Şəki Apellyasiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(107)-797/2021

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şəki şəhəri İş № 2(107)-797/2021 07.04.2021 ŞƏKİ APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Hakimlər Məcidov Ələddin Tofiq oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Əsədli Mahir Abdulla oğlu və Mahmudov Ayaz Akif oğlundan ibarət tərkibdə, Əliyev Fərid Mehdi oğlunun katibliyi, iddiaçılar İddiaçı1 və Cavabdeh iştirakları ilə, İddiaçılar İddiaçı1 və İddiaçı2 Cavabdeh qarşı torpaq sahəsindən çıxarılma və maddi zərərin ödənilməsi tələbinə dair iddiası ilə bağlı mülki iş üzrə Yevlax Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2020-ci il tarixli 2(039)-1316/2020 nömrəli qətnaməsindən İddiaçı1 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq MÜƏYYƏN ETDİ: Yevlax Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2020-ci il tarixli 2(039)-1316/2020 nömrəli qətnaməsi ilə (hakim Günay Cavadova) iddia qismən təmin edilmiş, Cavabdeh iddiaçılar İddiaçı1 və İddiaçı2 ümumi birgə mülkiyyətində olan Yevlax rayonu Hürüuşağı kəndində yerləşən 1,3980 hektar torpaq sahəsinin 0,48 hektar hissəsindən çıxarılması, iddianın qalan hissədə təmin edilməməsi qət edilmişdir. İşin halları İddiaçılar İddiaçı1 və İddiaçı2 Cavabdeh qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, ümumi birgə mükiyyətlərinə verilmiş Yevlax rayonu Hürüuşağı kəndində yerləşən 1,3980 hektar torpaq sahəsindən cavabdehin çıxarılması və 10000 manat dəymiş maddi zərərin alınıb onlara verilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddiaçılar tələbini belə əsaslandırmışlar ki, Yevlax rayon Aqrar İslahat Komissiyasının xx xxxxx 1998-ci il tarixli, 30 nömrəli qərarı ilə Yevlax rayonu Hürüuşağı kəndində yerləşən 1,40 hektar torpaq sahəsi kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı üçün onların mülkiyyətinə verilmişdir. Bu barədə onlara torpağa mülkiyyət hüququna dair JN 1xx xxx 90110038 saylı dövlət aktı da verilmişdir. Bunun əsasında mülkiyyət hüquqları dövlət reyestrində qeydə alınaraq xx xxxxx 2015 -ci il tarixdə RX seriyalı, ******* № li çıxarış da verilmişdir. Cavabdeh 10 ildən çoxdur ki, mülkiyyətlərinə verilmiş torpaq sahəsini qeyri qanuni zəbt edərək istifadə edir. Bu barədə Cavabdeh dəfələrlə müraciət etsələr də, zəbt etdiyi torpaq sahəsindən çıxmamışdır. Bunun nəticəsində onlara xeyli maddi ziyan vurmuşdur. Torpaq sahəsinin qeyri qanuni zəbtdən azad edilib özünə qaytarılması ilə əlaqədar aidiyyəti üzrə dövlət orqanlarına və yerli bələdiyyəyə etdiyi müraciətlər də nəticəsiz qalmışdır. Birinci instansiya məhkəməsinin iclasının vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada xəbərdar edilmiş İddiaçı2 məhkəmə iclasında iştirakını təmin etmədiyindən və bu barədə məhkəməyə heç bir məlumat vermədiyindən Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 185-ci maddəsinin tələblərinə əsasən işə onun iştirakı olmadan baxmışdır. Birinci instansiya məhkəməsinin iclasında iştirak edən İddiaçı1 iddianı müdafiə edərək və iddia ərizəsinə uyğun izahat verərək, məhkəmədən iddianın təmin olunmasını xahiş etmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin iclasında iştirak edən Cavabdeh iddiaya etiraz edərək, iddiaçılara məxsus torpaq sahəsinin onun tərəfindən zəbt edilmədiyini əsas gətirərək iddia tələbinin rədd edilməsini xahiş etmişdir. İş üzrə yuxarıda göstərilən məhkəmə qətnaməsi qəbul edilmişdir. Qətnamədən narazı qalan İddiaçı1 apellyasiya şikayəti vermişdir. Apellyasiya şikayətlərinin dəlilləri İddiaçı1 apellyasiya şikayətini əsaslandıraraq göstərmişdir ki, bu qətnaməni əsassız və qanunsuz hesab edir. O və anası ümumi birgə mülkiyyətində olan, Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən çıxarışla təsdiq edilmiş 1,3980 hektar torpaq sahəsindən 10 ildən çoxdur ki, istifadə edə bilmir. Cavabdeh bu torpaq sahəsini zəbt edərək orada 10 ildən çoxdur ki, təsərrüfat fəaliyyəti göstərir. Onlara məxsus bu torpaq sahəsinin hər tərəfindəki torpaqları Cavabdeh alqı-satqı yolu ilə alaraq özününküləşdirmişdir. Həmin ərazidə ondan başqa heç bir mülkiyyətçi və istifadəçi yoxdur. Yevlax Rayon Məhkəməsinin qərardadı əsasında həmin sahəyə Azərbaycan Respublikası ƏMDK yanında Daşınmaz Əmlakın Kadastrı və Ünvan Reyestri Xidmətinin əməkdaşı yerində baxış keçirərək bizə məxsus torpaq sahəsinin 0,48 hektar hissəsinin cavabdeh tərəfindən zəbt edildiyi barədə rəy vermişdir. Qalan 0,918 hektar torpaq sahəsinin kimin istifadəsində olması barədə heç bir məlumat verilməmişdir. O, bu rəylə razılaşmamışdır. Təkrar ekspertiza keçirilməsi barədə vəsatət versə də, bu vəsatəti məhkəmə tərəfindən qəbul edilməmişdir. 10 ildən çox müddətdə bu torpaqdan istifadə etməsə də, məhkəmə onun maddi zərər haqqında iddia tələbini də təmin etməmişdir. Yevlax rayon Məhkəməsinin qəbul etdiyi qətnamə işin faktiki hallarına uyğun gəlmir. Məhkəmə tərəfindən maddi və prosessual hüquq normaları kobud şəkildə pozulmuşdur. Məhkəmə tərəfindən müəyyən olunmuş hesab edilən iş üçün əhəmiyyətli olan halların heç də hamısı sübut olunmamışdır. Məsələnin yarımçıq həlli onların konstitusiya ilə qorunan mülkiyyət hüququnu kobud surətdə pozur. Ona görə də, Yevlax rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2020-ci il tarixli, 2(039)- 1316/2020 nömrəli qətnaməsinin ləğv edilməsi və onların iddia tələbinin tam həcmdə ödənilməsi barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş edir. Tərəflərin İzahatları Məhkəmə kollegiyasının iclasında İddiaçı1 apellyasiya şikayətinin dəlillərinə uyğun izahat verərək, apellyasiya şikayətinin təmin edilməsini xahiş etdi. Məhkəmə kollegiyasının iclasında Cavabdeh apellyasiya şikayətinə etiraz edərək, apellyasiya şikayətinin təmin edilməməsini, Yevlax rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2020-ci il tarixli, 2(039)-1316/2020 nömrəli qətnaməsinin dəyişdirilmədən saxlanılmasını xahiş etdi. Əlavə olaraq bildirdi ki, onun zəbt etdiyi iddia olunan iddiaçılara məxsus torpaq sahəsindən sonuncuların istifadəsi üçün şərait yaratmağa hazırdır. İddiaçı2 lazımı qaydada məhkəmə kollegiyasının iclasına dəvət edilsə də, məhkəmə kollegiyasının iclasına gəlməmişdir. Məhkəmə kollegiyası Azərbaycan Respublikası MPMnin 376.2-ci maddəsinə əsasən apellyasiya şikayətinə onun iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Hüquqi məsələlər Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1-ci maddəsinə görə, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır. Həmin Məcəllənin 372.7-ci maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun “Məhkəmə qətnaməsi haqqında” 2005-ci il 14 oktyabr tarixli, 04 nömrəli qərarının 17-ci bəndində göstərilir ki, kassasiya və apellyasiya instansiya məhkəmələri aşağı instansiya məhkəmələrinin qətnamələrindən şikayətlərə baxdıqda qəbul etdikləri aktlarda verilən şikayətlərin dəlillərinə müfəssəl hüquqi qiymət verməlidirlər. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki və Kommersiya kollegiyalarının “apellyasiya və kassasiya şikayətlərinin mümkünlüyü və şikayətlərə baxılmasının hədləri ilə bağlı Mülki Prosessual Məcəllənin tətbiqi məsələlərinə dair” xx xxxxxxx 2020-ci il tarixli, 04/2020 nömrəli qərarının 60-cı bəndində göstərilir ki, apellyasiya və kassasiya instansiyası məhkəmələri qəbul etdikləri aktların əsaslandırıcı hissəsində aşağı instansiyası məhkəməsinin qərarının hansı hissədə yoxladıqlarını aydın ifadə etməli, məhkəmə aktını hissəvi yoxladıqda isə nəticə hissəsində hansı hissənin ləğv edildiyini, dəyişdirildiyini və yaxud dəyişdirilmədən saxlanıldığını xüsusi olaraq göstərməli, dəyişdirilmədən saxlanılan hissənin isə mübahisələndirilib-mübahisələndirilmədiyinə diqqət yetirməlidilər. Həmin qərarda göstərilmişdir ki, apellyasiya və kassasiya qaydasında məhkəmə aktları müvafiq olaraq şikayətə və ya şikayəti verən şəxsə münasibətdə deyil, mübahisələndirilən hissədə yoxlanılmalıdır. Ona görə də məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin dəlillərinə və birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticəyə aşağıda qeyd edilən hallar üzrə hüquqi dəyərləndirmə aparılmasını zəruri hesab edir. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin dəlillərini işin materialları üzrə yoxlayıb, proses iştirakçılarının izahatlarını dinləyib, iş üzrə toplanmış sübutları tədqiq edib qiymətləndirərək hesab edir ki, İddiaçı1 tərəfindən verilmiş аpellyаsiyа şikаyəti təmin edilməməli, iş üzrə Yevlax Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2020-ci il tarixli 2(039)- 1316/2020 nömrəli qətnaməsi dəyişdirilməlidir. İşdə оlаn Hüquqların Dövlət Qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət Reyestrinin RX seriyalı ******* №li çıxarışdan görünür ki, Yevlax rayonu Hürüuşağı kəndində yerləşən 1,3980 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq sahəsi ümumi birgə mülkiyyət hüququ əsasında İddiaçı1 və İddiaçı2 adına daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində müvafiq olaraq 59 nömrəli reyestr kitabının 25 nömrəli vərəqində qeydiyyata alınmışdır. İşdə оlаn Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi yanında Daşınmaz Əmlakın Kadastrı və Ünvan Reyestri Xidmətinin xx xxxxxxx 2020-ci il tarixli rəyindən görünür ki, Yevlax rayonu Hürüuşağı kəndində yerləşən mübahisəli torpaq sahəsinə mütəxəssisin, iddiaçının və cavabdehin iştirakı ilə baxış keçirilərək cavabdehin faktiki istifadə etdiyi (əkin üçün şumlanmış) torpaq sahəsinin koordinatları müəyyən edilmiş, cavabdehin iddiaçıya məxsus **********29 reyestr nömrəli çıxarışda göstərilən 1,3980 hektar torpaq sahəsinin 0,48 hektarından istifadə etdiyi müəyyən edilmişdir. Birinci instansiya məhkəməsi iddianı təmin edərkən Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 157.2-ci maddəsinə istinad etmişdir. Həmin maddədə göstərilmişdir ki, mülkiyyətçi özgəsinin qanunsuz sahibliyindən öz əmlakını geri tələb edə bilər. Birinci instansiya məhkəməsinin araşdırmaları zamanı müəyyən edilmişdir ki, iddiaçılara məxsus torpaq sahəsinin 0,48 ha hissəsi hər hansı qanuni əsas olmadan cavabdehin istifadə və sahibliyindədir. Buna görə də iddiaçılar həmin torpaq sahəsi ilə bağlı hüquqlarını həyata keçirə bilmir. Birinci instansiya məhkəməsi hesab etmişdir ki, cavabdeh, iddiaçıların mülkiyyətində olan torpaq sahəsinin 0,48 ha hissəsini hər hansı qanuni əsas olmadan istifadə etdiyindən iddiaçıların tələbi həmin hissədə haqlıdır və cavabdeh iddiaçıların mülkiyyətində olan Yevlax rayonu Hürüuşağı kəndində yerləşən torpaq sahəsinin həmin-0,48 ha hissəsindən çıxarılmalıdır. İddianın dəymiş ziyanla bağlı hissəsi ilə əlaqədar isə birinci instansiya məhkəməsi hesab etmişdir ki, iddiaçı məhkəməyə hər hansı sübut təqdim edə bilmədiyindən həmin hissədə iddia təmin edilməməlidir. Azərbаycаn Respublikаsının Mülki Prosessuаl Məcəlləsinin 14.2-ci mаddəsinin tələbinə görə məhkəmə yаlnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutlаrı аrаşdırmаlı və onlаrdаn istifаdə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci mаddəsinə görə hər bir tərəf öz tələblərinin və etirаzlаrının əsаsı kimi istinаd etdiyi hаllаrı sübut etməlidir. Məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin iddianı qismən təmin etməsi ilə razılaşsa da, hesab edir ki, məhkəmə qəbul etdiyi qətnamənin nəticə hissəsini Azərbаycаn Respublikаsının Mülki Prosessuаl Məcəlləsinin 220-ci mаddəsinin tələbinə uyğun tərtib etməməklə prosessual hüquq normasının pozulmasına yol vermişdir. “Məhkəmə qətnaməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun xx xxxxxx 2005-ci il tarixli 4 N-li qərarının 6.8-ci bəndinə görə qətnamənin nəticə hissəsi imperativ formada yazılmalı, baxılan iş üzrə tərəflərin hüquq və vəzifələrini dəqiq müəyyən etməlidir. Birinci instansiya məhkəməsinin iş üzrə qəbul etdiyi qətnamənin nəticə hissəsində iddianın qismən təmin edilməsi qeyd olunsa da, cavabehin torpaq sahəsinin hansı ölçülərdə və koordinatlarda hansı hissəsindən çıxarılmalı olması dəqiq göstərilməmişdir. Kollegiya hesab edir ki, mütəxəssis rəyində cavabdehin iddiaçılara məxsus torpaq sahəsinin hansı ölçüdə hissəsindən çıxarılmalı olmasının göstərilməsi məhkəməni qətnamənin nəticə hissəsində çıxarılmanı konkret və dəqiq məlumatlarla göstərməkdən azad etmir. Şərh olunanları nəzərə alan məhkəmə kollegiyasının qənaətinə görə, birinci instansiya məhkəməsi qətnamənin nəticə hissəsinin mülki prosessual qanunun tələblərinə uyğun tərtib etməməklə qətnamənin icrasını da izahdan asılı etmişdir. Məhkəmə kollegiyasının apellyasiya baxışında apellyasiya şikayətində qoyulmuş əsaslarla apellyasiya şikayətlərinin qismən təmin edilməsinə və qətnamənin dəyişdirilməsinə əsas ola biləcək hallar müəyyən edilmişdir. Azərbаycаn Respublikаsının Mülki Prosessuаl Məcəlləsinin 9.1-ci və 9.3-cü mаddələrinə əsаsən ədalət mühakiməsi çəkişmə, tərəflərin bərabərliyi və faktlar əsasında həyata keçirilir. Hakim bütün hallarda prosesin çəkişmə prinsipini təmin etməli, öz qərarını yalnız tərəflərin çəkişmə prinsipinə əsasən müzakirə etdiyi dəlillərlə, onların verdiyi izahatlarla, sənədlərlə əsaslandırmalıdır. Həmin Məcəllənin 88-ci mаddəsinə əsаsən məhkəmə sübutlаrа obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tаm bаxdıqdаn sonrа həmin sübutlаrа tətbiq edilməli hüquq normаlаrınа müvаfiq olаrаq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qаbаqcаdаn müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. Həmin Məcəllənin 217-ci mаddəsinə əsаsən məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Məhkəmə (hаkim) öz qətnаməsini yаlnız məhkəmə iclаsındа tədqiq olunmuş sübutlаrlа əsаslаndırır. Həmin Məcəllənin 218.1-ci mаddəsinə əsаsən qətnаmə çıxаrıldıqdа hаkim sübutlаrı qiymətləndirir, iş üçün əhəmiyyətli olаn nə kimi hаllаrın müəyyən edildiyini, nə kimi hаllаrın müəyyən edilmədiyini, tərəflərin hаnsı hüquqi münаsibətdə olmаlаrını, həmin iş üzrə hаnsı qаnunun tətbiq edilməli olduğunu və iddiаnın təmin olunub-olunmаdığını müəyyən edir. Məhkəmə kollegiyаsı iş üzrə toplаnmış sübutlаrı yuxаrıdа şərh olunаn mаddi və prosessuаl hüquq normаlаrı ilə əlаqəli şəkildə tədqiq edərək hesаb edir ki, İddiaçı1 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin olunmamalı, Yevlax Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2020-ci il tarixli 2(039)-1316/2020 nömrəli qətnaməsi dəyişdirilməli, Cavabdeh iddiaçılar İddiaçı1 və İddiaçı2 ümumi birgə mülkiyyətində olan Yevlax rayonu Hürüuşağı kəndində yerləşən 1,3980 hektar torpaq sahəsinin çıxarılacağı 0,48 hektar hissəsinin ölçüləri ümumi torpaq sahəsindən keçən 0,03 ha torpaq sahəsini əhatə edən suvarma arxının cənub-şərq hissəsindəki 1:2500 miqyasda olan X koordinatları 672083.4755; 672210.5630; 672188.4997; 672059.1168, Y koordinatları 4509134.5678; 4509032.7561; 4509012.7156 və 4509116.3634 hissədə müəyyən edilməli, qətnamə mübahisələndirilən digər hissələrdə dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Azərbаycаn Respublikаsı Mülki-Prosessuаl Məcəlləsinin 385.2-ci maddəsində qeyd edilir ki, birinci instansiya məhkəməsinin faktlar nöqteyi-nəzərindən qanuni və əsaslı olan və mahiyyəti üzrə düzgün olan qətnaməsi yalnız formal mülahizələrə görə ləğv edilə bilməz. Həmin Məcəllənin 384.0.3-cü maddəsinə görə аpellyаsiyа instаnsiyаsı məhkəməsi qətnаməni dəyişdirə bilər. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessuаl Məcəlləsinin 372, 384-385, 392, 393, 402-403 və 405-ci maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə kollegiyası QƏT ETDİ: İddiaçı1 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. İş üzrə Yevlax Rayon Məhkəməsinin xx xxxxxx 2020-ci il tarixli 2(039)-1316/2020 nömrəli qətnaməsi dəyişdirilsin. Cavabdeh iddiaçılar İddiaçı1 və İddiaçı2 ümumi birgə mülkiyyətində olan Yevlax rayonu Hürüuşağı kəndində yerləşən 1,3980 hektar torpaq sahəsinin çıxarılacağı 0,48 hektar hissəsinin ölçüləri ümumi torpaq sahəsindən keçən 0,03 ha torpaq sahəsini əhatə edən suvarma arxının cənub-şərq hissəsindəki 1:2500 miqyasda olan X koordinatları 672083.4755; 672210.5630; 672188.4997; 672059.1168, Y koordinatları 4509134.5678; 4509032.7561; 4509012.7156 və 4509116.3634 hissədə müəyyən edilsin. Qətnamə mübahisələndirilən digər hissələrdə dəyişdirilmədən saxlanılsın. Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsindən şikayət verilməmişdirsə, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Qətnamədən, tərəflər, üçüncü şəxslər və maraqlı şəxslər tələbləri təmin olunmadığı hallarda onlara rəsmi qаydаdа verildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Azərbaycan Respublikası Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsı vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsına kassasiya şikayəti verə bilər. Sədrlik edən: Ələddin Məcidov Hаkimlər: Mahir Əsədli Ayaz Mahmudov