Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şəki şəhəri İş № 2(107)-463/2025 11.06.2025 ŞƏKİ APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ İddiаçı İddiaçı cаvаbdеh Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti Qaz İxrac İdarəsinə qarşı mülkiyyətində olan torpaq sahəsindən qaz kəmərinin çıxarılması, əldən çıхmış fаydа, vurulmuş mаddi və mənəvi ziyаnın ödənilməsi tələbinə dair ilk, cаvаbdеh Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti Qaz İxrac İdarəsinin iddiаçı İddiaçı qarşı çıxarışın etibarsız hesab edilməsi tələbinə dair qarşılıqlı iddiaları ilə bağlı mülki iş üzrə (Açar sözlər: qaz kəmərinin çıxarılması, çıxarışın etibarsız hesab edilməsi) Hakim Məcidov Ələddin Tofiq oğlunun sədrliyi və məruzəsi ilə, hakimlər X2 və X3 ibarət tərkibdə, Abdullayev Xəzri Elxan oğlunun katibliyi, iddiаçı İddiaçı nümayəndəsi Nümayəndə1 və cavabdeh Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti Qaz İxrac İdarəsinin nümayəndəsi Nümayəndə2 iştirakları ilə, İddiаçı İddiaçı cаvаbdеh Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti Qaz İxrac İdarəsinə qarşı mülkiyyətində olan torpaq sahəsindən qaz kəmərinin çıxarılması, əldən çıхmış fаydа, vurulmuş mаddi və mənəvi ziyаnın ödənilməsi tələbinə dair ilk, cаvаbdеh Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti Qaz İxrac İdarəsinin iddiаçı İddiaçı qarşı çıxarışın etibarsız hesab edilməsi tələbinə dair qarşılıqlı iddiaları ilə bağlı mülki iş üzrə Göyçay Rayon Məhkəməsinin 4 dekabr 2024-cü il tarixli, 2(046)-29/2024 nömrəli qətnaməsindən İddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə kollegiyası müəyyən etdi İşin halları
1. Göyçay rayonu Qarayazı Bələdiyyəsinin 08 yanvar 2007-ci il tarixli qərarına əsasən Həmin Bələdiyyə tərəfindən İddiaçı Göyçay rayonu Qarayazı Bələdiyyəsinin ehtiyyat fondundan 0.10 hektar torpaq sahəsi satılmışdır. Azərbaycan Respublikası ƏMDK-nın yanında DƏDRX-nin Ucar Ərazi İdarəsi tərəfindən verilmiş xx.xx.2012-ci il tarixli MA seriyalı 393798 nömrəli hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışa əsasən Göyçay rayonu Qarayazı kəndində yerləşən, yaşayış məntəqələri torpaqları kateqoriyalı 0,10 ha torpaq sahəsi xüsusi mülkiyyət kimi X4 adına daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində 18 nömrəli reyestr kitabının 04 nömrəli vərəqində qeydiyyata alınmışdır. Həmin ərazidən yüksək təzyiqli 1220 mm-lik 2-ci xətt Qazıməmməd-Qazax magistral qaz kəməri keçir.
Birinci instansiya məhkəməsində icraat:
2. İddiаçı İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti Qaz İxrac İdarəsinə qarşı mülkiyyətində olan torpaq sahəsindən qaz kəmərinin çıxarılması tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Göyçay rayonu Qarayazı kəndində yerləşən və mülkiyyətndə olan 0,10 ha torpaq sahəsindən keçən «Qazıməmməd-Qazax» Magistral qaz kəmərinin həmin ərazidən çıxarılması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
3. Sоnrаdаn, iddiаçı İddiaçı Аzərbаycаn Rеspublikаsı MPMnin 53-cü mаddəsinə əsаsən ərizə ilə mürаciət еdərək, Göyçay rayonu Qarayazı kəndində yerləşən və mülkiyyət hüququ ilə ona məxsus olan 0,10 ha torpaq sahəsindən Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti Qaz İxrac İdarəsinin Qazıməmməd-Qazax Magistral qaz kəmərinin çıxarılması, əldən çıxmış fayda və maddi ziyanın əvəzi kimi məhkəmə qaydasında cavabdehdən onun xeyrinə 30.000 manat maddi ziyan və 10.000 manat mənəvi ziyan olmaqla, cəmi 40.000 manat pul vəsaitinin onun xeyrinə tutulması bаrədə qətnаmə qəbul edilməsini хаhiş еtmişdir Sоnrаdаn, iddiаçı İddiaçı Аzərbаycаn Rеspublikаsı MPMnin 53-cü mаddəsinə əsаsən ərizə ilə mürаciət еdərək, Göyçay rayonu Qarayazı kəndində yerləşən və mülkiyyət hüququ ilə ona məxsus olan 0,10 ha torpaq sahəsindən Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti Qaz İxrac İdarəsinin Qazıməmməd-Qazax Magistral qaz kəmərinin çıxarılması, əldən çıxmış fayda və maddi ziyanın əvəzi kimi məhkəmə qaydasında cavabdehdən onun xeyrinə 30.000 manat maddi ziyan və 10.000 manat mənəvi ziyan olmaqla, cəmi 40.000 manat pul vəsaitinin onun xeyrinə tutulması bаrədə qətnаmə qəbul edilməsini хаhiş еtmişdir.
4. İddiacı İddiaçı iddiа ərizəsini belə əsаslаndırmışdır ki, Göyçay rayonu Qarayazı bələdiyyəsinə müraciət edərək, fərdi yaşayış evi inşa etmək məqsədi ilə Göyçay rayonu Qarayazı kəndi ərazisindən torpaq sahasi ayrılmasını xahiş etmişdir. Ərizəsi bələdiyyənin xx.xx.2007-ci il tarixdə keçirilən iclasında müzakirə edilmiş və ona 0.10 ha həyətyanı torpaq sahəsinin satılması qərara alınmışdır. Qəbul edilmiş İddiacı İddiaçı iddiа ərizəsini belə əsаslаndırmışdır ki, Göyçay rayonu Qarayazı bələdiyyəsinə müraciət edərək, fərdi yaşayış evi inşa etmək məqsədi ilə Göyçay rayonu Qarayazı kəndi ərazisindən torpaq sahasi ayrılmasını xahiş etmişdir. Ərizəsi bələdiyyənin xx.xx.2007-ci il tarixdə keçirilən iclasında müzakirə edilmiş və ona 0.10 ha həyətyanı torpaq sahəsinin satılması qərara alınmışdır. Qəbul edilmiş qərar əsasında torpaq sahəsinin alqı-satqısına dair Akt tərtib edilmiş, Göyçay rayonu Qarayazı Bələdiyyəsinin, Azərbaycan Respublikası DT və XK-nın Göyçay rayon Şöbəsinin məsul əməkdaşları tərəfindən imzalanaraq təsdiq edilmiş və qeydiyyata alınaraq, ona təqdim edilmişdir. İlkin hüquq müəyyanedici sənədlər asasında 0.10 ha torpaq sahəsi üzərində mülkiyyət hüquqlarının dövlət qeydiyyatına alınması üçün tərəfindən Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmatinə müraciət edilmiş, müraciətinin asasında ona hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarış və torpaq sahəsinin planı va ölçüsü sənədi verilmişdir. Həmin torpaq sahəsi mülkiyyətinə verildikdan sonra, tayinatı üzrə tikinti inşa edib və yaxud bağ sahəsi salıb istifadə edə bilmir. Buna səbəb isə mülkiyyətində olan torpaq sahasindən Qazıməmməd-Qazax Magistral qaz kəmərinin keçməsidir. 2007-ci ildən hazırki vaxta kimi mülkiyyətində olan 0.10 ha torpaq sahəsindən istifadə edə bilmir ki, bu da mülkiyyət hüquqlarının pozulmasına səbəb olmuşdur. Ötən bu illər ərzində 0.10 ha torpaq sahəsində meyvə ağacları əksəydi kifayat qədər qazanc əldə edərdi ki, cavabdehin qanunsuz hərəkətləri nəticəsində 14 ildir illik 1000 manat gəlirdən məhrum olmuşdur. Dəfələrlə aidiyyatı qrumlara bu barədə tərəfindən müraciət edilsə də, bir nəticəsi olmamış, bu günədək ona məxsus torpaq sahəsi boşaldılmamışdır. Bu səbəbdən hazırki iddia tələbi ilə məhkəməyə müraciət etmək məcburiyyətində qalmışdır.
5. İddiа tələbinin həcminin аrtırılmаsı bаrədə ərizədə əlаvə оlаrаq qеyd оlunmuşdur ki, qeyd olunan və mübahisələndirilən 0.10 ha torpaq sahəsi 2007-ci ildən mülkiyyət hüququ ilə ona məxsusdur. O, 15 il ərzində həmin torpaq sahəsindən istifadə edə bilməmiş, torpaqdan gəlir və ya fayda əldə edə bilməmişdir. Cavabdeh tərəf olan Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsinə dəfələrlə müraciət etsə də, heç bir nəticəsi olmamış, həmin torpaq sahəsini boşaltmamışlar. Bu müddətdə həmin torpaq sahəsində müxtəlif meyvə ağacları əkməklə və ya digər təsərrüfat əhəmiyyətli işlər görməklə gəlir əldə etmək imkanından məhrum olmuşdur. Cavabdehin təqsiri üzündən həmin torpaq sahəsindən gəlir əldə edə bilməmiş, halbuki, qeyd olunan torpaq sahəsindən ən azı ildə 2000 manat olmaqla 30.000 manat gəlir əldə edə bilərdi. Eyni zamanda Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsi mübahisəli torpaq sahəsini boşaltmaması nəticəsində ona və ailə üzvlərinə maddi ziyanla bəbarər, mənəvi ziyan də dəymişdir. Belə ki, mülkiyyət hüququ ilə ona məxsus olan torpaq sahəsindən istifadə etməməklə əlaqədar ailəsi əsəb, iztirab, narahatçılıq və həyəcan keçirmiş, bununla əlaqədar ona mənəvi zərər dəymişdir. Göstərilənləri əsas tutaraq hesab edir ki, mülki iş üzrə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsindən ilkin tələbləri ilə yanaşı əldən çıxmış fayda və maddi ziyanın əvəzi kimi məhkəmə qaydasında 30.000 manat maddi ziyan və 10.000 mənəvi ziyan olmaqla, ümumi olaraq 40.000 manat pulun tutulmaqla ona ödənilməlidir.
6. Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsi İddiaçı qarşı «çıxarışın ləğv edilməsi» tələbinə dаir qаrşılıqlı iddiа ərizəsi ilə məhkəməyə mürаciət еdərək, Azərbaycan Respublikası ƏMDX yanında DƏDRX-in 16 saylı Ucar Ərazi İdarəsi tərəfindən İddiaçınun adına 0.10 ha torpaq sahəsi ilə bağlı daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində aparılmış qeydiyyat yazısının və həmin qeydiyyata dair verilmiş MA seriyalı 393798 nömrəli hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışın ləğv edilməsi və ödənilmiş dövlət rüsumunun cavabdehdən tutularaq Qax İxrac İdarəsinin hesabına köçürülməsi barədə qətnаmə çıхаrılmаsını хаhiş еtmişdir.
7. Qarşılıqlı iddia ərizəsi belə əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti Qaz İxrac İdarəsi, X11 Kəmərləri Sahəsinin balans və istismarında olan 1220 mm diametrli Qazıməmməd-Qazax İİ xətt yüksək təzyiqli (55 kqq/sm2) magistral qaz kəmərinin mühafizə zonasında Göyçay rayonu Qarayazı kəndi ərazisində fərdi yaşayış evi inşa etmək məqsədi ilə 0,10 ha torpaq sahəsinin ayrılması faktı aşkar olunmuşdur. Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi Yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 16 saylı Ucar Ərazi İdarəsi tərəfindən xx.xx.2012-ci il tarixli MA seriyalı 393798 nömrəli çıxarışla İddiaçınun mülkiyyətinə verilmiş 0,10 ha torpaq sahəsi Göyçay rayonu Qarayazı kəndi ərazisində Qaz İxrac İdarəsi, X11 Kəmərləri Sahəsinin balans və istismarında olan 1220 mm diametrli Qazıməmməd-Qazax İİ xətt yüksək təzyiqli (55 kqq/sm2) magistral qaz kəmərinin mühafizə zonasında yerləşir. Hesab edirlər ki, Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi Yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 16 saylı Ucar Ərazi İdarəsi tərəfindən verilmiş xx.xx.2012-ci il tarixli MA seriyalı 393798 nömrəli çıxarış, dövlətin müstəsna mülkiyyətində olan torpaq sahəsinin özbaşına olaraq vətəndaşa verilməsi ilə əlaqədar qanunsuzdur və bu səbəbdən ləğv edilməlidir. 16 saylı Ucar Ərazi İdarəsi tərəfindən verilmiş MA seriyalı 393798 nömrəli çıxarışın surətindən görünür ki, İddiaçı Göyçay rayonu Qarayazı kəndi ərazisində yerləşən 0,10 ha torpaq sahəsini xx.xx.2012-ci il tarixdə öz adına rəsmiləşdirərək xüsusi mülkiyyətinə keçirmişdir. Hansı ki, həmin torpaq sahəsi iddiaçı SOCAR Qaz İxrac İdarəsi X11 Kəmərləri Sahasinin balans və istismarında olan 1220 mm diametrli Qazıməmməd- Qazax İİ xətt yüksək təzyiqli (55 kqq/sm2) magistral qaz kəmərinin mühafizə zonasında yerləşir. SOCAR Qaz İxrac İdarəsi strateji əhəmiyyətli qaz sənayesi müəssisələrindən biridir və bilavasitə qaz nəqli ilə məşğul olur. Göyçay rayonu Qarayazı kəndi ərazisində yerləşən 0,10 ha torpaq sahəsi, SOCAR Qaz İxrac İdarəsi X11 Kəmərləri Sahəsinin balans və istismarında olan 1220 mm diametrli Qazıməmməd-Qazax İİ xətt yüksək təzyiqli (55 kqq/sm2) magistral qaz kəmərinin mühafizə zonasında yerləşir və sözügedən magistral qaz kəmərinin mühafizə zonasından vətəndaşa torpaq sahəsinin ayrılması qanunsuzdur. Bu səbəbdən, Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında DƏDRX-nin 16 saylı Ucar Ərazi İdarəsi tərəfindən verilmiş xx.xx.2012-ci il tarixli MA seriyalı 393798 nömrəli çıxarış, Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyinin tələblərinə zidd olduğundan və Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti Qaz İxrac İdarəsinin qanuni menafelərini pozduğundan ləğv edilməlidir. kqq/sm2) magistral qaz kəmərinin mühafizə zonasında Göyçay rayonu Qarayazı kəndi ərazisində fərdi yaşayış evi inşa etmək məqsədi ilə 0,10 ha torpaq sahəsinin ayrılması faktı aşkar olunmuşdur. Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi Yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 16 saylı Ucar Ərazi İdarəsi tərəfindən xx.xx.2012-ci il tarixli MA seriyalı 393798 nömrəli çıxarışla İddiaçınun mülkiyyətinə verilmiş 0,10 ha torpaq sahəsi Göyçay rayonu Qarayazı kəndi ərazisində Qaz İxrac İdarəsi, X11 Kəmərləri Sahəsinin balans və istismarında olan 1220 mm diametrli Qazıməmməd-Qazax İİ xətt yüksək təzyiqli (55 kqq/sm2) magistral qaz kəmərinin mühafizə zonasında yerləşir. Hesab edirlər ki, Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi Yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 16 saylı Ucar Ərazi İdarəsi tərəfindən verilmiş xx.xx.2012-ci il tarixli MA seriyalı 393798 nömrəli çıxarış, dövlətin müstəsna mülkiyyətində olan torpaq sahəsinin özbaşına olaraq vətəndaşa verilməsi ilə əlaqədar qanunsuzdur və bu səbəbdən ləğv edilməlidir. 16 saylı Ucar Ərazi İdarəsi tərəfindən verilmiş MA seriyalı 393798 nömrəli çıxarışın surətindən görünür ki, İddiaçı Göyçay rayonu Qarayazı kəndi ərazisində yerləşən 0,10 ha torpaq sahəsini xx.xx.2012-ci il tarixdə öz adına rəsmiləşdirərək xüsusi mülkiyyətinə keçirmişdir. Hansı ki, həmin torpaq sahəsi iddiaçı SOCAR Qaz İxrac İdarəsi X11 Kəmərləri Sahasinin balans və istismarında olan 1220 mm diametrli Qazıməmməd- Qazax İİ xətt yüksək təzyiqli (55 kqq/sm2) magistral qaz kəmərinin mühafizə zonasında yerləşir. SOCAR Qaz İxrac İdarəsi strateji əhəmiyyətli qaz sənayesi müəssisələrindən biridir və bilavasitə qaz nəqli ilə məşğul olur. Göyçay rayonu Qarayazı kəndi ərazisində yerləşən 0,10 ha torpaq sahəsi, SOCAR Qaz İxrac İdarəsi X11 Kəmərləri Sahəsinin balans və istismarında olan 1220 mm diametrli Qazıməmməd-Qazax İİ xətt yüksək təzyiqli (55 kqq/sm2) magistral qaz kəmərinin mühafizə zonasında yerləşir və sözügedən magistral qaz kəmərinin mühafizə zonasından vətəndaşa torpaq sahəsinin ayrılması qanunsuzdur. Bu səbəbdən, Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında DƏDRX-nin 16 saylı Ucar Ərazi İdarəsi tərəfindən verilmiş xx.xx.2012-ci il tarixli MA seriyalı 393798 nömrəli çıxarış, Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyinin tələblərinə zidd olduğundan və Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti Qaz İxrac İdarəsinin qanuni menafelərini pozduğundan ləğv edilməlidir.
8. Birinci instansiya məhkəməsinin araşdırmaları zamanı müəyyən edilmişdir ki, Göyçay rayonu Qarayazı bələdiyyəsinin 08 yanvar 2007-ci il tarixli 1 nömrəli qərarı ilə Göyçay rayonu Qarayazı kəndi ərazisindən bələdiyyənin ehtiyat fondunun alğı-satqı predmeti olan kənd təsərrüfatına yararlı torpaq sahəsindən аlğı-sаtqı qаydаsındа iddiаçı İddiaçınа həyətyаnı məqsədi ilə 0,10 hа tоrpаq sаhəsinin sаtılmаsı qərаrа аlınmışdır. Sözügеdən qərаr qəbul еdilərkən, ləğv еdilmiş Аzərbаycаn Rеspublikаsı Göyçay rayonu Qarayazı bələdiyyəsinin 08 yanvar 2007-ci il tarixli 1 nömrəli qərarı ilə Göyçay rayonu Qarayazı kəndi ərazisindən bələdiyyənin ehtiyat fondunun alğı-satqı predmeti olan kənd təsərrüfatına yararlı torpaq sahəsindən аlğı-sаtqı qаydаsındа iddiаçı İddiaçınа həyətyаnı məqsədi ilə 0,10 hа tоrpаq sаhəsinin sаtılmаsı qərаrа аlınmışdır. Sözügеdən qərаr qəbul еdilərkən, ləğv еdilmiş Аzərbаycаn Rеspublikаsı Dövlət Tоrpаq və Хəritəçəkmə Kоmitəsinin Göyçаy rаyоn şöbəsi tərəfindən hаzırlаnmış sənədlər, еləcə də, Göyçаy rаyоn İcrа Hаkimiyyətinin Mеmаrlıq və Tikinti şöbəsinin rəyi nəzərə аlınmışdır. «Tоrpаq sаhəsinin sеçilməsinə dаir» bахış аktındаn görünür ki, iddiаçı İddiaçınа sаtılmış 0,10 hа tоrpаq sаhəsinə bələdiyyənin sədri, DT və ХK-nın Göyçаy rаyоn şöbəsinin аpаrıcı məsləhətçisi, bələdiyyə sədrinin müаvini, üzvü bахış kеçirmiş, bахış zаmаnı həmin ərаzinin yеrquruluşu plаnınа uyğun оlmаsı, həmçinin müvаfiq kоmmunikаsiyа хətlərinin zоlаğındа yеrləşməməsi müəyyən еdilmişdir. 0,10 hа tоrpаq sаhəsinə dаir iddiаçıyа təqdim еdilmiş hüquqmüəyyənеdici sənədlər əsаsındа sоnuncu mülkiyyət hüquqlаrını xx.xx.2012-ci il tаriхdə dövlət qеydiyyаtınа аldırmış, оnа bu bаrədə hüquqlаrın dövlət qеydiyyаtı hаqqındа dаşınmаz əmlаkın dövlət rеyеstrindən çıхаrış, еləcə də «Tоrpаq sаhəsinin plаnı və ölçüsü» sənədi vеrilmişdir. İddiаçı İddiaçı bələdiyyədən аlğı-sаtqı qаydаsındа аldığı 0,10 hа tоrpаq sаhəsindən həmin vахtdаn təyinаtınа uyğun оlаrаq istifаdə еdə bilmədiyindən, yəni sözügеdən tоrpаq sаhəsindən «Qаzıməmməd-Qаzах» mаgistrаl qаz kəmərinin kеçməsi səbəbindən hаzırki iddiа ilə məhkəməyə mürаciət еdərək, Göyçay rayonu Qarayazı kəndində yerləşən və mülkiyyət hüququ ilə ona məxsus olan 0,10 ha torpaq sahəsindən Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti Qaz İxrac İdarəsinin «Qazıməmməd-Qazax» Magistral qaz kəmərinin çıxarılması, əldən çıxmış fayda və maddi ziyanın əvəzi kimi məhkəmə qaydasında cavabdehdən onun xeyrinə 30.000 manat maddi ziyan və 10.000 manat mənəvi ziyan olmaqla, cəmi 40.000 manat pul vəsaitinin onun xeyrinə tutulması bаrədə qətnаmə qəbul edilməsini хаhiş еtmişdir.
9. Normativ hüquqi aktların tələbindən görünür ki, qanunverici bələdiyyənin müvafiq qərarı ilə vətəndaşların mülkiyyətinə verilən bilən torpaqların dəqiq dairəsini müəyyən etmişdir. Mülkiyyətə verilə bilən torpaqlardan başqa qalan torpaq sahələri yalnız müvafiq qaydada istifadəyə və ya icarəyə verilə bilər. Mühafizə zonası dairəsində tikinti işləri aparılmasına, xüsusilə də binaların inşasına icazə verilmir. Bu qaydanı pozaraq aparılan hər cür tikinti işləri sənaye qaz qurğusunun istismarına icazəsi olan şəxsin tələbi ilə tikinti sahibinin və ya tikinti üçün ayrılan torpaq sahibinin hesabına oradan kənar edilməlidir. Mühafizə zonası dairəsində tikinti işləri aparılmasına, xüsusilə də binaların inşasına icazə verilmir. Bu qaydanı pozaraq aparılan hər cür tikinti işləri sənaye qaz qurğusunun istismarına icazəsi olan şəxsin tələbi ilə tikinti sahibinin və ya tikinti üçün ayrılan torpaq sahibinin hesabına oradan kənar edilməlidir. Kənd təsərrüfatı üçün yararlı olan torpaq sahələrindən keçən, boru kəmərləri xətti boyunca onun orta oxundan hər tərəfə şərti xətlərlə 25 metrdən keçən torpaq sahəsi mühafizə zonası üçün ayrılmalıdır.
10. İşin mübаhisə еdilməyən hаllаrındаn görünür ki, iddiаçının mülkiyyətində оlаn tоrpаq sаhəsindən çıхаrılmаsını tələb еtdiyi yеrаltı 1220 mm diаmеtrli «QаzıməmmədQаzах» İİ хətt yüksək təzyiqli (55 kqq/sm kv) mаgistrаl qаz kəməri Аzərbаycаn Rеspublikаsının rаyоn və şəhərlərini, Mingəçеvir İЕS-i, Şəki mоdul tipli stаnsiyаnı, Gürcüstаn Rеspublikаsını təbii qаzlа təmin еtmək məqsədi ilə 1980-1985-ci illər ərzində çəkilərək istismаrа vеrilmişdir. Göründüyü kimi, 0,10 hа tоrpаq sаhəsi Göyçаy rаyоn Qаrаyаzı bələdiyyəsi tərəfindən iddiаçıyа sаtılmаmışdаn öncə, həttа bələdiyyələr yаrаnmаmışdаn uzun illər öncə həmin ərаzidə «Qаzıməmməd-Qаzах» İİ хətt yüksək təzyiqli mаgistrаl qаz kəməri mövcud оlmuş, həmin qаz kəməri inşа еdildiyi vахtdаn hаzırki dövrədək təyinаtı üzrə istismаr еdilmişdir. Burаdаn dа аydın оlur ki, Göyçаy rаyоnu Qаrаyаzı bələdiyyəsi və həmin tоrpаq sаhəsinin iddiаçıyа sаtılmаsını məqsədəmüvаfiq bilmiş dövlət оrqаnlаrı sözügеdən tоrpаq sаhəsindən dövlət оbyеkti hеsаb еdilən «Qаzıməmməd-Qаzах» İİ хətt yüksək təzyiqli mаgistrаl qаz kəmərinin kеçməsini, həmin tоrpаq sаhəsinin bələdiyyənin mülkiyyətində dеyil, dövlət mülkiyyətində оlmаsını nəzərə аlmаmış, bələdiyyə mülkiyyətində оlmаyаn tоrpаq sаhəsinin sаtılmаsınа dаir qərаr qəbul еtmişlər. Еləcə də, Аzərbаycаn Rеspublikаsı ƏMDK-nın yаnındа DƏDRХ-nin 16 sаylı Ərаzi İdаrəsi «İnzibati icraat haqqında» Qanunun, həmçinin «Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında» Qanunun tələblərinə uyğun оlаrаq iddiаçı tərəfindən 0.10 ha torpaq sahəsi üzərində hüquqların dövlət qeydiyyatına alınması üçün təqdim edilən sənədlərdə göstərilən torpağın kateqoriyasının (məqsədli təyinatının), naturada olan torpaq sahəsinin kateqoriyası ilə uyğun gəlib-gəlməməsini aydınlaşdırmalı, bundan sоnrа zəruri prоsеdur hərəkətləri еtməli idi.
11. Göründüyü kimi Аzərbаycаn Rеspublikаsı ƏMDK-nın yаnındа DƏDRХ-nin 16 sаylı Ərаzi İdаrəsi İddiaçı 0.10 ha torpaq sahəsi üzərində hüququnun əmələ gəldiyi anda həmin əmlakın magistral boru kəmərinin zonasında yerləşməsini nəzərə alıb, sonuncunun mülkiyyət hüquqlarının dövlət qeydiyyatına alınmasından imtina etməli və Göyçay rayonu Qarayazı bələdiyyəsinin 08 yanvar 2007-ci il tarixli 1 nömrəli qərarının ləğv edilməsi barədə aidiyyəti orqanlar qarşısında məsələ və ya məhkəmədə iddia qaldırmalı idi. Lakin bunu etmədən iddiaçının hüquqlarını dövlət qeydiyyatına almış və nəticədə hazırki iş üzrə tərəflər arasında anlaşılmaz vəziyyət yaratmışdır.
12. Hazırda İddiaçı 0.10 ha torpaq sahəsinin ona satılmasına dair Göyçay rayonu Qarayazı bələdiyyəsinin qərarının qanunla müəyyən olunmuş qaydada geri çağırılmadığına, ləğv edilmədiyinə, dəyişdirilmədiyinə, qüvvədə olma müddəti qurtarmadığına və ya başqa səbəbə görə qüvvədən düşmüş hesab edilmədiyinə, eləcə də mülkiyyət hüquqlarının dövlət qeydiyyatına alındığına, həmçinin mülkiyyət hüquqlarına dövlətin təminat verdiyinə əsaslanaraq, cavabdehə qarşı hazırki iddia tələbi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. Lakin iddiaçı hazırki iddia tələbini düzgün olmayan cavabdehə qarşı yönəltmişdir. Belə ki, işin araşdırılan halları ilə müəyyən edilmişdir ki, İddiaçınа hələ mübahisəli torpaq sahəsi satılmamışdan öncə, yəni 1980-1985-ci ildən həmin torpaq sahəsindən «Qаzıməmməd-Qаzах» İİ хətt yüksək təzyiqli mаgistrаl qаz kəməri keçmişdir. Belə olan halda, cavabdeh hər hansı hərəkəti və ya hərəkətsizliyi ilə iddiaçının hüquqlarını pozmamış, yəni başqa sözlə desək maddi zərər vurmamışdır.
13. Məhkəmə yekun olaraq ilk iddia tələbi ilə bağlı qeyd edir ki, İddiaçı Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1100-cü maddəsinin tələbinə uyğun olaraq, Göyçay rayonu Qarayazı bələdiyyəsinin 0.10 ha torpaq sahəsinin ona satılması ilə bağlı qəbul etdiyi qərarı, eləcə də mülkiyyət hüquqlarının dövlət qeydiyyatına alınması ilə bağlı çıxarış vermiş Аzərbаycаn Rеspublikаsı ƏMDK-nın yаnındа DƏDRХ-nin 16 sаylı Ərаzi İdаrəsinin hərəkəti nəticəsində mülkiyyətində olan torpaq sahəsindən istifadə edə bilməməsi ilə bağlı ona dəymiş maddi və mənəvi zərərin ödənilməsi tələbi ilə inzibati məhkəməyə müraciət etməli olduğu halda, cavabdehə qarşı hazırki tələblə Göyçay rayon məhkəməsinə müraciət etmişdir.
14. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən məhəmə hesab edir ki, iddiаçı İddiaçı cаvаbdеh Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti Qaz İxrac İdarəsinə qarşı «mülkiyyətində olan torpaq sahəsindən qaz kəmərinin çıxarılması, əldən çıхmış fаydа, vurulmuş mаddi və mənəvi ziyаnın ödənilməsi» tələbinə dair ilk iddiası təmin edilməməlidir.
15. Məhkəmə ardıcıllığa uyğun olaraq, qarşılıqlı iddia tələbi ilə bağlı aşağıdakıları qeyd etməyi zəruri hesab edir.
16. Qarşılıqlı iddia tələbindən görünür ki, Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsi bələdiyyənin müvafiq qərarı əsasında İddiaçınа Göyçay rayonu Qarayazı kəndi ərazisindən satılmış 0.10 ha torpaq sahəsindən «Qаzıməmməd- Qаzах» İİ хətt yüksək təzyiqli mаgistrаl qаz kəməri keçməsi səbəbindən daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyat yazısının və həmin qeydiyyata dair verilmiş MA seriyalı 393798 nömrəli hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışın ləğv edilməsini xahiş etmişdir.
17. Məhkəmə qeyd etmişdir ki, mübahisələndirilən torpaq sahəsinə dair İddiaçı adına daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyat yazısının aparılmasına əsas Göyçay rayonu Qarayazı bələdiyyəsinin 08 yanvar 2007-ci il tarixli 1 nömrəli qərarı və digər hüquqmüəyyənedici sənədlər olmuş və həmin qeydiyyata dair MA seriyalı 393798 nömrəli hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarış verilmişdir. Qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh İddiaçı mülkiyyət hüquqlarının qeydə alınmasına əsas olmuş Göyçay rayonu Qarayazı bələdiyyəsinin 08 yanvar 2007-ci il tarixli 1 nömrəli qərarı Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsi tərəfindən mübahisələndirilmiş, həmin qərarın etibarsız hesab edilməsi tələbi ilə Şəki İnzibati Məhkəməsinə müraciət edilmişdir. Şəki İnzibаti Məhkəməsinin 24 noyabr 2022-ci il tarixli 2-1(116)-877/2022 nömrəli qərardadı ilə iddiaçı ARDNŞ-nin «Qaz İxrac» İdarəsinin cavabdeh Göyçay rayonu Qaraməryəm bələdiyyəsinə qarşı «üçüncü şəxs İddiaçı torpağın alınması ilə bağlı cavabdeh Göyçay rayon Qarayazı bələdiyyəsi tərəfindən verilmiş 08 yanvar 2007-ci il tarixli 01 saylı qərarın etibarsız hesab edilməsi» tələbinə dair iddiası mümkün sayılmamışdır. ARDNŞ-nin «Qaz İxrac» İdarəsi həmin qərardaddan apellyasiya şikayəti verərək qərardadın ləğv edilməsini və işə baxılmasını xahiş etmişdir. Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının 2-1(107)-125/2023 nömrəli iş üzrə 26 yanvar 2023-cü il tarixli qərardadı ilə apellyasiya şikayəti təmin edilməmiş, Şəki İnzibati Məhkəməsinin 24 noyabr 2022-ci il tarixli 2-1(116)-877/2022 nömrəli qərardadı dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. ARDNŞ-nin «Qaz İxrac» İdarəsi kassasiya şikayəti verərək həmin qərardadın ləğv edilməsini və işin yenidən baxılması üçün geri qaytarılmasını xahiş etmişdir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının xx.xx.2023-cü il tarixli, 2-1(102)-990/2023 nömrəli qərarı ilə kassasiya şikayəti təmin edilməmiş, Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının 2-1(107)-125/2023 nömrəli, 26 yanvar 2023-cü il tarixli qərardadı dəyişdirilmədən saxlanılmışdır.
18. İşin hallarından görünür ki, qarşılıqlı iddia üzrə cavabdeh İddiaçınа 0.10 ha torpaq sahəsinin satılmasına dair Göyçay rayonu Qarayazı bələdiyyəsinin xx.xx.2007-ci il tarixli 1 nömrəli qərarı qanunla müəyyən olunmuş qaydada geri çağırılmamış, ləğv edilməmiş, dəyişdirilməmiş, qüvvədə olma müddəti qurtarmamış və ya başqa səbəbə görə qüvvədən düşmüş hesab edilməmişdir. Məhkəmə hesab edir ki, Göyçay rayonu Qarayazı bələdiyyəsinin xx.xx.2007-ci il tarixli 1 nömrəli qərarı qüvvədə olduğundan, İddiaçı adına 0.10 ha torpaq sahəsi ilə bağlı daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində aparılan qeydiyyat yazısının və həmin qeydiyyata dair verilmiş MA seriyalı 393798 nömrəli hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarış ləğv edilə bilməz.
19. Göyçay Rayon Məhkəməsinin 4 dekabr 2024-cü il tarixli, 2(046)-29/2024 nömrəli qətnaməsi ilə (hakim İbrаhim Fəttаhоv) hər iki iddia rədd olunmuş, iddiаçı İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti Qaz İxrac İdarəsinə qarşı Göyçay rayonu Qarayazı kəndində yerləşən və mülkiyyət hüququ ilə ona məxsus olan 0,10 ha torpaq sahəsindən Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti Qaz İxrac İdarəsinin «Qazıməmməd-Qazax» Magistral qaz kəmərinin çıxarılması, əldən çıxmış fayda və maddi ziyanın əvəzi kimi məhkəmə qaydasında cavabdehdən onun xeyrinə 30.000 manat maddi ziyan və 10.000 manat mənəvi ziyan olmaqla, cəmi 40.000 manat pul vəsaitinin onun xeyrinə tutulması» tələbinə dair ilk iddiаsının təmin еdilməməsi, Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsinin İddiaçı qarşı «Azərbaycan Respublikası ƏMDX yanında DƏDRX-in 16 saylı Ucar Ərazi İdarəsi tərəfindən İddiaçınun adına 0.10 ha torpaq sahəsi ilə bağlı daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində aparılmış qeydiyyat yazısının və həmin qeydiyyata dair verilmiş MA seriyalı 393798 nömrəli hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışın ləğv edilməsi və ödənilmiş dövlət rüsumunun cavabdehlərdən tutularaq Qaz İxrac İdarəsinin hesabına köçürülməsi tələbinə dair qarşılıqlı iddiаsının təmin еdilməməsi qət edilmişdir.
20. Birinci instansiya məhkəməsi qətnamə qəbul edərkən Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 14.2.6, 21.1, 21.2, 238.1, 1096.1, 1097.1, 1100-cü maddələrinə, Аzərbаycаn Rеspublikаsı Tоrpаq Məcəlləsinin 46-cı mаddəsinin 1-ci hissəsinə, 56-cı maddəsinə, «Bələdiyyə torpaqlarının idarə edilməsi haqqında» Аzərbаycаn Rеspublikаsı Qаnununun 7.1, 7.3-cü maddələrinə, «Qaz təchizatı haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 19-cu maddəsinin 1-ci və 2-ci hissələrinə, «Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında» Azərbaycan Respublikasının Qanunu qüvvəyə minənədək əldə edilmiş və yaranmış daşınmaz əmlak obyektləri üzərində hüquqların əldə edilməsini təsdiq edən sənədlərin Siyahısı»nın təsdiq edilməsi barədə» Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2015-ci il 13 yanvar tarixli Fərmanının 2-ci hissəsinə, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 1999-cu il 21 iyun tarixli 103 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş «Qaz təchizatında mühafizə zonaları və təhlükəsizlik tədbirləri Qaydaları»nın 2.7-ci bəndinə istinad etmişdir.
21. Birinci instansiya məhkəməsi qətnamə qəbul edərkən aşağıda göstərilən sənədlərə istinad etmişdir: Azərbaycan Respublikası ƏMDK-nın Yanında DƏDRX-nın Ucar Ərazi İdarəsi tərəfindən verilmiş xx.xx.2012-ci il tarixli MA seriyalı 393798 saylı hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarış Azərbaycan Respublikası ƏMDK-nın Yanında DƏDRX-nın Ucar Ərazi İdarəsi tərəfindən tərtib olunmuş AA seriyalı 005397 saylı torpaq sahəsinin planı və ölçüsü 16 saylı Ucar Ərazi İdarəsinin Yerquruluşunun təşkili şöbəsinin müdiri N.İbrahimov və mütəxəssisi M.Qasımov tərəfindən təsdiq olunmuş mütəxəssis rəyi Аzərbаycаn Rеspublikаsı Ədliyyə Nаzirliyi Məhkəmə Еkspеrtizаsı Mərkəzinin 22 аvqust 2024-cü il tаriхli, 3-16-16/2-10/3500 nömrəli еkspеrt rəyi Qaz İxrac İdarəsi X11 Kəmərləri sahəsinin xx.xx.2024-cü il tarixli arayışı xx.xx.2024-cü il tarixli arxiv sənədləri
22. Qətnаmədən nаrаzı qаlаn İddiaçı аpellyаsiyа şikаyəti vermişdir.
Apellyasiya şikayətinin dəlilləri
23. İddiaçı apellyasiya şikayətini ilk iddianın dəlilləri ilə əsaslandıraraq göstərmişdir ki, iddia ərizəsi onun tərəfindən 2021-ci ilin Dekabr ayında Göyçay Rayon Məhkəməsinə təqdim edilib. Göyçay Rayon Məhkəməsinin 04 Dekabr 2024-cü il tarixli, 2(046)-29/2024 saylı Qətnaməsi isə-3 il sonra 2024-cü iin dekabr ayında qəbul edilib. Bununla da Azərbaycan Respublikası MPM-nin 172-ci maddəsinin tələbləri mülki işə baxan Göyçay Rayon Məhkəməsinin hakimi tərəfindən kobud surtədə pozulub.
24. Mülki iş üzrə cavabdeh Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsinin onların iddia tələbləri üzrə əsas etirazlardan biri də odur ki, Göyçay rayonunun Qarayazı kəndində yerləşən və mülkiyyət hüququ ilə ona məxsus olan 0.10 hektar (10 sot) torpaq sahəsindən keçən-Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsinin “Qazıməmməd - Qazax” qaz kəməri 1985-ci ildə çəkilib, yəni onların bu torpaq sahəsinə 2007-ci ildə Bələdiyyə qərarı və mülkiyyət hüququ barədə sənədin verilməsindən əvvəl. Lakin, cavabdeh bu faktı təsdiq edən heç bir sübutu məhkəməyə təqdim edib, öz etirazını sübut edə bilmir. Onlar isə hesab edirlər ki, Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsinin “Qazıməmməd - Qazax” qaz kəməri 1985-ci ildə deyil, 2021-ci ildə çəkilib. Bu faktın sübut edilməsi isə bu kəmərin balansında olduğu Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsinin vəzifəsidir. Lakin, mülki iş üzrə cavabdeh Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsi tərəfindən bu barədə Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 77.1- ci maddəsində göstərilən qaydada hər hansı bir sübut təqdim edilməmişdir. Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsinin “Qazıməmməd - Qazax” qaz kəmərinin 1985-ci ildə çəkilməsini sübut edən heç bir təsdiqedici sənədi məhkəmyə təqdim edə bilməmişdir. 2021-ci ildə ona və digər vətəndaşlara məxsus olan torpaq sahəsindən “Qazıməmməd – Qazax” qaz kəməri çəkilərkən onlar etirazlarını bildirsələr də heç bir nəticəsi olmamışdır. Mülki iş üzrə cavabdeh Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsi dövlət idarəsidir. Əgər ona və digər vətəndaşlara məxsus olan torpaq sahəsindən Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsinin qaz borusu keçirsə və bu 2021-ci ildə deyil, 1985-ci ildə çəkilmişsə, nədən Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsi bu sənəd və sübutları məhkəməyə təqdim edib, öz etirazlarını sübut edə bilmir. Göyçay Rayon Məhkəməsinin 04 Dekabr 2024-cü il tarixli, 2(046)-29/2024 saylı Qətnaməsi isə yalnız bir tərəfin, yəni cavabdehin formal və qanunsuz, sübut olunmayan etirazları üzərində qurulmaqla və məhkəmə sübutlarla əsaslanmadan qərar qəbul edilmişdir. Göyçay Rayon Məhkəməsinin 04 Dekabr 2024-cü il tarixli, 2(046)-29/2024 saylı Qətnaməsində isə iddiaçının xeyrinə olan heç bir sübut və fakt nəzərə alınmayıb. Göyçay Rayon Məhkəməsinin 04 Dekabr 2024-cü il tarixli, 2(046)-29/2024 saylı Qətnaməsinin təsvir hissəsində isə yalnız cavabdehin etirazları vardır, əsaslandırma hissəsi isə demək olar ki, ümumiyyətlə yoxdur. Əsaslandırma hissəsində Məhkəmə hakimi yalnız mülki işdə olan sənədlərin olması barədə qeydlər etmişdir, bu isə məhkəmə qətnaməsi deyil, notariat orqanının sənədləri təsdiq etməsi kimi funksiyalardır.
25. Göyçay Rayonunun Qaraməryəm Bələdiyyəsi və onunla hal hazırki mülki iş üzrə cavabdeh olan Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsinin arasında “Bələdiyyə qərarının ləğv edilməsi barədə” məhkəmə prosesləri olmuşdur. Lakin bu məhkəmə proseslrərində Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsinin idda tələbləri təmin olunmamış və onların xeyrinə qanuni qüvvəyə minən məhkəmə qərarları qəbul olunmuşdur. Qeyd olunan bu məhkəmə sənədləri və digər sənədlər sübut kimi Göyçay Rayon Məhkəməsinə təqdim olunmuşdur. Lakin hal hazırki, iddia ərizəsi üzrə də mülki iş üzrə cavabdeh Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsi bu dəfə “Çıxarışın ləğv edilməsi barədə” ona və Əmlak Komitəsinin Reyestri Komitəsinə qarşı Qarşılıqlı İddia ərizəsi vermişdir. Demək olar ki, Azərbaycan Respublikası MPM-nin 153.2.2-ci maddəsində göstərilən eyni tərəflər arasında, eyni predmet barəsində və eyni əsaslar üzrə mübahisəyə dair məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qətnaməsi və ya iddiaçının iddiadan imtina etməsi ilə əlaqədar iş üzrə icraata xitam edilməsi və ya tərəflərin barışıq sazişinin təsdiq edilməsi haqqında məhkəmənin qərardadı olmasına baxmayaraq mülki iş üzrə cavabdeh Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsinin eyni əsaslar üzrə “Çıxarışın ləğv edilməsi barədə” ona və Əmlak Komitəsinin Reyestri Komitəsinə qarşı Qarşılıqlı İddia ərizəsi məhkəmə qətnaməsi ilə təmin olunmasa da, Hakim tərəfindən qanunsuz olaraq icraata qəbul edilimiş və bununla da Göyçay Rayon Məhkəməsinin Hakimi Azərbaycan Respublikası MPM-nin 153.2.2-ci maddəsinin tələblərini kobud surətdə pozmuşdur. Halbuki, Göyçay Rayon Məhkəməsinin Hakimi İbrahim Fəttahov Azərbaycan Respublikası MPM-nin 153.2.2-ci maddəsinin tələblərini əsas tutmaqla Qarşılıqlı İddia ərizəsini geri qaytarmalı idi.
26. Göyçay Rayon Məhkəməsinin 04 Dekabr 2024-cü il tarixli, 2(046)-32/2024 saylı Qətnaməsində nəzərə almamışdır ki, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 13 və 29-cu maddələrinə, Azərbaycan Respublikasının Torpaq Məcəlləsinə, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinə və digər normativ hüquqi aktlara əsasən Azərbaycan Respublikasında mülkiyyət toxunulmazdır və dövlət tərəfindən müdafiə olunur. Göyçay Rayon Məhkəməsinin 04 Dekabr 2024-cü il tarixli, 2(046)-32/2024 saylı Qətnaməsində isə göstrilən hallar nəzərə almamış və onun Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 13 və 29-cu maddələrində, Azərbaycan Respublikasının Torpaq Məcəlləsində, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinə və digər normativ hüquqi aktlarda qeyd olunan mülkiyyət hüquqları pozulmuşdur.
27. Mülki iş üzrə cavabdeh Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsi onlara aid olan torpaqların bu müəssisənin mənaeyinə zidd olduğunu və hüquqlarını pozulduğunu bildirirlər. Eyni zamanda ona və Əmlak Komitəsinin Reyestr Xidmətinə qarşı “Çıxarışın ləğv edilməsi barədə” X6 15 il sonra məhkəməyə təqdim edir. Sual olunur, əgər bu torpaq sahələri ona və digər vətəndaşlara 15 il əvvəl verilibsə və onların hüquqları pozulubsa, nədən 15 il müddətində bu barədə hər hası bir iddia qaldırmamışlar. Eyni zamanda da ona və Əmlak Komitəsinin Reyestr Xidmtin qarşı müstəql iddia deyil, onların iddialarına cavab olaraq “Çıxarışın ləğv edilməsi barədə” X6 15 il sonra məhkəməyə təqdim edirlər. Eyni zamanda “Qazıməmməd-Qazax” qaz kəməri həqiqətən onlara məxsus olan torpaq sahəsindən keçirdisə, nədən bu işə məsul olan Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsi 15 il müddətində susmuş, 2007 və 2024-cü illərdə onlara verilən qərarlara etiraz etməmiş və hər hansı bir hüquqi yollardan istifadə etməmişdir. Bu faktlar da sübut edir ki, Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsinin etirzları əsassız və qanunsuzdur.
28. Göyçay Rayon Məhkəməsinin 04 Dekabr 2024-cü il tarixli, 2(046)-29/2024 saylı Qətnaməsi qəbul olunarkən nədənsə qəbul olunmamışdır ki, 2007-ci ildə Göyçay Rayonu Qarayazı Bələdiyyəsi tərəfindən Göyçay rayonunun Qarayazı kəndində yerləşən 0.10 hektar (10 sot) torpaq sahəsi 08 Yanvar 2007-ci ildə ona verilərkən 1. Azərbaycan Respublikası Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi Göyçay Rayon Şöbəsinin Qərarı, 2. Göyçay Rayon İcra Hakimiyyətinin Memarlıq və Tikinti Şöbəsinin Rəyi. 3. Bu torpaq sahəsi ona verilərkən: Bələdiyyənin sədri, Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin Göyçay Rayon Şöbəsinin aparıcı mütəxəssisinin, Bələdiyyə sədrinin müavini, komissiya üzvü bu torpaq sahəsinə baxış keçirmiş, baxış zamanı bu torpaq sahəsinin ərazinin yerüstü quruluşuna uyğun olması və həmçinin hər hansı bir kommunukasiya xəttinin keçməsi qeydə alınmamışdır. Qeyd olunan bu qurumlar dövlət qurumlarıdır, bu şəxslər isə dövlət məmurlarıdır və qərar qəbul edərkən Azərbaycan Respublikasının qanun və qərarlarını əsas tutaraq ona və digər şəxslərə bu torpaq sahəsni vermişlər. Bu sənədlərin heç birində: bu torpaq sahəsinin ərazinin yerüstü quruluşuna uyğun olması və həmçinin hər hansı bir kommunukasiya xəttinin keçməsi qeyd alınmamışdır. Təbii ki, əgər hər hansı bir kommunukasiya xəttinin keçməsi aşkar olunsa idi bu torpaq sahəsi nə ona, nə də digər sakinlərə verilməzdi.
29. Digər maraqlı fakt odur ki, onların tərəfindən bir neçə il əvvəl fiziki şəxs olan Elsevər Əmirova qarşı eyni torpaq sahəsinə aid “Torpaq sahəsindən çıxarılma barədə” iddia ərizəsi ilə Göyçay Rayon Məhkəməsinə müraciət edilib, Torpaq sahəsindən çıxarılma barədə” iddia ərizələri Göyçay Rayon Məhkəməsinin qərarı ilə təmin olunub və mülkiyyət hüquqları bərpa olunub, Elsevər Əmirov onların torpaq sahəsindən çıxarılıb məhkəmə qərarı ilə. Yəni, fiziki şəxs olan ElsevərƏmirova qarşı eyni torpaq sahəsi üzrə mülkiyyət hüquqları məhkəmə qaydasında təmin olunub, lakin, hüquqi şəxs olan Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qazİxrac İdarəsi nə qarşı yox. Bu məhkəmə qərarlarında ikili standartlar tədbiq olunur. Belə ki, Fiziki şəxsə qarşı onun Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 13 və 29-cu maddələrində, Azərbaycan Respublikasının Torpaq Məcəlləsində, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsində və digər normativ hüquqi aktlarda qeyd olunan mülkiyyət hüquqları bərpa olunub. Lakin Göyçay Rayon Məhkəməsinin 04 Dekabr 2024-cü il tarixli, 2(046)-30/2024 saylı Qətnaməsində isə göstrilən hallar nəzərə almamış və onun Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 13 və 29-cu maddələrində, Azərbaycan Respublikasının Torpaq Məcəlləsində, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinə və digər normativ hüquqi aktlarda qeyd olunan mülkiyyət hüquqları bərpa olunmamışdır. Baxmayaraq ki, hər 2 halda onun mülkiyyət hüquqları pozulub, fiziki şəxsə qarşı bu hüququ bərpa olunur, hüquqi şəxsə qarşı yox.
30. Göyçay Rayon Məhkəməsinin 04 Dekabr 2024-cü iltarixli, 2(046)-30/2024 saylı Qətnaməsi o səbəbdən də əsassız və qanusuzdur ki, məhkəmə Qətnaməsi qəbul olunarkən tərəflər arasında əvvəllər və hal hazırki, iddia tələbləri üzrə keçirilmiş məhkəmə iclaslarında təyin olunan Ekspertizaların bir biri ilə ziddiyətli olmasıdır. Belə ki, əvvəlki iddia ərizəsi üzrə təyin olunmuş 05 Dekabr 2016-cı il tarixli Ekspert Rəyində mübahsələndirilən torpaq sahəsindən hər hansı bir kommumikasiya, o cümlədən də qaz kəmərinin keçməsi qeyd olunmur. Ekspertin bu Rəyinə tərəflərin heç biri etiraz etməmişdir. Lakin, hal hazırki iş üzrə təyin olunan 22 aqust 2024-c üil tarixli Ekspert Rəyində isə qeyd olunur ki, ona məxsus olan torpaq sahəsindən “Qazıməmməd – Qazax” qaz kəməri keçir. Lakin, hal hazırki iş üzrə təyin olunan 22 aqust 2024-c üil tarixli Ekspert Rəyində qeyd olunsada ki, ona məxsus olan torpaq sahəsindən “Qazıməmməd-Qazax” qaz kəməri keçir, iş üçün mühüm əhəmiyyətə malik suala cavab yazılmır. Belə ki, ona məxsus olan torpaq sahəsindən keçən “Qazıməmməd – Qazax” qaz kəməri 1985-ci ildə, yoxsa 2021-ci ildə çəkilib. Yəni, qeyd olunan ona məxsus olan torpaq sahəsindən keçən “Qazıməmməd – Qazax” qaz kəməri bu torpaq sahəsi ona verilən 2007 və ya 2012-ci ildən əvvəl çəkilib, yoxsa sonra. Baxmayaraq ki, Göyçay Rayon Məhkəməsinin 04 Dekabr 2024-cü iltarixli, 2(046)-30/2024 saylı Qətnaməsinin əsaslandırma hissədindədə qeyd olunur ki, məhkəmə sənədləri ilə də sübut olunur ki, Göyçay Rayonu Qarayazı Bələdiyyəsi tərəfindən Göyçay rayonunun Qarayazı kəndində yerləşən 0.10 hektar (10 sot) torpaq sahəsi 08 Yanvar 2007-ci ildə ona verilərkən Azərbaycan Respublikası Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi Göyçay Rayon Şöbəsinin Qərarı, Göyçay Rayon İcra Hakimiyyətinin Memarlıq və Tikinti Şöbəsinin Rəyi olmuşdur. Bu torpaq sahəsi ona verilərkən Bələdiyyənin sədri, Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin Göyçay Rayon Şöbəsinin aparıcı mütəxəssisinin Bələdiyyə sədrinin müavini, komissiya üzvü bu torpaq sahəsinə baxış keçirimiş, baxış zamanı bu torpaq sahəsinin ərazinin yerüstü quruluşuna uyğun olması və həmşinin hər hansı bir kommunukasiya xəttinin keçməsi qeyd alınmamışdır.
31. Odur ki, Göyçay Rayon Məhkəməsinin 04 dekabr 2024-cü il tarixli, 2(046)- 29/2024 saylı qətnaməsini ləğv etməklə, mülki iş üzrə cavabdeh olan Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsinə qarşı Göyçay rayonunun Qarayazı kəndində yerləşən və mülkiyyət hüququ ilə ona məxsus olan 0.10 hektar (10 sot) torpaq sahəsindən-Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsinin “Qazıməmməd-Qazax” qaz kəmərinin çıxarılması, əldən çıxmış fayda, maddi və mənəvi ziyanın əvəzi kimi məhkəmə qaydasında cavabdehdən onun xeyrinə 10 sot torpağa görə - 30 000 manat məbləğində maddi ziyan və 10 000 manat məbləğində-mənəvi ziyan, ümumi olaraq cəmi 40 000 manat, Göyçay Rayon Məhkəməsində-iddia Ərizəsi üçün ödədiyi 210 manat və Şəki Apellyasiya Məhkəməsində-apellyasiya şikayəti üçün ödədiyi 105 manat pul da, ümumi olaraq cəmi 40315 manat məbləğində pul da cavabdehdən məhkəmə qaydasında tutulmaqla ona ödənilməsi barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
Apellyasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri
32. Cavabdeh Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti Qaz İxrac İdarəsinin nümayəndəsi Nümayəndə2 apelyasiya şikayətinə qarşı etiraz verərək apellyasiya şikayətinin təmin edilməməsini xahiş etmişdir.
Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları
33. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən iddiаçı İddiaçı nümayəndəsi Nümayəndə1 apelyasiya şikayətini müdafiə edərək, apellyasiya şikayətinin təmin edilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
34. Məhkəmə kollegiyasının iclasında cavabdeh Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti Qaz İxrac İdarəsinin nümayəndəsi Nümayəndə2 apelyasiya şikayətinə etiraz edərək, apellyasiya şikayətinin təmin edilməməsi, Göyçay Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2024-cü il tarixli 2(046)-30/2024 nömrəli qətnaməsinin dəyişdirilmədən qüvvədə saxlanılması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
Tətbiq edilən hüquq
35. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsi: 21.1-ci maddəsinə əsasən, zərərin əvəzinin ödənilməsini tələb etmək hüququna malik olan şəxs ona vurulmuş zərərin əvəzinin tam ödənilməsini tələb edə bilər, bu şərtlə ki, qanunda və ya müqavilədə zərərin əvəzinin daha az miqdarda ödənilməsi nəzərdə tutulmasın. 21.2-ci maddəsinə əsasən, zərər dedikdə hüququ pozulmuş şəxsin pozulmuş hüququnu bərpa etmək üçün çəkdiyi və ya çəkməli olduğu xərclər, əmlakından məhrum olması və ya əmlakının zədələnməsi (real zərər), habelə hüququ pozulmasaydı, həmin şəxsin adi mülki dövriyyə şəraitində əldə edəcəyi gəlirlər (əldən çıxmış fayda) başa düşülür. 152.1-ci maddəsinə əsasən mülkiyyət hüququ-subyektin ona mənsub əmlaka (əşyaya) öz istədiyi kimi sahib olmaq, ondan istifadə etmək və ona dair sərəncam vermək üzrə dövlət tərəfindən tanınan və qorunan hüququdur. 152.2-ci maddəsinə əsasən sahiblik hüququ-əmlaka (əşyaya) faktik sahibliyi həyata keçirməyin hüquqi cəhətdən təmin edilmiş imkanıdır. 152.3-cü maddəsinə əsasən istifadə hüququ- əmlakdan (əşyadan) onun faydalı təbii xassələrini hasil etməyin, habelə ondan fayda götürməyin hüquqi cəhətdən təmin edilmiş imkanıdır. İstifadədən fayda gəlir, artım, bəhər, törəmə şəklində və başqa formalarda ola bilər. 152.4-cü maddəsinə əsasən sərəncam hüququ-əmlakın (əşyanın) hüquqi müqəddəratını təyin etməyin hüquqi cəhətdən təmin edilmiş imkanıdır. 152.5-ci maddəsinə əsasən mülkiyyətçi qanunda və ya müqavilədə müəyyən edilən məhdudiyyətlər nəzərə alınmaqla müəyyənləşdirilmiş hədlərdə əmlaka (əşyaya) sərbəst surətdə sahib ola bilər, ondan istifadə edə bilər və ona dair sərəncam verə bilər, həmin əmlaka başqa şəxslərin sahibliyinə yol verməyə bilər, ona mənsub əmlak barəsində öz mülahizəsi ilə istənilən hərəkətləri edə bilər, bir şərtlə ki, həmin hərəkətlər qonşuların və ya üçüncü şəxslərin hüquqlarını pozmasın, yaxud hüquqdan sui-istifadə olmasın. 157.2-ci maddəsinə əsasən mülkiyyətçi özgəsinin qanunsuz sahibliyindən öz əmlakını geri tələb edə bilər. 1096.1-ci maddəsinə əsasən, mülki hüquq pozuntusu (delikt) hüquqla və ya qanunla müdafiə edilən başqa şəxsə (zərərçəkənə) birbaşa ziyan və zərər vurulmasına gətirib çıxaran təqsirli, hüquqa zidd (mülki qanunvericilik normalarını pozan) əməldir (hərəkət və ya hərəkətsizlikdir). 1096.2-ci maddəsinə əsasən, delikt törətmiş şəxs mülki hüquq pozuntusuna görə məsuliyyət daşıyır. 1097.1-ci maddəsinə əsasən, mülki hüquq pozuntusu (delikt) nəticəsində fiziki şəxsin şəxsiyyətinə və ya əmlakına vurulmuş zərərin, habelə hüquqişəxsin əmlakına və işgüzar nüfuzuna vurulmuş zərərin əvəzi zərərvuran tərəfindən tam həcmdə ödənilməlidir. Qanunla zərərin əvəzini ödəmək vəzifəsi zərəri vurmayan şəxsin öhdəsinə qoyula bilər.
36. «Qaz təchizatı haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun; 19-cu maddəsinin 1-ci bəndinə əsasən sənaye qurğularını digər qurğuların və fəaliyyət növlərinin zərərli təsirindən qorumaq, habelə insanların həyatını, sağlamlığını və əmlakını müdafiə etmək və mümkün ola bilən qəzaların qarşısını almaq, onların zərərli təsirini azaltmaq məqsədilə müvafiq icra hakimiyyəti orqanı mühafizə zonası və tədbirləri ilə bağlı qaydalar tətbiq edə bilər.
37. Azərbaycan Respublikası Torpaq Məcəlləsinin; 68-ci maddəsinə əsasən torpaq sahələri üzərində hüquqlar torpaq sahələrinin sərhədlərinin yerdə müəyyən edilməsindən, onların planı və ölçüsünün tərtib edilməsindən, torpaq sahələrinin verilməsi barədə müqavilənin bağlanmasından və onun müəyyən olunmuş qaydada dövlət qeydiyyatından keçirilməsindən sonra yaranır.
38. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 21 iyun 1999-cu il tarixli, 103 saylı Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Qaz təchizatında mühafizə zonaları və təhlükəsizlik tədbirləri Qaydaları” Bənd 2.23 Magistral boru kəmərlərinin keçdiyi ərazilərdə hüquqi və fiziki şəxslərin (fərdi ev sahiblərinin) torpaq sahələri ayrılması haqqında ərizələrinə rayon və şəhər icra hakimiyyəti orqanları tərəfindən baxıldıqda, ayrılacaq torpaq sahəsi əvvəlcədən qaz kəmərlərini istismar edən orqanlarla (hüquqi şəxslərlə) razılaşdırılır. Bənd 2.24 Kəmərləri istismar edən hüquqi şəxslərə, Dövlət Neft Şirkətinə, onun yerli orqanlarına və Azərbaycan Respublikasının Fövqəladə Hallar Nazirliyinə, öz səlahiyyətləri çərçivəsində, bu Qaydaları pozanlar tərəfindən kəmərlərin mühafizə zonalarında və kəmərlərin (onun obyektlərinin) oxundan şəhərlərə və digər yaşayış məntəqələrinə qədər, minimal məsafəyə bərabər olan sahədə Azərbaycan Respublikası Dövlət tikintikomun təsdiq etdiyi magistral kəmərlərin layihələndirilməsi qaydaları və normaları ilə müəyyən edilmiş məsafələr daxilində aparılan işləri dayandırmağa səlahiyyət verilir. Bənd 2.7. Boru kəmərlərinin, çəkilmə tərzindən asılı olmayaraq, istismarına normal şərait yaratmaq və zədələnmə hallarının qarşısını almaq məqsədi ilə mühafizə zonası təyin edilir: boru kəmərləri xətti boyunca, onun orta oxundan hər tərəfə şərti xətlərlə 50 m keçən torpaq sahəsi mühafizə zonası üçün ayrılmalıdır. Kənd təsərrüfatı üçün yararlı olan torpaq sahələrindən keçən, boru kəmərləri xətti boyunca onun orta oxundan hər tərəfə şərti xətlərlə 25 metrdən keçən torpaq sahəsi mühafizə zonası üçün ayrılmalıdır; çoxlu sayda qarışıq boru kəmərləri boyunca, kənar kəmərlərin orta oxundan hər tərəfə, şərti xətlərlə 50 metrdən keçən torpaq sahəsi mühafizə zonası üçün ayrılmalıdır.
39. “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunu qüvvəyə minənədək əldə edilmiş və yaranmış daşınmaz əmlak obyektləri üzərində hüquqların əldə edilməsini təsdiq edən sənədlərin Siyahısı”nın təsdiq edilməsi barədə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 14 Yanvar 2015-ci il tarixli Fərmanı 2-ci bənd. Bu Fərmanın 1-ci hissəsi ilə təsdiq olunan Siyahıda nəzərdə tutulmuş sənədlər müvafiq əmlaka hüququn əmələ gəldiyi anda həmin əmlak magistral boru kəmərlərinin, yüksək gərginlikli elektrik şəbəkələrinin, nəqliyyat infrastrukturu obyektlərinin və suların mühafizə zonalarında, neft və qaz yataqlarının işlənməsi üçün təsərrüfat subyektlərinin istifadəsində olan torpaq sahələrində yerləşmədiyi hallarda daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyata alınması üçün əsas hesab edilir.
40. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsi: 9.1-ci və 9.3-cü mаddələrinə əsаsən ədalət mühakiməsi çəkişmə, tərəflərin bərabərliyi və faktlar əsasında həyata keçirilir. Hakim bütün hallarda prosesin çəkişmə prinsipini təmin etməli, öz qərarını yalnız tərəflərin çəkişmə prinsipinə əsasən müzakirə etdiyi dəlillərlə, onların verdiyi izahatlarla, sənədlərlə əsaslandırmalıdır. 14.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdiyi sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. 77.1-ci maddəsinə görə, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. 88-ci mаddəsinə görə məhkəmə sübutlаrа obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tаm bаxdıqdаn sonrа həmin sübutlаrа tətbiq edilməli hüquq normаlаrınа müvаfiq olаrаq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qаbаqcаdаn müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. 217.1-ci, 217.3-cü və 217.4-cü maddələrinə əsаsən məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Məhkəmə öz qətnаməsini yаlnız məhkəmə iclаsındа tədqiq olunmuş sübutlаrlа əsаslаndırır. 218.1-ci mаddəsinə əsаsən qətnаmə çıxаrıldıqdа hаkim sübutlаrı qiymətləndirir, iş üçün əhəmiyyətli olаn nə kimi hаllаrın müəyyən edildiyini, nə kimi hаllаrın müəyyən edilmədiyini, tərəflərin hаnsı hüquqi münаsibətdə olmаlаrını, həmin iş üzrə hаnsı qаnunun tətbiq edilməli olduğunu və iddiаnın təmin olunub-olunmаdığını müəyyən edir. 372.1-ci maddəsinə görə, apelyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır. 372.6-ci maddəsinə əsasən, apelyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apelyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. 372.7-ci maddəsinə əsasən, apelyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. 384.0.1-ci mаddəsinə görə аpellyаsiyа instаnsiyаsı məhkəməsi qətnаməni dəyişdirmədən, аpellyаsiyа şikаyətini isə təmin etmədən sаxlаyа bilər. 385.2-ci maddəsində qeyd edilir ki, birinci instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyinəzərindən qanuni və əsaslı olan və mahiyyəti üzrə düzgün olan qətnaməsi yalnız formal mülahizələrə görə ləğv edilə bilməz.
Apellyasiya baxışının hədləri
41. Apelyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apelyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır və şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun “Məhkəmə qətnaməsi haqqında” 2005-ci il 14 oktyabr tarixli, 04 nömrəli qərarının 17-ci bəndində göstərilir ki, kassasiya və apellyasiya instansiya məhkəmələri aşağı instansiya məhkəmələrinin qətnamələrindən şikayətlərə baxdıqda qəbul etdikləri aktlarda verilən şikayətlərin dəlillərinə müfəssəl hüquqi qiymət verməlidirlər. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki və Kommersiya kollegiyalarının “apellyasiya və kassasiya şikayətlərinin mümkünlüyü və şikayətlərə baxılmasının hədləri ilə bağlı Mülki Prosessual Məcəllənin tətbiqi məsələlərinə dair” 14 oktyabr 2020-ci il tarixli, 04/2020 nömrəli qərarının 60-cı bəndində göstərilir ki, apellyasiya və kassasiya instansiyası məhkəmələri qəbul etdikləri aktların əsaslandırıcı hissəsində aşağı instansiyası məhkəməsinin qərarının hansı hissədə yoxladıqlarını aydın ifadə etməli, məhkəmə aktını hissəvi yoxladıqda isə nəticə hissəsində hansı hissənin ləğv edildiyini, dəyişdirildiyini və yaxud dəyişdirilmədən saxlanıldığını xüsusi olaraq göstərməli, dəyişdirilmədən saxlanılan hissənin isə mübahisələndirilib-mübahisələndirilmədiyinə diqqət yetirməlidilər. Həmin qərarda göstərilmişdir ki, apellyasiya və kassasiya qaydasında məhkəmə aktları müvafiq olaraq şikayətə və ya şikayəti verən şəxsə münasibətdə deyil, mübahisələndirilən hissədə yoxlanılmalıdır. Ona görə də, məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin dəlillərinə və birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticəyə aşağıda qeyd edilən hallar üzrə hüquqi dəyərləndirmə aparılmasını zəruri hesab edir.
42. İddiaçı Göyçay Rayon Məhkəməsinin 4 dekabr 2024-cü il tarixli, 2(046)-29/2024 nömrəli qətnaməsinin tam ləğv edilməsini xahiş etsə də, qarşılıqlı iddianın rədd edilməsinə aid hissəsində qətnamənin nə üçün ləğv edilməli olmasını göstərmədiyindən məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını ilk iddianın rədd edilməsinə aid hissədə yoxlamışdır.
Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi
43. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin dəlillərini əsassız hesab edərək, birinci instansiya məhkəməsinin hər iki iddianı rədd edərkən ilk iddianın rədd edilməsinə aid hissədə hansı halları əsas götürdüyünü əsaslandırdığından məhkəmənin gəldiyi nəticə ilə razılaşır və hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi qətnamə qəbul edərkən həmin hissədə əsaslı və reallığa uyğun olan nəticəyə gəlmişdir.
44. Məhkəmə kollegiyası iddiaçının apellyasiya şikayətində göstərdiklərinə münasibət bildirərək qeyd edir ki, İşin hallar bundan ibarətdir ki, Göyçay rayonu Qarayazı Bələdiyyəsinin 08 yanvar 2007-ci il tarixli qərarına əsasən Həmin Bələdiyyə tərəfindən iddiaçı X5 Göyçay rayonu Qarayazı Bələdiyyəsinin ehtiyyat fondundan 0.10 hektar torpaq sahəsi satılmışdır. Azərbaycan Respublikası ƏMDK-nın yanında DƏDRX-nin Ucar Ərazi İdarəsi tərəfindən verilmiş xx.xx.2012-ci il tarixli MA seriyalı 393798 nömrəli hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışa əsasən Göyçay rayonu Qarayazı kəndində yerləşən, yaşayış məntəqələri torpaqları kateqoriyalı 0,10 ha torpaq sahəsi xüsusi mülkiyyət kimi X4 adına daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində 18 nömrəli reyestr kitabının 04 nömrəli vərəqində qeydiyyata alınmışdır. Lakin ərazidən keçən yüksək təzyiqli 1220 mm-lik 2-ci xətt Qazıməmməd-Qazax magistral qaz kəməri bələdiyyə tərəfindən iddiaçıya torpaq sahəsinin satılmasından əvvəl, yəni 1985-ci il tarixdən istismara verilmişdir.
45. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin bu qətnamənin 23-cü bəndində göstərilmiş dəlillərinə münasibət bildirərək qeyd edir ki, hazırkı mülki işə birinci instansiya məhkəməsində baxılarkən Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti Qaz İxrac İdarəsinin Şəki İnzibati Məhkəməsinə təqdim etdiyi bələdiyyə qərarının etibarsız hesab edilməsi tələbinə dair iddiasına baxılıb yekun məhkəmə aktı çıxarılanadək Göyçay Rayon Məhkəməsinin 12 may 2022-ci il tarixli, 2(046)-637/2022 nömrəli qərardadı ilə iş üzrə icraat dayandırılmış, iş üzrə icraatın dayandırılmasına əsas olmuş hal aradan qalxdıqdan sonra isə Göyçay Rayon Məhkəməsinin 15 sentyabr 2023-cü il tarixli, 2(046)-52/2023 nömrəli qərardadı ilə iş üzrə icraat təzələnmişdir. Bundan sonra Göyçay Rayon Məhkəməsinin 30 oktyabr 2023-cü il tarixli, 2(046)-52/2023 nömrəli qərardadı ilə iş üzrə məhkəmə tikinti-texniki ekspertizası təyin edilmiş, rəy alınanadək işin icraatı dayandırılmışdır. Məhkəmə tikinti-texniki ekspertizasının rəyi məhkəməyə daxil olduqdan sonra isə Göyçay Rayon Məhkəməsinin 12 sentyabr 2024-cü il tarixli, 2(046)-29/2024 nömrəli qərardadı ilə iş üzrə icraat təzələnmişdir. Göründüyü kimi, məhkəmənin icraatında olduğu dövrdə mülki işin icraatı 2 il 3 aya yaxın bir müddət ərzində dayandırılmış vəziyyətdə olmuşdur.
46. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin bu qətnamənin 24-cü bəndində göstərilmiş dəlillərini əsaslı hesab etməyərək qeyd edir ki, işdə olan Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsinin X11 kəmərləsi sahəsinin D1220 mm-lik İİ xətt “Qazıməmməd - Qazax” qaz kəmərinin texniki pasportundan görünür ki, həmin kəmər 1985-ci ildə istismara qəbul olunmuşdur.
47. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin bu qətnamənin 25-ci bəndində göstərilmiş dəlillərini də əsaslı hesab etməyərək qeyd edir ki, işdə olan Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin 25 may 2023-cü il tarixli 2-1(102)-990/2023 nömrəli qərarından görünür ki, iddiaçı Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsinin cavabdeh Göyçay rayonu Qaraməryəm Bələdiyyəsinə qarşı (üçüncü şəxslər X7 və digərləri) torpağın alınması ilə bağlı cavabdeh Göyçay rayonu Qarayazı Bələdiyyəsi tərəfindən verilmiş 08 yanvar 2007-ci il tarixli 01 saylı qərarının etibarsız hesab edilməsi tələbinə dair iddiası Şəki İnzibati Məhkəməsinin 24 noyabr 2022-ci il tarixli 2-1(116)- 877/2022 nömrəli qərardadı ilə mümkün sayılmamış, Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının 2-1(107)-125/2023 nömrəli 26 yanvar 2023-cü il tarixli qərardadı ilə apellyasiya şikayəti təmin edilməmiş, Şəki İnzibati Məhkəməsinin 24 noyabr 2022-ci il tarixli 2-1(116)-877/2022 nömrəli qərardadı dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının 2-1(107)-125/2023 nömrəli 26 yanvar 2023-cü il tarixli qərardadından isə Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsinin verdiyi kassasiya şikayəti təmin edilməmişdir. Göründüyü kimi Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Qaz İxrac İdarəsi tərəfindən iddiaçının mülkiyyətində olan 0.10 ha torpaq sahəsinə münasibətdə verilmiş daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarış digər bir icraatda mübahisələndirilməmişdir.
48. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin bu qətnamənin 27-ci bəndində göstərilmiş dəlillərinə dəlillərinə münasibətdə qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 4.1-ci maddəsinə əsasən bütün fiziki və hüquqi şəxslər özlərinin qanunla qorunan hüquq və azadlıqlarını, eləcə də maraqlarını qorumaq və təmin etmək məqsədi ilə qanunla müəyyən edilmiş qaydada məhkəmə müdafiəsindən istifadə etmək hüququna malikdirlər. Həmin Məcəllənin 5.1-ci maddəsinə əsasən hər hansı fiziki və yaxud hüquqi şəxs öz hüququnun və ya qanunla qorunan mənafeyinin müdafiəsi və yaxud təsdiqi üçün məhkəməyə müraciət etdiyi hallarda məhkəmədə iş başlanılır. Kollegiya qeyd edir ki, məhkəməyə iddia tələbinin tez və yaxud da gec təqdim edilməsi iddia edən şəxsin hüququdur.
49. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin bu qətnamənin 29-cu bəndində göstərilmiş dəlilinə münasibətdə qeyd edir ki, iddiaçının Elsevər Əmirova qarşı təqdim edilmiş iddia tələbi ilə hazırkı iddia tələbindəki tərəflər eyni olmamaqla, iddia tələblərinin əsasları da eynilik təşkil etməmişlər. Bu baxımdan iddiaçının cavabdeh Elsevər Əmirova qarşı qaldırdığı torpaq sahəsindən çıxarılma tələbinə dair iddiası üzrə qəbul edilmiş məhkəmə aktları ilə müəyyən edilmiş faktların hazırkı mülki iş üzrə preyudisiallığı yoxdur. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 82.3-cü maddəsinə əsasən bir mülki iş üzrə qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qətnaməsi ilə müəyyən edilmiş faktlar həmin işdə iştirak edən şəxslər tərəfindən başqa məhkəmə prosesində mübahisələndirilmir və yenidən sübut edilmir.
50. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin bu qətnamənin 30-cu bəndində göstərilmiş dəlillərinə münasibətdə qeyd edir ki, işdə olan Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin 05 dekabr 2016-cı il tarixli 26124 nömrəli ekspert rəyindən görünür ki, həmin tədqiqat çərçivəsində ekspert qarşısında mübahsələndirilən torpaq sahəsindən hər hansı bir kommunikasiya, o cümlədən də qaz kəmərinin keçib-keçməməsi kimi bir sual qoyulmamış, bu səbəbdən də ekspert tərəfindən həmin istiqamətdə heç bir araşdırma aparılmamışdır. Hazırkı məhkəmə icraatı çərçivəsində aparılmış ekspertiza tədqiqatı üzrə isə ekspert qarşısında iddiaçının mülkiyyətində olan torpaq sahəsindən qaz kəmərinin keçibkeçməməsinə dair sual qoyulmuş, ekspertiza tədqiqatının nəticəsi üzrə də məhkəmənin ekspert qarşısında qoyulmuş sualına uyğun cavab verilmişdir. Həmçinin “Qazıməmməd- Qazax” qaz kəmərinin texniki pasportunda onun hansı tarixdə istismara verilməsinə dair aydın bir cavab verildiyindən onun çəkilmə tarixinin əlavə olaraq ekspertiza tədqiqatı ilə müəyyən edilməsi zərurəti müəyyən edilməmişdir.
51. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin bu qətnamənin 26 və 28-ci bəndlərində göstərilmiş dəlillərinə münasibət bildirərək qeyd edir ki, “Qazıməmməd - Qazax” qaz kəmərinin bələdiyyə tərəfindən iddiaçıya torpaq sahəsinin satılmasından uzun müddət əvvəl çəkilməsi nəzərə alınaraq Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti Qaz İxrac İdarəsi tərəfindən iddiaçının mülkiyyət hüquqlarının pozulması, cavabdeh təşkilat tərəfindən iddiaçıya maddi və mənəvi ziyanın vurulması halı müəyyən edilmədiyindən birinci instansiya məhkəməsi ilk iddia tələbinin rədd edilməsi nəticəsinə gələrkən doğru mövqedən çıxış etmişdir. İddiaçıya torpaq sahəsi ayrılarkən bələdiyyə və müvafiq dövlət orqanlarının, onların vəzifəli şəxslərinin hər hansı bir diqqətsizliyi, qanunsuzluğu halları olmuşdursa bu halda iddiaçının həmin məsələni ayrıca icraatda mübahisələndirmək hüququ vardır. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun «N.Məmmədovanın şikayəti üzrə məhkəmə aktlarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair» 31 yanvar 2006-cı il tarixli qərarında göstərilmişdir ki, «məhkəmə qətnaməsi hüquqla bağlı mübahisəyə baxıldıqdan sonra məhkəmə iclasında müəyyən olunmuş işin faktiki halları və hüquq normaları əsasında çıxarılır. İddiaçının hüququnun pozulması təsdiqlənərsə, məhkəmə öz qətnaməsilə bu hüququ müdafiə etməlidir. Əgər iddiaçının hüququnun pozulması təsdiqlənməzsə, məhkəmə onun iddiasını rədd etməli və bununla da cavabdehin iddiaçının əsassız hərəkətləri və ya fikirləri ilə pozula biləcək hüquqlarını müdafiə etməlidir. Hər bir halda məhkəmənin qətnaməsi ilk növbədə məhz mübahisə tərəflərinin fərdi hüquqlarını və qanuni mənafelərini müdafiə edən akt kimi çıxış etməlidir».
52. Odur ki, birinci instansiya məhkəməsi işə baxarkən qanunvericiliyin tələblərini nəzərə alıb iş üzrə sübutları tam, hərtərəfli araşdırmış, işin faktiki hallarını ətraflı müəyyənləşdirərək düzgün hüquqi nəticəyə gəlmiş, hazırkı işə baxılarkən maddi və prosessual hüquq normasının tətbiqində səhvə yol verilməmiş, MPM-in 14, 77, 88, 217 və 218-ci maddələrinin tələblərinə riayət edilmişdir.
53. Məhkəmə kollegiyаsı iş üzrə toplаnmış sübutlаrı yuxаrıdа şərh olunаn mаddi və prosessuаl hüquq normаlаrı ilə əlаqəli şəkildə tədqiq edərək hesаb edir ki, birinci instаnsiyа məhkəməsi hər iki iddianı edərkən ilk iddianın rədd edilməsinə aid hissədə düzgün nəticəyə gəldiyindən və qətnаmə həmin hissədə fаktlаr nöqteyi-nəzərindən qаnuni və əsаslı, mаhiyyəti üzrə isə düzgün olduğundаn, işdə qətnаmənin həmin hissədə аpellyаsiyа qаydаsındа ləğv edilməsi üçün əsаslаr olmаdığındаn İddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin olunmamalı, Göyçay Rayon Məhkəməsinin 4 dekabr 2024-cü il tarixli, 2(046)-29/2024 nömrəli qətnaməsi ilk iddianın rədd edilməsinə aid mübahisələndirilən hissədə dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır.
54. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessuаl Məcəlləsinin 372, 384-385, 392, 393, 402-403, 404 və 405-ci maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə kollegiyası
QƏT ETDİ:
İddiaçı tərəfindən verilmiş аpellyasiya şikayəti təmin edilməsin. İş üzrə Göyçay Rayon Məhkəməsinin 4 dekabr 2024-cü il tarixli, 2(046)-29/2024 nömrəli qətnaməsi mübahisələndirilən - ilk iddianın rədd edilməsinə aid hissədə dəyişdirilmədən sаxlаnılsın. Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsindən şikayət verilməmişdirsə, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Qətnamədən, tərəflər, üçüncü şəxslər və maraqlı şəxslər tələbləri təmin olunmadığı hallarda onlara rəsmi qаydаdа verildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Azərbaycan Respublikası Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsı vasitəsi ilə (Elektron Məhkəmə İnformasiya Sistemində yaradılmış Elektron Kabinetdən istifadə edilməklə) Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsına kassasiya şikayəti verə bilər.