Şəki Apellyasiya Məhkəməsi Qərardad — İş №2(107)-1097/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Şəki şəhəri İş № 2(107)-1097/2024 05.09.2024 ŞƏKİ APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Hakimlər Əsədli Mahir Abdulla oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), X1 və Məcidov Ələddin Tofiq oğlundan ibarət tərkibdə, İbrahimov Səbuhi Təmraz oğlunun katibliyi ilə, Şəki Rayon Məhkəməsinin 16 may 2024-cü il tarixli, 2(075)-875/2024 saylı qərardadından İddiaçı tərəfindən verilmiş şikayətə Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin binasında, yazılı icraat qaydasında baxaraq, məhkəmə kollegiyası müəyyən etdi: İddiaçı Cavabdeh qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, ünvan 1 ünvana dair xx.xx.2010-cu il tarixdə Cavabdeh adına verilmiş qeydiyyat nömrəsi ********** saylı çıxarışın və Şəki regional ASAN xidmət mərkəzində notarial ofisin xx.xx.2023-cü il tarixli, 4Ə-772 saylı bağışlama müqaviləsinə əsasən Cavabdeh sözügedən mənzili X3 bağışlamasına dair müqavilənin etibarsız hesab edilməsinə dair qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Şəki Rayon Məhkəməsinin 16 may 2024-cü il tarixli, e-2(075)-875/2024 saylı qərardadı ilə İddiaçı Cavabdeh qarşı “çıxarışın və bağışlama müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi” iddia tələbinə “ünvan 1 ünvana dair xx.xx.2010-cu il tarixdə Cavabdeh adına verilmiş qeydiyyat nömrəsi ********** saylı çıxarışın etibarsız hesab edilməsi” hissəsində işin icraatına xitam verilmişdir. İddiaçı həmin qərardaddan şikayət verərək, qərardadın ləğv edilməsini və iddia tələbinə mahiyyəti üzrə baxılmasını xahiş etmişdir. Şəki Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2024-cü il tarixli, 2(075)-875/2024 saylı qərardadı ilə Şəki Rаyоn Məhkəməsinin e-2(075)-875/2024 saylı, 16 may 2024-cü il tаrixli qərаrdаdındаn iddiaçı tərəfindən verilmiş şikayət təmin edilməməsi və baxılması üçün işlə birlikdə Şəki Apellyasiya Məhkəməsinə göndərilməsi qərara alınmışdır. Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin xx.xx.2024-cü il tarixli 2(107)-889/2024 saylı qərardadı ilə Şəki Rayon Məhkəməsinin 16 may 2024-cü il tarixli, 2(075)-875/2024 saylı qərardadından İddiaçı tərəfindən verilmiş şikayət üzrə аpellyаsiyа qeyri-mümkün hesаb edilmişdir. Şəki Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2024-cü il tarixli, 2(075)-875/2024 saylı qərardadı ilə Şəki Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2024-cü il tarixli, 2(075)-875/2024 saylı qərardadından İddiaçı tərəfindən verilmiş şikayət geri qaytarılmışdır. Şəki Rayon Məhkəməsinin 16 may 2024-cü il tarixli, e-2(075)-875/2024 saylı qərardadından iddiaçı yenidən xx.xx.2024-cü il tarixdə şikayət verərək qərardadın ləğv edilməsini və iddia tələbinə mahiyyəti üzrə baxılmasını xahiş etmişdir. Şikayət onunla əsaslandırılmışdır ki, İddiaçı Cavabdeh qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, ünvan 2 ünvana dair xx.xx.2010-cu il tarixdə Cavabdeh adına verilmiş qeydiyyat nömrəsi ********** saylı çıxarışın və Şəki regional ASAN xidmət mərkəzində notariat ofisin xx.xx.2023-cü il tarixli, 4Ə-772 saylı bağışlama müqaviləsinə əsasən Cavabdeh sözügedən