Şəki Apellyasiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(107)-1189/2020

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şəki şəhəri İş № 2(107)-1189/2020 23.07.2020 ŞƏKİ APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Hakimlər Şükürov İmanverdi Həşimxan oğlunun sədrliyi və məruzəsi ilə Eyvazov Akif Məhərləm oğlu və Əliyev Rafail Əyyub oğlundan ibarət tərkibdə, Məmmədov Emin Nizami oğlunun katibliyi, İddiaçı, onun vəkili X9, CavabdehMürvət oğlunun, müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs DƏDRX-in 16 saylı Ərazi İdarəsinin nümayəndəsi X2 iştirakı ilə İddiaçı (bundan sonra mətndə iddiaçı)CavabdehMürvət oğluna (bundan sonra mətndə cavabdeh) qarşı zəbt edilmiş torpaq sahəsindən çıxarılma tələbinə dair iddiası üzrə Zərdab Rаyоn Məhkəməsinin xx xxxxxx 2018-ci il tarixli 2(035)-06/2018 nömrəli qətnaməsindən Cavabdeh Mürvət оğlutərəfindən verilmiş apelyasiya şikayətinə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, müəyyən etdi: Zərdab Rayon Məhkəməsinin (sədrlik edən hаkim Tahir Qubadov) xx xxxxxx 2018ci il tarixli qətnaməsi ilə Cavabdeh Mürvət oğlunun İddiaçı icarəsində olan torpaq sahəsinin zəbt olunmuş 49.5 ha hissəsindən çıxarılması, iddianın qalan hissədə təmin edilməməsi, tərəflər “Dövlət rüsumu haqqında” Аzərbаycаn Respublikаsı Qаnunun 9.1.20ci maddəsinə əsasən dövlət rüsumunu ödəməkdən azad olunduğu üçün iş üzrə ödənilməli olan dövlət rüsumunun dövlət hesabına aid edilməsi, iş üzrə aparılmış ekspertiza tədqiqatının dəyəri olan 100 (yüz) manat pulun Cavabdeh Mürvət oğlundan tutularaq müvafiq hesaba ödənilməsi qət edilmişdir. Şəki Apelyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının xx xxxxxx 2018-ci il tarixli qətnaməsi ilə Cavabdeh Mürvət oğlunun apelyasiya şikayəti təmin edilməmiş, Zərdab Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2018-ci il tarixli qətnaməsi Cavabdeh Mürvət oğluna münasibətdə dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının xx.xx.2019-cu il tarixli 2(102)-2879/2019 nömrəli qərarı ilə Şəki Apelyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının xx xxxxxx 2018-ci il tarixli qətnaməsi ləğv edilmiş, iş yenidən baxılması üçün Şəki Apelyasiya Məhkəməsinə göndərilmişdir. Şəki Apelyasiya Məhkəməsi Mülki Kollegiyasının xx xxxxxxx 2019-cu il tarixli qətnaməsi ilə Cavabdeh Mürvət oğlunun apelyasiya şikayəti təmin edilməmiş, Zərdab Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2018-ci il tarixli qətnaməsi Cavabdeh Mürvət oğluna münasibətdə dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Qətnamədən narazı qalan Cavabdeh Mürvət оğlu və vəkil X1 Apelyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının xx xxxxxxx 2019-cu il tarixli qətnaməsindən kassasiya şikayəti vermişdir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının xx xxxxxx 2020-ci il tarixli 2(102)-1273/2020 nömrəli qərarı ilə Şəki Apelyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının xx xxxxxxx 2019-cu il tarixli qətnaməsi ləğv edilmiş, iş yenidən baxılması üçün Şəki Apelyasiya Məhkəməsinə göndərilmişdir. İşin hаllаrı : İddiаçı tələbini belə əsaslandırmışdır ki, Zərdab rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının xx.xx.2011-ci il tarixli 123 saylı sərəncamına əsasən ona Zərdab rayonunun inzibati ərazisinə daxil olan Dövlət X16 qəsəbəsi ərazisindən heyvandarlığın və əkinçiliyin inkişafı üçün 100 ha torpaq sahəsi verilmişdir. Həmin torpaq sahəsinin 