Şəki Apellyasiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(107)-252/2020

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şəki şəhəri İş № 2(107)-252/2020 24.02.2020 ŞƏKİ APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Hakimlər Məcidov Ələddin Tofiq oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Əsədli Mahir Abdulla oğlu və Mahmudov Ayaz Akif oğlundan ibarət tərkibdə, Aslanov Kamal Sahib oğlunun katibliyi, İddiaçı vəkili Nümayəndə və Cavabdeh nümayəndəsi və vəkili Vəkil iştirakları ilə, İddiaçı Cavabdeh qarşı evdən istifadə hüququnun tanınması və onun həmin evə köçürülməsi tələbinə dair mülki iş üzrə Şəki Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxxx 2019-cu il tarixli, 2(075)-1754/2019 nömrəli qətnaməsindən iş üzrə Cavabdeh tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayətinə Şəki Apelyasiya Məhkəməsinin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq Müəyyən etdi: Şəki Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxxx 2019-cu il tarixli, 2(075)-1754/2019 nömrəli qətnaməsi ilə (hakim Pərviz Hacıyev) iddiа təmin edilmiş, İddiaçı Cavabdeh mülkiyyətində olan Şəki şəhəri, M.Ə.Rəsulzadə küçəsi 151 saylı evdən istifadə hüququnun tanınması və onun, Şəki şəhəri, M.Ə.Rəsulzadə küçəsi 151 saylı evə köçürülməsi, İddiaçı iddia ərizəsi ilə bağlı dövlətə ödədiyi 10 (on) manat məbləğində dövlət rüsumu xərcinin özünə aid edilməsi qət edilmişdir. İşin halları İddiaçı Cavabdeh qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, qayınanası Cavabdeh mülkiyyətində olan Şəki şəhəri, M.Ə.Rəsulzadə küçəsindəki 151 saylı evdən onun uşaqları X4 və X5 ilə birlikdə istifadə hüquqlarının tanınması və onların həmin evə köçürülmələri barədə qətnamə çıxarılmasını məhkəmədən xahiş etmişdir. İddiaçı nümayəndəsi (vəkili) Nümayəndə sonradan məhkəməyə iddia tələbinin “azaldılması və dəqiqləşdirilməsi” barədə ərizə təqdim edərək Cavabdeh mülkiyyətində olan Şəki şəhəri, M.Ə.Rəsulzadə küçəsi, ev 151 saylı evdən İddiaçı istifadə hüququnun tanınması və onun həmin evə köçürülməsi barədə qətnamə çıxarılmasını məhkəmədən xahiş etmişdir. İddia tələbinin “azaldılması və dəqiqləşdirilməsi” barədə ərizə MPM-nin 53-cü maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq məhkəmənin icraatına qəbul edilmişdir. İddiaçı iddia ərizəsində tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, o, xx xxxxxxxx 1995-ci il tarixdə nikahlarını Şəki rayon qeydiyyat şöbəsində rəsmi qaydada qeyd etdirməklə X6 ilə ailə qurmuşdur. Onunla birgə nikah dövründə xx xxxxxx 1997-ci il tarixdə X5 və xx xxx 1998-ci il tarixdə X4 adlı uşaqları anadan olmuşlar. X3 ilə ailə qurarkən qayınanası Cavabdeh adına olan evə gəlin köçmüşdür. Hazırda da özü və uşaqları qayınanasının evində qeydiyyatdadırlar. 2018-ci ildə onun xəbəri olmadan əri Sahib Daşdəmirov onu boşamaq barədə məhkəməyə ərizə verərək xx xxxxxx 2018-ci il tarixdə boşamışdır. Uşaqları Rusiyada ali təhsil aldıqlarından həmişə gedib-gəlmişlər. 2019-cu ildə Rusiyadan qayıdan zaman qayınasının evin o yaşayan tərəfinə qıfıl vuraraq bağladığını görmüşdür. Ona görə də o, müvəqqəti atası evinə getmişdir. Hazırda həmin evində yaşamaq istəyir, lakin cavabdeh onu həmin evə buraxmır. Hüquq münasibətləri yaranan zaman qüvvədə olan qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq uzun müddət yaşadığı üçün və ev ərinin anası olan Cavabdeh məxsus olduğundan həmin evdən onun istifadə etmək hüququ vardır. Lakin cavabdeh bu hüquqdan onu məhrum etmişdir. Buna görə də məcburiyyət qarşısında qalaraq hazırkı tələblə məhkəməyə müraciət etmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin iclasında İddiaçı nümayəndəsi (vəkili) Nümayəndə iddia ərizəsinin məzmununa uyğun izahat verərək iddianın təmin edilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını məhkəmədən xahiş etmişdir. Cavabdeh birinci instansiya məhkəməsinin iclasının vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada məlumat verilməsinə baxmayaraq məhkəmə iclasında iştirak etməmişdir. Birinci instansiya məhkəməsi Cavabdeh iştirakı olmadan işə baxılmasını mümkün hesab etmişdir. İş üzrə yuxarıda göstərilən məhkəmə qətnaməsi çıxarılmışdır. Qətnаmədən nаrаzı qаlаn cаvаbdeh Cavabdeh apelyasiya şikayəti vermişlər. Apelyasiya şikayətinin dəlilləri Cаvаbdeh Cavabdeh apelyasiya şikayətini əsaslandıraraq göstərmişdir ki, qətnaməni aşağıdakılara görə qanunsuz və əsassız hesab edir. Belə ki, oğlu X7 ilə İddiaçı xx xxxxxxxx 1995-ci il tarixdə nikahlarını rəsmiləşdirərək ailə həyatı qurmuşlar. Onların birgə nikahlarından xx xxxxxx 1997-ci il təvəllüdlü X5 və xx xxx 1998-ci il təvəllüdlü X4 adlı uşaqları olmuşdur. Oğluyla İddiaçı 2005-ci ilədək ona məxsus evdə yaşamışlar. 2005-ci ildə onlar Şəki şəhər 8 saylı Beynəlmiləl tam orta məktəbində oxuyan uşaqlarını məktəbdən çıxararaq birlikdə X1 şəhərinə yaşamağa getmişlər. Göründüyü kimi iddiaçı ona məxsus evdən 2005-ci ildə yaşamaq üçün X1 şəhərinə köçmüş, orada yaşamış, hazırda da orada yaşayır və işləyir. 2005-ci ildən o, ona məxsus evdə yaşamamış, onunlabirgə təsərrüfat aparmamışdır. Buna görə də, iddiaçının onun mülkiyyətində olan Səki şəhəri, M.Ə.Rəsulzadə küçəsi, 151 ünvanında yerləşən ona məxsus evdə yaşayış sahəsi saxlanılmamışdır və onun istifadə hüququ tanına bilməz. Ona görə də, apellyasiya şikayətinin təmin edilməsini, Şəki Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxxx 2019-cu il tarixli, 2(075)-1754/2019 nömrəli qətnaməsinin ləğv edilərək, iddianın təmin edilməməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş edir. Tərəflərin İzahatları Məhkəmə kollegiyasının iclasında Cavabdeh nümayəndəsi və vəkili Vəkil apelyasiya şikayətinin dəlillərinə uyğun izahat verərək, apelyasiya şikayətinin təmin edilməsini xahiş etdi. Məhkəmə kollegiyasının iclasında İddiaçı vəkili Nümayəndə apelyasiya şikayətinə etiraz edərək, apelyasiya şikayətinin təmin edilməməsini, Şəki Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxxx 2019-cu il tarixli, 2(075)-1754/2019 nömrəli qətnaməsinin dəyişdirilmədən saxlanılmasını xahiş etdi. Məhkəmə kollegiyasının əvvəlki iclasında Cavabdeh apelyasiya şikayətinin dəlillərinə uyğun izahat verərək, apelyasiya şikayətinin təmin edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə kollegiyasının iclasında şahid qismində dindirilmiş X8 ifadə verərək bildirdi ki, Cavabdeh onun anası, X6 isə qardaşıdır. İddiaçı ilə qardaşı X6 1995-ci ildə evlənmiş, Könül onun anasına məxsus evə gəlin köçmüşdür. Həmin evdə Sahiblə Könülün birgə nikahından 1997 və 1998-ci ildə iki uşaq doğulmuşdur. 