mənzili X3 bağışlamasına dair müqavilənin etibarsız hesab edilməsinə dair qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Şəki Rayon Məhkəməsinin 2(075)-875/2024 xx.xx.2024-cü il tarixli iş üzrə İddiaçı Cavabdeh qarşı “çıxarışın və bağışlama müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi” iddia tələbinə “ünvan 2 ünvana dair xx.xx.2010-cu il tarixdə Cavabdeh adına verilmiş qeydiyyat nömrəsi ********** saylı çıxarışın etibarsız hesab edilməsi” hissəsində işin icraatına xitam verilsi barədə qərardad qəbul etmişdir. İddiaçı cavabdeh Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri PHŞ-nin 12 saylı ünvan 3 ünvana dair xx.xx.2010-cu il tarixdə Cavabdeh adına və Şəki Regional ASAN xidmət mərkəzində notarail ofisin xx.xx.2023-cü il tarixli, 4Ə-772 saylı bağışlanma müqaviləsinə əsasən Cavabdeh Sabir oğlunun sözügedən mənzili X3 bağışlanmaqla, xx.xx.2023-cü il tarixdə X2 adına dövlət reyestrindən verilən çıxarışların ləğv edilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması” tələbinə dair iddia ərizəsi üzrə Şəki İnzibati Məhkəməsi iş № 2-1(116)-1546/2024 xx.xx.2024-cü il tarixli qərardadında İddiaçı cavabdeh Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri PHŞ-nin 12 saylı ünvan 3 ünvana dair xx.xx.2010-cu il tarixdə Cavabdeh adına və Şəki Regional ASAN xidmət mərkəzində notarail ofisin xx.xx.2023-cü il tarixli, 4Ə-772 saylı bağışlanma müqaviləsinə əsasən Cavabdeh Sabir oğlunun sözügedən mənzili X3 bağışlanmaqla, xx.xx.2023-cü il tarixdə X2 adına dövlət reyestrindən verilən çıxarışların ləğv edilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması” tələbinə dair iddiası mümkün sayılmamış və qərardadında iddia ərizəsini, ona əlavə edilmiş sənədləri araşdırıb hesab edir ki, iddia mümkün sayılmamalıdır. Belə ki, iş materialları ilə müəyyən edilir ki, mübahisələndirilən xx.xx.2023- cü il tarixli çıxarışlar, xx.xx.2023-cü il tarixli, 4Ə-772 saylı bağışlanma müqaviləsi əsasında verilmişdir. Mübahisləndirilən daşınmaz əmlakındövlət reyestrindən çıxarış reyestrdəki qeydiyyatı əks etdirən sənəddir və inzibati akt kimi qiymətləndirilə bilməz. Bu qəbildən olan mübahisələrin məhkəmə aidiyyəti məsələsinin həlli qaldırılmış iddianın hüquqi təbiətindən, onun mülki-hüquqi və ya inzibati-hüquqi tələb olmasından asılı olması qeyd olunmuş və hətta iddiaçı bununla bağlı məhkəmədə qərardadın olmasını qeyd etsə də məhkəmə işin aidiyyatı üzrə Şəki İnzibati Məhkəməsinə göndərməsini istinad etməsi qanunsuz və əsassız hesab edilməlidir. Şəki Rayon Məhkəməsinin 4 iyul 2024-cü il tarixli, 2(075)-875/2024 saylı qərardadı ilə Şəki Rayon Məhkəməsinin 16 may 2024-cü il tarixli, 2(075)-875/2024 saylı qərаrdаdındаn İddiaçı tərəfindən verilmiş şikayət təmin edilməməsi və baxılması üçün işlə birlikdə Şəki Apellyasiya Məhkəməsinə göndərilməsi qərara alınmışdır. Apellyasiya instansiya məhkəməsi Mülki Prosessual Məcəllənin 397.2-ci maddəsinin tələbinə əsasən qərardaddan verilən şikayətə yazılı icraat qaydasında baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə kollegiyası şikayətin dəlillərini iş materialları ilə birlikdə əlaqəli şəkildə hərtərəfli, tam, obyektiv, qərəzsiz araşdırıb və toplanmış sübutlara məcmu