Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şəki şəhəri İş № 2(107)-982/2025 13.01.2026 ŞƏKİ APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ İddiaçı Cavabdeh qarşı “torpaq sahəsinə gediş-gəliş yolunun açılması və yoldan istifadəyə maneçilik törədilməsinə qadağa qoyulması” tələbinə dair mülki iş üzrə (Açar sözlər: Yoldan istifadəyə maneənin aradan qaldırılması) Azərbaycan Respublikası Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyası hakimlər X10 (sədrlik edən və məruzəçi), X17 və Musayev Taleh Valeh oğlundan ibarət tərkibdə, məhkəmə iclas katibi X22 oğlunun katibliyi ilə, İddiaçı, İddiaçının nümayəndəsi Nümayəndə1, Cavabdeh, Cavabdeh nümayəndəsi Nümayəndə2, Cavabdeh, həmçinin cavabdehin nümayəndəsi Nümayəndə2 nümayəndəsi və vəkili Vəkil iştirakları ilə, İddiaçı Cavabdeh qarşı “torpaq sahəsinə gediş-gəliş yolunun açılması və yoldan istifadəyə maneçilik törədilməsinə qadağa qoyulması” tələbinə dair mülki iş üzrə Qəbələ Rayon Məhkəməsinin 31 iyul 2025-ci il tаrixli, e-2(025)-23/2025 nömrəli qətnaməsindən Cavabdeh və Cavabdeh nümayəndəsi Nümayəndə2 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə Şəki Apellyаsiyа Məhkəməsinin binasında, аçıq məhkəmə iclаsındа bаxаrаq, məhkəmə kollegiyası müəyyən etdi : İşin halları:
1. İddiaçı Cavabdeh qarşı “torpaq sahəsinə gediş-gəliş yolunun açılması və yoldan istifadəyə maneçilik törədilməsinə qadağa qoyulması” tələbinə dair məhkəmədə iddia qaldıraraq, Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsi tərəfindən 01 avqust 2024-cü ildə hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində **********45 reyestr nömrəsi, ********* qeydiyyat nömrəsi ilə qeydiyyata alınaraq hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən verilmiş Çıxarışa uyğun olaraq birgə mülkiyyətlərinə olan Qəbələ rayon Vəndam qəsəbəsində yerləşən 0,37 ha torpaq sahəsinə gedən, Cavabdeh tərəfindən zəbt edilmiş gediş-gəliş yolunun açılması və yoldan istifadəyə maneçilik edilməsinə qadağa qoyulması və iddianın verilməsi üçün ödənilmiş 100 (bir yüz) manat məblğində dövlət rüsumunun cavabdehdən alınıb ona verilməsi barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
2. 30 yanvar 2025-ci il tarixdə keçirilən məhkəmə iclasında Qəbələ rayonu Vəndam Bələdiyyəsi mülki işə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələblər irəli sürməyən üçüncü şəxs qismində işə cəlb edilmişdir.
3. xx.xx.2025-ci il tarixdə İddiaçı məhkəməyə dəftərxana vasitəsi ilə iddia tələbinin həcminin artırılması barədə ərizə təqdim edərək, Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsi tərəfindən 01 avqust 2024-cü ildə hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində **********45 reyestr nömrəsi, ********* qeydiyyat nömrəsi ilə qeydiyyata alınaraq hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən verilmiş Çıxarışa uyğun olaraq birgə mülkiyyətdə olan Qəbələ rayon Vəndam qəsəbəsində yerləşən 0,37 ha torpaq sahəsinə gedən, Cavabdeh tərəfindən zəbt edilmiş gedişgəliş yolunun (torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsində (DWG) nəzərdə tutulmuş) açılması, həmin yolda cavabdeh tərəfindən inşa edilmiş təsərrüfat tikintisinin (beton su çəni) cavabdehin hesabına sökülməsi və yoldan istifadəyə maneçilik edilməsinə cavabdeh və ailə üzvləri tərəfindən törədilən maneələrə son qoyulması və iddianın verilməsi üçün ödənilmiş 100(bir yüz) manat məblğində dövlət rüsumunun cavabdehdən alınıb ona verilməsi barədəqətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir.
4. İddiaçı iddia tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, Qəbələ rayon Vəndam qəsəbəsində Respublikada aparılan məlum torpaq islahatları zamanı onun və digər ailə üzvülərinin birgə mülkiyyətlərinə 0,37 ha torpaq sahəsi verilmişdir. Torpaq sahəsi ölçülüb onlara verildiyi vaxtdan icarəyə götürdüyü torpaq sahəsi onların torpaqla qonşu olan Cavabdeh torpaqdan istifadələrinə mane olmuş, torpaqda olan çoxillik meyvə ağaclarının bəhərini, həyətin otunu və sair məhsulları mənimsəmişdir. Onların tələblərinə əsasən 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin əməkdaşları torpaq sahələrini yerində ölçərək sərhəd mərzlərini müəyyən etmişdir. Çox çətinliklə də olsa cavabdeh torpağın onlara məxsus olmasını etiraf etmiş, bu barədə mütəxəsislərin iştirakı ilə akt da tərtib edilmişdir. Lakin cavabdeh bələdiyyədən icarəyə götürdüyünü əsas tutmaqla həmin torpaq sahəsinə gedən yolu da zəbt edərək torpaq sahəsinə gediş-gəlişlərinə maneçilik törətməklə maneçiliyi davam etdirir və biz torpaqdan istifadə edə bilmirik. Hər dəfə torpaq sahəmizə getmək istərkən cavabdeh onlarla mübahisə edir və gediş-gəliş yolunun başqa yerdən açmaqlarını tələb edir. Ancaq torpaq sahələrinə gedən yol yalnız cavabdehin zəbt etdiyi ərazidəndir, digər yerlərdən yol salmaq mümkün deyildir. Həmin yol qədimdən mövcud olmuş, sovet təsərrüfatı illərində də yol kimi istifadə olunmuşdur. Yalnız cavabdeh həmin ərazidəki torpaqlardan istifadə etməyə başladıqdan sonra yolu zəbt etmişdir. Onlar bu məsələ ilə əlaqədar müvafiq orqanlara müraciətlər etsələr də, müsbət nəticə əldə olunmamış, cavabdeh öz qanunsuz əməllərindən əl çəkməmişdir. Ona görə də məhkəməyə müraciət etmək məcburiyyətində qalmışdır.
5. İddia tələbinin həcminin artırılması barədə ərizə onunla əsaslandırılmışdır ki, təkrar məhkəmə tikinti-texniki ekspertizasının keçirilməsi zamanı məhkəmənin, 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin mütəxəssisləri, Qəbələ rayon Vəndam bələdiyyəsinin nümayəndəsi və polislərin iştirakı ilə mübahisəli əraziyə baxış keçirilmişdir. Baxış zamanı şahid olmuşlar ki, cavabdeh bilərəkdən açılmasını tələb etdiyi yol yerində qanunsuz olaraq betondan “Su çəni” tikdirmişdir. Belə ki, bu hal onlara 09 aprel 2025-ci il tarixdə, yəni mübahisəli əraziyə baxış keçirilən zaman məlum olmuşdur. Həmçinin Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri Publik hüquqi şəxsi 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsi tərəfindən məhkəməyə verilmiş mütəxəssis rəyində göstərilmişdir ki, mülkiyyətlərinolan torpaq sahəsinə Qəbələ rayonu Vəndam qəsəbəsi ərazisində aparılmış torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsində (DVG) yol yeri nəzərdə tutulmuşdur. Vəndam qəsəbəsi ərazisində aparılmış torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsində sözügedən torpaq sahəsində nəzərdə tutulmuş yol yerinin 0,0489 hektar hissəsi Cavabdeh istifadəsindədir və həmin hissədə cavabdeh tərəfindən təsərrüfat tikilisi inşa edilmişdir. Göründüyü kimi cavabdeh açılmasını tələb etdikləri yol yerində sonradan təsərrüfat tikintisi tikməsi (betondan su çəni) mütəxəssis rəyi ilə də müəyyən olunmuşdur. Bu səbəbdən iddia tələbinin artırılması zərurəti yaranmışdır. Yuxarıda qeyd etdiklərindən göründüyü kimi iddia tələbinin artırılması üçün əsaslar məhkəmə baxışı zamanı əmələ gəlmişdir. Bu səbəbdən hesab edir ki, iddia tələbinin artırlması barədə ərizəm məhkəmə tərəfindən nəzərə alınmalıdır. Əks halda məhkəmənin çıxartdığı qətnamənin heç bir hüquqi qüvvəsi olmayacaq və ona əlavə çətinliklər yaradacaqdır.
Birinci instansiya məhkəməsində icraat
6. Məhkəmə iclasında İddiaçı iddia ərizəsində göstərilənlərə uyğun izahat verib, iddia tələbinin təmin edilməsini məhkəmədən xahiş etdi. Eyni zamanda göstərdi ki, mütəxəssis rəyində 3 formada yol yerinin olması göstərilmişdir. Lakin digər 2 yol yeri isə qəbirstanlıq ərazisindən keçməkdədir. Buna isə kənd camaatı ciddi şəkildə etiraz edir və oradan yol yeri verilməsinə narazıdırlar. Onlar da qəbirstanlıq ərazisindən yol yeri istəmirlər. Mütəxəssis rəyində də göstərilmişdir ki, mülkiyyətlərində olan torpaq sahəsinə Qəbələ rayonu Vəndam qəsəbəsi ərazisində aparılmış torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsində (DVG) yol yeri nəzərdə tutulmuşdur. Vəndam qəsəbəsi ərazisində aparılmış torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsində sözügedən torpaq sahəsində nəzərdə tutulmuş yol yerinin 0,0489 hektar hissəsi bələdiyyə torpağı olsada Cavabdeh istifadəsindədir və həmin hissədə cavabdeh tərəfindən təsərrüfat tikilisi inşa edilmişdir. Həmin yerdən yollarının verilməsini tələb edir.
7. Məhkəmə iclasında İddiaçı nümayəndəsi Nümayəndə1 iddia tələbini müdafiə edərək göstərdi ki, torpaq sahəsinə çıxarış aldıqdan sonra torpaq sahəsinin yerində göstərilməsinə Qəbələ rayonu Vəndam Bələdiyyəsi sədri Nümayəndə3 köməklik etmişdir. Həmin vaxt Nümayəndə3 bələdiyyə xəritəsinə əsasən həyat yoldaşının ailə üzvləri ilə birgə mülkiyyətində olan torpaq sahəsinə yol yerini göstərmişdir. Həmin yol yerinin üstündə cavabdeh tərəfindən bələdiyyə mülkiyyətində qanunsuz inşa edilmiş fərdi yaşayış evi mövcuddur. Yol yeri həmin həmin qanunsuz inşa edilmiş evin yanından keçməkdədir. Bu səbəbdən cavabdeh tərəf yol yerinin verilməsinə etiraz edir. Həmçinin bələdiyyə mülkiyyətində qanunsuz tikilmiş ev ilə bağlı da reyestr idarəsi qarşısında suallar qoyulmasına baxmayaraq, həmin sualları cavablandırmamışlar. Onların bu qanunsuzluqları ilə bağlı dövlət orqanlarına müraciət etmişdir. Məhkəmədən iddia tələbinin təmin edilərək DWG xəritəsində nəzərdə tutulmuş yol yerinin verilməsini xahiş edirlər.
8. Məhkəmə iclasında cavabdehin etibarnamə üzrə nümayəndəsi Nümayəndə2 iddia tələbini qəbul etməyərək göstərmişdir ki, rəylərdə göstərilən yol yeri köhnə xəritədə nəzərdə tutulmuşdur. Yeni xəritədə isə gediş-gəliş yol yeri nəzərdə tutulmamışdır. Həmçinin iddiaçıların tələb etdikləri yol yeri evlərinin düz qarşısından keçir və bu da mənəvi cəhətdən də düzgün deyildir. Onlar iddiaçılara öz mülkiyyətlərindən yol verilməsini təklif etmişlər. Belə ki, mülkiyyətlətindən 0,03 ha torpaq sahəsi verilməklə yol yerinin verilməsi mümkündür və buna görə iddiaçılardan 15000 manat pul tələb etmişlər. Başqa formada yol yerinin verilməsinə qətiyyətlə etiraz edirlər və bu səbəbdən iddia tələbinin rədd edilməsini xahiş edir.
9. Məhkəmə iclasında Cavabdeh nümayəndəsi Nümayəndə2 izahatında göstərdiyi xüsusatları təsdiq edərək, iddia tələbinin rədd edilməsini məhkəmədən xahiş etdi.
10. Məhkəmə iclasında üçüncü şəxs Qəbələ rayonu Vəndam Bələdiyyəsinin nümayəndəsi Nümayəndə3 izahatında göstərdi ki, iddiaçının mülkiyyətində olan torpaq sahəsinə yol yeri nəzərdə tutulmuşdur. Bələdiyyə xəritəsinə əsasən də yol yeri mövcuddur. 2018-ci ildə mövcud vəziyyətə uyğun xəritə çəkilmişdir. Həmin xəritə də isə yol yeri nəzərdə tutulmamışdır. İddiaçı və cavabdeh isə əsassız olaraq bələdiyyəni təqsirli bilirlər. Vəziyyətin belə olmasına səbəb isə iddiaçının və ailə üzvlərinin həmin torpaq sahəsindən istifadə etməmələri olmuşdur. Ona görə də təzə xəritədə yol yeri nəzərdə tutulmamışdır.Buna görə də məhkəmədən qanuni və ədalətli qərar qəbul olunmasını xahiş edir.
11. Qəbələ Rayon Məhkəməsinin (hakim Abbas Əliyev) 31 iyul 2025-ci il tаrixli, e-2(025)-23/2025 nömrəli qətnaməsi ilə iddia tələbinin təmin edilməsi, Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23in xx.xx.2024-cü il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********45 reyestr nömrəli «Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən Çıxarış»a əsasən İddiaçı ailə üzvləri ilə mülkiyyətinə verilmiş Qəbələ rayonu, Vəndam qəsəbəsində yerləşən 0,37 ha torpaq sahəsinə gedən gediş-gəliş yolunun (Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri Publik hüquqi şəxsi 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin 16 may 2025-ci il tarixli, 3-21-3-42/2-2134/2025 nömrəli mütəxəssis rəyində göstərilmiş formada (torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsində (DWG) nəzərdə tutulmuş və yerquruluşu planı № 3-ə uyğun olaraq) Cavabdeh tərəfindən açılması, həmin yolda cavabdeh tərəfindən inşa edilmiş təsərrüfat tikintisinin (beton su çəni) cavabdehin hesabına sökülməsi və yoldan istifadəyə maneçilik edilməsinə cavabdeh və ailə üzvləri tərəfindən törədilən maneələrə son qoyulması, iddiaçı tərəfindən ödənilmiş 100 (bir yüz) manat dövlət rüsumunun Cavabdeh alınaraq İddiaçı ödənilməsi, aparılmış ekspertiza tədqiqatlarının dəyəri - 100 (bir yüz) manat məbləğində pulun Cavabdehtutularaq,Az.MEM,VÖEN **********, AZ34CTRE********************, X3, KOD 210005, VÖEN **********1, müxbir hesab AZ41NABZ013601**********3944, SWİFT BİK CTREAZ22, büdcə təsnifatının kodu 142319, büdcə səviyyəsinin kodu 3, Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzi hesabına keçirilməsi qət edilmişdir.
12. Məhkəmə müəyyən etmişdir ki, Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23in xx.xx.2024-cü il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********45 reyestr nömrəli «Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən Çıxarışa əsasən İddiaçı, X4, X1 və X2 ümumi birgə mülkiyyətinə Qəbələ rayonu, Vəndam qəsəbəsində yerləşən 0,37 ha yaşayış məntəqələrinin torpaqları verilmişdir. İddiaçı sözügedən torpaq sahəsinə gedən yol yerinin cavabdeh tərəfindən bağlandığını, bu səbəbdən yol yerinin cavabdehin hesabına sökülməsini və yol yerində olan maneələrin cavabdehin hesabına aradan qaldırılmasını tələb edir. Cavabdeh isə iddiaçının iddiaçı etdiyi yerin yol yeri olmadığını, həmin yerin neçə illərdir onun mülkiyyətində olduğunu və yol yerinin yeni xəritədə nəzərdə tutulmadığını, bu səbəbdən iddia tələbinin rədd edilməsini xahiş edir.
13. Məhkəmə həmçinin müəyyən etmişdir ki, iddiaçının açılmasını tələb etdiyi yol yeri cavabdehin mülkiyyətində deyil, lakin cavabdeh tərəfindən bağlanmışdır. Həmin yol yeri DWG baza məlumatlarına əsasən mövcuddur.
Məhkəmə gəldiyi nəticəni aşağıdakılarla əsaslandırmışdır;
14. Məhkəmə qeyd etmişdir ki, iddia tələbinin qanuni əsasını Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 157.4-cü madəsi təşkil edir. Həmin maddənin tələbinə görə, əgər mülkiyyətə qəsd və ya başqa maneələr əşyanı götürmədən və ya ondan məhrum etmədən törədilirsə, mülkiyyətçi qəsd edəndən bu hərəkətlərə son qoymağı tələb edə bilər. Bu cür hərəkətlər davam etdirildikdə mülkiyyətçi həmin hərəkətlərə son qoyulmasını məhkəmə vasitəsi ilə tələb edə bilər.
15. Qeyd edilən maddənin dispozitiv şərtlərinə görə iddia qaldırmış şəxs ya mülkiyyətçi, ya da əmlakın qanuni sahibi olmalı və onun mülkiyyətinə və ya qanuni sahibliyində olan əmlaka qəsd və ya başqa maneə mövcud olmalıdır.
16. Məhkəmə qeyd etmişdir ki, hazırkı iddia tələbi üzrə ekspert rəyindən və mütəxəssis rəylərindən görünür ki, iddiaçının iddia etdiyi yol yeri DWG baza məlumatlarına əsasən mövcuddur. İddiaçının iddia etdiyi yol yeri X8 X9 (TEKUİS) faktiki istifadə vəziyyəti nəzərə alınaraq gediş-gəliş yolu kimi qeyd edilməmişdir. Vəndam qəsəbəsi ərazisində aparılmış torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsində (DWG) sözügedən torpaq sahəsinə nəzərdə tutulmuş yol yerinin 0,0489 hektar hissəsi Cavabdeh istifadəsindədir.
17. Məhkəmə belə nəticəyə gəlmişdir ki, iddiaçının iddia etdiyi və mülkiyyətlərində olan torpaq sahələrinə gedən yol yeri Qəbələ rayonu Vəndam qəsəbəsi ərazisində aparılmış torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsində (DWG) yol yeri nəzərdə tutulmuşdur və faktiki olaraq mövcuddur. Reallıqda həmin yol yeri cavabdeh tərəfindən istifadə olunur. Cavabdeh həmin yol yerinin onun mülkiyyəti olduğunu qeyd etsə də, ekspert rəyindən göründüyü kimi həmin yol yeri cavabdehin mülkiyyətində deyil və cavabdeh bunun əksini sübut edəcək heç bir sübutu onda olmaması səbəbindən məhkəməyə təqdim etməmişdir. İddiaçı isə yol yerinin açılmasını tələb edir və ekspert və mütəxəssis rəylərinə əsasən də müəyyən olunmuşdur ki, həmin yol yeri cavabdeh tərəfindən bağlanmışdır. Bu səbəbdən Cavabdeh tərəfindən yol yeri açılmalı və həmin yol yerinə cavabdeh tərəfindən maneələrə son qoyulmalıdır. Beləliklə, yol yerinin bağlanması nəticəsində iddiaçı X5 torpaq sahəsinə gediş-gəlişi məhdudlaşdırıldığından, iddia tələbinin əsaslandığı faktiki hallar Mülki Məcəllənin 157.4cü maddəsinin dispozitiv şərtlərinə uyğun olduğundan və iddiaçının iddia etdiyi maneə mövcud olduğundan iddia əsaslıdır və bu səbəbdən iddia tələbi təmin edilməlidir.
18. Məhkəmə qeyd etmişdir ki, mütəxəssis və ekspert rəylərində göstərilmişdir ki, iddiaçının mülkiyyətinə verilmiş 0,37 hektar torpaq sahəsinə nəzərdə tutulmuş yol yerinin cavabdehin istifadəsinə olan hissəsində cavabdeh tərəfində təsərrüfat tikilisi inşa edilmişdir. Bu səbəbdən iddia tələbi yolda cavabdeh tərəfindən inşa edilmiş təsərrüfat tikintisinin (beton su çəninin) cavabdehin hesabına sökülməsi hissəsində də əsaslıdır.
19. Məhkəmə həmçinin qeyd edir ki, mütəxəssis və ekspert rəylərində göstərilmişdir ki, iddiaçının iddia etdiyi torpaq sahəsinə X8 İnformasiya Sistemində (TEKUİS) faktiki istifadə vəziyyəti nəzərə alınaraq gediş-gəliş yolu qeyd edilməmişdir. Göründüyü kimi X8 İnformasiya Sistemində yol yerinin nəzərdə tutulmamasına səbəb torpaq sahəsinin faktiki vəziyyəti olmuşdur. Məhkəmə bununla bağlı qeyd edir ki, cavabdehin yol yerini faktiki olaraq bağlaması və iddiaçının və digər mülkiyyətçilərin uzun illər həmin yol yerindən istifadə etməmələri və bu səbəbdən faktiki vəziyyəti nəzərə alaraq təzə xəritədə yol yerinin nəzərdə tutulmaması iddiaçının mülkiyyətindən istifadə etməsinə maneə yarada bilməz.
20. Əlavə olaraq məhkəmə bildirmişdir ki, məhkəmə tərəfindən də mübahisəli əraziyə mütəxəssislərin və tərəflərin iştirakı ilə baxış keçirilən zaman müəyyən olunmuşdur ki, iddiaçının və ailə üzvlərinin mülkiyyətində olan torpaq sahəsinə gedişgəliş yolunun torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsində nəzərdə tutulmuş yoldan əlavə 2 formada mövcuddur ki, bu zaman da yol yeri qəbirstanlıq ərazisindən keçməkdədir. İddiaçı tərəf isə məhkəmə zamanı bildirmişdir ki, kənd əhalisi qəbirstanlıq ərazisindən yol yeri verilməsinə ciddi şəkildə etiraz edilər. Bu səbəbdən məhkəmə torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsində (DWG) nəzərdə tutulmuş yol yerinin verilməsini məqsədəuyğun hesab edir.
21. Məhkəmə qeyd etmişdir işdə olan mütəxəssis rəylərinə və ekspert rəyinə əsasən müəyyən edilmişdir ki, iddiaçının mülkiyyətində olan torpaq sahəsinə gedən yol yeri cavabdehin faktiki istifadəsindədir və cavabdeh tərəfindən tutulmuşdur.
22. Məhkəmə qeyd etmişdir ki, iddiaçı tərəfindən ödənilmiş 100 (bir yüz) manat dövlət rüsumu Cavabdeh alınaraq İddiaçı ödənilməlidir.
23. Məhkəmə həmçinin qeyd etmişdir ki, İddiaçı tərəfindən ödənilmiş 95 manat mütəxəssis xərci iddiaçıya aid edilməlidir.
24. Məhkəmə hesab etmişdir ki, aparılmış ekspertiza tədqiqatlarının dəyəri - 100 (bir yüz) manat məbləğində pul Cavabdeh tutularaq, Az.MEM, VÖEN **********, AZ34CTRE********************, X3, KOD 210005, VÖEN **********1, müxbir hesab AZ41NABZ013601**********3944, SWİFT BİK CTREAZ22, büdcə təsnifatının kodu 142319, büdcə səviyyəsinin kodu 3, Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzi hesabına keçirilməlidir.
25. Birinci instansiya məhkəməsi öz mövqeyini Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyanın 29-cu maddəsinə, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 152.1, 157.2, 157.4, 170.1, 170.2, 175.1-ci maddələrinə, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu “N.Məmmədovanın şikayəti üzrə məhkəmə aktlarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” 31 yanvar 2006-cı il tarixli qərarına, “İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında” Avropa Konvensiyasına 1 saylı Protokolun 1-ci maddəsinə, İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin “Mahmudov Rusiyaya qarşı” iş üzrə 26 iyul 2007-ci il tarixli, “Qavazov Bolqarıstana” qarşı iş üzrə 06 mart 2008-ci il tarixli qərarlarına, Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2, 77.1, 78.1, 80, 81, 107, 119.1, 217.4-cü maddələrinə istinadla əsaslandırmışdır.
Apellyasiya instansiyası məhkəməsindəki icraat
a) Apellyasiya şikayətinin dəlilləri
26. Qətnamədən narazı qalan Cavabdeh və Cavabdeh nümayəndəsi Nümayəndə2 tərəfindən apellyasiya şikayəti verilmişdir.
27. Apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, iş materiallarından göründüyü kimi ziddiyyətli 2 mütəxəssis və onun əsasında verilmiş 2 ekspertiza rəyi vardır. Lakin məhkəmə qətnamə qəbul edərkən ilkin ekspertiza rəyi ilə razılaşmamasını, həmin rəyi sübut qismində qəbul edib-etməməsini qətnamədə əsaslandırmamışdır. Məhkəmə ilkin ekspertiza rəyinə sübutlara qiymət verərkən qiymət verməmişdir. Həmçinin ekspert və mütəxəssis rəylərində olan ziddiyətli halları obyektiv aradırmamışdır. Çünki ekspert rəyində nə TEKUİS, nə də DWG xəritələrində yolun olmaması rəyinə gəlinmişdir. Məhkəmə ziddiyyətli, bir-birini təkzib edən ekspert rəyləri olan mülki işi tam şəkildə araşdırmadan iddia tərəfininin iddiasını təmin etmişdir.
28. İş üzrə ziddiyyətli məqamların araşdırılmaması, mübahisəli məsələlərə aydınlıq gətirilməməsi, ekspert və mütəxəssislərin dindirilməməsi, xəritələrə tərəflərin iştirakı ilə yerində baxılmaması, ziddiyyətləri aradan qaldırmaq üçün ekspertizanın təyin edilməməsi ciddi qanun pozuntusu hesab edilir. Bununla da, məhkəmə işə qərəzli baxmışdır.
29. Məhkəmə işə baxarkən ilkin ekspertiza rəyi ilə təkrar ekspertiza rəyləri bir-birinə zidd olduğu üçün mübahisənin obyektiv həllinə nail olmaq məqsədi ilə hər 2 eskpert rəyləri təqdim olunmaqla təkrar məhkəmə tikinti-texniki ekspertizası təyin edilməli və onun keçirilməsi başqa ekspert və ya ekspertlərə tapşırılmalıdır.
30. 27 fevral 2025-ci il tarixdə keçirilən məhkəmə iclasında X19 şahid qismində ifadəsində göstərmişdir ki, Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri Publik hüquqi şəxsi 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin Yerquruluşunun təşkili şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləyir. İslahat vaxtında həm iddiaçı tərəfə, həm də cavabdeh tərəfə həyətyanı torpaq sahələri verilmiş və yol yerləri ayrılmışdır. Lakin iddiaçının tələb etdiyi ərazidən yol yeri nəzərdə tutulmamışdır.
31. Hazırki qətnamənin qəbulu nəticəsində cavabdehlərin həyəti 2 hissəyə bölünməklə çox əlverişsiz şərait yaranır.
32. Hesab edirlər ki, məhkəmə işin hərtərəfli, tam və obyektiv tədqiqinə nail olmaq üçün lazım olan bütün tədbirləri görməmişdir. Tərəflərin təqdim etdikləri və iş üzrə toplanmış sübutlara Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 88, 217.3, 217.4-cü və 220-ci maddələrinin tələbləri baxımından düzgün hüquqi qiymət verməmiş, mübahisəli hüquq münasibətinə maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq olunmasını təmin etməmişdir. İddia ərizəsi təmin olunarkən iş üzrə müəyyən edilmiş hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətlərinə uyğun əsaslandırılmamış və bununla da, Mülki Prosessual Məcəllənin 218.3-cü maddəsinin tələbləri pozulmuşdur. Birinci instansiya məhkəməsi Azərbaycan RespublikasıMülki Prosessual Məcəlləsinin 14.1, 76, 77 və 88 maddələrinin tələblərini pozmuşdur ki, bu da son nəticədə qəbul edilmiş qətanamənin qanuni və əsaslı olmamasına əsas yaratmışdır.
33. Bələdiyyə sədri məhkəmə iclası zamanı bildirmişdir ki, ümumiyyətlə yolu özü xahiş edib ora saldırmışdır. Məhkəmə iclaslarının audio-video yazısına baxmaq lazımdır. Hesab edirlər ki, bu ciddi qanun pozuntusudur. Məhkəmə qətnamədə qeyd edir ki, Məhkəmə iclasında cavabdehin etibarnamə üzrə nümayəndəsi Nümayəndə2 iddia tələbini qəbul etməyərək göstərmişdir ki, rəylərdə göstərilən yol yeri köhnə xəritədə nəzərdə tutulmuşdur. O, (Nümayəndə2) məhkəmə iclaslarında elə bir ifadə işlətməmişdir, elə bir söz deməmişdir. Bu barədə mütləq məhkəmə iclasının audio-video yazılarına baxılmalıdır. Məhkəmə onun işlətmədiyi bir ifadəni, sözü onun adından qətnamədə göstərmişdir. Bu da ciddi qanun pozuntusudur. Bundan başqa məhkəmə şahidin dindirilməsi ilə bağlı məhkəmə iclasının tarixini qətnamədə qeyd edir, onun məhkəmədə iştirakı tarixini qeyd etmir.
34. Odur ki, Qəbələ Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2025-ci il tarixli, e-2(025)-23/2025 saylı qətnaməsinin ləğv edilməsi, iddia ərizəsinin rədd edilməsi barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
b) Apellyasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri
35. Apellyasiya şikayətinə qarşı yazılı etiraz verilməmişdir.
Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları
36. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak etmiş Cavabdeh, həmçinin cavabdehin nümayəndəsi Nümayəndə2 nümayəndəsi və vəkili Vəkil apellyasiya şikayətini müdafiə edərək apellyasiya şikayətinin təmin olunması, Qəbələ Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2025-ci il tarixli, e-2(025)-23/2025 nömrəli qətnaməsinin ləğv edilməsi, İddiaçı iddiasının rədd edilməsi barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
37. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak etmiş Cavabdeh apellyasiya şikayətini müdafiə edərək apellyasiya şikayətinin təmin olunması, Qəbələ Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2025-ci il tarixli, e-2(025)-23/2025 nömrəli qətnaməsinin ləğv edilməsi, İddiaçı iddiasının rədd edilməsi barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
38. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak etmiş Cavabdeh nümayəndəsi Nümayəndə2 apellyasiya şikayətini müdafiə edərək apellyasiya şikayətinin təmin olunması, Qəbələ Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2025-ci il tarixli, e-2(025)-23/2025 nömrəli qətnaməsinin ləğv edilməsi, İddiaçı iddiasının rədd edilməsi barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
39. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak etmiş İddiaçı apellyasiya şikayətinə etiraz edərək apellyasiya şikayətinin təmin olunmaması, Qəbələ Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2025-ci il tarixli, e-2(025)-23/2025 nömrəli qətnaməsinin dəyişdirilmədən saxlanılması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
40. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak etmiş İddiaçı nümayəndəsi Nümayəndə1 apellyasiya şikayətinə etiraz edərək apellyasiya şikayətinin təmin olunmaması, Qəbələ Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2025-ci il tarixli, e-2(025)-23/2025 nömrəli qətnaməsinin dəyişdirilmədən saxlanılması barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
41. Məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada məlumatlandırılmasına baxmayaraq, iş üzrə mübahisə predmeti barəsində müstəqil tələb irəli sürməyən üçüncü şəxs Qəbələ rayon Vəndam Bələdiyyəsinin nümayəndəsi səbəb və mümkünsüzlüyü barədə məlumat vermədən kollegiyanın iclasına gəlməmişdir. Məhkəmə kollegiyası Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 376.2-ci maddəsinə əsasən işə üçüncü şəxsin nümayəndəsinin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir.
Tətbiq edilən hüquq:
42. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin; 152.1-ci maddəsinə əsasən mülkiyyət hüququ - subyektin ona mənsub əmlaka (əşyaya) öz istədiyi kimi sahib olmaq, ondan istifadə etmək və ona dair sərəncam vermək üzrə dövlət tərəfindən tanınan və qorunan hüququdur. 157.4-cü maddəsinə görə, əgər mülkiyyətə qəsd və ya başqa maneələr əşyanı götürmədən və ya ondan məhrum etmədən törədilirsə, mülkiyyətçi qəsd edəndən bu hərəkətlərə son qoymağı tələb edə bilər. Bu cür hərəkətlər davam etdirildikdə mülkiyyətçi həmin hərəkətlərə son qoyulmasını məhkəmə vasitəsi ilə tələb edə bilər. 170.1-ci maddəsinə əsasən ikitərəfli təsirlərin törəyə biləcəyi hər bir torpaq sahəsi və ya digər daşınmaz əmlak qonşunun sahəsi və ya əmlakı sayılır. 170.2-ci maddəsinə əsasən qonşu torpaq sahələrinin və ya digər daşınmaz əmlakın mülkiyyətçiləri, qanunda nəzərdə tutulmuş hüquq və vəzifələrindən əlavə, birbirinə qarşılıqlı hörmət bəsləməlidirlər. Öz mülkiyyət hüququnu həyata keçirən hər kəs qonşunun mülkiyyətinə cürbəcür hədsiz təsirlərdən çəkinməlidir. 238.1-ci maddəsinə əsasən daşınmaz əmlak kimi torpaq mülkiyyət hüququnun obyektidir. Torpaq sahəsinin ərazi sərhədləri daşınmaz əmlakın dövlət reyestrinin ixtiyarlı şəxsinin mülkiyyətçiyə verdiyi sənədlər əsasında təyin edilir.
43. Azərbaycan Respublikasının Torpaq Məcəlləsinin; 18-ci maddəsinə görə, şəhər, qəsəbə və kəndlərin hüdudları daxilindəki bütün torpaqlar yaşayış məntəqələrinin torpaqları hesab edlir və ümumi istifadədə olan torpaqlarda yerləşən meydan, küçə, keçid, yol, sahil, park, meşə-park, xiyaban, bulvar, sututarlar, çimərlik və əhalinin ictimai tələbatinin ödənilməsinə xidmət edən digər obyektlər altındakı torpaq sahələri yaşayış məntəqələrinin torpaqlarinin tərkibinə daxildir. 84-cü maddəsinə görə, torpaq mülkiyyətçilərinin, istifadəçilərinin və icarəçilərinin hüquqları qanunla qorunur. Onların pozulmuş hüquqları qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada bərpa edilir və hüquqların pozulması nəticəsində onlara dəyən zərər tam həcmdə ödənilir. 111-ci maddəsinə əsasən Azərbaycan Respublikasında torpaqların özbaşına tutulması (zəbt edilməsi) qanunla qadağandır və özbaşına tutulmuş (zəbt edilmiş) torpaq sahələri qanunsuz istifadə zamanı çəkilən xərclərin əvəzi ödənilmədən aidiyyəti üzrə geri qaytarılmalıdır.
44. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin; 9.1-ci və 9.3-cü mаddələrinə əsаsən ədalət mühakiməsi çəkişmə, tərəflərin bərabərliyi və faktlar əsasında həyata keçirilir. Hakim bütün hallarda prosesin çəkişmə prinsipini təmin etməli, öz qərarını yalnız tərəflərin çəkişmə prinsipinə əsasən müzakirə etdiyi dəlillərlə, onların verdiyi izahatlarla, sənədlərlə əsaslandırmalıdır. 14.2-ci maddəsinə görə, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. 77.1-ci maddəsinə görə, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. 88-ci maddəsinə əsasən isə məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. 217.1-ci, 217.2-ci, 217.3-cü və 217.4-cü maddələrinə əsаsən məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. Qətnamə mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı zaman qüvvədə olan maddi hüquq normalarına və işin baxılması zamanı qüvvədə olan prosessual hüquq normalarına uyğun çıxarılmalıdır. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Məhkəmə öz qətnаməsini yаlnız məhkəmə iclаsındа tədqiq olunmuş sübutlаrlа əsаslаndırır. 218.1-ci maddəsinə əsasən qətnamə çıxarıldıqda hakim sübutları qiymətləndirir, iş üçün əhəmiyyətli olan nə kimi halların müəyyən edildiyini, nə kimi halların müəyyən edilmədiyini, tərəflərin hansı hüquqi münasibətdə olmalarını, həmin iş üzrə hansı qanunun tətbiq edilməli olduğunu və iddianın təmin olunub-olunmadığını müəyyən edir. 372.1-ci maddəsində göstərilir ki, apelyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır. 372.6-cı maddəsinə əsasən, apelyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apelyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır. 372.7-ci maddəsinə əsasən, apelyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin apellyasiya instansiya məhkəməsinin səlahiyyətlərini müəyyən edən 384-cü maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsi qətnaməni dəyişmədən, apellyasiya şikayətini isə təmin etmədən saxlaya bilər; qətnaməni tamamilə və ya qismən ləğv edə bilər və birinci instansiya məhkəməsində müəyyən edilmiş hallar və ya əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında yeni qətnamə qəbul edə bilər; qətnaməni dəyişdirə bilər; qətnaməni tamamilə və ya qismən ləğv edə bilər, iş üzrə icraata xitam verə və yaxud ərizəni baxılmamış saxlaya bilər. 402.1-ci maddəsinə əsasən mülki işlər üzrə qəbul edilmiş qətnamənin mübahisələndirilən hissəsində iddianın qiyməti beş min manatdan, kommersiya mübahisələrinə dair işlər üzrə isə müvafiq olaraq on min manatdan az olan əmlak xarakterli iddialar üzrə qətnamələr istisna olmaqla, apellyasiya məhkəmələrinin mülki və kommersiya kollegiyalarının və Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin mülki və kommersiya kollegiyalarının qətnamələrindən kassasiya şikayəti verilə bilər.
45. Qərar: “X6rşı” iş üzrə qərarında Avropa Məhkəməsi göstərir ki, yalnız elmi cəhətdən əsaslandırılmış və məhkəmənin suallarına cavab verən rəy ədalətin gücünə inam yarada və məhkəmənin fəaliyyətinə kömək edə bilər. Apellyasiya baxışının hədləri
46. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə, işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını onun düzünə və ya dolayısı ilə mübahisələndirilən hissəsində, şikayət qərarın ləğv edilməsinə yönəldikdə və ya apelyasiya şikayətində və ona etirazlarda ifadə olunmuş dəlillərə əsasən mübahisənin predmeti bölünməz olduqda isə tam yoxlayır və şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır.
47. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372-ci maddəsinin apellyasiya baxışının hədləri barədə müddəalarının həmin Məcəllənin 372.1 və 372.7-ci maddələrinin tələbləri baxımından şərh edilməsinə dair” 20 may 2011-ci il tarixli qərarında göstərilmişdir ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1-ci maddəsinə uyğun olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi həmin Məcəllənin 372.6-cı maddəsində nəzərdə tutulduğu hallarda birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığını mübahisələndirilən hissəsində apellyasiya şikayətinin dəlilləri həcmində yoxlayır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372.1 və 372.7-ci maddələrinə uyğun olaraq apellyasiya instansiyası məhkəməsi maddi hüquq normalarına riayət edilməsini birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin mübahisələndirilən hissəsində yoxlayır. Bu hədlərdə apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin hüquqi mövqeyinə aid dəlillərdən asılı deyil və qətnaməni maddi hüquq normasının pozulması ilə əlaqədar apellyasiya şikayətində göstərilməyən əsaslarla da ləğv edə və dəyişdirə bilər. Bununla yanaşı kollegiya qeyd edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi şikayətin dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmənin maddi və prosessual hüquq normalarına riayət etməsini yoxlayır.
48. Apellyator Qəbələ Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2025-ci il tarixli, e-2(025)-23/2025 nömrəli qətnaməsinin ləğv edilməsi, iddianın rədd edilməsi barədə yeni qətnamə qəbul edilməsini etdiyindən məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin tam həcmdə yoxlanılmasını vacib hesab edir.
Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi
49. Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 13 yanvar 2026-cı il tarixli 2(107)-982/2025 nömrəli qərardadı ilə Cavabdeh və cavabdehin nümayəndəsi Nümayəndə2 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti qismən təmin edilmiş, Qəbələ Rayon Məhkəməsinin 31 iyul 2025-ci il tarixli, e-2(025)-23/2025 nömrəli qətnaməsi qismən, yəni yoldan istifadəyə maneçilik edilməsinə cavabdehin ailə üzvləri tərəfindən törədilən maneələrə son qoyulması hissəsində ləğv edilmiş, iddia tələbi həmin hissədə baxılmamış saxlanılmışdır.
50. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin “Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23in xx.xx.2024-cü il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********45 reyestr nömrəli «Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən Çıxarış»a əsasən İddiaçı ailə üzvləri ilə mülkiyyətinə verilmiş Qəbələ rayonu, Vəndam qəsəbəsində yerləşən 0,37 ha torpaq sahəsinə gedən gediş-gəliş yolunun (Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri Publik hüquqi şəxsi 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin 16 may 2025-ci il tarixli, 3-21-3-42/2-2134/2025 nömrəli mütəxəssis rəyində göstərilmiş formada (torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsində (DWG) nəzərdə tutulmuş və yerquruluşu planı № 3-ə uyğun olaraq) Cavabdeh tərəfindən açılması, həmin yolda cavabdeh tərəfindən inşa edilmiş təsərrüfat tikintisinin (beton su çəni) cavabdehin hesabına sökülməsi və yoldan istifadəyə maneçilik edilməsinə cavabdeh tərəfindən törədilən maneələrə son qoyulması, iddiaçı tərəfindən ödənilmiş 100 (bir yüz) manat dövlət rüsumunun Cavabdeh alınaraq İddiaçı ödənilməsi, həmçinin aparılmış ekspertiza tədqiqatlarının dəyəri-100 (bir yüz) manat məbləğində pulun Cavabdeh tutularaq, Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzi hesabına keçirilməsi” hissələrində gəldiyi nəticə, hüquqi əsaslandırma ilə razılaşır və hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən həmin hissələrdə mübahisəli hüquq münasibətini tənzimləyən maddi hüquq normaları düzgün tətbiq olunmuş, prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq olunmaması hallarına yol verilməmişdir. Bu baxımdan birinci instansiyası məhkəməsinin qətnaməsinin qeyd edilən hissələrdə ləğv olunması üçün əsas yoxdur.
51. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun “Məhkəmə qətnaməsi haqqında” 2005-ci il 24 noyabr tarixli, 04 nömrəli qərarının 17-ci bəndində göstərilir ki, kassasiya və apellyasiya instansiya məhkəmələri aşağı instansiya məhkəmələrinin qətnamələrindən şikayətlərə baxdıqda qəbul etdikləri aktlarda verilən şikayətlərin dəlillərinə müfəssəl hüquqi qiymət verməlidirlər.
52. Kollegiyanın iclasında müəyyən edilmişdir ki, hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən xx.xx.2024-cü il tarixdə verilmiş **********45 reyestr, ********** qeydiyyat nömrəli Çıxarışa əsasən Qəbələ rayonu Vəndam qəsəbəsi ərazisində yerləşən 0.37 ha torpaq sahəsi İddiaçı, Torpağın mülkiyyyətə verilməsinə dair JN 087A kodu 40600048 olan şəhadətnaməyə əsasən Qəbələ rayonu Vəndam qəsəbəsi ərazisində yerləşən 0.20 ha və Torpağın mülkiyyyətə verilməsinə dair JN 087B kodu 40600048 olan şəhadətnaməyə əsasən Qəbələ rayonu Vəndam qəsəbəsi ərazisində yerləşən 0.30 ha torpaq sahələri isə Cavabdeh ümumi birgə mülkiyyətlərindədir. İddiaçı ümumibirgə mülkiyyətində olan 0.37 ha torpağa gedişgəliş üçün yol sahəsinin nəzərdə tutulduğunu, həmin yol sahəsinin cavabdeh tərəfindən zəbt edildiyini, həmçinin yol sahəsinin üzərində beton su çəninin quraşdırıldığını əsas gətirərək hazırkı iddia tələbi ilə məhkəməyə müraciət etmiş, cavabdeh tərəfindən iddia tələbi qəbul edilməmişdir. Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri Publik Hüquqi Şəxsi 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin mütəxəssisi tərəfindən aparılmış tədqiqatla isə Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestrindən 01 avqust 2024-cü ildə verilmiş **********45 reyestr, ********** qeydiyyat nömrəli, Çıxarışa əsasən İddiaçı ümumi birgə mülkiyyətində olan Qəbələ rayonu Vəndam qəsəbəsində yerləşən 0,37 hektar torpaq sahəsinə torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsinə (DWG) əsasən yol sahəsinin nəzərdə tutulduğu müəyyən edilmişdir.
53. Kollegiya qeyd edir ki, birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin bəzi hissələrində cavabdehin adı Alik kimi qeyd edilsə də, işdə olan Azərbaycan Respublikası vətəndaşının AZE seriyalı ******** nömrəli şəxsiyyət vəsiqəsinin surətindən görünür ki, cavabdehin adı Cavabdehdur.
54. Bu səbəbdən də məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsində bəzi hissələrdə cavabdehin adının X7 qeyd edilməsini texniki yanlışlıq kimi qiymətləndirir və cavabdehin Cavabdeh olmasını qəbul edir.
55. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin ziddiyyətli 2 mütəxəssis və onun əsasında verilmiş 2 ekspertiza rəyinin olması, məhkəmə qətnamə qəbul edərkən ilkin ekspertiza rəyi ilə razılaşmamasını, həmin rəyi sübut qismində qəbul edib-etməməsini qətnamədə əsaslandırmaması, ilkin ekspertiza rəyinə sübutlara qiymət verərkən qiymət verməməsi, ekspert və mütəxəssis rəylərində olan ziddiyətli halların obyektiv aradırılmaması, ekspertin nə TEKUİS, nə də DWG xəritələrində yolun olmaması rəyinə gəlməsi, məhkəmənin ziddiyyətli, bir-birini təkzib edən ekspert rəyləri olan mülki işi tam şəkildə araşdırmaması, ziddiyyətləri aradan qaldırmaq üçün ekspertizanın təyin edilməməsinə dair dəlillərinə münasibətdə qeyd edir ki, birinci instansiya məhkəməsinin 19 sentyabr 2024-cü il tarixli qərardadı ilə iş üzrə məhkəmə tikinti texniki ekspertizası təyin edilmiş, ekspertizanın aparılması Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin mütəxəssisləri cəlb edilməklə Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinə həvalə edilmişdir.
56. Birinci instansiya məhkəməsinin 19 sentyabr 2024-cü il tarixli qərardadının icrası üzrə verilmiş Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin 06 dekabr 2024-cü il tarixli mütəxəssis rəyində göstərilmişdir ki, Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23in 01.08 2024-cü il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********45 reyestr nömrəli “Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən Çıxarış"a əsasən İddiaçı, X4, X1 və X2 ümumi birgə mülkiyyətində olan 0,37 hektar həyətyanı torpaq sahəsinin hüdudları müəyyən edilmişdir.
57. Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23in xx.xx.2024-cü il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********45 reyestr nömrəli “Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən Çıxarış”a əsasən İddiaçı, X4, X1 və X2 ümumi birgə mülkiyyətində olan 0,37 hektar həyətyanı torpaq sahəsinə, Qəbələ rayonu Vəndam qəsəbəsi ərazisində aparılmış torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsinə (DWG) və X8 X13 (TEKUİS) əsasən gedişgəliş yolu (ictimai yol) nəzərdə tutulmamışdır.
58. Sözügedən torpaq sahəsinə yol yeri nəzərdə tutulmamışdır. İddiaçının tələb etdiyi yol yeri digər vətəndaşa məxsus həyətyanı torpaq sahəsinə düşür.
59. Sözügedən torpaq sahəsinə torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsində (DWG) və X8 X9 (TEKUİS) yol yeri nəzərdə tutulmamışdır.
60. Həmçinin birinci instansiya məhkəməsinin 19 sentyabr 2024-cü il tarixli qərardadının icrası üzrə verilmiş Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin 24 dekabr 2024-cü il tarixli 10/10039 nömrəli rəyində göstərilmişdir ki, mülki iş materiallarında olan Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin müvafiq mütəxəssis rəyinə əsasən aşağıdakılar müəyyən olunur:
61. Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23in xx.xx.2024-cü il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********45 reyestr nömrəli “Hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən Çıxarış”a əsasən İddiaçı X4, X1 və X2 ümumibirgə mülkiyyətində olan 0,37 hektar həyətyanı torpaq sahəsinin hüdudları müəyyən edilmişdir.
62. Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23in xx.xx.2024-cü il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********45 reyestr nömrəli “Hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən Çıxarış”a əsasən İddiaçı X4, X1 və X2 ümumi birgə mülkiyyətində olan 0,37 hektar həyətyanı torpaq sahəsinə Qəbələ rayonu Vəndam qəsəbəsi ərazisində aparılmış torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsinə (DWG) və X8 X13 (TEKUİS) əsasən gedişgəliş yolu (ictimai yol) nəzərdə tutulmamışdır.
63. Sözügedən torpaq sahəsinə yol yeri nəzərdə tutulmamışdır.İddiaçınm tələb etdiyi yol yeri digər vətəndaşa məxsus həyətyanı torpaq sahəsinə düşür.
64. Sözügedən torpaq sahəsinə torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsində (DWG) və X8 X9 (TEKUİS) yol yeri nəzərdə tutulmamışdır.
65. Birinci instansiya məhkəməsi 19 sentyabr 2024-cü il tarixli qərardadın icrası üzrə verilmiş rəyləri əsaslı hesab etmədiyindən həmin məhkəmənin 27 fevral 2025-ci il tarixli qərardadı ilə iş üzrə təkrar məhkəmə tikinti texniki ekspertizası təyin edilmiş, ekspertizanın aparılması Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin mütəxəssisləri cəlb edilməklə Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinə həvalə edilmişdir.
66. Birinci instansiya məhkəməsinin 27 fevral 2025-ci il tarixli qərardadının icrası üzrə verilmiş Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin 16 may 2025-ci il tarixli mütəxəssis rəyində göstərilmişdir ki, Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23in xx.xx.2024-cü il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********45 reyestr nömrəli "Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən Çıxarış"a əsasən İddiaçı, X4, X1 və X2 ümumi birgə mülkiyyətində olan 0,37 hektar həyətyanı torpaq sahəsinin hüdudları müəyyən edilmişdir.
67. Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23in xx.xx.2024-cü il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********45 reyestr nömreli "Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən Çıxarış"a əsasən İddiaçı, X4, X1 və X2 ümumi birgə mülkiyyətində olan 0,37 hektar həyətyanı torpaq sahəsinə, Qəbələ rayonu Vəndam qəsəbəsi ərazisində aparılmış torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsində (DWG) yol yeri nəzərdə tutulmuşdur. Sözügedən torpaq sahəsinə X8 X9 (TEKUİS) faktiki istifadə vəziyyəti nəzərə alınaraq gediş-gəliş yolu (ictimai yol) qeyd edilməmişdir.
68. Vəndam qəsəbəsi ərazisində aparılmış torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsində (DWG) sözügedən torpaq sahəsinə nəzərdə tutulmuş yol yerinin 0,0489 hektar hissəsi Cavabdeh istifadəsindədir.
69. İddiaçının mülkiyyətinə verilmiş 0,37 hektar torpaq sahəsinə nəzərdə tutulmuş yol yerinin cavabdehin istifadəsində olan hissəsində cavabdeh tərəfindən təsərrüfat tikilisi inşa edilmişdir.
70. Həmçinin birinci instansiya məhkəməsinin 27 fevral 2025-ci il tarixli qərardadının icrası üzrə verilmiş Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin xx.xx.2025-ci il tarixli, 10/3757 nömrəli rəyində göstərilmişdir ki, Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri Publik hüquqi şəxsi 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin 16 may 2025-ci il tarixli, 3-21-3-42/2-2134/2025 nömrəli mütəxəssis rəyinə əsasən qeyd olunur ki, Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23in xx.xx.2024-cü il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********45 reyestr nömrəli "Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən Çıxarış"a əsasən İddiaçı, X4, X1 və X2 ümumi birgə mülkiyyətində olan 0,37 hektar həyətyanı torpaq sahəsinin hüdudları müəyyən edilmişdir.
71. Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23in xx.xx.2024-cü il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********45 reyestr nömreli "Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən Çıxarış"a əsasən İddiaçı, X4, X1 və X2 ümumi birgə mülkiyyətində olan 0,37 hektar həyətyanı torpaq sahəsinə, Qəbələ rayonu Vəndam qəsəbəsi ərazisində aparılmış torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsində (DWG) yol yeri nəzərdə tutulmuşdur. Sözügedən torpaq sahəsinə X8 X9 (TEKUİS) faktiki istifadə vəziyyəti nəzərə alınaraq gediş-gəliş yolu (ictimai yol) qeyd edilməmişdir.
72. Vəndam qəsəbəsi ərazisində aparılmış torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsində (DWG) sözügedən torpaq sahəsinə nəzərdə tutulmuş yol yerinin 0,0489 hektar hissəsi Cavabdeh istifadəsindədir.
73. İddiaçının mülkiyyətinə verilmiş 0,37 hektar torpaq sahəsinə nəzərdə tutulmuş yol yerinin cavabdehin istifadəsində olan hissəsində cavabdeh tərəfindən təsərrüfat tikilisi inşa edilmişdir.
74. Mülki işin tam, hərtərəfli və obyektiv araşdırılmasının təmin edilməsi məqsədi ilə, Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyasının 14 oktyabr 2025-ci il tarixli qərardadı ilə iş üzrə məhkəmə tikinti-texniki ekspertizası təyin edilmiş, ekspertizanın aparılması Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin mütəxəssisləri cəlb edilməklə Azərbаycаn Respublikаsı Ədliyyə Nаzirliyi Məhkəmə Ekspertizаsı Mərkəzinə həvаlə edilmişdir.
75. Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzi tərəfindən ekspertiza rəyinin verilməsindən imtina edilmiş, 06 noyabr 2025-ci il tarixli məlumatla qərardad icra edilmədən iş materialları ilə birlikdə geri qaytarılmışdır.
76. İşə əlavə edilmiş Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin 25 dekabr 2025-ci il tarixli mütəxəssis rəyində göstərilmişdir:
77. İşin araşdırılması məqsədi ilə DƏDKR X23 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin mütəxəssisləri tərəfindən 12 dekabr 2025-ci il tarixdə Qəbələ rayonu Vəndam kəndində yerləşən əraziyə baxış keçirilmişdir. Kameral qaydada Mərkəzin elektron məlumat bazasına əsasən araşdırma zamanı məlum olmuşdur ki, Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestrindən 01 avqust 2024-cü ildə verilmiş **********45 reyestr, ********** qeydiyyat nömrəli, Çıxarışa əsasən İddiaçı ümumi birgə mülkiyyətində olan Qəbələ rayonu Vəndam qəsəbəsində yerləşən 0,37 hektar torpaq sahəsinin hüdudları müəyyən edilmişdir.
78. Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestrindən 01 avqust 2024-cü ildə verilmiş **********45 reyestr, ********** qeydiyyat nömrəli, Çıxarışa əsasən İddiaçı ümumi birgə mülkiyyətində olan Qəbələ rayonu Vəndam qəsəbəsində yerləşən 0,37 hektar torpaq sahəsinin sənəddə göstərilmiş koordinatları müəyyən edildikdən sonra həmin torpaq sahəsinin naturada ölçüləri müəyyən edilmişdir.
79. JN-087A nömrəli, kodu 40600048 olan torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair şəhadətnaməyə əsasən, həmçinin JN-087B nömrəli, kodu 40600048 olan torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair şəhadətnaməyə əsasən Cavabdehümumi birgə mülkiyyətində olan Qəbələ rayonu Vəndam qəsəbəsində yerləşən 0,20 və 0,30 hektar torpaq sahələrinin ayrı- ayrılıqda sənəddə göstərilmiş koordinatları müəyyən edilmişdir.
80. JN-087A nömrəli, kodu 40600048 olan torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair şəhadətnaməyə əsasən, həmçinin JN-087B nömrəli, kodu 40600048 olan torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair şəhadətnaməyə əsasən Cavabdeh ümumi birgə mülkiyyətində olan Qəbələ rayonu Vəndam qəsəbəsində yerləşən 0,20 və 0,30 hektar torpaq sahələrinin ayrı- ayrılıqda naturada ölçüləri müəyyən edilmişdir.
81. Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestrindən 01 avqust 2024-cü ildə verilmiş **********45 reyestr, ********** qeydiyyat nömrəli, Çıxarışa əsasən İddiaçı ümumi birgə mülkiyyətində olan Qəbələ rayonu Vəndam qəsəbəsində yerləşən 0,37 hektar torpaq sahəsinə torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsinə (DWG) əsasən yol sahəsi nəzərdə tutulmuşdur.
82. İddiaçı ümuibirgə mülkiyyətində olan Qəbələ rayon Vəndam qəsəbəsində yerləşən 0,37 hektar torpaq sahəsinə gedən mübahisəli yol yerinin şimaldan cənuba 6,0 metr enində, 37,5 metr uzunluqda, şərqdən qərbə başlanğıcda 4,0 metr enində, sonda 6,0 metr enində, 63,5 metr uzunluqda, 0,0489 hektar hissəsi Cavabdeh istifadəsindədir. Həmin yolun üzərində cavabdeh tərəfindən 15,75 kvadrat metr (4,5 m x 3,5 m) ölçüdə təsərrüfat tikilisi inşa edilmişdr.
83. Beləliklə birinci instansiya məhkəməsində Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin 16 may 2025-ci il tarixli mütəxəssis rəyi, həmçinin Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin ekspertinin apardığı və xx.xx.2025-ci il tarixli, 10/3757 nömrəli rəydə əksini tapmış tədqiqatla, məhkəmə kollegiyasının 14 oktyabr 2025-ci il tarixli qərardadının icrası üzrə Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin mütəxəssisinin 25 dekabr 2025-ci il tarixli rəyi üzrə aparılmış tədqiqatların nəticələrinin eynilik təşkil etməsi, həm birinci instansiya məhkəməsində məhkəmə araşdırması dövründə mütəxəssisin 16 may 2025-ci il tarixdə, ekspertin xx.xx.2025-ci il tarixdə, məhkəmə kollegiyasının araşdırması dövründə isə mütəxəssisin 25 dekabr 2025-ci il tarixdə verdikləri rəylər üzrə aparılmış tədqiqatların nəticələri ilə birinci instansiya məhkəməsindəki məhkəmə araşdırması dövründə verilmiş 06 dekabr 2024-cü il tarixli mütəxəssis və 24 dekabr 2024-cü il tarixli 10/10039 nömrəli ekpert rəylərində iddiaçının ümumibirgə mülkiyyətində olan torpaq sahəsinə torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsində yol yerinin nəzərdə tutulmamasına dair qeyd edilənlərin təkzib edilməsi müəyyən edilmişdir.
84. Kollegiya qeyd edir ki, birinci instansiya məhkəməsindəki məhkəmə araşdırması dövründə verilmiş 06 dekabr 2024-cü il tarixli mütəxəssis və 24 dekabr 2024-cü il tarixli 10/10039 nömrəli ekpert rəylərində mübahisəli ərazidə iddiaçının ümumibirgə mülkiyyətində olan torpaq sahəsinə torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsində yol yerinin nəzərdə tutulmamasına dair qeyd edilənlər elə birinci instansiya məhkəməsində məhkəmə araşdırması dövründə verilmiş 16 may 2025-ci il tarixli mütəxəssis, həmçinin xx.xx.2025-ci il tarixli, 10/3757 nömrəli ekpert rəyləri ilə yanaşı, məhkəmə kollegiyasının qərardadının icrası üzrə verilmiş 25 dekabr 2025-ci il tarixli mütəxəssis rəyi ilə də təkzib edildiyindən, birinci instansiya məhkəməsi 06 dekabr 2024cü il tarixli mütəxəssis və 24 dekabr 2024-cü il tarixli 10/10039 nömrəli ekpert rəylərini mübahisənin həllində mötəbər sübutlar qismində qəbul etməməkdə doğru mövqedən çıxış etmişdir.
85. Qanunvericiliyin mənasına görə, sübutların qiymətləndirilməsi təfəkkür prosesi olub, iş üzrə toplanmış sübutetmə materialının həm qanunun tələbinə uyğunluğunun, həm də tamlığının, işə aidliyinin, mümkünlüyünün, obyektivliyinin, mötəbərliyinin müəyyən edilməsini və onların əsasında nəticəyə gəlinməsini ehtiva edir. Sübutların düzgün qiymətləndirilməsi baxılan işin mahiyyəti üzrə həll edilərək, qanuni və əsaslı qətnamənin çıxarılması üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Sübut o halda mötəbər hesab olunur ki, yoxlama nəticəsində onun məzmununu təşkil edən məlumatlar işin həqiqi halına uyğun olur.
86. Məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin 16 may 2025ci il və 25 dekabr 2025-ci il tarixli mütəxəssis rəyləri, həmçinin Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin xx.xx.2025-ci il tarixli, 10/3757 nömrəli ekpert rəyi nəzərdən keçirilərkən müəyyən olunur ki, həmin rəylərin mötəbərliliyini şübhə altına alan hər hansı hal mövcud deyildir, cavabdeh bununla bağlı sübutlar təqdim etməmişdir. Məhkəmə kollegiyası izah edir ki, həmin rəylər sübut növlərindən olmaqla, digər sübutlarla müqayisədə qabaqcadan müəyyən edilmiş üstünlüyə mAliq olmasalar da, məhkəmənin qərardadları əsasında keçirilmiş 16 may 2025-ci il və 25 dekabr 2025-ci il tarixli mütəxəssis, xx.xx.2025-ci il tarixli, 10/3757 nömrəli ekspertiza rəylərində əks olunan məlumatların həqiqiliyinə olan təminat kifayət qədər yüksəkdir. Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin iki mütəxəssis rəyi, həmçinin Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzinin ekspertiza rəyi ilə ziddiyyət təşkil etməsi diqqətə alınaraq, 06 dekabr 2024-cü il tarixli mütəxəssis və 24 dekabr 2024-cü il tarixli 10/10039 nömrəli ekpert rəylərinə mübahisənin həllində mötəbər sübutlar qismində istinad edilməsi üçün əsaslar müəyyən edilməmişdir.
87. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri Publik hüquqi şəxsi 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin Yerquruluşunun təşkili şöbəsinin müdiri X15 məhkəmə iclasında şahid qismində dindirilərkən iddiaçının tələb etdiyi ərazidən yol yerinin nəzərdə tutulmadığını göstərməsinə dair dəlilinə münasibətdə qeyd edir ki, mübahisəli ərazidən Qəbələ rayonu Vəndam qəsəbəsi ərazisində aparılmış torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsində yol yerinin nəzərdə tutulmasına dair 16 may 2025-ci il və 25 dekabr 2025-ci il tarixli mütəxəssis rəyləri məhz Arif Rəsulov tərəfindən verilmişdir.
88. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin ekspert və mütəxəssislərin dindirilməməsi, xəritələrə tərəflərin iştirakı ilə yerində baxılmamasına dair dəlillərini əsaslı hesab etməyərək qeyd edir ki, iş materiallarından müəyyən edildiyi kimi mütəxəssis rəylərini vermiş Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri Publik hüquqi şəxsi 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin Yerquruluşunun təşkili şöbəsinin müdiri X19 birinci instansiya məhkəməsində dindirilmiş, mütəxəssis rəylərinə mübahisəli ərazinin yerquruluşu planlarından çıxarışlar əlavə edildiyindən xəritələrə tərəflərin iştirakı ilə yerində baxışın keçirilməsi zərurəti müəyyən edilməmişdir.
89. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin məhkəmənin işə qərəzli baxmasına dair dəlilini də əsaslı hesab etməyərək qeyd edir ki, iş materiallarından birinci instansiya məhkəməsinin işə qərəzli baxması halı müəyyən edilməmişdir.
90. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin hazırki qətnamənin qəbulu nəticəsində cavabdehin həyətinin 2 hissəyə bölünməsinə dair dəlilini də əsaslı hesab etməyərək qeyd edir ki, Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri Publik hüquqi şəxsi 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin 16 may 2025-ci il və 25 dekabr 2025-ci il tarixli mütəxəssis rəylərinə əlavə edilmiş yerquruluşu planlarından mübahisəli yol sahəsinin cavabdehin ümumibirgə mülkiyyətində olan torpaq sahəsinin ərazisindən deyil, kənarından keçməsi müəyyən edilmişdir.
91. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin məhkəmənin cavabdehin nümayəndəsi Nümayəndə2 işlətmədiyi bir ifadəni, sözü onun adından qətnamədə göstərməsinə dair dəlilini də əsaslı hesab etməyərək qeyd edir ki, iş materiallarından izahatında hər hansı bir təhrif etməyə yol verilməsinə dair cavabdeh tərəfin birinci instansiya məhkəməsinin məhkəmə iclas protokollarına qeyd verməsi halı müəyyən edilməmişdir.
92. Məhkəmə kollegiyası apellyasiya şikayətinin məhkəmənin şahidin dindirilməsi ilə bağlı məhkəmə iclasının tarixini qətnamədə qeyd etməsi, onun məhkəmədə iştirakı tarixini qeyd etməməsinə dair dəlilinə münasibətdə qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 220-ci maddəsində qətnamənin məzmununda işdə iştirak edən şəxsin yaxud onun nümayəndəsinin hansı tarixdə məhkəmə iclasında iştirak etməsinə dair qeydin aparılmalı olması məcburiyyəti nəzərdə tutulmamışdır.
93. Qeyd olunanlara əsasən məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, iş üzrə birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi “Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23in xx.xx.2024-cü il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********45 reyestr nömrəli «Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən Çıxarış»a əsasən İddiaçı ailə üzvləri ilə mülkiyyətinə verilmiş Qəbələ rayonu, Vəndam qəsəbəsində yerləşən 0,37 ha torpaq sahəsinə gedən gediş-gəliş yolunun (Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri Publik hüquqi şəxsi 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin 16 may 2025-ci il tarixli, 3- 21-3-42/2-2134/2025 nömrəli mütəxəssis rəyində göstərilmiş formada (torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsində (DWG) nəzərdə tutulmuş və yerquruluşu planı № 3-ə uyğun olaraq) Cavabdeh tərəfindən açılması, həmin yolda cavabdeh tərəfindən inşa edilmiş təsərrüfat tikintisinin (beton su çəni) cavabdehin hesabına sökülməsi və yoldan istifadəyə maneçilik edilməsinə cavabdeh tərəfindən törədilən maneələrə son qoyulması, iddiaçı tərəfindən ödənilmiş 100 (bir yüz) manat dövlət rüsumunun Cavabdeh alınaraq İddiaçı ödənilməsi, həmçinin aparılmış ekspertiza tədqiqatlarının dəyəri-100 (bir yüz) manat məbləğində pulun Cavabdeh tutularaq, Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzi hesabına keçirilməsi” hissələrində maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsi ilə çıxarılmışdır. Məhkəmə həmin hissələrdə iş üzrə müəyyən edilmiş hallara uyğun olaraq tərəflər arasındakı münasibətlər üzrə düzgün nəticəyə gəlmiş, həmin hissədə iş üzrə gəlinən nəticə işin həqiqi hallarına uyğun olmaqla iş materiallarında olan sübutları MPM-in 88-ci maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq düzgün qiymətləndirmiş, Azərbaycan RespublikasıMülki Prosessual Məcəlləsinin 14.1, 76, 77, 88, 217.3, 217.4, 218.3, 220-ci maddələrinin tələblərinin pozulması hallarına yol verilməmiş, həmin hissədə mübahisə mahiyyəti üzrə düzgün həll edilmişdir.
94. Odur ki, Cavabdeh və cavabdehin nümayəndəsi Nümayəndə2 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti iddia tələbinin “Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23in xx.xx.2024-cü il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********45 reyestr nömrəli «Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən Çıxarış»a əsasən İddiaçı ailə üzvləri ilə mülkiyyətinə verilmiş Qəbələ rayonu, Vəndam qəsəbəsində yerləşən 0,37 ha torpaq sahəsinə gedən gediş-gəliş yolunun (Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri Publik hüquqi şəxsi 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin 16 may 2025-ci il tarixli, 3- 21-3-42/2-2134/2025 nömrəli mütəxəssis rəyində göstərilmiş formada (torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsində (DWG) nəzərdə tutulmuş və yerquruluşu planı № 3-ə uyğun olaraq) Cavabdeh tərəfindən açılması, həmin yolda cavabdeh tərəfindən inşa edilmiş təsərrüfat tikintisinin (beton su çəni) cavabdehin hesabına sökülməsi və yoldan istifadəyə maneçilik edilməsinə cavabdeh tərəfindən törədilən maneələrə son qoyulması, iddiaçı tərəfindən ödənilmiş 100 (bir yüz) manat dövlət rüsumunun Cavabdeh alınaraq İddiaçı ödənilməsi, həmçinin aparılmış ekspertiza tədqiqatlarının dəyəri - 100 (bir yüz) manat məbləğində pulun Cavabdeh tutularaq, Az.MEM, VÖEN **********, AZ34CTRE********************, X3, KOD 210005, VÖEN **********1, müxbir hesab AZ41NABZ013601**********3944, SWİFT BİK CTREAZ22, büdcə təsnifatının kodu 142319, büdcə səviyyəsinin kodu 3, Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzi hesabına keçirilməsi” hissələrində təmin edilməməli, Qəbələ Rayon Məhkəməsinin 31 iyul 2025-ci il tarixli, e-2(025)-23/2025 nömrəli qətnaməsi “Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23in xx.xx.2024-cü il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********45 reyestr nömrəli «Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən Çıxarış»a əsasən İddiaçı ailə üzvləri ilə mülkiyyətinə verilmiş Qəbələ rayonu, Vəndam qəsəbəsində yerləşən 0,37 ha torpaq sahəsinə gedən gediş-gəliş yolunun (Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri Publik hüquqi şəxsi 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin 16 may 2025-ci il tarixli, 3- 21-3-42/2-2134/2025 nömrəli mütəxəssis rəyində göstərilmiş formada (torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsində (DWG) nəzərdə tutulmuş və yerquruluşu planı № 3-ə uyğun olaraq) Cavabdeh tərəfindən açılması, həmin yolda cavabdeh tərəfindən inşa edilmiş təsərrüfat tikintisinin (beton su çəni) cavabdehin hesabına sökülməsi və yoldan istifadəyə maneçilik edilməsinə cavabdeh tərəfindən törədilən maneələrə son qoyulması, iddiaçı tərəfindən ödənilmiş 100 (bir yüz) manat dövlət rüsumunun Cavabdeh alınaraq İddiaçı ödənilməsi, aparılmış ekspertiza tədqiqatlarının dəyəri-100 (bir yüz) manat məbləğində pulun Cavabdeh tutularaq, Az.MEM, VÖEN **********, AZ34CTRE********************, X3, KOD 210005, VÖEN **********1, müxbir hesab AZ41NABZ013601**********3944, SWİFT BİK CTREAZ22, büdcə təsnifatının kodu 142319, büdcə səviyyəsinin kodu 3, Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzi hesabına keçirilməsi” hissələrində dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır.
95. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 382, 384, 392, 393 və 404-406-cı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası Qət etdi: Cavabdeh və cavabdehin nümayəndəsi Nümayəndə2 tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti iddia tələbinin “Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23in xx.xx.2024-cü il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********45 reyestr nömrəli «Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən Çıxarış»a əsasən İddiaçı ailə üzvləri ilə mülkiyyətinə verilmiş Qəbələ rayonu, Vəndam qəsəbəsində yerləşən 0,37 ha torpaq sahəsinə gedən gediş-gəliş yolunun (Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri Publik hüquqi şəxsi 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin 16 may 2025-ci il tarixli, 3-21-3-42/2-2134/2025 nömrəli mütəxəssis rəyində göstərilmiş formada (torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsində (DWG) nəzərdə tutulmuş və yerquruluşu planı № 3-ə uyğun olaraq) Cavabdeh tərəfindən açılması, həmin yolda cavabdeh tərəfindən inşa edilmiş təsərrüfat tikintisinin (beton su çəni) cavabdehin hesabına sökülməsi və yoldan istifadəyə maneçilik edilməsinə cavabdeh tərəfindən törədilən maneələrə son qoyulması, iddiaçı tərəfindən ödənilmiş 100 (bir yüz) manat dövlət rüsumunun Cavabdeh alınaraq İddiaçı ödənilməsi, həmçinin aparılmış ekspertiza tədqiqatlarının dəyəri - 100 (bir yüz) manat məbləğində pulun Cavabdeh tutularaq, Az.MEM, VÖEN **********, AZ34CTRE********************, X3, KOD 210005, VÖEN **********1, müxbir hesab AZ41NABZ013601**********3944, SWİFT BİK CTREAZ22, büdcə təsnifatının kodu 142319, büdcə səviyyəsinin kodu 3, Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzi hesabına keçirilməsi” hissələrində təmin edilməsin. Qəbələ Rayon Məhkəməsinin 31 iyul 2025-ci il tarixli, e-2(025)-23/2025 nömrəli qətnaməsi “Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X23in xx.xx.2024-cü il qeydiyyat tarixli, ********** qeydiyyat nömrəli, **********45 reyestr nömrəli «Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən Çıxarış»a əsasən İddiaçı ailə üzvləri ilə mülkiyyətinə verilmiş Qəbələ rayonu, Vəndam qəsəbəsində yerləşən 0,37 ha torpaq sahəsinə gedən gedişgəliş yolunun (Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri Publik hüquqi şəxsi 9 saylı Qəbələ Ərazi İdarəsinin 16 may 2025-ci il tarixli, 3-21-3-42/2-2134/2025 nömrəli mütəxəssis rəyində göstərilmiş formada (torpaq islahatına dair yerquruluşu xəritəsində (DWG) nəzərdə tutulmuş və yerquruluşu planı № 3-ə uyğun olaraq) Cavabdeh tərəfindən açılması, həmin yolda cavabdeh tərəfindən inşa edilmiş təsərrüfat tikintisinin (beton su çəni) cavabdehin hesabına sökülməsi və yoldan istifadəyə maneçilik edilməsinə cavabdeh tərəfindən törədilən maneələrə son qoyulması, iddiaçı tərəfindən ödənilmiş 100 (bir yüz) manat dövlət rüsumunun Cavabdeh alınaraq İddiaçı ödənilməsi, aparılmış ekspertiza tədqiqatlarının dəyəri-100 (bir yüz) manat məbləğində pulun Cavabdeh tutularaq, Az.MEM, VÖEN **********, AZ34CTRE********************, X3, KOD 210005, VÖEN **********1, müxbir hesab AZ41NABZ013601**********3944, SWİFT BİK CTREAZ22, büdcə təsnifatının kodu 142319, büdcə səviyyəsinin kodu 3, Məhkəmə Ekspertizası Mərkəzi hesabına keçirilməsi” hissələrində dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qətnamədən, tərəflər, üçüncü şəxslər, xüsusi icraat işləri üzrə isə ərizəçi və maraqlı şəxslər tələbləri təmin olunmadığı hallarda onlara rəsmi qаydаdа verildiyi gündən 2 (iki) ay müddətində Azərbaycan Respublikası Şəki Apelyasiya Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsı vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Mülki Kollegiyаsına kassasiya şikayəti verə bilər (elektron kabinet və vəkil vasitəsilə). Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qətnaməsindən şikayət verilməmişdirsə, qətnamə işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verildiyi gündən 2 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir.