Şəki Rayon Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2(075)-158/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şəki şəhəri İş № e-2(075)-158/2023 22.02.2023 ŞƏKİ RAYON MƏHKƏMƏSİ Hakim Hacıyev Pərviz Vaqif oğlunun sədrliyi, məhkəmə iclas katibi Nəsirova Sayalı Elşad qızının katibliyi, İddiaçı Ağası oğlunun və onun nümayəndəsi (vəkili) Nümayəndə, Cavabdeh və onun nümayəndəsi (vəkili) Vəkil iştirakı ilə İddiaçı Ağası oğlunun Cavabdeh qarşı onun ləyaqətsiz vərəsə hesab edilməsi tələbinə dair iddia ərizəsi üzrə mülki işə Şəki Rayon Məhkəməsinin binasında, аçıq məhkəmə iclаsındа bаxаrаq, məhkəmə Müəyyən etdi: İddiaçı Ağası oğlu iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Cavabdeh ləyaqətsiz vərəsə hesab edilməsi və ödənilmiş 100 manat məbləğində dövlət rüsumunun alınıb ona verilməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddia ərizəsi onunla əsaslandırılmışdır ki, o, Cavabdeh doğma atasıdır. Bütün övladlarına, o cümlədən cavabdehə qarşı xüsusi diqqət və qayğı göstərmiş, onun təhsil valmasında və həyatda özünə mövqe tutmasında böyük əməyi olmuşdur. Cavabdeh uzun illərdir ki, ona qarşı həddən çox nifrət edir, ciddi ixtilaflar törədir, ona qarşı laqeyd münasibət bəsləməklə yanaşı, ona söz qaytarır. Cavabdeh ona qarşı zorakı hərəkətlər edir, nalayiq ifadələr işlədərək onu təhqir edir. O, fermer təsərrüfatı başçısı olmaqla Şəki rayonu Böyük Dəhnə kəndində yerləşən özünə məxsus fermada mal-qara və arı saxlamaqla ailəsini dolandırırdı. Səhətində yaranmış problemlərlə bağlı Şəki rayonu Böyük Dəhnə kəndində yerləşən həyət evinə kömüş və mal-qara ferması, içərisində olan yaşayış evi və arı təhnələri müvəqqəti olaraq baxması üçün oğlu X1 ixtiyarında qalmışdır. Cavabdeh bütün vasitələrdən və əlaqələrindən istifadə edərək, onun əmlakının bir hissəsini belə ona qaytarmaq istəmir. Əgər qız övladları olmasalar o, dərman pulunu belə tapa bilməz və yataq xəstəsi olub acınacaqlı bir duruma düşə bilər. Hal-hazırda onun 87 yaşı var və ağır ürək xəstəliyindən əziyyət çəkirm. Cavabdeh, intihar etmiş oğlunun ölümündə onu günahlandıraraq onun barəsində Şəki şəhər-rayon Polis Şöbəsinə və Şəki rayon Prokurorluğuna şikayətlər etmişdir. Dəfələrlə cavabdehin hərəkətləri ilə bağlı bütün hüquq mühafizə orqanlarına şikayət etmiş və bu barədə araşdırmalar aparılmışdır. Məhkəmə iclasında iştirak edən İddiaçı Ağası oğlu iddia ərizəsinin məzmununa uyğun izahat verərək bildirmişdir ki, Cavabdeh naxələf övladdır. Ağasini böyüdüb, oxudub, həmişə qeydinə qalıb. Cavabdeh, laqeyd və içki aludəçisi olduğundan ailəsi də dağılmışdır. Rusiyada olduğu müddətdə ailəsinə də baxıb. 2020-ci il qədər özünə məxsus fermada mal-qaraya baxmışdır. 2021-ci ildə xəstələndiyindən fermanı cavabdeh idarə etmişdir. Hətta cavabdehin ailəsi də fermaya köçüb, orada yaşamışlar. Bundan sonra ona baxmır, mal-qaraya sahib çıxıb. Hətta anası öləndə üçgünlük yas mərasiminə belə gəlməyib. 2 ilə yaxındır ki, cavabdeh ona fermanın gəlirindən heç nə verməmişdir. Ona söyüb, üzünə tüpürüb, bacılarını fermadan qovub. Oğlunu bezdirdi, o, da özünü asıb öldürdü. Adının və soyadının Ağasinin üzərindən götürülməsini istəyir. Hal-hazırda ona qızları baxır. Ona görə də, iddia tələbinin təmin olunmasını məhkəmədən xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak edən İddiaçı Ağası nümayəndəsi (vəkili) Nümayəndə iddiaçının izahatlarına uyğun izahat verərək bildirmişdir ki, tərəflər arasında iki ilə yaxındır mülki mübahisə davam edir. İddiaçının iki oğlu altı qızı var. İddiaçıya qız övladları qulluq edirlər. Cavabdeh mütəmadi olaraq iddiaçını təhqir edir, ölümlə hədələyir. Qeyd olunan hallar Şəki Rayon Prokururluğunda İddiaçı Ağası oğlunun intihar etməsi ilə bağlı toplanmış materialdada öz əksini tapmışdır. İddiaçı cavabdehin vərəsəsi olmasını istəmir. Ona görə də, iddia tələbinin təmin edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak etmiş Cavabdeh iddia tələbinə etiraz edərək bildirmişdir ki, əvvəllər Rusiyada yaşamış, 1998-ci ildə kəndə gəlmişdir. İddiaçı fermada yaşayarkən qeyri-rəsmi evlənmişdir. Qeyri-rəsmi arvadı gedərkən fermadan hər şeyi aparmışdır. O, yenidən fermanı qurmuşdur. İşləyib, atasına müxtəlif vaxtlarda 3000-4000 manat pul vermişdir. Əvvəllər ailəsi ilə birlikdə iddiaçının evində yaşamışdır. İddiaçı onun gəlinini və oğlunu evdən qovmuşdur. Oğlu bu əməllərdən bezərək intihar etmişdir. O, prokurorluğa atası ilə bağlı şikayət etməmişdir. Oğlunun intiharı ilə bağlı prokurorluqda araşdırma aparılmış və iş üzrə icraata xitam verilmişdir. İddia tələbinin təmin edilməməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak edən Cavabdeh nümayəndəsi (vəkili) Vəkil iddia tələbinə etiraz edərək bildirmişdir ki, cavabdeh, atasına qulluq edir. Atasının yaşadığı evdə onun da payı var, ona görə də istədiyi vaxt həmin evə gələ bilər. Cavabdeh atasının üzünə qayıtmayıb, ona qarşı şiddət tətbiq etməyib. Odur ki, iddia tələbinin təmin edilməməsi barədə qətnamə qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. İş materiallarına əlavə edilmiş Şəki şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısının 12 sentyabr 2022-ci il tarixli, 512 nömrəli arayışının surətindən görünür ki, Məmmədov X2 rayonu Böyük Dəhnə kəndində yaşayır. Məhkəmə, bilavasitə məhkəmə iclasında tədqiq edilən, biri-digərini tamamlayan, mümkün və mötəbər sübutlara hərtərəfli, tam, obyektiv və qərəzsiz baxdıqdan sonra bu sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, iddia ərizəsi əsassız olduğundan təmin edilməməlidir. Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edilmişdir ki, İddiaçı Ağası oğlu Cavabdeh atasıdır. İddiaçı, oğlunun ona bir ata kimi hörmət qoymadığı, qayğısına qalmadığı, heç bir ehtiyacını qarşılamadığı, əksinə onu təhqir etdiyini, onu ölümlə hədələdiyini əsas gətirərək onun ölümündən sonra qalacaq olan bütün miras aktivindəki əmlakdan payına münasibətdə ləyaqətsiz vərəsə hesab edilməsini istəmiş və hazırkı iddia tələbi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. Mübahisə ilə bağlı işin faktiki halları araşdırılarkən eyni zamanda müəyyən olunmuşdur ki, İddiaçı Ağası oğlu əmlakının vərəsələr arasında bölünməsinə dair hər hansı vəsiyyətnamə tərtib etməmişdir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 29-cu maddəsinin V hissəsi vərəsəlik hüququnun təminatına konstitusion zəmanət verir. Konstitusiyanın bu maddəsi vəsiyyət etmə hüququnu geniş anlamda bəyan edərək, vərəsəlik hüququnun təminatı kimi miras qoymağı, yəni bir tərəfdən vəsiyyət edənin öz əmlakına dair sərəncam vermək hüququnu, vərəsələrin isə bu əmlakı əldə etmək hüququnu birləşdirir. Vərəsəlik hüquq institutu ailə ilə əmlak hüquq normaları qrupu arasında mövcud olan mülki hüquq münasibətlərini tənzimləyir. Vərəsəlik institutu müəyyən dərəcədə hər iki normalar qrupunun (ailə və əmlak) spesifik xüsusiyyətlərini özündə əks etdirir. Belə ki, vərəsəlik hüquq institutunun bu xüsusiyyəti həm ona aid olan qaydaların xeyli hissəsinin məcburi xarakter daşımasında, həm də müqavilə azadlığının xüsusi şərtlərlə məhdudlaşdırılmasında özünü göstərir. Vərəsəlik hüququndan məhrumetməyə səbəb olan hallar Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1137-ci maddəsində öz əksini tapmışdır. Həmin maddəyə əsasən miras qoyanın son iradəsini həyata keçirməsinə qəsdən maneə törətmiş və bununla da özünün və ya özünə yaxın şəxslərin vərəsəliyə çağırılmasına və ya miras paylarının artırılmasına kömək göstərmiş, yaxud vəsiyyət edənin vəsiyyətnamədə ifadə edilmiş son iradəsinə qarşı qəsdən cinayət və ya digər əxlaqsız hərəkət törətmiş şəxs (ləyaqətsiz vərəsə) nə qanun üzrə, nə də vəsiyyət üzrə vərəsə ola bilməz, bu şərtlə ki, həmin hallar məhkəmə tərəfindən təsdiq edilsin. Nəzərə almaq lazımdır ki, Mülki Məcəllənin 1137-ci maddəsi miras qoyanın və yaxud onun yaxınlarının şəxsiyyətinə qarşı törədilmiş hər hansı hüquqa zidd hərəkətləri deyil, məhz miras qoyanın son iradəsinin həyata keçirilməsinə qəsdən maneə törətmiş, yaxud vəsiyyət edənin vəsiyyətnamədə ifadə edilmiş son iradəsinə qarşı qəsdən cinayət və ya digər əxlaqsız hərəkət törətmiş şəxsin təqsirinin məhkəmə tərəfindən təsdiq olunduğu təqdirdə onun nə qanun üzrə, nə də vəsiyyət üzrə vərəsə ola bilməməsini müəyyən edir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1203.1-ci maddəsinin şərh edilməsinə dair Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 13 dekabr 2011-ci il tarixli qərarında qeyd edilmişdir ki, nəzərə almaq lazımdır ki, Mülki Məcəllənin 1137-ci maddəsi miras qoyanın və yaxud onun yaxınlarının şəxsiyyətinə qarşı törədilmiş hər hansı hüquqa zidd hərəkətləri deyil, məhz miras qoyanın son iradəsinin həyata keçirilməsinə qəsdən maneə törətmiş, yaxud vəsiyyət edənin vəsiyyətnamədə ifadə edilmiş son iradəsinə qarşı qəsdən cinayət və ya digər əxlaqsız hərəkət törətmiş şəxsin təqsirinin məhkəmə tərəfindən təsdiq olunduğu təqdirdə onun nə qanun üzrə, nə də vəsiyyət üzrə vərəsə ola bilməməsini müəyyən edir. Hazırkı işdə İddiaçı Ağası oğlu Cavabdeh onun son iradəsinin həyata keçirilməsinə qəsdən maneə törətməsinə, onun son iradəsinə qarşı qəsdən cinayət və ya digər əxlaqsız hərəkət törətməsi barədə təqsirinin məhkəmə tərəfindən təsdiq olunmasına dair məhkəməyə heç bir sübut təqdim etməmişdir. Halbuki Azərbаycаn Respublikаsı Mülki Prosessuаl Məcəlləsinin 77.1-ci mаddəsinə görə hər bir tərəf öz tələblərinin və etirаzlаrının əsаsı kimi istinаd etdiyi hаllаrı sübut etməlidir. Eyni zamanda tərəfin öz tələblərini təsdiq etmək üçün təqdim etdiyi sübutlar Azərbaycan Respublikası MPM-nin 81-ci maddəsinin tələblərinə uyğun olmalıdır. «Mаhmudov Rusiyа Federаsiyаsınа qаrşı» iş üzrə 26 iyul 2007-ci il tаrixli qərаrındа İnsаn Hаqlаrı üzrə Avropа Məhkəməsi qeyd etmişdir ki, Konvensiyа аrаşdırmаlаrındа sübutlаrı qiymətləndirərkən, bir qаydа olаrаq sübut etmək yükü təkzib edənin deyil, iddiа edənin üzərinə düşür (аffirmаnti, non negаnti insumbit probаtion) prinsipi rəhbər tutulur. Sübut kifаyət qədər güclü, аydın və bir-birinə uyğun qənаətlərin həm mövcudluğundаn, həmçinin təkzib olunmаz oxşаr fаkt ehtimаllаrındаn irəli gəlir. «Qаvаzov Bolqаrıstаnа qаrşı» iş üzrə 06 mаrt 2008-ci il tаrixli qərаrındа Avropа Məhkəməsi qeyd etmişdir ki, sübutlаr qiymətləndirilərkən, bir qаydа olаrаq əsаslı şübhədən kənаr stаndаrtlаr tətbiq olunur. Bundan başqa Mülki Məcəllənin 1143-cü maddəsinə görə şəxsin ləyaqətsiz vərəsə sayılması barəsində iddianı maraqlı şəxslər həmin şəxsin mirasa sahibliyə başladığı andan beş il ərzində irəli sürməlidirlər. Qeyd edilən maddənin məzmunundan göründüyü kimi şəxsin ləyaqətsiz vərəsə hesab olunması barədə iddia miras açıldıqdan sonra ləyaqətsiz vərəsə hesab olunacaq şəxs mirasa yiyələndikdə maraqlı şəxslər tərəfindən qaldırıla bilər. Qanunvericilik miras qoyacaq şəxsin sаğlığındа belə iddia ilə məhkəməyə müraciət etməsini müəyyən etməmişdir. Eyni zаmаndа Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 1203.2-ci maddəsinə əsasən miras qoyan şəxs sağlığında məhkəməyə müraciət etmək yolu ilə vərəsəsini məcburi paydan məhrum edə bilər. Həmin Məcəllənin 1193-cü maddəsinin məzmunundan isə aydın olur ki, məcburi pay o zaman yaranır ki, miras əmlak vəsiyyət edilir. İddiaçı əmlakını hər hansı şəxsə vəsiyyət etməsi barədə sübutu da məhkəməyə təqdim etməmişdir. Məhkəmə onu da diqqətə çatdırır ki, Azərbаycаn Respublikаsı Mülki Prosessuаl Məcəlləsinin 218.3-cü maddəsinə əsasən hakim işdə iştirak edən şəxslərin verdiyi tələblər üzrə qətnamə çıxarır. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsinə görə, məhkəmə yalnız tərəflərin təqdim etdikləri sübutları araşdırmalı və onlardan istifadə etməlidir. Həmin Məcəllənin 77.1-ci maddəsinə görə, hər bir tərəf öz tələblərinin və etirazlarının əsası kimi istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Həmin Məcəllənin 88-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verir. Heç bir sübutun məhkəmə üçün qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur. Həmin Məcəllənin 217.3-cü maddəsinə görə, qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Həmin Məcəllənin 217.4-cü maddəsinə görə məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Beləliklə məhkəmə hesab edir ki, İddiaçı Ağası oğlunun Cavabdeh qarşı onun ləyaqətsiz vərəsə hesab edilməsi tələbinə dair iddiası təmin edilməməlidir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 119.1-ci maddəsinə görə məhkəmə xərcləri ödənilmiş tələblərin məbləğinə münasib olaraq işdə iştirak edən şəxslərə aid edilir. Məhkəmə hesab edir ki, iş üzrə iddiaçı tərəfindən ödənilmiş dövlət rüsumu onun özünə aid edilməlidir. Qeyd edilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220, 227, 233, 307-311, 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə Qət etdi: İddiaçı Ağası oğlunun Cavabdeh qarşı onun ləyaqətsiz vərəsə hesab edilməsi tələbinə dair iddiası təmin edilməsin. İddiaçı tərəfindən ödənilmiş dövlət rüsumu onun özünə aid edilsin. Qətnamədən surəti rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 ay müddətində “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində yaradılan elektron kabinet vasitəsilə Şəki Rayon Məhkəməsi vasitəsi ilə Şəki Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Qətnamədən şikayət verilmədikdə, təqdim edildiyi gündən 1 ay keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Hakim Pərviz Hacıyev