halında hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, şikayət təmin edilməməli, iş üzrə Şəki Rayon Məhkəməsinin 16 may 2024-cü il tarixli, 2(075)-875/2024 saylı qərardadı dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. “İnzibati və mülki hüquq münasibətlərindən irəli gələn mübahisələrin məhkəmə aidiyyətinə dair” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun xx.xx.2015-ci il tarixli 4 nömrəli qərarının 3.1-ci bəndində qeyd edilmişdir ki, xüsusi hüquq, onun subyektləri olan fiziki və hüquqi şəxslər arasında yaranan hüquq münasibətlərini tənzimləyir; xüsusi hüquq münasibətlərinin tərəfləri bərabər mövqedədir, onlar öz iradələrini ifadə etməkdə sərbəstdirlər və heç biri digərinə münasibətdə hakimiyyət səlahiyyətlərini tətbiq etmir. Ümumi (publik) hüquq isə, publik hakimiyyət daşıyıcıları (Azərbaycan Respublikasının müvafiq icra hakimiyyəti orqanları, onların yerli (struktur) və digər qurumları, bələdiyyələr, habelə qanuna əsasən inzibati akt qəbul etmək səlahiyyəti verilmiş hər hansı fiziki və ya hüquqi şəxs) ilə fiziki və ya hüquqi şəxslər arasında olan münasibətləri tənzimləyir. Bu münasibətlərdə inzibati orqan qanunla ona həvalə edilmiş inzibati funksiyanı yerinə yetirir və digər tərəfə münasibətdə hakimiyyət səlahiyyətlərini tətbiq edir. Həmin qərarın 4-cü bəndində qeyd edilmişdir ki, inzibati orqanın iştirak etdiyi hüquq münasibətinin inzibati və ya xüsusi hüquqi münasibət olduğunu müəyyənləşdirərkən inzibati orqanın həmin münasibətdə xüsusi hüququn subyekti (mülki dövriyyənin iştirakçısı) kimi iştirak etdiyinin, yaxud hakimiyyət səlahiyyətlərinin subyekti kimi inzibati orqanın yalnız ona xas olan fəaliyyəti həyata keçirdiyinin müəyyən edilməsi vacibdir. Bu zaman ümumi (publik) hüquq sahəsinin ictimai idarəetmə ilə bağlı olması və hakimiyyət səlahiyyətlərinin tətbiq edilməsi ilə müşayiət olunduğu nəzərə alınmalıdır. Həmin qərarın 17-ci bəndinə əsasən daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində aparılmış qeydiyyatla bağlı münasibətlərdən irəli gələn mübahisələrin məhkəmə aidiyyəti müəyyən edilərkən ilk növbədə nəzərə alınmalıdır ki, daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarış reyestrdəki qeydiyyatı əks etdirən sənəddir və inzibati akt kimi qiymətləndirilə bilməz. Bu qəbildən olan mübahisələrin məhkəmə aidiyyəti məsələsinin həlli qaldırılmış iddianın hüquqi təbiətindən, onun mülki-hüquqi və ya inzibati-hüquqi tələb olmasından asılıdır. İddia tələblərinin hüquqi təbiətini müəyyənləşdirərkən isə mübahisənin mahiyyəti təhlil edilərək daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyatın aparılmasına əsas təşkil etmiş hüquq müəyyənedici sənədlərə və (və ya) inzibati orqanın hərəkətlərinə qiymət verilməlidir. Əgər qeydiyyat mülkihüquqi əqdlərin (alqı-satqı, bağışlama, vərəsəlik şəhadətnaməsi və s.) əsasında aparılmışdırsa, bu halda, daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindəki qeydiyyat onun aparılmasına əsas təşkil etmiş hüquq müəyyənedici sənədlər mübahisələndirilməklə həyata keçirilməli və belə işlərə mülki məhkəmə icraatı qaydasında baxılmalıdır. Reyestrdəki qeydiyyat inzibati akt əsasında aparıldıqda və iddianın faktiki əsasını bu aktın qanunsuzluğu təşkil etdikdə iddiaçı əvvəlcə özünün hüquqi marağına uyğun olaraq müvafiq aktı qəbul etmiş orqana qarşı iddia qaldırmaqla inzibati məhkəmə icraatı qaydasında həmin inzibati aktı mübahisələndirməlidir. Belə iddia uğurlu olarsa, daha sonra qeydiyyatı aparmış orqana müraciət edilməklə reyestrdəki qeydin dəyişdirilməsi tələb oluna və müvafiq olaraq qeydiyyat orqanının hərəkətindən narazı qalınan halda isə inzibati məhkəməyə müraciət edilə bilər. Konkret mübahisənin hallarından asılı olaraq bəzən inzibati aktın və mülki-hüquqi əqdin hər ikisi reyestrdəki qeydiyyatın aparılması üçün birgə hüquqi əsas təşkil edirlər. Bu kimi hallarda iddiaçının hüquqi marağı və iddia tələblərinin hüquqi təbiəti nəzərə alınmaqla inzibati aktın mübahisələndirilməsinə inzibati məhkəmə icraatı qaydasında, mülki-hüquqi əqdin mübahisələndirilməsinə isə mülki məhkəmə icraatı qaydasında baxılmalıdır. Reyestrdəki qeydiyyat hər hansı mülki-hüquqi əqdə və ya inzibati akta əsaslanmadan aparılmışdırsa, bu hal, inzibati orqanın ümumi (publik) hüquqdan irəli gələn səlahiyyətlərinin icrası çərçivəsində həyata keçirilən faktiki xarakterli fəaliyyətin nəticəsidir. Bu qaydada aparılmış qeydiyyatın mübahisələndirilməsi zamanı inzibati orqanın publik hüquqdan irəli gələn vəzifə və səlahiyyətlərinin qanuni və əsaslı olaraq həyata keçirilib-keçirilmədiyinə qiymət verilməli olduğu üçün həmin mübahisələrə inzibati məhkəmə icraatı qaydasında baxılmalıdır. Daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində aparılmış qeydiyyat mülki-hüquqi əqdə və yaxud inzibati akta əsaslansa da, iddiaçı həmin hüquq müəyyənedici sənədləri deyil, onlardan irəli gələn qeydiyyatın özünün inzibati orqan tərəfindən düzgün aparılmadığını mübahisələndirdiyi hallarda da işə inzibati məhkəmələrdə baxılmalıdır. İddia tələbindən görünür ki, iddiaçı ********** saylı çıxarışı mübahisələndirərkən əsas olaraq onu göstərmişdir ki, həmin çıxarışın verilməsinə əsas yerli xalq deputatları sovetinin İcraiyyə Komitəsinin 2048 nömrəli xx.xx.1987-ci il tarixli orderidir ki, həmin order hazırkı iş üzrə Cavabdeh verilmiş, həmçinin orderdə hazırkı iş üzrə İddiaçı, qardaşı və anasının da adları qeyd edilmişdir. İddiaçı bildirir ki, qeyd edilən mənzil cavabdeh (iddiaçının atası) Cavabdeh adına özəlləşdirilərkən onun heç bir razılığı olmamış, notariusda evin özəlləşdirilməsinə dair verilən ərizəni o imzalamamışdır. Belə olan halda məhkəmə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin yuxarıda göstərilən Plenum qərarına istinadən qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, iddiaçı hazırda daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyatın aparılması üçün əsas olmuş sənədi deyil, ondan irəli gələn qeydiyyatın özünün inzibati orqan tərəfindən düzgün aparılmadığını mübahisələndirir. Belə olan halda isə işə inzibati icraat çərçivəsində inzibati məhkəmələrdə baxılmalıdır. Mülki Prosessual Məcəllənin 261.0.1-ci maddəsinə əsasən iş məhkəmədə və ya mülki məhkəmə icraatı qaydasında baxılmalı deyildirsə, hakim iş üzrə icraata xitam verir. Mülki Prosessual Məcəllənin 262.3-cü maddəsinə əsasən bu Məcəllənin 261.0.1-ci və ya 261.0.8-ci maddələrində nəzərdə tutulmuş əsaslar üzrə icraata xitam verilərsə, məhkəmə ərizəçinin hansı orqana müraciət etməli olmasını göstərməlidir. Mülki Prosessual Məcəllənin 262.4-cü maddəsinə əsasən işin icraatına xitam verildikdə, eyni tərəflər arasında, eyni predmet haqqında və eyni əsaslar üzrə mübahisə barəsində məhkəməyə müraciət edilməsinə yol verilmir. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən mübahisənin prosessual hüquqi əsasları düzgün müəyyən edilmişdir. Qərardadın ləğv edilməsinə hüquqi əsaslar yoxdur. Ona görə də, şikayət təmin edilməməli, Şəki Rayon Məhkəməsinin 16 may 2024-cü il tarixli, 2(075)-875/2024 saylı qərardadı dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 400-cü maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsinin bu Məcəllənin 402-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş qərardadlarından kassasiya şikayəti verilməmişdirsə, həmin qərardadlar işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 10 gün sonra, qanunla şikayət verilməsi nəzərdə tutulmayan qərardadları isə çıxarıldığı andan qanuni qüvvəyə minir. 402.2. Apellyasiya məhkəmələrinin mülki və kommersiya kollegiyalarının və Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki və kommersiya kollegiyalarının aşağıdakı qərardadlarından kassasiya şikayəti verilə bilər: 402.2.1. apellyasiyanın qeyri-mümkün hesab edilməsi haqqında; 402.2.2. kassasiya şikayətinin qaytarılması (kassasiya şikayəti kassasiya instansiyası məhkəməsinin şikayətin qeyri-mümkünlüyü barədə qərarına əsasən qaytarıldığı hallar istisna olunmaqla) haqqında; 402.2.3. kassasiya şikayətinin verilməsi müddətinin bərpasından imtina edilməsi barədə; 402.2.4. iş üzrə icraata xitam verilməsi barədə; 402.2.5. bu Məcəllənin 384.0.4-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş işin aidiyyəti üzrə göndərilməsinə dair və bu Məcəllənin 384.0.6-cı maddəsində nəzərdə tutulmuş apellyasiya şikayətinin bu Məcəllənin tələblərinə zidd olaraq icraata qəbul olunması əsası ilə icraata qəbul qərardadının ləğv edilərək işin apellyasiya baxışından çıxarılmaqla birinci instansiyası məhkəməsinə qaytarılması haqqında. 402.3. Birinci instansiya məhkəmələrinin məhkəmə aidiyyəti haqqında qərardadlarından və həmin qərardadlardan verilən şikayətin qaytarılması haqqında qərardaddan kassasiya şikayəti verilə bilər. Qeyd edilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 263-264, 400, 403-407-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası qərara aldı: İddiaçı tərəfindən verilmiş şikayət təmin edilməsin. Şəki Rayon Məhkəməsinin 16 may 2024-cü il tarixli, 2(075)-875/2024 saylı qərardadı dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərаrdаd işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 10 gün sonra qаnuni qüvvəyə minir. Qərаrdаddаn, tərəflər, üçüncü şəxslər və maraqlı şəxslər tələbləri təmin olunmadığı hallarda onlara rəsmi qаydаdа verildiyi gündən 10 (on) gün müddətində Azərbaycan Respublikası Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsı vasitəsi ilə (Elektron Məhkəmə İnformasiya Sistemində yaradılmış Elektron Kabinetdən istifadə edilməklə) Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsına kassasiya şikayəti verə bilər.