2005-ci ildə Sahibgil ailəliklə birlikdə daimi yaşamaq üçün Rusiya Federasiyasına getmişlər. Daha sonra münasibətləri düz gəlməmiş və ayrılmışlar. Rusiya Federasiyasına getdikdən sonra əvvəllər anasına məxsus evə vaxtaşırı gəlsələr də, son vaxtlar Könül və uşaqları həmin evə gəlməmişdir. Könülə məxsus cehiz əşyalarını Könülün adlarını bilmədiyi qohumları anasının evindən Könülün valideyinlərinə məxsus evə aparmışlar. Anasının evində isə hal-hazırda yalnız Könülə məxsus mebel dəsti qalmışdır. Könülün sonuncu dəfə həmin evə nə vaxt gəlməsindən məlumatı olmamışdır. Məhkəmə kollegiyasının iclasında şahid qismində dindirilmiş X9 verdiyi ifadəsində İddiaçı onun bacısı olduğunu, 1995-ci ildə X6 ilə evlənərək Sahibin anası Cavabdeh məxsus Şəki şəhəri, M.Ə.Rəsulzadə küçəsindəki 151 saylı evə gəlin köçdüyünü və cehiz əşyalarını həmin evə apardığını, həmin evdə Sahiblə birgə nikahından Aytac adlı qızlarının və Seyran adlı oğlanlarının doğulduğunu, 2005-ci ildə bacısıgilin uşaqlarının təhsili ilə bağlı X2 şəhərinə getdiklərini, onların uşaqlarının orada təhsil aldıqlarını, həmin vaxtdan ötən müddət ərzində bacısıgilin müntəzəm olaraq qaynanasının evinə gəlibgetdiklərini, həmin evdə yaşadıqlarını, həmin evin təmir-bərpa işlərini gördüklərini, evə əlavə tikililər artırdıqlarını, bacısıgilin başqa yaşayış evinin olmadığını, Almaza məxsus evdə yaşadıqlarını, 2019-cu ilin yayında Almazın Könülü evə buraxmadığına görə Könülün məhkəməyə müraciət etdiyini, Könülə və onun ailəsinə məxsus bütün əşyaların Könülün köçmək istədiyi evdə olduğunu bildirdi. Hüquqi məsələlər Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1-ci maddəsinə görə, apelyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır. Həmin Məcəllənin 372.6-ci maddəsinə əsasən, apelyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apelyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. Həmin Məcəllənin 372.7-ci maddəsinə əsasən, apelyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. Məhkəmə kollegiyası apelyasiya şikayətlərinin dəlillərini işin materialları üzrə yoxlayıb, proses iştirakçılarının izahatlarını dinləyib, iş üzrə toplanmış sübutları tədqiq edib qiymətləndirərək hesab edir ki, cаvаbdeh Cavabdeh tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayəti təmin olunmamalı, Şəki Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxxx 2019-cu il tarixli, 2(075)- 1754/2019 nömrəli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun “Məhkəmə qətnaməsi haqqında” 2005-ci il 24 noyabr tarixli, 04 nömrəli qərarının 17-ci bəndində göstərilir ki, kassasiya və apelyasiya instansiya məhkəmələri aşağı instansiya məhkəmələrinin qətnamələrindən şikayətlərə baxdıqda qəbul etdikləri aktlarda verilən şikayətlərin dəlillərinə müfəssəl hüquqi qiymət verməlidirlər. Ona görə də məhkəmə kollegiyası apelyasiya şikayətinin dəlillərinə və birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticəyə aşağıda qeyd edilən hallar üzrə hüquqi dəyərləndirmə aparılmasını zəruri hesab edir. İşdə olan Şəki Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2018-ci il tarixli, 2(075)-208/2018 nömrəli qətnaməsinin təsdiq edilmiş surətindən görünür ki, İddiaçı ilə Cavabdeh oğlu X6 arasında xx xxxxxxxx 1995-ci il tarixdə Şəki rayon qeydiyyat şöbəsində bağlanmış 109 nömrəli nikahın pozulması qət edilmişdir. İşdə olan Şəki şəhər ZDS İcraiyyə Komitəsinin xx xxxxxx 1971-ci il tarixli, 18 nömrəli iclas protokolundan çıxarışın təsdiq edilmiş surətindən görünür ki, Cavabdeh şəhərin Lenin (indiki M.Ə.Rəsulzadə) küçəsi 119-da özlərinə məxsus torpaq sahəsində ev tikməsinə icazə verilmişdir. İşdə olan Azərbaycan Respublikası ƏMDK yanında DƏDRX-nin 12 saylı X17 tərəfindən xx xxxxxxx 2006-cı il tarixdə verilmiş MH seriyalı, ******* saylı Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən çıxarışın təsdiq edilmiş surətindən görünür ki, Şəki şəhəri, M.Ə.Rəsulzadə küçəsində mülkiyyətində olan 0.04 ha torpaq sahəsində yerləşən 1 mərtəbəli, 2 otaqlı, 35.0 kv.m yaşayış, 8.7 kv.m qeyriyaşayış, 52.3 kv.m köməkçi sahədən sahəsindən ibarət 151 nömrəli fərdi yaşayış evi tam mülkiyyət hüququ üzrə Cavabdeh adına daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində 1 nömrəli reyestr kitabının 32 nömrəli vərəqində qeydiyyata alınmışdır. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi iddianı təmin edərkən Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessuаl Məcəllənin 217.2-ci maddəsinə, xx xxxx 2001-ci il tarixdə dərc edilmiş Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 228-ci maddəsinin və Mənzil Məcəlləsinin 123-cü maddəsinin birinci hissəsinin şərh edilməsinə dair Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Qərarına, Azərbaycan Respublikasının Mənzil Məcəlləsinin 53 və 123-cü maddələrinə istinad etməkdə haqlı olmuşdur. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessuаl Məcəllənin 217.2-ci maddəsinə əsasən qətnamə mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı zaman qüvvədə olan maddi hüquq normalarına və işin baxılması zamanı qüvvədə olan prosessual hüquq normalarına uyğun çıxarılmalıdır. xx xxxx 2001-ci il tarixdə dərc edilmiş Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 228-ci maddəsinin və Mənzil Məcəlləsinin 123-cü maddəsinin birinci hissəsinin şərh edilməsinə dair Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Qərarına əsasən 2000-ci ilin sentyabr ayının 1-dən sonra yaşayış evindən (mənzildən) istifadə edilməsi ilə əlaqədar yaranan hüquq münasibətləri ilə bağlı mübahisələr Mülki Məcəllənin 228.1-ci və 228.2-ci maddələrinin qaydalarına uyğun, bu tarixədək yaranmış hüquq münasibətləri ilə bağlı mübahisələr isə Mənzil Məcəlləsinin 123-cü maddəsinin qaydalarına uyğun həll edilməlidir. Azərbaycan Respublikasının Mənzil Məcəlləsinin 123-cü maddəsinə əsasən yaşayış evi mülkiyyətçisinin özünə məxsus olan evə köçürdüyü ailə üzvləri onların köçməsi zamanı başqa qeyd-şərt göstərilməmişsə, evdə yaşayış sahəsindən onunla bərabər istifadə etmək hüququna malikdirlər. Bu Məcəllənin 53-cü maddəsində göstərilən şəxslər mülkiyyətçinin ailə üzvləri sayılırlar. Ailə üzvləri mülkiyyətçi tərəfindən onlara verilən yaşayış sahəsinə öz həddi-bülluğa çatmamış uşaqlarını köçürmək hüququna malikdirlər. Həmin şəxslərin yaşayış sahəsindən istifadə hüququ yaşayış evinin mülkiyyətçisi ilə ailə münasibətlərinə xitam verildiyi halda da saxlanılır. Həmin Məcəllənin 53-cü maddəsinə əsasən icarədarın ailə üzvləri icarədarın arvadı (əri), onların uşaqları və valideynləri hesab olunurlar. İcarədar ilə birlikdə yaşayıb onunla birlikdə ümumi təsərrüfat aparan digər şəxslər də icarədarın ailə üzvləri hesab edilə bilərlər. Birinci instansiya məhkəməsinin araşdırmaları zamanı müəyyən edilmişdir ki, İddiaçı ilə cavabdehin oğlu X6 xx xxxxxxxx 1995-ci il tarixdə nikahlarını rəsmiləşdirməklə ailə qurmuşlar. Birlikdə yaşadıqları dövrdə xx xxxxxx 1997-ci il tarixdə X5 və xx xxx 1998-ci il tarixdə X4 adlı uşaqları anadan olmuşdur. Sonradan münasibətləri uyğun gəlmədiyindən iddiaçı ilə cavabdehin oğlu ayrılmışlar və Şəki Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2018-ci il tarixli, 2(075)-208/2018 nömrəli qətnaməsinə əsasən İddiaçı ilə Cavabdeh oğlu X6 arasında xx xxxxxxxx 1995-ci il tarixdə Şəki rayon qeydiyyat şöbəsində bağlanmış 109 nömrəli nikahın pozulması qərara alınmışdır. Hal-hazırda tərəflər ayrı yaşayır və onların uşaqları yetkinlik yaşlarına çatmışlar. İddiaçı Cavabdeh oğlu X6 ilə ailə qurarkən qayınanası Cavabdeh mülkiyyətində olmaqla istifadəsində olan Şəki şəhəri, M.Ə.Rəsulzadə küçəsi, ev 151 saylı mənzilə gəlin köçmüş və ayrıldıqları günədək həmin mənzildə yaşamışlar. İddiaçı hazırkı tələblə məhkəməyə müraciət etmiş və qayınanası Cavabdeh mülkiyyətində olan Şəki şəhəri, M.Ə.Rəsulzadə küçəsi 151 saylı evdən onun istifadə hüququnun tanınması və onun həmin evə köçürülməsini tələb edir. Birinci instansiya məhkəməsi bilavasitə məhkəmə iclasında tətqiq edilmiş, mümkün və mötəbər sübutlara tam, hərtərəfli, obyektiv və qərəzsiz baxdıqdan sonra iddia əlaqədar tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq hüquqi qiymət verərək belə nəticəyə gəlmişdir ki, iddia təmin olunmalıdır. Göründüyü kimi, tərəflər arasında yaşayış sahəsindən istifadə ilə bağlı mübahisəli hüquq münasibəti 1995-ci il tarixdə yaranmışdır. İddiaçı evin mülkiyyətçisinin oğlu ilə birlikdə həmin evdə 20 ilə yaxın bir müddət yaşayıb onunla birlikdə ümumi təsərrüfatı idarə etmiş, buna görə də iddiaçı evin ailə üzvü hesab edilməlidir. Hüquq münasibətləri xx xxxxxxxx 2000-ci il tarixdən əvvəl yarandığından həmin münasibətlərə həmin tarixdə qüvvədə olan Azərbaycan Respublikası Mənzil Məcəlləsinin müvafiq normaları tətbiq edilməlidir. Göründüyü kimi, iddiaçı mübahisə predmeti olan evə gəlin köçən zaman başqa qeydşərt göstərməmiş, evin mülkiyyətçisinin oğlu ilə birlikdə yaşayıb onunla birlikdə ümumi təsərrüfatı idarə etmiş və onun həmin evdə yaşayış sahəsindən mülkiyyətçi ilə bərabər istifadə etmək hüququ yaranmışdır. İddiaçı cаvаbdеh Cavabdeh oğlu X6 ilə ailə qurarkən həmin evə gəlin köçmüş, həmin evdə uşaqlarını böyütmüş və cavabdehlə ümumi təsərrüfat aparmışdır. İddiaçı həmin evdən öz iradəsinin ziddinə olaraq cavabdeh tərəfindən çıxarıla bilməz. Bu əsasla birinci instansiya məhkəməsi hesab etmişdir ki, İddiaçı evdən istifadə hüququnun tanınması, onun həmin evə köçürülməsi tələbi əsaslıdır və təmin edilməlidir. Birinci instansiya məhkəməsi İddiaçı iddia ərizəsi ilə bağlı dövlətə ödədiyi 10 manat məbləğində dövlət rüsumu xərcinə münasibətdə hesab etmişdir ki, İddiaçı iddia ərizəsi ilə bağlı dövlətə ödədiyi 10 manat məbləğində dövlət rüsumu xərcini tələb etmədiyindən onun dövlətə ödədiyi dövlət rüsumu xərci özlərinə aid edilməlidir. Məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin iddianı təmin edərkən hansı halları əsas götürdüyünü əsaslandırdığından məhkəmənin gəldiyi nəticə ilə razılaşır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdiyi sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə görə, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 217.2-ci maddəsinə əsasən qətnamə mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı zaman qüvvədə olan maddi hüquq normalarına və işin baxılması zamanı qüvvədə olan prosessual hüquq normalarına uyğun çıxarılmalıdır. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, tərəflər arasında mübahisəli hüquq münasibətləri xx xxxxxxx 2009-cu il tarixədək yarandığına görə, hazırkı mübahisə ilə bağlı hüquq münasibətlərinə 01 оktyаbr 2009-cu il tаrixədək qüvvədə оlmuş Аzərbаycаn Respublikаsı Mənzil Məcəlləsinin mаddələri tətbiq etməkdə birinci instansiya məhkəməsi haqlı olmuşdur. Həmin Məcəllənin 53-cü maddəsinə əsasən icarədar ilə birlikdə yaşayan ailə üzvləri onunla bərabər yaşayış sahəsini icarə müqaviləsindən irəli gələn bütün hüquqlara malikdirlər və bütün vəzifələri yerinə yetirməlidirlər. Həddi-büluğa çatmış ailə üzvləri göstərilən müqavilədən irəli gələn öhdəliklər üzrə icarədar ilə müştərək əmlak məsuliyyəti daşıyırlar. İcarədarın ailə üzvləri icarədarın arvadı (əri), onların uşaqları və valideynləri hesab olunur. İcarədar ilə birlikdə yaşayıb onunla ümumi təsərrüfat aparan digər şəxslər də icarədarın ailə üzvləri hesab edilə bilərlər. Bu maddənin üçüncü hissəsində göstərilən vətəndaşlar icarədarın ailə üzvləri sırasından çıxıb onun yaşayış sahəsində yaşamaqda davam etdikdə, icarədarın və onun ailə üzvlərinin eyni hüquq və vəzifələrinə onlar da malik olurlar. Həmin Məcəllənin 54-cü maddəsinə əsasən icarədar özü ilə birlikdə yaşayan ailə üzvlərinin razılığı ilə öz arvadını (ərini), uşaqlarını, valideynlərini, habelə başqa şəxsləri yaşadığı sahəyə müəyyən edilmiş qaydada köçürmək ixtiyarına malikdir. Həddi-büluğa çatmamış uşaqların öz valideynlərinin yanına köçürülməsi üçün ailə üzvlərinin razılığı tələb edilmir. İcarədar və onunla yaşayan ailə üzvləri arasında başqa saziş olmamışsa, bu maddəyə uyğun olaraq yaşayış sahəsinə köçmüş şəxslər həmin yaşayış sahəsindən burada yaşayan digər şəxslərlə bərabər surətdə istifadə etmək hüququ əldə edirlər. Azərbаycаn Respublikаsının Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun M.Bağırovun şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki işlər üzrə məhkəmə kollegiyasının xx xxx 2007-ci il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair xx xxxx 2008-ci il tarixli qərarında göstərilmişdir ki, mülki mübahisənin qanuni həlli üçün işə baxan məhkəmə, o cümlədən tam hüquqlu məhkəmə kimi apellyasiya instansiyası məhkəməsi ilk növbədə iddia qaldırmış şəxsin müvafiq subyektiv hüquqa malik olub-olmamasını araşdırmalıdır. Subyektiv mənada hüquq normativ-hüquqi aktlarla müəyyən olunmuş zahiri azadlığı ifadə edir. Şəxsiyyətin davranışının bu və ya digər üsulunu seçməklə şüurlu olaraq məqsədləri müəyyən etmək və onların istiqamətində hərəkət etmək imkanı belə azadlığın daxili cəhətidir. Bu cəhət hüquqi tənzimlənmənin əhatəsinə düşmür. Həmin azadlığın ictimai münasibətlərdə öz məqsədini ifadə etmək imkanı kimi qəbul olunan xarici cəhəti isə mühüm əhəmiyyət kəsb edir. İkinci (xarici) cəhət hüquqi ixtiyar kimi təzahürü ehtiva edir. Belə ki, subyektiv hüquq üç elementin məcmusu kimi qiymətləndirilə bilər: öz hərəkətlərinə hüquqi ixtiyar; başqa (borclu) şəxslərdən tələb etmək hüququ; müdafiə hüququ. Subyektiv hüququn ikinci və üçüncü elementləri birinci elementin mövcudluğu ilə bağlıdır. Birinci element isə bəzən yalnız qanunla müəyyən olunmuş qaydaya riayət edilməklə yaranır. Belə qaydalara riayət edilmədən subyektiv hüququn digər elementlərinin, yəni başqa şəxslərdən tələb etmək hüququnun və müdafiə hüququnun yaranmasından, eləcə də həyata keçirilməsindən söhbət gedə bilməz. Məhkəmə kollegiyası yuxarıda göstərilən qanun normaları və Azərbаycаn Respublikаsının Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun qərarlarını nəzərə alaraq hesab edir ki, iddiaçı özü bütünlüklə hazırki iddia ilə məhkəməyə müraciət etmək üçün subyektiv hüquqa malik olduğundan bu iddia ilə məhkəməyə müraciət etməkdə haqlı olmuşdur. 