50 ha hissəsi cavabdeh tərəfindən zəbt olunaraq istifadə olunur. Cavabdehdən sözügedən torpaq sahəsini boşaltmağı tələb etsədə, heç bir nəticəsi olmamışdır. Ona görə də hazırkı iddia ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. Məhkəmədən iddianın təmin edilməsinixahiş etmişdir. Əvvəlki birinci instansiya məhkəməsinin iclasında Cavabdeh Mürsəl oğlu iddianı qəbul etməyərək izahatında göstərmişdir ki, iddiaçının torpaq sahəsini zəbt etməmişdir. Uzun illərdir ki, özü həmin torpaq sahəsindən istifadə edir. Ona görə də məhkəmədən iddianın rədd edilməsini xahiş etmişdir. İş üzrə yuxаrıdа göstərilən məhkəmə qətnаməsi çıxаrılmışdır. Həmin qətnamədən cavabdeh apelyasiya şikayəti vermişdir. Аpelyаsiyа şikаyətinin dəlilləri : Cavabdeh Mürvət оğlu аpelyаsiyа şikаyəti verərək birinci instаnsiyа məhkəməsinin qətnаməsinin ləğv edilməsi və iddianın rədd edilməsi barədə yeni qətnamə çıxarılmasını xаhiş etmişdir. O, аpelyаsiyа şikаyətini belə əsаslаndırmışdır ki, birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normaları pozulmuş, məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə ona lazımi qaydada məlumat verməmiş, bu səbəbdən iş üzrə təkrar ekspertiza keçirilməsi barədə vəsatətin verməkdən məhrum olmuşdur. İddiaçıya 100 hektar torpaq sahəsinin ayrılması barədə texniki sənədlərdə həmin torpaq sahəsinin plan və ölçüsü həqiqəti əks etdirmir, yerquruluşu sənədlərinə uyğun deyildir. Bu səbəbdən təkrar məhkəmə ekspertizasının keçirilməsinin zəruriliyini qeyd etmiş və ekspert qarşısında qoyulacaq sualları qeyd etmişdir. İşdə iştirаk edən şəxslərin izаhаtlаrı : Məhkəmə kollegiyasının iclasında izahat verən Cavabdeh Mürvət oğlu apelyasiya şikayətini müdafiə edərək bildirdi ki, iddia əsassız iddiadır, Kəlbəcər rayonundan məcburi köçkün olaraq uzun müddətdir ki, qeyd edilən torpaq sahəsində məskunlaşmış Zərdab rayon İcra Hakimiyyəti başçısının 2002-ci il sərəncamı ilə heyvandarlığın inkişafı məqsədi ilə onalara 3 il müddətinə ümumilikdə 70 hektar torpaq sahəsi ayrılmış, 2011-ci il tarixdə isə həmin torpaq sahəsi iddiaçıya verilmişdir. Hesab edir ki, yenidən ekspertiza keçirilməli və onlara məxsus həmin torpaq sahələrinin koordinatlarının üst-üstə düşüb düşməməsi aydınlaşdırılmalıdır. Ümumilikdə isə iddianın rədd edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etdi. Məhkəmə kollegiyasının əvvəlki iclasında iştirak edən Cavabdeh Mürvət oğlunun vəkili X5 bildirmişdir ki, onların verdikləri ekspertiza keçirilməsinə və digər vəsatətləri təmin edilməmişdir. Bununla bağlı ali məhkəmənin sonuncu qərarında kassasiya şikayətində göstərilən dəlillər təkrar araşdırılması əsas kimi göstərilmişdir. Ali Məhkəmənin sonuncu qərarındada eyni zamanda keçirilən ekspertizalar üzrə ekspertiza tədqiqatı aparılmamışdır. Bir torpağa 2 yerquruluşu sənədi tərtib olunub. İddiaçının iddia etdiyi torpaq sahəsinin onların torpaq sahəsi ilə üst-üstə düşüb-düşməməsi müəyyən olunmamışdır. Bundan əlavə işə mahiyyəti üzrə baxılmasının davam etdirilməsi zamanı iddianın əsassız olduğunu, apelyasiya şikayətində ətraflı qeydlər edildiyini bildirərək birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin ləğv edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə kollegiyasının iclasında izahat verənİddiaçı vəkili X14 bildirdi ki, iş materiallarında görünür ki, Zərdab RİHB-nin xx.xx.2002-ci il tarixli 48 nömrəli sərəncamı xx.xx.2013-cü il tarixli 121a nömrəli sərəncamı ilə ləğv edilmişdir. Hazırda cavabdehə məxsus heç bir torpaq sahəsi mövcud deyildir. Ona görə də şikayət tam əsassızdır və təmin edilməməsini, Zərdab Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2018-ci il tarixli qətnaməsinin dəyişdirilmədən saxlanılmasını xahiş etdi. Məhkəmə kollegiyasının iclasında izahat verənİddiaçı apelyasiya şikayətinin əsassız olduğunu bildirərək təmin edilməməsini, Zərdab Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2018-ci il tarixli qətnaməsinin dəyişdirilmədən saxlanılmasını xahiş etdi. Məhkəmə kollegiyasının iclasında izahat verən müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs DƏDRX-in 16 saylı Ərazi İdarəsinin nümayəndəsi X7 bildirdi ki, iş materiallarından məlum olduğu və tərəflərin də təsdiq etdiyi kimi onlar iddia etdikləri torpaq sahələrinə dair çıxarış əldə etməmişlər. Belə olan halda həmin məsələ üçüncü şəxs olaraq onların maraqlarına toxunmur. Odur ki, qanuna müvafiq qərar çıxarılmasını xahiş etdi. Müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs qismində cəlb edilmiş Zərdab Rayon İcra Hakimiyyətinə məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə məlumat verilsə də məhkəmə iclasına nümayəndəsini göndərməmiş, məhkəməyə ərizə göndərərək onların iştirakı olmadan işə baxılmasını xahiş etmişlər. Məhkəmə kollegiyası onların iştirakı olmadan hazırkı işə baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Hüquq məsələləri : Azərbaycan Respublikası Mülki Prоsessuаl Məcəlləsinin (bundan sonra mətndə MPM-in) 372.1-ci maddəsinə əsasən, apelyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır. MPM-in 372.6-cı mаddəsində deyilir ki, аpelyаsiyа instаnsiyаsı məhkəməsi birinci instаnsiyа məhkəməsinin qətnаməsinin əsаslılığını оnun bаrəsində аçıq və yа dоlаyısı ilə mübаhisə edilən hissəsi üzrə, şikаyət qərаrın ləğv edilməsinə yönəldikdə və yа аpelyаsiyа şikаyətində və оnа etirаzlаrdа ifаdə оlunmuş dəlillərə əsаsən mübаhisənin predmeti bölünməz оlduqdа isə tаm yоxlаyır. MPM-in 372.7-ci mаddəsinə görə, аpelyаsiyа instаnsiyаsı məhkəməsi şikаyətin dəlillərindən аsılı оlmаyаrаq, məhkəmənin mаddi və prоsessuаl hüquq nоrmаlаrınа riаyət etməsini yоxlаyır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası xx xxxxxx 2020-ci il tarixli 2(102)-1273/2020 nömrəli qərarı ilə Şəki Apelyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının xx xxxxxxx 2019-cu il tarixli qətnaməsini ləğv edərək göstərmişdir ki, apelyasiya instansiyası məhkəməsi qətnaməsində ekspert rəyinə istinad etsə də belə bir xüsusata diqqət yetirməmişdir ki, ekspert rəyində qeyd olunur ki, “cavabdeh X6 rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının xx xxxx 2002-ci il tarixli sərəncamı ilə ayrılmış 70 ha torpaq sahəsi xx.xx.2013-cü il tarixli 121 a nömrəli sərəncam ilə ləğv edildiyindən tərəfimizdən tədqiqat aparılmır.” Eyni zamanda mülki işin materialları ilə müəyyən edilir ki, cavabdeh Zərdab rayon İHB-nın xx xxxx 2002-ci il tarixli sərəncamının xx.xx.2013-cü il tarixli sərəncamla ləğv edilməsini məhkəmədə mübahisələndirmişdir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin hüquqi mövqeyinə görə torpaq sahəsindən istifadəyə hüquq verən sərəncamların sərəncamın verildiyi orqan tərəfindən ləğv edilməsi hüququ əldə edilmiş şəxsin əldə etdiyi hüquqlara müdaxiləni təşkil edir. Bu prizmadan yanaşdıqda mübahisənin həlli üçün cavabdeh X3 istifadəsinə xx xxxx 2002-ci il tarixli sərəncamla verilmiş torpaq sahəsinin xx xxxxxx 2011-ci il tarixli sərəncam ilə iddiaçıya verilmiş torpaq sahəsinin üstüstə düşməsi, həmçinin Zərdab rayon İHB-nın xx.xx.2013-cü il tarixli 121 a saylı sərəncamının qanunauyğunluğunun müəyyən edilməsi əhəmiyyət kəsb edir. Qeyd olunanlara əsasən Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apelyasiya instansiyası məhkəməsi işə baxarkən maddi və prosessual hüquq normalarının tələblərini pozmuş, ona görə də kassasiya şikayəti təmin edilməli və iş yeni apelyasiya baxışına qaytarılmalıdır. MPM-in 420-ci maddəsinə əsasən kassasiya instansiyasında işə baxan məhkəmənin qərarında şərh edilən göstərişlər həmin işə yenidən baxan məhkəmə üçün məcburidir. Ona görə də məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin dəlillərinə və birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticəyə aşağıda qeyd edilən hallar üzrə və Ali Məhkəmənin göstərişlərinə əsasən hüquqi dəyərləndirmə aparılmasını zəruri hesab edir. Belə ki, işdə olan Zərdab Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının xx.xx.2011-ci il tarixli, 123 saylı sərəncamının surətindən görünür ki, Zərdab rayonu Bəyimli qəsəbəsində məskunlaşan Kəlbəcər rayonu Soyuqbulaq kənd sakini İddiaçı Zərdab rayonunun inzibati ərazisinə daxil olan Dövlət X16 qəsəbəsi ərazisindən 25 il müddətinə heyvandarlığın inkişafı üçün 80 hektar, əkinçiliyin inkişafı üçün 20 hektar, cəmi 100 hektar torpaq sahəsi ayrılmışdır. İşdə olan Zərdab Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısı ilə İddiaçı arasında bağlanmış xx.xx.2011-ci il tarixli, 123 saylı torpaq icarəsi haqqında müqavilənin surətindən görünür ki, Zərdab rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının xx.xx.2011-ci il tarixli, 123 saylı sərəncamına əsasən İddiaçı heyvandarlığın və əkinçiliyin inkişafı üçün 25 il müddətinə 100 ha torpaq sahəsi icarəyə verilmişdir. İşdə olan Azərbaycan Respublikası DT və XK tərəfindən tərtib edilmiş torpaq sahəsinin planı və ölçüsü barədə sənəddən görünür ki, Zərdab rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının xx.xx.2011-ci il tarixli, 123 saylı sərəncamı və xx.xx.2011-ci il tarixli, 123 saylı icarə müqaviləsinə əsasən kənd təsərrüfatı və heyvandarlığın inkişafı məqsədi ilə İddiaçı ayrılan ******* kv.m torpaq sahəsinin planı və ölçüsü tərtib edilmiş və Dövlət Torpaq Kadastrı kitabında xx.xx.2014-cü il tarixdə 775 nömrə ilə uçota alınmışdır. İşdə olan Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzi tərəfindən keçirilmiş məhkəmə tikinti-texniki ekspertizasının 18252 saylı, xx.xx.2017-ci il tarixli rəyindən görünür ki, Zərdab rayonu Bəyimli qəsəbəsi ərazisindən Zərdab Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının xx.xx.2011-ci il tarixli 123 saylı sərəncamına əsasən İddiaçı istifadəsinə verilən 100 ha torpaq sahəsinin 49.5 ha hissəsi cavabdeh tərəfindən istifadə edildiyi müəyyən edilmişdir. İş materiallarına əlavə edilmiş Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertiza Mərkəzinin xx xxxxxxxx 2018-ci il tarixli, 14840 saylı rəyindən görünür ki, İddiaçı adına Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin Zərdab rayon şöbəsi tərəfindən hazırlanmış dövlət torpaq kadastrı kitabında xx xxxxxxxx 2014-cü il tarixli A № 516360 saylı və 775 nömrə ilə qeyd olunmuş torpaq sahəsinin plan və ölçüsü Zərdab rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının xx xxxxxx 2011-ci il tarixli 123 nömrəli sərəncamına əsasən ona icarəyə verilmiş 100 ha torpaq sahəsi iş materiallarında təqdim edilən yerquruluşu sənədinə uyğun tərtib edilmişdir. Cavabdeh Mürsəl oğluna rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının xx xxxx 2002-ci il tarixli sərəncamı ilə ayrılmış 70 ha torpaq sahəsi iş materiallarında təqdim edilən sənədlərə əsasən Zərdab rayon İcra Hakimiyyəti başçısının xx.xx.2013-cü il tarixli 121 a nömrəli sərəncamı ilə ləğv edildiyindən tərəfimizdən tədqiqat aparılmır. xx xxxxxxx 2016-cı il tarixli sərəncamla ayrılmış 73 ha torpaq sahəsi ilə heç bir əlaqəsi yoxdur və torpaq sahələri üst-üstə düşmür. İddiaçı icarəyə verilmiş 100 ha torpaq sahəsinin Cavabdeh Mürsəl oğlu tərəfindən 49.5 ha hissəsində zəbt edilməsi müəyyən edilmişdir. Bundan başqa kassasiya instansiyasında işə baxan məhkəmənin qərarında şərh edilən göstərişlər əsasında aparılmış araşdırma nəticəsində əldə edilmiş və iş materiallarına əlavə edilmiş Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi İnzibati Kollegiyasının xx xxx 2020-ci il tarixli, 2-1(102)-1240/2020 nömrəli qərarının surətindən görünür ki, iddiaçılar Cavabdeh Mürvət oğlu, X4 və X15 cavabdeh Zərdab Rayon İcra Hakimiyyətinə qarşı Zərdab RİHB-nin xx.xx.2013-cü il tarixli 121a nömrəli sərəncamının ləğv edilməsi barədə iddia ərizəsi ilə Şəki İnzibati-İqtisadi Məhkəməsinə müraciət etmiş, birinci instansiya məhkəməsinin xx.xx.2019-cu il tarixli, 2-1(84)-1563/2019 nömrəli qərardadı ilə iddianın mümkün sayılmaması qərara alınmışdır. Qərardan narazı qalan iddiaçı Cavabdeh Mürvət oğlu apelyasiya şikayəti vermiş, Şəki Apelyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının xx.xx.2020-ci il tarixli, 2-1(107)-92/2020 nömrəli qərardadı ilə apelyasiya şikayəti təmin edilməmiş və birinci instansiya məhkəməsinin qərardadı dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Daha sonra qərardan narazı qalan iddiaçı Cavabdeh Mürvət oğlu kassasiya şikayəti vermişdir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının xx xxx 2020-ci il tarixli, 2-1(102)-1240/2020 nömrəli qərarı ilə kassasiya şikayəti təmin edilməmiş, Şəki Apelyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının xx.xx.2020-ci il tarixli, 2-1(107)-92/2020 nömrəli qərardadı dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin (bundan sonra mətndə MM-in) 706.1-ci maddəsinə görə torpaq icarəsi müqaviləsinə əsasən icarəyə dövlət, bələdiyyə və xüsusi mülkiyyətdə olan bütün kateqoriyalara aid torpaqlar verilə bilər. MM-in 706.2-ci maddəsinə görə torpaqlar torpaq qanunvericiliyi ilə müəyyənləşdirilmiş qaydada mülkiyyətçilərin və ya onların vəkil etdiyi orqanların qərarı (razılığı) ilə bilavasitə və ya torpaq müsabiqələri və ya hərracları vasitəsi ilə icarəyə verilə bilər. MM-in 706.3- ci maddəsinə görə torpaq icarəsi müqaviləsində icarəyə verilən torpaq sahəsinin ölçüsü, keyfiyyət kateqoriyası, təyinatı, icarənin müddəti, icarə haqqı, ödənilmə qaydaları, torpaqların istifadəsi, mühafizəsi və keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması şərtləri, habelə torpaq qanunvericiliyi ilə və bu Məcəllə ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtlər nəzərdə tutula bilər. MM-in 706.4-ci maddəsinə görə torpaq icarəsi haqqında müqavilələrə bu Məcəllənin 700.1, 701, 702 və 703-cü maddələri, habelə bu paraqrafın müddəaları tətbiq edilir. MM-in 700.1-ci maddəsinə görə icarə müqaviləsi əmlak kirayəsi müqaviləsidir. Bu müqaviləyə görə kirayəyə verən (icarəyə verən) kirayəçiyə (icarəçiyə) icarəyə götürdüyü obyekdən və ya hüquqdan istifadə ilə yanaşı bəhərdən istifadə etmək və gəlir götürmək hüququ da verir. İcarəçi icarəyə verənə müəyyənləşdirilmiş icarə haqqı ödəməyə borcludur. MM-in 700.2-ci maddəsinə görə icarə predmeti torpaq sahələri, binalar, daşınar əşyalar, hüquqlar və müəssisələr ola bilər. MM-in 706.1-ci maddəsinə görə torpaq icarəsi müqaviləsinə əsasən icarəyə dövlət, bələdiyyə və xüsusi mülkiyyətdə olan bütün kateqoriyalara aid torpaqlar verilə bilər. Hazırda tədqiq edilən mülki işin gerçək vəziyyətindən bəlli olur ki, Zərdab Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının xx.xx.2011-ci il tarixli, 123 saylı sərəncamına əsasən Zərdab rayonu Bəyimli qəsəbəsində məskunlaşan Kəlbəcər rayonu Soyuqbulaq kənd sakini İddiaçı Zərdab rayonunun inzibati ərazisinə daxil olan Dövlət X16 qəsəbəsi ərazisindən 25 il müddətinə heyvandarlığın inkişafı üçün 80 hektar, əkinçiliyin inkişafı üçün 20 hektar, cəmi 100 hektar torpaq sahəsi ayrılmış və onunla torpağın 25 il müddətinə icarəyə verilməsi haqqında xx.xx.2011-ci il tarixli, 123 saylı icarə müqaviləsi bağlanmışdır. İddiaçı ayrılan ******* kv.m torpaq sahəsinin planı və ölçüsü tərtib edilmiş və Dövlət Torpaq Kadastrı kitabında xx.xx.2014-cü il tarixdə 775 nömrə ilə uçota alınmışdır. Məhkəmə kollegiyası bu qənaətdədir ki, məlum torpaq sahəsi qanuni əsaslarla iddiaçının icarəsinə verildiyindən sonuncunun həmin torpaq sahəsindən istifadə (icarə) hüququ yaranmış, öz növbəsində cavabdeh də heç bir hüquqi əsas olmadan (Cavabdeh Mürsəl oğluna rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının xx xxxx 2002-ci il tarixli sərəncamı ilə ayrılmış 70 ha torpaq sahəsi Zərdab rayon İcra Hakimiyyəti başçısının xx.xx.2013-cü il tarixli 121 a nömrəli sərəncamı ilə ləğv edilmiş, bununlada cavabdehin mübahisəli torpaq sahəsi ilə bağlı nər hansı bir hüquqi bağlılığı qalmamışdır) iddiaçının qanuni əsaslaral icarəsində olan torpaq sahəsinin 49.5 hissəsini zəbt etmiş, bununla da onun tərəfindən iddiaçının istifadə (icarə) hüquqları pozulmuşdur. Azərbaycan Respublikası Torpaq Məcəlləsinin 55-ci maddəsinə əsasən hüquqi və fiziki şəxslərin torpaq sahəsi üzərində hüquqları müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının və ya bələdiyyələrin qərarları və onlarla bağlanan müqavilələr və torpaqla bağlı digər əqdlər, məhkəmənin torpaq sahəsi üzərində hüququn müəyyən edilməsinə dair qərarı və ya hökmü, vərəsəlik hüququ əsasında və qanunvericiliklə müəyyən edilmiş digər yollarla yaranır. Həmin Məcəllənin 103-cü maddəsinin 1-ci bəndinə əsasən torpaq mübahisələri öz səlahiyyətləri daxilində müvafiq icra hakimiyyəti orqanları, bələdiyyələr və məhkəmələr tərəfindən həll edilir. Həmin Məcəllənin 111-ci maddəsinə görə Azərbaycan Respublikasında torpaqların özbaşına tutulması (zəbt edilməsi) qanunla qadağan olunur. Özbaşına tutulmuş (zəbt edilmiş) torpaq sahələri qanunsuz istifadə zamanı çəkilən xərclərin əvəzi ödənilmədən aidiyyəti üzrə geri qaytarılmalıdır. Torpaqların əvvəlki vəziyyətinə gətirilməsi (orada olan binaların, tikililər və qurğuların sökülməsi də daxil olmaqla) torpaqları zəbt etmiş hüquqi və fiziki şəxslər tərəfindən və ya onların hesabına həyata keçirilir. Həmin Məcəllənin 84.1-ci maddəsinə əsasən torpaq mülkiyyətçilərinin, istifadəçilərinin və icarəçilərinin hüquqları qanunla qorunur. Həmin Məcəllənin 84-cü maddəsinin 3-cü hissəsinə əsasən torpaq mülkiyyətçilərinin, istifadəçilərinin və icarəçilərinin pozulmuş hüquqları qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada bərpa edilir və hüquqların pozulması nəticəsində onlara dəyən zərər tam həcmdə ödənilir. “Torpaq icarəsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunun 22-ci maddəsinə görə icarəçinin torpaq sahələrindən icarə müqaviləsi ilə müəyyən edilmiş həddə sərbəst istifadə etmək hüququ vardır. Azərbaycan Respublikasının Kostitusiyasının 60-cı maddəsinin 1-ci hissəsinə görə hər kəsin hüquq və azadlıqlarının məhkəmədə müdafiəsinə təminat verilir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 71-ci maddəsinə görə vətəndaşların hüquq və azadlıqlarını gözləmək və qorumaq qanunverici, icra və məhkəmə orqanlarının borcudur. MPM-in 4.1-ci maddəsinə görə bütün fiziki və hüquqi şəxslər özlərinin qanunla qorunan hüquq və azadlıqlarını, eləcə də maraqlarını qorumaq və təmin etmək məqsədi ilə qanunla müəyyən edilmiş qaydada məhkəmə müdafiəsindən istifadə etmək hüququna malikdirlər. MPM-in 24.1-ci maddəsinə görə Azərbaycan Respublikasının məhkəmələri, pozulmuş və barəsində mübahisə edilən hüquq və azadlıqları müdafiəsi məhkəmədən kənar digər qaydada həyata keçirilmirsə, bu Məcəlləyə və ya digər qanunlara müvafiq olaraq belə hüquq və azadlıqları müdafiə və təmin edir. Məhkəmə kollegiyası apelyasiya şikayətinin dəlillərini əsassız hesab edərək qeyd edir ki, işə apelyasiya qaydasında baxılarkən cavabdeh dəlillərini təsdiq edəcək mötəbər sübutlar təqdim etməməklə yanaşı, iş üzrə təyin edilmiş məhkəmə tikinti-texniki ekspertizasının rəyi ilə də iddianın əsaslı, apelyasiya şikayətinin isə əsassız olması öz təsdiqini tapmışdır. Ona görə də cavabdehin göstərdiyi dəlillər əsassız olduğundan təmin edilə bilməz. Eləcədə, məhkəmə kollegiyası cavabdehin mübahisəli torpaq sahəsi ilə bağlı hər hansı bir hüquqi bağlılığı qalmadığından iş üzrə yenidən məhkəmə tikinti-texniki ekspertizasının keçirilməsinə zərurət görmür. Beləliklə, məhkəmə kоllegiyаsı birinci instаnsiyа məhkəməsinin qətnаməsinin Cavabdeh Mürvət оğluna münаsibətdə ləğv edilməsi üçün əsаs müəyyən etmədi və bu qənаətə gəldi ki, MPM-in 384.0.1-ci mаddəsinə əsаsən, həmin qətnаmə оnа münаsibətdə dəyişdirilmədən, аpelyаsiyа şikаyəti isə təmin edilmədən sаxlаnmаlıdır. Nəticəvi hissə Məhkəmə kollegiyası göstərilənlərə əsaslanaraq və MPM-in 372-376, 378-382, 384.0.1, 385.2, 392, 393, 402 və 405-ci maddələrini rəhbər tutaraq, qət etdi: Cavabdeh Mürvət оğlunun apelyasiya şikayəti təmin edilməsin. İş üzrə Zərdab Rаyоn Məhkəməsinin xx xxxxxx 2018-ci il tarixli 2(035)-06/2018 nömrəli qətnaməsi Cavabdeh Mürvət оğluna münаsibətdə dəyişdirilmədən sаxlаnsın. Məhkəmə tikinti-texniki ekspertiza tədqiqatının dəyəri 50 (əlli) manat Cavabdeh Mürvət oğlunа аid edilsin və həmin məbləğ оndаn аlınаrаq Аzərbаycаn Respublikаsının dövlət büdcəsinə keçirilsin. Qətnamədən, tərəflər, üçüncü şəxslər, xüsusi icraat işləri üzrə isə ərizəçi və maraqlı şəxslər tələbləri təmin olunmadığı hallarda onlara rəsmi qаydаdа verildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Azərbaycan Respublikası Şəki Apelyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsı vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsına kassasiya şikayəti verə bilər. Apelyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsindən şikayət verilməmişdirsə, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir.