiq mütəxəssis rəyi Mərkəzə təqdim olunmadığından ilkin torpaq ayırma sənədlərində əvvəllər gediş-gəliş yolunun olub-olmamasını, gediş-gəliş yolunun elektron baza məlumatlarında mövcud olub-olmamasını müəyyən etmək mümkün olmamışdır. ## ###### 2018-ci il tarixli 403013000192-***** reyestr nömrəli texniki pasportun baş plan hissəsindən görünür ki, iddiaçıya məxsus olan 0.60 ha torpaq sahəsində Qax-Ilisu yolu istiqamətində «A» və «B» literli tikililərin arasında «III» literli qapı və «B» literli tikilinin yanında «II» literli darvaza mövcud olmuşdur (rəyə əlavə olunmuş sxemdə göstərilmişdir). Iddiaçının tələb etdiyi qaydada, yəni «A» və «B» literli tikililərin arasından Qax- Ilisu yolu istiqamətində servitut qaydasında eni 3 metr olan yol veriləcəyi təqdirdə cavabdehin mülkiyyətində olan 0.482 ha torpaq sahəsi iki qeyri-bərabər hissəyə ayrılacaq və hər iki hissənin əsas yola çıxışı mövcud olacaqdır. Bundan başqa 0.60 ha torpaq sahəsinə 0.482 ha torpaq sahəsinin şimal küncündən Qax-Ilisu yolu istiqamətində yol veriləcəyi təqdirdə 0.482 ha torpaq sahəsinin tamlığı pozulmur.
32. Odur ki, cavabdehin (mülkiyyətçi olaraq) də hüquqlarını nəzərə alan məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, 0.60 ha torpaq sahəsinə 0.482 ha torpaq sahəsinin şimal küncündən Qax-Ilisu yolu istiqamətində zəruri keçidin (giriş-çıxış üçün yol) verilməsi daha əlverişlidir və məqsədəmüvafiqdir.
33. Həmçinin, məhkəmə iş üzrə cəlb edilmiş qiymətləndiricinin rəyini və Qax rayon Ilisu Bələdiyyəsi tərəfindən verilmiş məlumatı nəzərə alaraq, hesab edir ki, servitutdan (zəruri keçiddən) istifadəyə görə iddiaçıdan hər il 540 manat məbləğində pul vəsaiti alınaraq cavabdehə verilməlidir.
34. Baxılan işdə iddianın qismən təmin olunması üçün yuxarıda qeyd edilən normalarda müəyyən olunmuş bütün dispozisiya şərtləri mövcuddur. Iddiaçının tələbi hüquqdan sui-istifadə ilə əlaqədar deyildir. Ona görə də kollegiya hesab edir ki, şikayətin dəlilləri qismən əsaslı olduğundan apellyasiya şikayəti qismən təmin edilməlidir.
35. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 119.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə mütənasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir.
36. Həmin Məcəllənin 124.2-ci maddəsinə əsasən iddia rədd edildikdə işə baxılması ilə əlaqədar məhkəmənin çəkdiyi xərclər dövlət mədaxilinə məhkəmə xərclərindən azad edilməyən iddiaçıdan alınır.
37. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessuаl Məcəlləsinin 372, 384-385, 392, 393, 402-403, 404 və 405-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası
qət etdi:
Cavabdeh Cavabdeh Niyazi oğlunun nümayəndəsi və vəkili vəkil2 tərəfindən verilmiş аpellyasiya şikayəti qismən təmin edilsin. Iş üzrə Qax Rayon Məhkəməsinin ## #### 2025-ci il tarixli, *(***)-*/**** nömrəli qətnaməsi dəyişdirilsin. Həmin qətnamə ilə servitut qaydasında verilmiş yol (zəruri keçid) cavabdeh Cavabdeh Niyazi oğlunun AR ƏMDK yanında DƏDRX-in Şəki Ərazi Idarəsi tərəfindən verilmiş ##.##.2011-ci il tarixli, MA seriyalı, ******* nömrəli Hüquqların Dövlət Qeydiyyatı haqqında DƏDRX-dən Çıxarışa (reyestr nömrəsi: 403013004567, qeydiyyat nömrəsi: 3011001260) əsasən mülkiyyətində olan 0.482 ha torpaq sahəsinin şimal (küncündən) hissəsindən Qax-Ilisu yolun kənarı üzrə 3 metr enində, servituta haqq isə illik 540 manat məbləğində müəyyən edilsin. Qətnamə apellyasiya şikayətinə münasibətdə mübahisələndirilən qalan hissədə dəyişdirilmədən saxlanılsın. Iş üzrə aparılmış qiymətləndirmənin dəyəri olan 1000 manat xərcin 500 manatı iddiaçı İddiaçı və qalan 500 manatı cavabdeh Cavabdeh Niyazi oğlundan alınaraq “xxxx” MMC-nin hesabına (Hesab nömrəsi: AZ85ACAB00210100000001318902, Vöen:14055008671, Müxbir hesab: AZ10NABZ0135010000000005644, Bankın kodu: 505000) köçürülsün. Qətnamədən, tərəflər, üçüncü şəxslər və maraqlı şəxslər tələbləri təmin olunmadığı hallarda onlara rəsmi qаydаdа verildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Azərbaycan Respublikası Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsı vasitəsi ilə (Elektron Məhkəmə Informasiya Sistemində yaradılmış Elektron Kabinetdən istifadə edilməklə) Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsına kassasiya şikayəti verə bilər. Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsindən şikayət verilməmişdirsə, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir.