Sumqayıt Şəhər Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2(060)-7060/2022

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Sumqayıt şəhəri İş № e-2(060)-7060/2022 29.11.2022 SUMQAYIT ŞƏHƏR MƏHKƏMƏSİ Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin hakimi Tanrıverdiyeva Günel Cəbrayıl qızı İddiaçı «X5 Azərbaycan» Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin cavabdeh X3 qarşı borcun tutulması tələbinə dair kiçik iddiasına sadələşdirilmiş icraat qaydasında baxaraq, müəyyən etdi: İddiaçı «X5 Azərbaycan» QSC iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Cavabdeh 96 manat məbləğində maddi zərərin və 30 manat dövlət rüsumunun cavabdehdən tutularaq iddiaçının xeyrinə ödənilməsi barədə çıxarılmasını xahiş etmişdir. İddiaçı «X5 Azərbaycan» QSC iddia tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, Cavabdeh ilə "xxxx" QSC arasındaxx.xx.2019-cu il tarixli Bank hesabı, debet kart, kredit kartı və zaminlik haqqında qarışıq müqaviləsi bağlanmışdır. Qeyd olunmuş müqavilələr üzrə cavabdeh öhdəliklərini yerinə yetirməmiş, iddiaçıya olan borcunu ödəməkdən imtina etmişdir. Bu səbəbdən də borcun tutulması tələbi ilə məhkəməyə müraciət edilmiş və xx.xx.2020-tarixli 2(060)-2496/2020 saylı məhkəmə qətnaməsi çıxmışdır. Nəticədə iddiaçı "xxxx" QSC "xxxx" MMC ilə bağlanmış xx.xx.2016-ci il tarixli "Hüquqi xidmət haqqında" müqaviləsinə əsasən məhkəmə qərarı üzrə borcun tələb edilməsini “X2” MMC-yə sifariş etmişdir. “X2” MMC öz növbəsində cavabdeh barəsində qeydiyyat ünvanına uyğun olaraq aiddiyyət orqanlara müraciət edərək borcun tam həcmdə geri ödətdirilməsini təmin etmişdir. Cavabdeh tərəfindən ödənilən xx.xx.2020-tarixindəki 640 manat məbləğlərindəki vəsait “X2” MMC-nin vasitəsi ilə təmin edilmiş və buna görə də "xxxx" QSC tərəfindən “X2” MMC-yə 96 manat məbləğində xidmət haqqı ödənilmişdir. Yuxarıda qeyd edilən xx.xx.2021-ci il tarixli "Hüquqi xidmət haqqında" müqaviləsinin 5.1.1-ci bəndinə əsasən yerinə yetirmiş olduğu xidmətlərə görə “X2” MMC-yə cavabdeh(lər) tərəfindən"xxxx" QSCyə ödənilmiş hər məbləğin 15% həcmində yəni ümumilikdə 96 manat məbləğində xidmət haqqı ödəmişdir. "xxxx" QSC ilə cavabdeh arasında bağlanmış xx.xx.2019-cu il tarixli müqavilənin 4.19-cu bəndində qeyd edilmişdir ki «bu müqavilədən yaranan borcların kart sahibi tərəfindən vaxtında və lazımi qaydada geri qaytarılmasına görə, Bank kart sahibinə qarşı iddia qaldırmaq və ya icra tətbiqini həyata keçirmək məcburiyyətində qalarsa kart sahibi bununla bağlı bankın gələcək hər cür xərclərinin (vəkil/Hüquqi xidmət ilə bağlı xərclər daxil olmaqla) banka ödənilməsinin qəbulunu təsdiq edir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 107-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xərcləri dövlət rüsumundan və işə baxılması ilə əlaqədar olan məsrəflərdən ibarətdir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 121.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə nümayəndənin və ya vəkilin göstərdiyi yardıma görə xərclərin, konkret hallar və çıxış üçün təqdim olunmuş hesab nəzərə alınmaqla, digər tərəfdən ağlabatan məbləğdə alınıb xeyrinə qətnamə çıxarılan tərəfə verilməsini qərara alır. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 21.1-ci maddəsinə əsasən zərərin əvəzinin ödənilməsini tələb etmək hüququna malik olan şəxs ona vurulmuş zərərin əvəzinin tam ödənilməsini tələb edə bilər, bu şərtlə ki, qanunda və ya müqavilədə zərərin əvəzinin daha az miqdarda ödənilməsi nəzərdə tutulmasın. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 21.2-ci maddəsinə əsasən zərər dedikdə, hüququ pozulmuş şəxsin pozulmuş hüququnu bərpa etmək üçün çəkdiyi və ya çəkməli olduğu xərclər, əmlakından məhrum olması və ya əmlakının zədələnməsi (real zərər), habelə hüququ pozulmasaydı, həmin şəxsin adi mülki dövriyyə şəraitində əldə edəcəyi gəlirlər (əldən çıxmış fayda) başa düşülür. Ona görə də iddiaçı iddia tələbinin təmin olunmasını məhkəmədən xahiş etmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 284-5.3-cü maddəsinə əsasən ərizə məhkəməyə daxil olduğu gündən 30 (otuz) iş günü ərzində işə tərəflərin təqdim etdiyi sənədlər əsasında, məhkəmə baxışı keçirilmədən və tərəflər izahatları dinlənilmək üçün çağırılmadan baxılmalı və həmin işin həllinə dair qətnamə çıxarılmalıdır. Məhkəmə tərəfindən işin halları müəyyən edilərkən aşağıdakı sübutlara istinad edilmişdir: İşdə olan xx.xx.2020-ci il tarixli aktdan görünür ki, "X1" MMC və "xxxx" QSC arasında bağlanmış xx.xx.2016-cı il tarixli "Hüquqi Xidmət haqqında" müqavilənin 5.1.1-ci maddəsinə əsasən və 2020-ci ilin Avqust ayı üzrə MMC-nin göstərdiyi xidmət üzrə borclu müştərilərin QSC-yə etdiyi istehlak kreditləri üzrə geri ödənişləri 6195.16 manat təşkil etmişdir və QSC tərəfindən qeyd olunan pul vəsaiti borclu müştərilərdən qəbul edilmişdir. Bunun əsasında QSC-yə geri ödənişlər 6195.16 təşkil edir.Toplamda 6195.16 manat üzrə QSC, MMC-yə 15% xidmət haqqını yəni 929.27 manat ödəniş edəcəkdir. İşdə olan xx.xx.2020-ci il tarixli təhvil aktından görünür ki, xx.xx.2016-cı il tarixli "Hüquqi Xidmət haqqında" müqaviləyə əsasən "X1" MMC 2020-ci ilin avqust ayı üzrə Cavabdeh kart borcun ödənilməsi barədə göstərdiyi xidmət barədə məlumatı "xxxx" QSCyə təhvil vermişdir İşdə olan xx.xx.2020-ci il tarixli hesab fakturadan görünür ki, 2020-ci ilin avqust ayı üçün QSC-yə geri ödənişlər 6195.16 təşkil edir və "xxxx" QSC tərəfindən "X1" MMC-yə 929.27 manat, o cümlədən Cavabdeh borcu ilə əlaqədar 96 manat ödəniş edəcəkdir. İşdə olan maliyyə arayışından görünür ki, «X5 Azərbaycan» QSC ilə "X2" MMC arasında bağlannlış xx.xx.2016-cü il tarixli Hüquqi Xidmət Haqqında müqavilənin şərtlərinə uyğun olaraq Cavabdeh tərəfindən ödənilən xx.xx.2020-ci il tarixindəki 640 manat "X2" MMC tərəfindən təmin edilmişdir və bu ödənişlərə görə də «X5 Azərbaycan» QSC tərəfindən “X2 " MMC-yə 96 manat məbləğində xidrnət haqqı ödənilmişdir. İşdə olan xx.xx.2022-ci il tarixli bildirişdən görünür ki, Cavabdeh pretenziya məktubu ünvanlanmışdır. İş materiallarında olan ünvan 2 aprel 2020-ci il tarixli qətnaməsindən görünür ki, həmin qətnamə ilə “X5 Azərbaycan» Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin Cavabdeh qarşı borcun tutulması tələbinə dair kiçik iddiası təmin edilmiş və Cavabdeh əsas məbləğ üzrə 417.24 manat və ödənilməmiş faiz borcu üzrə 46.54 manat, cərimə borcu 125.11 manat (müqavilədə nəzərdə tutulmuş xərclər və komissiyalar üzrə borc 15 manat, bildirişlərin (pretenziyaların) göndərilməsi üzrə poçt xərcləri 4,80 manat, cəmi 608.69 manat məbləğində kredit kartı borcu və dövlət büdcəsinə köçürülmüş 30 (otuz) manat dövlət rüsumunun «X5 Azərbaycan» QSC-nin xeyrinə tutulması qət edilmişdir. İşdə olan “X5 Azərbaycan» QSC ilə “X2” MMC arasında bağlanmış xx.xx.2016-cı il tarixli "Hüquqi xidmət haqqında" müqavilənin 5.1.1-ci bəndinə əsasən yerinə yetirmiş olduğu xidmətlərə görə “X2” MMC-yə cavabdeh (lər) tərəfindən "xxxx" QSC-yə ödənilmiş hər məbləğin 15% həcmində hüquqi xidmət haqqı ödənilməlidir. Məhkəmə iş materiallarını araşdıraraq hesab edir ki, iddia tələbi təmin edilməməlidir. Belə ki, məhkəmə tərəfindən müəyyən edilmişdir ki, “X5 Azərbaycan» QSC ilə Cavabdeh arasında xx.xx.2019-cu il tarixli Bank hesabı, debet kart, kredit kart və zaminlik haqqında qarışıq müqavilə imzalanmışdır. İddiaçı Bank sözügedən müqavilə üzrə üzərinə düşən öhdəliyini yerinə yetirsə də, borclu öhdəliklərini lazımi qaydada yerinə yetirməmiş, nəticədə banka borcu yaranmışdır və Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin 2(060)-2496/2020 saylı 06 aprel 2020-ci il tarixli qətnaməsi ilə “X5 Azərbaycan» QSC-nin iddiası təmin edilərək cavabdehdən cəmi 608.69 manat məbləğində kredit kartı borcu və ödənilmiş 30 manat dövlət rüsumunun tutulması qət edilmişdir. “X5 Azərbaycan» QSC qətnamənin icrası məqsədilə “X2” MMC ilə hüquqi xidmət haqqında müqavilə bağlamış, həmin müqavilə üzrə yaranmış xərcin tutulması barədə hazırki iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. Məhkəmə qeyd edir ki, hər kəs müqavilə bağlamaqda müstəqildir və müqavilə azadlığı mülki qanunvericiliyin əsas prinsiplərindən biridir (Mülki Məcəllənin 6-cı maddəsi). Həmin prinsip mülki hüquq subyektlərinə müstəqil olaraq, heç kəsin iradəsindən asılı olmadan öz mülahizə və istəklərinə görə mənafelərini nəzərə almaqla müqavilə bağlamaq imkanı verir. Mülki Məcəllənin “Müqavilə hüququ” adlanan 20-ci fəslinin məqsədi müqavilə hüquq münasibətlərinə girən tərəflərin sərbəst iradə ifadəsi və bərabərliyi prinsiplərinə riayət etməklə və onların müqavilə maraqlarını qorumaqla mülki dövriyyənin azadlığını təmin etməkdir. Məhkəmə hər kəsin müqavilə bağlamaqda müstəqil olması prinsipini rəhbər tutaraq qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 15.2-ci maddəsinə görə məhkəmələrin qanuni qüvvəyə minmiş qətnaməsi, qərardadı, qərarı, əmri bütün dövlət hakimiyyəti, yerli özünüidarə orqanları, onların vəzifəli şəxsləri, ictimai birliklər, siyasi partiyalar, həmkarlar ittifaqları, onların vəzifəli şəxsləri, həmçinin fiziki və hüquqi şəxslər üçün məcburidir və Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində hökmən icra olunmalıdır. Həmin Məcəllənin 15.3-cü maddəsinə görə məhkəmə aktının icra olunmaması, habelə məhkəməyə digər hörmətsizlik halları qanunda nəzərdə tutulmuş məsuliyyətlə nəticələnir. “İcra haqqında” Qanunun tələblərinə görə Azərbaycan Respublikasında məhkəmə və digər orqanların qərarlarının məcburi icrası icra məmurları tərəfindən həyata keçirilir (2.1). İcra məmurlarının səlahiyyətləri Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilir (2.2). Məhkəmə və digər orqanların qərarlarının icrası ilə əlaqədar icra məmurunun tələbləri Azərbaycan Respublikasının ərazisində bütün orqanlar, hüquqi şəxslər, onların vəzifəli şəxsləri və fiziki şəxslər üçün məcburidir (3.1). Məhkəmə və digər orqanların qərarlarının icrası ilə əlaqədar icra məmurlarının tələblərini yerinə yetirməyən, onlara həvalə edilmiş vəzifələrin icrasına mane olan şəxslər Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə nəzərdə tutulmuş qaydada məsuliyyət daşıyırlar (3.2). Göründüyü kimi məhkəmələr tərəfindən qəbul edilmiş və qanuni qüvvəsini almış hər bir məhkəmə qətnaməsi respublika ərazisində məcburi olaraq icra edilməlidir. Azərbaycan Respublikasında məhkəmə və digər orqanların qərarlarının məcburi icrasını isə məcburi icra orqanları – icra məmurları həyata keçirir. Qanuni qüvvəsini almış qətnamə üzrə borcludan borcun tutulmasından ibarət icra hərəkətlərinin həyata keçirilməsi də icra məmurlarının səlahiyyətlərinə aiddir. Bu zaman icra məmurlarının tələblərinin yerinə yetirilməməsi Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə nəzərdə tutulmuş qaydada məsuliyyətə səbəb olur. Azərbaycan Respublikası MPM-in 121.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə nümayəndənin və ya vəkilin göstərdiyi yardıma görə xərclərin, konkret hallar və çıxış üçün təqdim olunmuş hesab nəzərə alınmaqla, digər tərəfdən ağlabatan məbləğdə alınıb xeyrinə qətnamə çıxarılan tərəfə verilməsini qərara alır. Məhkəmə hesab edir ki, Mülki-Prosessual Məcəllə, o cümlədən Məcəllənin “Məhkəmə xərcləri” adlanan 8-ci fəsli məhkəmə qətnaməsi çıxarılanadək yaranmış xərclərin digər tərəfdən tutularaq xeyrinə qətnamə çıxarılan tərəfə verilməsi məsələlərini tənzimləyir. Məhkəmə qətnaməsi qanuni qüvvəsini aldıqdan və icraya yönəldikdən sonra icra zamanı icra hərəkətlərinin həyata keçirilməsi ilə bağlı yaranan xərclər isə “İcra haqqında” qanunun 78-81-ci maddələri ilə nəzərdə tutulmuş qaydada ödənilir. Göstərilənlərə əsasən məhkəmə hesab edir ki, qətnamənin icra məmuru tərəfindən icrası mümkün olduğu halda tələbkar tərəfindən bu məqsədilə hansısa şirkətlə əlavə müqavilə bağlanmasına ehtiyac olmamaqla, həmin müqavilə üzrə yaranmış xərclər zəruri və ağlabatan hesab edilə bilməz. İddiaçı iddia ərizəsində Mülki Məcəllənin zərərin əvəzinin ödənilməsi qaydalarını tənzimləyən 21-ci maddəsinə də istinad etmişdir. Məhkəmə bununla bağlı qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin: - 21.1-ci maddəsinə əsasən zərərin əvəzinin ödənilməsini tələb etmək hüququna malik olan şəxs ona vurulmuş zərərin əvəzinin tam ödənilməsini tələb edə bilər,bu şərtlə ki,qanunda və müqavilədə zərərin əvəzinin daha az miqdarda ödənilməsi nəzərdə tutulmasın. - 21.2-ci maddəsinə əsasən, zərər dedikdə, hüququ pozulmuş şəxsin pozulmuş hüququnu bərpa etmək üçün çəkdiyi və ya çəkməli olduğu xərclər, əmlakından məhrum olması və ya əmlakının zədələnməsi (real zərər), habelə hüququ pozulmasaydı, həmin şəxsin adi mülki dövriyyə şəraitində əldə edəcəyi gəlirlər (əldən çıxmış fayda) başa düşülür. - 21.3-ci maddəsinə əsasən, zərərin əvəzinin ödənilməsi ilə bağlı tələbin həcminin müəyyənləşdirilməsi zamanı zərərçəkənin, onun işçisinin və qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş hallarda üçüncü şəxslərin davranışının zərərin yaranmasına və artmasına hansı həcmdə şərait yaratması nəzərə alınmalıdır. Qeyd edilən maddələr üzrə dəymiş zərərin ödənilməsi üçün aşağıdakı əsaslar müəyyən edilməlidir: 1) zərər mövcud olmalıdır; 2) zərər qanunsuz hərəkət və yaxud hərəkətsizlik nəticəsində vurulmalıdır; 3) zərərlə qanunsuz hərəkət və yaxud hərəkətsizlik arasında səbəbli əlaqə olmalıdır; 4) zərər vuran şəxs təqsirli olmalıdır. Məhkəmə hesab edir ki, hazırda iddiaçı tərəfindən tələb edilən 96 manat borc cavabdehin hər hansı qanunsuz hərəkət və ya hərəkətsizliyi nəticəsində yaranmamışdır, eyni zamanda bu borcun yaranması ilə onun hərəkətləri arasında hər hansı səbəbli əlaqə yoxdur. Bu səbəbdən məhkəmə hesab edir ki, iddiaçı tələb edilən məbləğin cavabdeh tərəfindən vurulmuş ziyan kimi qiymətləndirilməsi və ondan həmin əsasla tutulması barədə iddia tələbinin əsası kimi istinad etdiyi halları da sübuta yetirə bilməmişdir. Məhkəmə həqiqətə nail olmaq üçün işin hərtərəfli, tam və obyektiv tədqiqinə lazımi şərait yaradır. Bunun üçün məhkəmə işdə iştirak edən şəxslərə onların prosessual hüquq və vəzifələrini izah edir, görüləcək, yaxud görülməyəcək hərəkətlərin nəticələri barədə onları xəbərdar edir, onların prosessual hüquqlarının həyata keçməsinə kömək göstərir (Mülki Prosessual Məcəllənin 14.1-ci maddəsi). Həmin Məcəllənin 14.2-ci maddəsində isə qeyd edilir ki, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Göründüyü kimi, mülki icraatda məhkəmə həqiqətin müəyyən edilməsinə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutlar çərçivəsində nail ola bilər. Bu baxımdan tərəflərin təqdim etdikləri sübutların obyektiv, qərəzsiz və hərtərəfli araşdırılması mülki prosessual qanunvericilikdə məhkəmənin üzərinə qoyulmuş əsas vəzifələrdən biridir. İstinad olunan Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə əsasən, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. MPM-in 77.1-ci maddəsində sübutetmə vəzifəsi tərəflər arasında bölüşdürüldüyündən iddiaçı və cavabdeh, yəni tərəflər öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdikləri halları özləri sübut etməlidirlər. İddiaçı iddianın əsasını təşkil edən halları sübut etməlidir. Həmin hallara mübahisəli hüquq münasibətinin mövcudluğu ilə əlaqədar olan faktlar və cavabdeh tərəfindən iddiaçının hüququnun pozulmasını və mübahisələndirilməsini təsdiqləyən faktlar aiddir. Göstərilənlərə əsasən məhkəmə hesab edir ki, iddiaçı “X5 Azərbaycan” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin cavabdeh X3 qarşı borcun tutulması tələbinə dair iddiası təmin olunmamalıdır. Məhkəmə, Azərbaycan Respublikası MPM-in 119.1-ci maddəsinə istinad edərək hesab edir ki, iddia tələbi təmin edilmədiyindən iddiaçının məhkəməyə müraciət etmək üçün dövlət rüsumu özünə aid edilməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 284-1-ci maddəsinə əsasən mülki işlər üzrə iddianın qiyməti beş min manatdan, kommersiya mübahisələrinə dair işlər üzrə iddianın qiyməti on min manatdan az olan iddialar (kiçik iddialar) üzrə işlərə bu fəslə uyğun olaraq sadələşdirilmiş qaydada baxılmasına yol verilir. Həmin Məcəllənin 284-6.1-ci maddəsinə əsasən işə mahiyyəti üzrə baxan hakim tərəfindən iddianın təmin və ya qismən təmin və ya rədd edilməsi haqqında qətnamə qəbul edilir. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 217.4-cü maddəsinə əsasən məhkəmə öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Qeyd edilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası MPM-nin 216-220-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qət etdi: İddiaçı «X5 Azərbaycan» Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin cavabdeh X3 qarşı borcun tutulması tələbinə dair iddiası təmin edilməsin. Qətnamə rəsmi qaydada verildiyi gündən bir ay müddətində Sumqayıt Şəhər Məhkəməsi vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim Günel Tanrıverdiyeva