Şəki Kommersiya Məhkəməsi Qətnamə — İş №e-2-2(117)-1384/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Şəki şəhəri İş № e-2-2(117)-1384/2023 29.12.2023 ŞƏKİ KOMMERSİYA MƏHKƏMƏSİ Giriş hissə: Hakim Məcidov Rüfət Azadəli oğlu, İddiaçı Cavabdeh qarşı “276 manat abunə borcunun və 30 manat mediasiya xərcinin tutulması” tələbinə dair işə baxaraq aşağıdakı qətnaməni qəbul etdi. Təsviri hissə: Servis Texniki Xidmət Mərkəzinin (STXM) İddiaçı MMC ilə Cavabdeh arasında sonuncuya servis texniki xidmət göstərmək məqsədi ilə xx.xx.2018-ci il tarixli 11500 nömrəli müqavilə bağlamışdır. Həmin Müqavilənin 1-ci bəndinə əsasən istehlakçı Merkuri- 130 tipli nəzarət kassa aparatına (NKA) istismar qaydalarına uyğun servis texniki xidmət göstərməyi tapşırmış, STXM isə həmin istismar qaydalarına uyğun tapşırığı öz üzərinə götürmüşdür. Həmin müqavilənin 3-cü bəndinə əsasən istehlakçının STXM-in hüquqi və məsuliyyətləri Nazirlər Kabinetinin 266 saylı xx.xx.1995-ci il tarixli qərarının 9 və 10-cu bəndləri ilə tənzimlənir. 5-ci bəndinə əsasən mütəmadi və fasiləsiz xidmət göstərmək üçün istehlakçı tərəfindən STXM-ə hər ay 6 manat məbləğində vəsait ödənilir və həmin müddətdə NKA-ya göstərilən texniki xidmət və təmirin dəyəri STXM-in üzərinə düşür. 11 saylı Ərazi Vergilər Baş İdarəsi tərəfindən xx.xx.2023-cü il tarixli arayışlarla müəyyən edilmişdir ki, cavabdehin sahibkarlıq fəaliyyəti xx.xx.2021-ci il tarixdə dayandırılmış və cavabdehin xx.xx.2022-ci il tarixli müraciətinə əsasən “Merkuri-130F-01” markalı 00212599 nömrəli nəzarət kassa aparatı qeydiyyatdan çıxarılmışdr. Tərəflər arasında mübahisə həllini tapmadığından iddaçı məhkəməyə müraciət edərək iddia tələbini onunla əsaslandırılmışdır ki, İddiaçı MMC Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyinin xüsusi icazəsi ilə Merkuri 115 F-01,150 F-01,111 MF markalı nəzarət kassa aparatlarına xidmət edir. Cəmiyyətin fəaliyyəti Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 28 dekabr 1995-ci il tarixli 266 saylı Qərarı ilə tənzimlənir. Həmin qərarın 10.9.1-ci bəndinə əsasən Vergi ödəyicisi kassa aparatını qeydiyyata salan zaman xüsusi icazəsi olan STXM (servis texniki xidmət mərkəzi) ilə müqavilə bağlamalıdır. Bu qərara əsasən İddiaçı MMC Cavabdeh arasında da xx.xx.2018-ci ildə 212599 nömrəli müqavilə imzalanmışdır və nəzarət kassa aparatı qeydiyyata alınaraq istifadəsinə icazə verilmişdir. Həmin müqaviləyə əsasən vergi ödəyiciləri hər ay üçün 6 manat xidmət pulu ödəməyi öhdəsinə götürür. Vergi ödəyici olan Cavabdeh həmin öhdəliyini 2018-ci ilin 7 ayı, yerinə yetirmiş ödənişləri etmiş, sonradan bu öhdəliyi yerinə yetirməmişdir. Beləliklə Cavabdeh tərəfindən 2019-ci ildən 2 ay, 2020-ci ildən 10 ay, 2021-ci ildən 12 ay, 2022-cü ildən 12 ay, 2023-cü ildən 10 ay xidmət pulu ödənilməmişdir. Toplamda cavabdehin abunə borcu olan 276 manat pul məbləği ödənilməmişdir. Bu səbəbdən tələb olunan pulun tutularaq ödənilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Cavabdeh xx.xx.2023-cü il tarixdə etiraz ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək bildirmişdir ki, MMC tərəfindən ona sahibkar olaraq 8 ay xidmət göstərilmişdir. Qalan müddət ərzində hər hansı bir servis xidməti göstərilməmişdir. 01 sentyabr 2021-ci il tarixdən sahibkarlıq fəaliyyəti dayandırılmış, 11 mart 2022-ci il tarixdə isə kassa aparatı ləğv olunmuşdur. Sahibkarlıq fəaliyyəti dayandırıldığı üçün həmin vaxtdan kassa aparatı oğurlandığı üçün Mingəçevir Polis şöbəsinə müraciət etmiş, polisin müraciətinə əsasən vergi orqanı kassa aparatını ləğv etmişdir. İddianın rədd edilməsini xahiş etmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 284-5.1-ci maddəsinə əsasən cavabdehə rəsmi qaydada göndərilmiş bildiriş sonuncuya ünvanı üzrə xx.xx.2023cü il tarixdə təqdim olunmuş və cavabdeh xx.xx.2023-cü il tarixdə etiraz ərizəsi və sənədləri məhkəməyə təqdim etmişdir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 284-5.3-cü maddəsinə əsasən işə tərəflərin təqdim etdiyi sənədlər əsasında, məhkəmə baxışı keçirilmədən və tərəflər izahatları dinlənilmək üçün çağırılmadan baxmışdır. İcraat materialları məhkəməyə təqdim olunmuşdur. Həmin materiallara: xx.xx.2018-ci il tarixli, 11500 nömrəli müqavilə, 11 saylı Ərazi Vergilər Baş İdarəsindən təqdim edilən məktublar, vergi orqanında saxlanılan sənədlər, Elektron qaimə və digər sənədlər daxildir. Bu materialların məzmununa istinad edilir. Onlar məhkəmə araşdırmasının predmetini təşkil etmişlər. Əsaslandırma hissəsi: Məhkəmə iş üzrə təqdim olunmuş sənədləri hərtərəfli araşdırıb, sübutların məcmusuna hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, iddia tələbi qismən əsaslı olduğundan qismən təmin edilməlidir. Belə ki, öhdəliyə əsasən bir şəxs (borclu) başqa şəxsin (kreditorun) xeyrinə müəyyən hərəkəti etməlidir, məsələn, pul ödəməli, əmlak verməli, iş görməli, xidmətlər göstərməli və i.a. və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməlidir, kreditorun isə borcludan öz vəzifəsinin icrasını tələb etmək hüququ vardır. Öhdəliyin zərər vurulması, əsassız varlanma və ya Mülki Məcəllədə nəzərdə tutulmuş digər əsaslar nəticəsində əmələ gəlməsi halları istisna olmaqla, öhdəliyin əmələ gəlməsi üçün onun iştirakçıları arasında müqavilə olmalıdır. Öhdəliyin icra edilməməsi dedikdə onun pozulması və ya lazımınca icra edilməməsi (vaxtında icra edilməməsi, mallarda, işlərdə və xidmətlərdə qüsurlarla və ya öhdəliyin məzmunu ilə müəyyənləşdirilmiş digər şərtləri pozmaqla icra edilməsi) başa düşülür. Podrat müqaviləsinə görə podratçı müqavilədə nəzərdə tutulan işi icra etməyi, sifarişçi isə podratçıya razılaşdırılmış muzd ödəməyi öhdəsinə götürür. Əgər podratda hər hansı məmulatın hazırlanması nəzərdə tutularsa və podratçı onu özünün əldə etdiyi materiallardan hazırlayarsa, hazırlanmış məmulata mülkiyyəti sifarişçiyə verir. Əgər əvəz edilən əşya hazırlanmışdırsa, alqı-satqı qaydaları tətbiq edilir. (Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsi maddə - 385.1, 386.1, 442, 752.1, 752.2) İlk öncə məhkəmə tərəflər arasında yaranmış hüquq münasibətlərinin xarakterinə münasibətdə qeyd edir ki, tərəflər arasında podrat münasibətlərindən əmələ gələn müqavilə bağlanmışdır. Belə ki, cavabdehin sifarişi əsasında onun nəzarət-kassa aparatına texniki servis xidməti göstərilmiş və bunun müqabilində cavabdeh myz ödəməyi öhdəsinə götürümüşdür. Eyni zamanda tərəflər arasında bağlanmış müqavilə etibarsız olmamış, tərəflərin iradə ifadəsini əks etdirməklə həqiqi hüquqi nəticələr yaratmışdır. İddianın hüquqi əsasına münasibətdə məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən olunmuşdur ki, Servis Texniki Xidmət Mərkəzinin (STXM) İddiaçı MMC ilə Cavabdeh arasında sonuncuya servis texniki xidmət göstərmək məqsədi ilə xx.xx.2018-ci il tarixli 11500 nömrəli müqavilə bağlamışdır. Həmin Müqavilənin 1-ci bəndinə əsasən istehlakçı Merkuri-130 tipli nəzarət kassa aparatına (NKA) istismar qaydalarına uyğun servis texniki xidmət göstərməyi tapşırmış, STXM isə həmin istismar qaydalarına uyğun tapşırığı öz üzərinə götürmüşdür. Həmin müqavilənin 3-cü bəndinə əsasən istehlakçının STXM-nin hüquq və məsuliyyətləri Nazirlər Kabinetinin 266 saylı xx.xx.1995-ci il tarixli qərarının 9 və 10-cu bəndləri ilə tənzimlənir. 5-ci bəndinə əsasən mütəmadi və fasiləsiz xidmət göstərmək üçün istehlakçı tərəfindən STXM-ə hər ay 6 manat məbləğində vəsait ödənilir və həmin müddətdə NKA-ya göstərilən texniki xidmət və təmirin dəyəri STXM-in üzərinə düşür. Eyni zamanda müəyyən edilmişdir ki, cavabdehin istifadəsində olan qeyri-yaşayış sahəsinə müqavilə bağlandığı dövrdə Merkuri-130F-01 tipli, 00212599 zavod nömrəli nəzarət kassa aparatı quraşdırılmış və həmin nəzarət kassa aparatı cavabdehin fəaliyyətinin dayandırıldığı xx.xx.2021-ci il tarixədək istifadə edilmişdir. Belə ki, cavabdehin etiraz ərizəsində qeyd edildiyi kimi sonuncunun sahibkarlıq fəaliyyəti xx.xx.2021-ci il tarixdə dayandırılmışdır. Həmin vaxtdan cavabdehə məxsus obyektə quraşdırılmış nəzarət kassa aparatından istifadə mümkün olmadığı kimi, ona texniki xidmətin göstərilməsi də mümkünsüzdür. Bu isə onu deməyə əsas verir ki, xx.xx.2021-ci il tarixdən etibarən iddiaçı nəzarət-kassa aparatına hər hansı xidmət göstərilməmişdir. Eyni zamanda cavabdeh kassa-nəzarət aparatının oğurlandığını iddia etsə də bunu təsdiq edən sübutlar mövcud deyidir. Təqdim edilmiş sübutlarla eyni zamanda müəyyən edilmişdir ki, cavabdehin xx.xx.2022-ci il tarixli müraciətinə əsasən “Merkuri-130F-01” markalı 00212599 nömrəli nəzarət kassa aparatı qeydiyyatdan belə çıxarılmışdr. İddiaçı tərəfindən məhkəməyə təqdim edilmiş elektron qaiməyə münasibətdə məhkəmə qeyd edir ki, həmin sənədə əsasən hesablanan 276 manat məbləğ xx.xx.2021ci il tarixdən 2023-cü ilin noyabr ayınadək olan dövləri də əhatə etməklə hesablanan məbləğdir. İş materiallarında olan və Vergi idarəsindən təqdim edilən arayışdan müəyyən olunduğu kimi cavabdehin sahibkarlıq fəaliyyəti xx.xx.2021-ci il tarixdən dayandırılmışdır. Belə olan halda sonuncuya həmin tarixdən borc hesablanması və bunun elektron qaimə ilə rəsmiləşdirilməsi əsassız olmuşdur. Eyni zamanda həmin elektron qaimələr orada adı qeyd olunan xidmətlərin göstərilməsini birbaşa təsdiq etməsə də, iş materiallarındakı sənədlərlə (arayış və s.) əlaqəli şəkildə qiymətləndirildikdə müəyyən olunur ki, cavabdehə fəaliyyətinin dayandırıldığı xx.xx.2021-ci il tarixədək xidmət göstərilmiş və sonuncu tərəfindən xidmət müqabilində qismən ödənişlər həyata keçirilmişdir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun "xxxx" MMC-nin direktoru H.Əliyevin şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Kommersiya Kollegiyasının xx.xx.2021-ci il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair xx.xx.2022-ci il tarixli qərarında qeyd edilir ki, lazımi qaydada tərtib olunaraq göndərilmiş və ləğv olunmamış və ya mübahisələndirilməmiş elektron vergi-hesab fakturaları öz-özlüyündə malların təqdim olunmasını, işlərin görülməsini, xidmətlərin göstərilməsini birbaşa təsdiq etmir və hər bir halda iddianın əsasını təşkil edən müqavilənin şərtləri, tərəflərin qarşılıqlı münasibətlərində yaranmış praktika, işgüzar adətlər, öhdəliklərin icrasının rəsmiləşdirilməsi üsulu nəzərə alınmaqla məhkəmələr tərəfindən işdəki digər sübutlarla əlaqəli şəkildə qiymətləndirilməlidir. İddiaçı iddia ərizəsində tələb edilən 276 manat xidmət haqqının 2019-ci ildən 2 ay, 2020-ci ildən 10 ay, 2021-ci ildən 12 ay, 2022-cü ildən 12 ay, 2023-cü ildən 10 ayı əhatə etdiyini iddia edir. Müəyyən olunduğu kimi cavabdeh xx.xx.2021-ci il tarixdə fəaliyyətini dayandırmışdır ki, iddiaçının ödənişin edildiyini etiraf etdiyi dövrlər qəbul edildikdə cavabdehin 2019-ci ildən 2 ay, 2020-ci ildən 10 ay, 2021-ci iildən isə fəaliyyətini dayandırdığı xx.xx.2021-ci il tarixədək 8 ay təşkil edir. Beləliklə cavabdehin ümumilikdə 20 ay xidmət haqqına görə borcu yaranır ki, aylır 6 manatla borc məbləi 120 manat təşkil edir. Cavabdeh etirazında ona cəmi 8 ay müddətinə xidmət göstərildiyini iddia etsə də məhkəmə sonuncunun bu dəlilini qəbul etmir. Belə ki, tərəflər arsında bağlanmış müqavilənn 5-ci bəndində tərəflər hər ay 6 manat xidmət haqqının ödənilməsinə və nəzarət-kassa aparatının təmiri üçün əlavə haqqın ödənilməyəcəyinə razılaşmışdlar. Nəzarət-kassa aparatının işlək vəziyyətdə olması ona dəlalət edir ki, müqavilənin şərtlərinə uyğun xidmət göstərilmişdir. Şərh olunanlara əsasən məhkəmə qeyd edir ki, iddia tələbi cavabdehdən 120 manat xidmət haqqı borcunun tutulması hissəsində təmin edilməli, qalan hissədə rədd edilməlidir. İş üzrə icraata dair prosessual xərclər məsələsi MPM-in 119-cu maddəsinə əsasən həll edilir. 119.2-ci maddəsinə əsasən iddiaçı müəyyən olunmuş qaydada dövlət rüsumunu ödəməkdən azad edilmişsə, dövlət rüsumu iddianın təmin edilmiş hissəsinə mütənasib olaraq cavabdehdən tutularaq dövlət gəlirlərinə alınır. xx.xx.2021-ci il tarixdən qüvvədə olan “Dövlət rüsumu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 8.1.2-ci maddəsinə əsasən hazırki iş üzrə iddianın qiymətinə əsasən ödənilməli dövlət rüsumu 30 manat olmalıdır ki, iddia tələbi qismən təmin edildiyindən 16,96 manat dövlət rüsumu iddiaçıdan, 13,04 manat dövlət rüsumu isə cavabdehdən tutularaq dövlət büdcəsinə ödənilməlidir. İddiaçı tərəfindən 10 manat dövlət rüsumu ödənildiyindən onun tərəfindən ödənilməli dövlət rüsumundan ödədiyi 10 manat dövlət rüsumu çıxılmaqla (16,96-10=6,96) 6,96 manat dövlət rüsumu tutularaq dövlət büdcəsinə ödənilməlidir. Eyni zamanda iddiaçı tərəfindən 20 manat mediasiya xərci ödənildiyindən və iddiaçı mediasiya xərcini cavabdehdən tələb etdiyindən mediasiya xərci cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməlidir. Nəticəvi hissə: Yuxarıda göstərilənlərə əsasən Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 216-220 və 360-cı maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə qət etdi: İddia qismən təmin edilsin. Cavabdeh 120 manat məbləğində abunə borcu və 20 manat mediasiya xərci tutularaq İddiaçınə ödənilsin. İddia qalan hissədə rədd edilsin. Ödənilməmiş 20 manat dövlət rüsumunun 6,96 manatı İddiaçı MMC-dən, 13,04 manatı dövlət rüsumu Cavabdeh tutularaq Dövlət büdcəsinə ödənilsin. Qətnamədən rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Şəki Kommersiya Məhkəməsi vasitəsi ilə (Elektron Məhkəmə İnformasiya Sistemində yaradılmış Elektron Kabinetdən istifadə edilməklə) Şəki Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim : Rüfət Məcidov