01 оktyаbr 2009-cu il tаrixədək qüvvədə оlmuş Аzərbаycаn Respublikаsı Mənzil Məcəlləsinin 60-cı mаddəsinin 1-ci hissəsinə görə, icаrədаr və yа оnun аilə üzvləri müvəqqəti bаşqа yerə getdikdə, оnlаrın yаşаyış sаhəsi аltı аy sаxlаnılır. Həmin Məcəllənin 87-ci maddəsinə görə, icarədar və onun ailə üzvləri daimi yaşamaq üçün başqa yaşayış məntəqəsinə getdikdə və ya həmin yaşayış məntəqəsində digər yaşayış sahəsinə köçdükdə yaşayış sahəsini icarə müqaviləsi onların getdiyi və ya köçdüyü gündən pozulmuş hesab edilir. «Аzərbаycаn Respublikаsı Mənzil Məcəlləsinin 60-cı mаddəsi hаqqındа» Аzərbаycаn Respublikаsı Kоnstitusiyа Məhkəməsinin xx.xx.1999-cu il tаrixli qərаrındа göstərilmişdir ki, Аzərbаycаn Respublikаsı Mənzil Məcəlləsinin 60-cı mаddəsinin İ hissəsi məhkəmələr tərəfindən tətbiq edilərkən nəzərə аlınmаlıdır ki, Аzərbаycаn Respublikаsı Mənzil Məcəlləsinin 87-ci mаddəsində və Аzərbаycаn Respublikаsının digər qаnunvericilik аktlаrındа göstərilən əsаslаr müəyyən edilmədikdə, icаrədаr və yа оnun аilə üzvlərinin müvəqqəti, о cümlədən аltı аy və dаhа uzun müddətə bаşqа yerə getməsi həmin şəxsləri yаşаyış sаhəsinə оlаn hüquqlаrındаn məhrum etmir. «Respublikа məhkəmələri tərəfindən mənzil qаnunvericiliyinin tətbiqi təcrübəsi hаqqındа» Аzərbаycаn Respublikаsı Аli Məhkəməsi Plenumunun xx.xx.1992-ci il tаrixli 2 nömrəli Qərаrının 9-cu bəndinə müvafiq olaraq kirayəçinin və onun ailə üzvlərinin daimi yaşamaq üçün başqa yerə getmələri ilə əlaqədar, kirayə müqaviləsinin ləğv edilməsinə dair mübahisəni həll edərkən məhkəmə kirayəçinin başqa yerə getməsini və ya həmin yaşayış məntəqəsinin başqa yaşayış sahəsinə köçməsini sübut edən sənədləri tələb etməyə borcludur. Belə sübutlara yaşayış sahəsindən qeydiyyatdan çıxarılmağa, iş yerindən çıxıb, yeni iş yerindən mənzillə təmin edilməyə və sair sənədlər ola bilər. Məhkəmə kollegiyasının araşdırması zamanı müəyyən edilmişdir ki, iddiaçı köçmək istədiyi evə 1995-ci ildə gəlin köçərkən və cehiz əmlaklarını həmin evə yığarkən həmin evə aid mülkiyyət hüququ heç kəsin adına qeydiyyata alınmamışdır. Qeyd olunan ev hazırki iş üzrə Cavabdeh adına xx.xx.2006-cı ildə qeydiyyata alınmaqla sonuncuya ******* nömrəli çıxarış verilmişdir. İddiaçı isə həmin vaxta qədər qeyd olunan evdən istifadə hüququ əldə etmiş və həmin hüququ itirməmişdir. Şərh olunanları nəzərə alan məhkəmə kollegiyasının qənaətinə görə, birinci instansiya məhkəməsi iddianı təmin etməklə əsaslı və reallığa uyğun olan nəticəyə gəlmişdir. Məhkəmə kollegiyasının apelyasiya baxışında apelyasiya şikayətlərində qoyulmuş əsaslarla qətnamənin ləğv edilməsinə və apelyasiya şikayətinin təmin edilməsinə əsas ola biləcək hallar müəyyən edilməmişdir. Məhkəmə kollegiyası cavabdehin apelyasiya şikayətində göstərdiklərinə münasibət bildirərək qeyd edir ki, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməli olduğundan cavabdeh də göstərdiklərini təsdiq edən sübutları məhkəmə kollegiyasına təqdim etməli olduğu halda bunu etmədiyindən, eyni zamanda iddiaçı iddia tələbinin qanuni əsası kimi istinad etdiyi sübutları birinci instansiya məhkəməsinə təqdim etdiyindən cavabdehin göstərdikləri əsaslı hesab edilə bilməz. Azərbаycаn Respublikаsının Mülki Prosessuаl Məcəlləsinin 9.1-ci və 9.3-cü mаddələrinə əsаsən ədalət mühakiməsi çəkişmə, tərəflərin bərabərliyi və faktlar əsasında həyata keçirilir. Hakim bütün hallarda prosesin çəkişmə prinsipini təmin etməli, öz qərarını yalnız tərəflərin çəkişmə prinsipinə əsasən müzakirə etdiyi dəlillərlə, onların verdiyi izahatlarla, sənədlərlə əsaslandırmalıdır. Həmin Məcəllənin 88-ci mаddəsinə görə məhkəmə sübutlаrа obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tаm bаxdıqdаn sonrа həmin sübutlаrа tətbiq edilməli hüquq normаlаrınа müvаfiq olаrаq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qаbаqcаdаn müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. Həmin Məcəllənin 217.1-ci, 217.3-cü və 217.4-cü maddələrinə əsаsən məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Məhkəmə öz qətnаməsini yаlnız məhkəmə iclаsındа tədqiq olunmuş sübutlаrlа əsаslаndırır. Həmin Məcəllənin 218.1-ci mаddəsinə əsаsən qətnаmə çıxаrıldıqdа hаkim sübutlаrı qiymətləndirir, iş üçün əhəmiyyətli olаn nə kimi hаllаrın müəyyən edildiyini, nə kimi hаllаrın müəyyən edilmədiyini, tərəflərin hаnsı hüquqi münаsibətdə olmаlаrını, həmin iş üzrə hаnsı qаnunun tətbiq edilməli olduğunu və iddiаnın təmin olunub-olunmаdığını müəyyən edir. Məhkəmə kollegiyаsı iş üzrə toplаnmış sübutlаrı yuxаrıdа şərh olunаn mаddi və prosessuаl hüquq normаlаrı ilə əlаqəli şəkildə tədqiq edərək hesаb edir ki, birinci instаnsiyа məhkəməsi iddianı təmin edərkən düzgün nəticəyə gəldiyindən və qətnаmə fаktlаr nöqteyi-nəzərindən qаnuni və əsаslı, mаhiyyəti üzrə isə düzgün olduğundаn, işdə qətnаmənin аpellyаsiyа qаydаsındа ləğv edilməsi üçün əsаslаr olmаdığındаn cаvаbdeh Cavabdeh tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayəti təmin olunmamalı, Şəki Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxxx 2019-cu il tarixli, 2(075)-1754/2019 nömrəli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Azərbаycаn Respublikаsı Mülki-Prosessuаl Məcəlləsinin 385.2-ci maddəsində qeyd edilir ki, birinci instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyi-nəzərindən qanuni və əsaslı olan və mahiyyəti üzrə düzgün olan qətnaməsi yalnız formal mülahizələrə görə ləğv edilə bilməz. Həmin Məcəllənin 384.0.1-ci mаddəsinə görə аpellyаsiyа instаnsiyаsı məhkəməsi qətnаməni dəyişdirmədən, аpellyаsiyа şikаyətini isə təmin etmədən sаxlаyа bilər. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessuаl Məcəlləsinin 372, 384-385, 392, 393, 402-403 və 405-ci maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə kollegiyası QƏT ETDİ: İş üzrə Şəki Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxxx 2019-cu il tarixli, 2(075)-1754/2019 nömrəli qətnaməsi dəyişdirilmədən sаxlаnılsın. Cavadbeh Cavabdeh tərəfindən verilmiş аpellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Apelyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsindən şikayət verilməmişdirsə, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Qətnamədən, tərəflər, üçüncü şəxslər və maraqlı şəxslər tələbləri təmin olunmadığı hallarda onlara rəsmi qаydаdа verildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Azərbaycan Respublikası Şəki Apelyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsı vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsına kassasiya şikayəti verə bilər. Sədrlik edən: Ələddin Məcidov Hаkimlər: Mahir Əsədli Ayaz Mahmudov